SKKN sử dụng phiếu học tập hiệu quả trong dạy học công nghệ lớp 10

Do đó, trong tổ chức dạy học, giáo viên phải tạo điều kiện cho học sinh, bổ sung, mở rộng kiến thức trong sách giáo khoa để cập nhật thêm những thông tin mới, phục vụ việc dạy và học là

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm 1

SỬ DỤNG HIỆU QUẢ PHIẾU HỌC TRONG DẠY HỌC CÔNG

NGHỆ LỚP 10

I PHẦN MỞ ĐẦU I.1 Lý do chọn đề tài

Đổi mới giáo dục đang diễn ra trên quy mô toàn cầu Bối cảnh trên tạo nên những thay đổi sâu sắc trong giáo dục, từ quan niệm về chất lượng giáo dục, xây dựng nhân cách người học đến cách tổ chức quá trình và hệ thống giáo dục

Sự thành công của một giờ dạy theo định hướng đổi mới phương pháp dạy học phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố trong đó quan trọng nhất là sự chủ động, linh hoạt, sáng tạo của cả người dạy và cả người học

Trong thời đại ngày nay, thông tin bùng nổ với tốc độ chóng mặt, mà theo nguyên tắc “sách giáo khoa phải ngắn gọn, nội dung phải súc tích” nên nội dung các bài học không thể trình bày một cách chi tiết cho người học nghiên cứu Hơn nữa, sách giáo khoa được thiết kế trong một giai đoạn phát triển kinh tế, xã hội xác định và sử dụng trong một thời gian nhất định Vì vậy, không thể cập nhật hết những nội dung kiến thức, mang tính thời sự, tính thực tiễn sản xuất ở địa phương hay những thông tin kiến thức đặc trưng của các vùng miền Do đó, trong tổ chức dạy học, giáo viên phải tạo điều kiện cho học sinh, bổ sung, mở rộng kiến thức trong sách giáo khoa để cập nhật thêm những thông tin mới, phục vụ việc dạy và học là việc làm cần thiết nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học, đưa việc học đến gần với thực tiễn hơn, đặc biệt với môn Công nghệ 10

Mặt khác, ĐắkLắk là tỉnh có tiềm năng về sản xuất nông nghiệp, với diện tích gần 500 ngàn ha đất trồng cây nông nghiệp, là tỉnh có đất đai, khí hậu thích hợp cho nhiều loại cây trồng phát triển với năng suất cao, phẩm chất tốt Một số cây trồng chủ lực có giá trị kinh tế lớn về xuất khẩu như: cà phê, cao su, điều, tiêu Với cơ cấu, chủng loại cây trồng phong phú và đa dạng

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm 2

Vì thế, trong hoạt động dạy học công nghệ cần có liên hệ chặt chẽ với thực tiễn sản xuất nhằm nâng cao ý thức bảo vệ cây trồng, bảo vệ môi trường và từ đó cũng giúp cho các em học sinh có định hướng nghề nghiệp đúng đắn hơn để góp phần vào sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của tỉnh, nâng cao và cải thiện đáng

kể đời sống của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn

Bởi vậy, để góp phần nâng cao chất lượng dạy học, tạo hứng thú cho học sinh đối với môn học của mình, tôi đã tìm hiểu, nghiên cứu, thiết kế và sử dụng vào bài dạy một số phiếu học tập( PHT) liên quan để đáp ứng được nhu cầu của người học nhằm cụ thể hóa nội dung bài học phù hợp với thực tiễn ở địa phương

Là cơ sở để từ đó giúp học sinh tự tìm hiểu kiến thức và biết vận dụng kiến thức vào việc giải quyết các vấn đề thực tiễn trong cuộc sống và qua đó cũng làm cho

học sinh yêu thích hơn khi học môn Công nghệ 10, nên tôi đã chọn đề tài “Sử dụng phiếu học tập hiệu quả trong dạy học Công nghệ lớp 10 ”

I.2 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu

I.2.1 Mục tiêu nghiên cứu

Thiết kế và sử dụng hiệu quả PHT liên quan đến nội dung bài dạy của môn Công Nghệ 10 nhằm tạo sự hứng thú, phát huy tính tích cực hoạt động nhận thức của học sinh trong giờ học

I.2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở khoa học của việc thiết kế và sử dụng phiếu hoc tập trong dạy học Công Nghệ 10

- Sử dụng PHT vào bài dạy để từ đó tổ chức cho học sinh(HS) lĩnh hội tri thức và biết vận dụng kiến thức đã có vào thực tiễn cuộc sống, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh

I.3 Đối tượng nghiên cứu

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm 3

- Các biện pháp sử dụng phiếu học tập vào bài dạy để tổ chức học sinh lĩnh hội tri thức trong bài 12- Công nghệ 10 nhằm nâng cao hiệu quả của việc dạy

hoc

- Học sinh khối 10 ở trường Trung học phổ thông Buôn Ma Thuột (THPT Buôn Ma Thuột)

I.4 Giới hạn phạm vi và phương pháp nghiên cứu của đề tài

Vì thời gian có hạn đề tài mới chỉ tập trung nghiên cứu và sử dụng ở bài 12

- Gặp gỡ, trao đổi, tiếp thu ý kiến của các đồng nghiệp để tham khảo ý kiến làm cơ sở cho việc nghiên cứu đề tài

- Thực nghiệm sư phạm ở trường THPT Buôn Ma Thuột, để đánh giá hiệu quả của đề tài nghiên cứu

II NỘI DUNG II.1 Cơ sở lý luận

1.1.Khái niệm phiếu học tập

Nhiều nhà nghiên cứu đã định nghĩa về PHT như:

Tác giả PGS.TS Nguyễn Đức Thành đã xây dựng khái niệm như sau: "Để

tổ chức các hoạt động của học sinh, người ta phải xây dựng các phiếu hoạt động học tập gọi tắt là phiếu học tập Còn gọi cách khác là phiếu hoạt động hay phiếu

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm 4

làm việc Phiếu học tập là những tờ giấy rời, in sẵn những công tác độc lập hay làm theo nhóm nhỏ, được phát cho học sinh để học sinh hoàn thành trong một thời gian ngắn của tiết học (từ 5 - 10 phút) Trong mỗi phiếu học tập có ghi rõ một vài nhiệm vụ nhận thức nhằm hướng tới hướng tới hình thành kiến thức, kĩ năng hay rèn luyện thao tác tư duy để giao cho học sinh”

Theo tác giả Đặng Thành Hưng thì “PHT là một trong những phương tiện

dạy học (DH) cụ thể, đơn giản và có khả năng tương thích rất cao với tuyệt đại

đa số người học thuộc mọi lứa tuổi và trong lĩnh vực học tập Đó là văn bản bằng giấy hoặc dạng giấy do giáo viên (GV) tự làm, gồm một hoặc một số tờ, có vai trò học liệu để bổ sung cho sách và tài liệu giáo khoa quy định, có chức năng hỗ trợ học tập và giảng dạy vừa như công cụ hoạt động, vừa như điều kiện hoạt

động của người học và người dạy, mà trước hết như một nguồn thông tin học tập”

Còn tác giả Nguyễn Đức Vũ đã định nghĩa PHT là “tờ giấy rời, trên đó ghi

các câu hỏi, bài tập, nhiệm vụ học tập, kèm theo gợi ý, hướng dẫn, dựa vào đó, học sinh (HS) thực hiện hoặc ghi các thông tin cần thiết để giúp mở rộng, bổ

sung kiến thức bài học”

Như vậy, qua xem xét một số định nghĩa trên, có thể nhận thấy các tác giả đều nhất trí với quan điểm PHT là phương tiện dạy học (DH) do GV tự thiết kế, gồm một hoặc một số tờ giấy rời có ghi những nhiệm vụ học tập mà HS phải

hoàn thành kèm theo những gợi ý, hướng dẫn hoặc thông tin bổ sung cho bài học

Từ những nhận định trên, có thể hiểu PHT là những tờ giấy rời, ghi chép

những nhiệm vụ học tập, những thông tin bổ sung cho bài học kèm theo gợi ý, hướng dẫn, yêu cầu HS tự lực hoàn thành

1.2 Tầm quan trọng của phiếu học tập trong hoạt động dạy học môn Công nghệ 10

Phiếu học tập có ưu thế hơn câu hỏi, bài tập ở chỗ muốn xác định một nội dung kiến thức nào đó thoả mãn nhiều tiêu chí hoặc xác định nhiều nội dung từ

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm 5

các tiêu chí khác nhau, nếu diễn đạt bằng câu hỏi thì dài dòng Ta có thể thay

bằng một bảng có các tiêu chí thuộc các cột, các hàng khác nhau Học sinh căn cứ vào tiêu chí ở cột và hàng để tìm ý điền vào ô trống cho phù hợp Như vậy giá trị lớn nhất của phiếu học tập là với nhiệm vụ học tập phức tạp được định hướng rõ ràng, diễn đạt ngắn gọn bằng một bảng gồm có các hàng, cột ghi rõ các tiêu chí

cụ thể Theo các gợi ý, hướng dẫn của giáo viên, dựa vào nhiệm vụ đó học sinh thực hiện, hoặc ghi các thông tin cần thiết để mở rộng kiến thức, bổ sung kiến thức, tìm hiểu nội dung hoặc củng cố bài học

Với đặc thù của môn Công Nghệ 10 nói chung và phần nông , lâm nghiệp nói riêng, sử dụng phiếu học tập là phương tiện để học sinh và giáo viên sử dụng trong quá trình dạy và học, mang lại hứng thú học tập tích cực cho học sinh nhằm nâng cao chất lượng lĩnh hội tri thức và đưa lý thuyết đến gần với thực tiễn hơn, góp phần rất lớn trong việc đổi mới phương pháp dạy học

Sách giáo khoa Công nghệ 10 từ khi được chỉnh sửa bổ sung vào năm 2006 – 2007, nội dung được đưa vào nhiều hơn đã đem lại những chuyển biến nhất định trong kết quả dạy và học Tuy nhiên, để đáp ứng được yêu cầu vận dụng

kiến thức thì giáo viên còn phải biết đưa thực tế vào bài học lý thuyết một cách sinh động Việc sử dụng phiếu học tập trong dạy và học là việc làm cần thiết

nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học, đưa việc học đến gần với thực tiễn hơn

Phiếu học tập ưu việt hơn các phương tiện học tập khác vì:

+ Phiếu học tập có thực hiện nhanh gọn Thời gian thực hiện phiếu học tập ngắn Trong thời gian đó có thể hoàn thành một đơn vị kiến thức trong bài học

+ Trong phiếu học tập có thể hỏi được nhiều nội dung kiến thức trong

cùng một phiếu

+ Dùng phiếu học tập giúp học sinh phát triển tính cộng đồng Khi sử

dụng phiếu học trong bài dạy, học sinh sẽ cùng nhau thảo luận cùng nhau làm việc Qua đó rèn luyện cho các em cách làm việc hợp tác nhóm Mà hợp tác

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm 6

nhóm là cách làm việc đem lại hiệu quả công việc cao và hợp tác nhóm cũng là

xu thế chung của thế giới ngày nay Do đó phiếu học tập sẽ giúp các em hình

thành được kĩ năng làm việc hợp tác nhóm, làm việc cộng đồng

+ Dùng phiếu học tập trong dạy học cũng góp phần phát huy tính tích cực của học sinh Học sinh sẽ trở thành trung tâm của quá trình dạy và học Do học sinh sẽ độc lập làm việc với SGK và bày tỏ ý kiến của mình trong nhóm làm việc Nguồn kiến thức mà học sinh tiếp nhận là từ SGK và từ những ý kiến xây dựng của các bạn khác

+ Dùng phiếu học tập học sinh có thể tự đánh giá được kết quả thảo luận nhóm, và có thể tham gia đánh giá nhóm khác Có thể cho điểm các nhóm khác thông qua ma trận điểm có trong phiếu học tập

Ngoài ra phiếu học tập còn có các vai trò khác như: Phiếu học tập giúp học sinh biết cách diễn đạt ý tưởng của mình bằng ngôn ngữ của chính mình khi nghiên cứu một nội dung sinh học thành một hệ thống kiến thức hoàn chỉnh

Khi sử dụng PHT sẽ rèn luyện cho học sinh các kĩ năng, thao tác hoạt động, phát huy năng lực độc lập nâng cao tinh thần trách nhiệm của học sinh trong học tập, rèn cho học sinh phương pháp tư duy khái quát có khả năng chuyển tải thông tin

ở mức độ cao hơn Quan trọng hơn cả là giúp học sinh vừa chiếm lĩnh kiến thức, vừa nắm vững phương pháp tái tạo cho bản thân kiến thức đó, phát triển năng lực tự học

và thói quen tự học, sáng tạo, giúp học sinh có thể tự học suốt đời - đây là một trong những yêu cầu căn bản của lý luận dạy học

1.3 Các loại phiếu học tập trong dạy học

Trong dạy học giáo viên thư ờng sử dụng nhiều dạng PHT khác nhau, tuỳ mục tiêu đạt ra cũng như đặc điểm nội dung từng bài mà lựa chọn dạng PHT cho

phù hợp

- Dựa vào mục đích: Phiếu học bài, phiếu ôn tập, phiếu kiểm tra

- Dựa vào nội dung:

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm 7

+ Phiếu thông tin: Nội dung gồm các thông tin bổ sung, mở rộng, minh họa cho các kiến thức cơ bản của bài

+ Phiếu bài tập: Nội dung là các bài tập nhận thức hoặc bài tập củng cố + Phiếu yêu cầu: Nội dung là các vấn đề và tình huống cần phải giải quyết + Phiếu thực hành: Nội dung liên quan đến những nhiệm vụ thực hành, rèn luyện kĩ năng

1.4.Cấu trúc phiếu học tập

Về giá trị dạy học, thì PHT là tài liệu hướng dẫn học, nghĩa là hướng dẫn học sinh trình tự thực hiện các thao tác, để tìm ra được kết quả học tập Do vậy thành phần cấu tạo của PHT phải là:

- Phần dẫn dắt

- Phần các công việc thực hiện

- Thời gian hoàn thành

- Đáp án

1.5 Sử dụng phiếu học tập

- Phiếu học tập là công cụ để giáo viên tiến hành tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh, đồng thời là cơ sở để học sinh tiến hành các hoạt động một cách tích cực, chủ động Việc sử dụng PHT nên được sử dụng trong dạy kiến thức mới, ôn tập, kiểm tra và thường được diễn ra theo quy trình sau:

- Giáo viên nêu nhiệm vụ học tập, giao PHT cho học sinh, tùy theo hình thức tổ chức dạy học mà giáo viên giao cho mỗi học sinh một phiếu hay mỗi nhóm một phiếu, tốt nhất là mỗi bàn một phiếu

- Tiến hành quan sát, hướng dẫn và giám sát kết quả hoạt động của HS

- Giáo viên hướng dẫn cho học sinh trình bày kết quả làm việc PHT Sau

đó, cả lớp trao đổi, bổ sung hoàn thành PHT Giáo viên yêu cầu học sinh trao đổi

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm 8

chéo nhau để sửa chữa, đánh giá kết quả làm việc với PHT của nhau trên cơ sở các kết luận của giáo viên

II.2 Thực trạng dạy học Công nghệ 10 ở trường THPT

2.1 Thực trạng dạy học của giáo viên

Nhìn chung, giáo viên đã cải tiến đổi mới phương pháp như sử dụng:

phương pháp vấn đáp tìm tòi, trực quan tìm tòi, thảo luận nhóm… Tuy nhiên, việc sử dụng các phương pháp trên không thường xuyên, đa phần giáo án chủ yếu

là nội dung bài học chứ chưa chú trọng đến phương pháp, rất ít câu hỏi tư duy Chỉ sử dụng hệ thống thông tin trong sách giáo khoa(SGK) để thể hiện trong bài học, mà không có thêm các thông tin kiến thức, sơ đồ tự thiết kế từ nội dung SGK hay liên hệ thực tiễn Chưa chú ý sử dụng các phương pháp phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh

2.2 Thực trạng về việc học của học sinh

Qua thực tế giảng dạy cho thấy, chất lượng giờ dạy môn Công nghệ chưa cao Hoạt động các em chủ yếu là nghe giảng, ghi chép chứ chưa có ý thức phát biểu xây dựng bài, các em tiếp thu kiến thức một cách thụ động, miễn cưỡng Hầu hết các em học sinh đều có tâm lý chung học lệch, chỉ tập trung học các môn sắp kiểm tra, thi hay các môn chuyên Một số em còn làm việc riêng trong giờ học, có khi lớp 40- 45 học sinh nhưng trong suốt giờ học chỉ tập trung 3-5 em phát biểu xây dựng bài, thậm chí có những lớp còn không có học sinh nào phát biểu Các em hầu như không có hứng thú vào việc học tập bộ môn Công nghệ 10

Từ thực tế trên dẫn đến kết quả học tập bộ môn chưa cao Số học sinh giỏi

ít, khá và trung bình nhiều Qua thực tế giảng dạy nếu sử dụng các PPDH phát huy tính tích cực như: thảo luận nhóm, phiếu học tập, sử dụng băng hình… cùng với những câu hỏi tìm tòi, kích thích tư duy, gây tranh luận thì không khí học tập sôi nổi hẳn, các em tích cực phát biểu xây dựng bài Ngược lại, ở một số lớp giáo viên sử dụng phương pháp thuyết trình, đàm thoại tái hiện, thông báo… lớp học trở nên trầm, ít học sinh phát biểu xây dựng bài

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm 9

2.3 Thực trạng sử dụng phiếu học tập trong dạy học Công nghệ hiện nay

Qua thực tế tiếp xúc những giờ dạy về các bài này cho thấy nhiều giờ dạy một số giáo viên tuy có sử dụng PHT nhưng còn lúng túng về phương pháp sử dụng phiếu học tập Việc sử dụng PHT chưa mang lại hiệu quả cao trong giờ dạy,

do đó gặp nhiều khó khăn trong việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay Đặc biệt là quá trình tổ chức các hoạt động nhận thức cho học sinh trong môn Công nghệ 10 còn chưa huy động được khả năng học tập của các em

2.4 Những nguyên nhân của thực trạng dạy và học Công nghệ 10 ở trường THPT hiện nay

Giáo viên ngại áp dụng các phương pháp mới vào quá trình dạy học Bởi

để dạy học theo các phương pháp mới phát huy được tính tích cực của học sinh đòi hỏi phải đầu tư thời gian, trí tuệ vào việc soạn giáo án và cần phải đảm bảo đầy đủ về cơ sở vật chất , có các phương tiện dạy học hiện đại Đồng thời giáo viên phải có năng lực tổ chức, điều khiển quá trình dạy học Đây là khó khăn đối với giáo viên hiện nay vì một số trường THPT chưa có đủ cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động học tập của bộ môn , chưa có đủ các đồ dùng dạy học cần thiết…

Hơn nữa, nội dung sách giáo khoa Công Nghệ 10 nói chung được thiết kế mang tính chất chung cho mọi vùng miền và cho nhiều đối tượng, trong một giai đoạn phát triển kinh tế, xã hội xác định và sử dụng trong một thời gian nhất định

Vì vậy không thể cập nhật hết những nội dung kiến thức, mang tính thời sự, tính thực tiễn sản xuất ở địa phương hay những thông tin kiến thức đặc trưng của các vùng miền Do đó, trong tổ chức dạy học, giáo viên mà không sử dụng phiếu học tập để tạo cơ hội cho học sinh cập nhật thêm các thông tin, kiến thức từ thực tiễn địa phương để bổ sung, mở rộng kiến thức trong sách giáo khoa thì học sinh sẽ thấy nội dung bài học mang tính chất chung chung và gây nên sự nhàm chán cho môn học

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm 10

Bên cạnh đó một nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng dạy và học Công nghệ 10 hiện nay bởi do môn này không được học sinh coi là môn học

chính, vì không thi học sinh giỏi,không thi tốt nghiệp, không thi đại học Từ đó

đã hình thành nên suy nghĩ buông lỏng, thả trôi trong ý thức học tập của học

sinh Người giáo viên cũng buông xuôi vì môn này “vô thưởng, vô phạt”, dạy theo kiểu đọc chép cho hết giờ, không thi thì dạy thế nào cũng không ai đánh

giá

Mặt khác, Công nghệ 10 là môn học khoa học ứng dụng mà kiến thức liên quan chủ yếu về các qui trình công nghệ, kỹ thuật trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, những vấn đề này đối với học sinh ở những vùng sản xuất nông thôn thì rất quen thuộc, gần gũi nhưng đối với học sinh ở khu vực thành phố thì xa lạ, khó hiểu và không thực tế nên làm cho các em ít quan tâm hơn

Nguyên nhân gây nên hiện tượng này khá phức tạp, bắt nguồn từ tâm lý chung của học sinh (sợ bị chê cười khi phát biểu sai, chưa tự tin vào năng lực của mình, chưa hiểu rõ tác dụng của việc phát biểu xây dựng bài), do cá nhân chưa chuẩn bị bài kỹ, đến phương pháp giảng dạy của giáo viên chưa gây hứng thú tới học sinh…

Thực trạng dạy học Công nghệ 10 ở trường trung học phổ thông (THPT) phần lớn vẫn còn trong tình trạng chung như trên Do đó, việc đổi mới PPDH,sử dụng phiếu học tập trong dạy học Công nghệ 10 nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, sáng tạo, chủ động của học sinh là cấp bách và cần thiết

II.3 Sử dụng phiếu học tập hiệu quả trong môn Công nghệ 10

BÀI 12: ĐẶC ĐIỂM, TÍNH CHẤT, KĨ THUẬT SỬ DỤNG MỘT SỐ LOẠI PHÂN BÓN THÔNG THƯỜNG TRONG NÔNG ,LÂM NGHIỆP BÀI 48: CHẾ BIẾN SẢN PHẨM CÂY CÔNG NGHIỆP VÀ LÂM SẢN

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm 11

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm 12

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm 13

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm 14

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm 15

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm 16

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm 17

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm 18

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm 19

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm 20

Giáo viên: Nguyễn Thị Tâm 21