Thực trạng hỗ trợ xuất khẩu cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam và giải pháp phát triển.pdf

Thực trạng hỗ trợ xuất khẩu cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam và giải pháp phát triển

L I M Đ U Ờ Ở Ầ

Trong nh ng năm qua, n n kinh t nữ ề ế ước ta đã đ t đạ ược nh ng thành t u r t quanữ ự ấ

tr ng: c c u kinh t có chuy n d ch theo họ ơ ấ ế ể ị ướng ti n b , tăng trế ộ ưởng n đ nh trong m tổ ị ộ

th i gian khá dài K t qu đó có s đóng góp không nh c a các doanh nghi p v a và nhờ ế ả ự ỏ ủ ệ ừ ỏ (SME) thu c các thành ph n kinh t nộ ầ ế ở ước ta

SME trong th i gian qua có bờ ước phát tri n nhanh v s lể ề ố ượng, tham gia vào các

lo i hình kinh t và s đóng góp vào s tăng trạ ế ự ự ưởng GDP c a nủ ước ta ngày m t cao Tuyộnhiên trong xu th hi n nay, v i quá trình toàn c u hoá, khu v c hoá và h i nh p kinh tế ệ ớ ầ ự ộ ậ ế

qu c t trong khu v c và trên th gi i đã bố ế ự ế ớ ước sang m t giai đo n phát tri n v i t c đ h tộ ạ ể ớ ố ộ ế

s c nhanh chóng và sâu s c, làm cho n n kinh t th gi i ngày càng tr thành m t ch nh thứ ắ ề ế ế ớ ở ộ ỉ ể

th ng nh t, các quan h kinh t đố ấ ệ ế ược phát tri n đa phể ương, đa d ng hoá dạ ưới nhi u hìnhề

th c.Trong b i c nh đó, đ i v i m t nứ ố ả ố ớ ộ ước đang phát tri n nh Vi t Nam hi n nay tham giaể ư ệ ệvào ti n trình h i nh p kinh t qu c t đã t o ra nh ng c h i cho các doanh nghi p nóiế ộ ậ ế ố ế ạ ữ ơ ộ ệchung và nh ng doanh nghi p v a và nh nói riêng nh là m r ng th trữ ệ ừ ỏ ư ở ộ ị ường cho hàng

xu t kh u, ti p nh n v n và công ngh thông qua đ u t tr c ti p, nh đó t o ra công ănấ ẩ ế ậ ố ệ ầ ư ự ế ờ ạ

vi c làm và đ m b o tăng trệ ả ả ưởng kinh t , h c t p đế ọ ậ ược công ngh qu n lý m i, nh ngệ ả ớ ư

m t khác l i đ t các doanh nghi p Vi t Nam vào tình th ph i c nh tranh kh c li t h n.ặ ạ ặ ệ ệ ế ả ạ ố ệ ơ Thêm vào đó, các doanh nghi p s n xu t hàng xu t kh u Vi t Nam, đ c bi t là các doanhệ ả ấ ấ ẩ ở ệ ặ ệnghi p v a và nh đang g p r t nhi u khó khăn trong s n xu t cũng nh tiêu th trên thệ ừ ỏ ặ ấ ề ả ấ ư ụ ị

trường qu c t Vi c khuy n khích, h tr các doanh nghi p v a và nh nh m nâng caoố ế ệ ế ỗ ợ ệ ừ ỏ ằ

s c c nh tranh c a các doanh nghi p s n xu t hàng xu t kh u là m t trong n i dung quanứ ạ ủ ệ ả ấ ấ ẩ ộ ộ

tr ng nh m thúc đ y s phát tri n c a n n kinh t ọ ằ ẩ ự ể ủ ề ế

Qua th i gian tìm hi u, thu th p và tham kh o tài li u v các lo i hình doanh nghi pờ ể ậ ả ệ ề ạ ệ trong n n kinh t Vi t Nam, nh n th y t m quan tr ng c a vi c h tr xu t kh u cho cácề ế ệ ậ ấ ầ ọ ủ ệ ỗ ợ ấ ẩdoanh nghi p v a và nh trong quá trình phát tri n kinh t nệ ừ ỏ ể ế ở ước ta trong th p k t i, nênậ ỷ ớtôi đã m nh d n ch n nghiên c u đ tài:ạ ạ ọ ứ ề

“Th c tr ng h tr xu t kh u cho các doanh nghi p v a và nh c a Vi t Nam và gi i ự ạ ỗ ợ ấ ẩ ệ ừ ỏ ủ ệ ả pháp phát tri n” ể

Đ i tố ượng nghiên c u c a khóa lu n t p trung vào các v n đ th c tr ng h trứ ủ ậ ậ ấ ề ự ạ ỗ ợ

xu t kh u cho các doanh nghi p v a và nh nh m qua đó đ a ra nh ng gi i pháp phát tri nấ ẩ ệ ừ ỏ ằ ư ữ ả ể kinh doanh hàng xu t kh u cho kh i doanh nghi p này trong n n kinh t m v i nh ng khóấ ẩ ố ệ ề ế ở ớ ữkhăn, thách th c khi Vi t Nam tham gia vào h i nh p kinh t trong khu v c và th gi i.ứ ệ ộ ậ ế ự ế ớ

Các doanh nghi p v a và nh đệ ừ ỏ ược đ c p trong khoá lu n t t nghi p này đề ậ ậ ố ệ ược xác

đ nh theo Ngh đ nh s 90/2001/NĐ-CP c a Chính ph ngày 23/11/2001, trong đó quy đ nhị ị ị ố ủ ủ ị

doanh nghi p v a và nh là nh ng c s s n xu t, kinh doanh đ c l p, đã đăng ký kinhệ ừ ỏ ữ ơ ở ả ấ ộ ậdoanh theo pháp lu t hi n hành, có v n đăng ký không quá 10 t đ ng ho c s lao đ ngậ ệ ố ỷ ồ ặ ố ộ trung bình hàng năm không quá 300 người.

N i dung c a khoá lu n t t nghi p bao g m ba chộ ủ ậ ố ệ ồ ương sau:

Ch ươ ng I: Khái quát chung v doanh nghi p v a và nh và chính sách h tr ề ệ ừ ỏ ỗ ợ

ch b o c a các th y cô giáo trong Trỉ ả ủ ầ ường Đ i h c Ngo i thạ ọ ạ ương cùng các b n đ khoáạ ể

lu n này đậ ược hoàn thi n h n.ệ ơ

Tôi xin chân thành c m n cô giáo Th c s Ph m Th H ng Y n đã t n tình giúpả ơ ạ ỹ ạ ị ồ ế ậ

đ , hỡ ướng d n tôi nghiên c u hoàn thành b n Khoá lu n t t nghi p này.ẫ ứ ả ậ ố ệ

Sinh viên

Ph m Th Bích Th y ạ ị ủ

CH ƯƠ NG I: KHÁI QUÁT CHUNG V DOANH NGHI P V A VÀ NH VÀ CHÍNH Ề Ệ Ừ Ỏ

SÁCH H TR XU T KH U Ỗ Ợ Ấ Ẩ

I- KHÁI QUÁT CHUNG V DOANH NGHI P V A VÀ NH Ề Ệ Ừ Ỏ

1- Tiêu th c xác đ nh doanh nghi p v a và nh ứ ị ệ ừ ỏ

Vi c đ a ra khái ni m chu n xác v doanh nghi p v a và nh có ý nghĩa r t l n đệ ư ệ ẩ ề ệ ừ ỏ ấ ớ ể xác đ nh đ i tị ố ượng được h tr Vì v y, h u h t các nỗ ợ ậ ầ ế ước đ u nghiên c u tiêu th c phânề ứ ứ

lo i doanh nghi p v a và nh Tuy nhiên, trên th gi i không có tiêu th c th ng nh t đạ ệ ừ ỏ ế ớ ứ ố ấ ể phân lo i doanh nghi p v a và nh Th m chí ngay trong m t nạ ệ ừ ỏ ậ ộ ước, s phân lo i cũng khácự ạnhau tuỳ theo t ng th i kỳ, t ng ngành ngh , đ a bàn Có hai nhóm tiêu th c ch y u dùngừ ờ ừ ề ị ứ ủ ế

đ phân lo i doanh nghi p v a và nh : Tiêu th c đ nh tính và tiêu th c đ nh lể ạ ệ ừ ỏ ứ ị ứ ị ượng

- Tiêu th c đ nh tính: ứ ị D a trên nh ng đ c tr ng c b n c a doanh nghi p v a vàự ữ ặ ư ơ ả ủ ệ ừ

nh nh không có v th đ c quy n trên th trỏ ư ị ế ộ ề ị ường, chuyên môn hoá th p, s đ u m i qu nấ ố ầ ố ả

lý ít các tiêu th c này có u th là ph n ánh đúng c a v n đ nh ng thứ ư ế ả ủ ấ ề ư ường khó xác đ nhị trên th c t Do đó, nó ch đự ế ỉ ược làm c s đ tham kh o mà ít đơ ở ể ả ượ ử ục s d ng trên th c tự ế

đ phân lo i.ể ạ

- Tiêu th c đ nh l ứ ị ượ ng: Thường s d ng các tiêu th c nh là s lao đ ng thử ụ ứ ư ố ộ ườ ngxuyên và không thường xuyên trong doanh nghi p, giá tr tài s n hay v n, doanh thu, l iệ ị ả ố ợ nhu n Trong đó:ậ

- S lao đ ng có th là lao đ ng trung bình trong danh sách, lao đ ng thố ộ ể ộ ộ ường xuyên,lao đ ng th c t , ộ ự ế

- Tài s n ho c v n có th dùng t ng giá tr tài s n (hay v n), tài s n hay v n cả ặ ố ể ổ ị ả ố ả ố ố

đ nh, giá tr tài s n còn l i ị ị ả ạ

- Doanh thu có th là t ng doanh thu trong m t năm, t ng giá tr gia tăng trong m tể ổ ộ ổ ị ộ năm(hi n nay có xu hệ ướng s d ng ch tiêu này).ử ụ ỉ

các n c, tiêu chí đ nh l ng đ xác đ nh quy mô doanh nghi p r t đa d ng

B ng 1.1: Tiêu chí phân lo i SME các n ả ạ ở ướ c APEC.

Nước Tiêu chí phân lo i ạ

S lao đ ng; T ng giá tr tài s n; Doanh thuố ộ ổ ị ả

S lao đ ng; T ng giá tr tài s nố ộ ổ ị ả

V n đ u t ; T ng giá tr tài s n; Doanh thuố ầ ư ổ ị ả

S lao đ ng; V n đ u tố ộ ố ầ ư

S lao đ ng ố ộ

nghi p có dệ ưới 19 lao đ ng độ ược coi là nh , doanh nghi p có trên 20 lao đ ng đỏ ệ ộ ược coi là

v a và l n B công nghi p xác đ nh SME d a trên v n đ u t vào máy móc: dừ ớ ộ ệ ị ự ố ầ ư ưới 70 tri uệ rupi và tính bình quân trên m t lao đ ng có dộ ộ ưới 625 nghìn rupi là doanh nghi p nh Cònệ ỏNgân hàng Indonesia coi doanh nghi p có tài s n dệ ả ưới 100 tri u rupi là SME ệ

H ng kông, doanh nghi p có lao đ ng d i 200 ng i là SME Hàn Qu c; tiêu

th c phân lo i doanh nghi p ch y u d a vào s lao đ ng và phân bi t theo hai lĩnh v cứ ạ ệ ủ ế ự ố ộ ệ ự

s n xu t và d ch v : trong lĩnh v c s n xu t dả ấ ị ụ ự ả ấ ưới 1000 lao đ ng, trong lĩnh v c d ch vộ ự ị ụ

dưới 20 lao đ ng là các doanh nghi p v a và nh ộ ệ ừ ỏ

Đài Loan doanh nghi p có s lao đ ng d i 300 ng i và v n đ u t d i 1,5

tri u USD là SME Malaysia; doanh nghi p có v n c đông dệ Ở ệ ố ổ ưới 500 nghìn USD hay tài

s n ròng dả ưới 200 nghìn USD, s lao đ ng dố ộ ưới 20 người, doanh nghi p có v n c đôngệ ố ổhay tài s n ròng t 0,5- 2,5 tri u USD, lao đ ng dả ừ ệ ộ ưới 100 người là các doanh nghi p v a vàệ ừ

nh Thái Lan; doanh nghi p có s lao đ ng t i đa 250 ngỏ Ở ệ ố ộ ố ười và v n đ u t không quáố ầ ư99.500 USD là SME

Theo các nước thu c T ch c H p tác và phát tri n kinh t (OECD) thì SME làộ ổ ứ ợ ể ế

nh ng công ty h ch toán đ c l p không ph i là các Công ty con c a các Công ty l n; tuy nữ ạ ộ ậ ả ủ ớ ể

d ng ít h n m t s lụ ơ ộ ố ượng lao đ ng đã độ ược quy đ nh S lị ố ượng này khác nhau gi a các hữ ệ

th ng th ng kê qu c gia Gi i h n tr n ph bi n nh t là 250 lao đ ng t i các nố ố ố ớ ạ ầ ổ ế ấ ộ ạ ước thu cộ liên minh Châu Âu (EU) Tuy nhiên, m t s nộ ố ước đ t ra gi i h n m c 200 lao đ ng, trongặ ớ ạ ở ứ ộkhi M coi SME bao g m các Công ty có ít h n 500 lao đ ng.ỹ ồ ơ ộ 1

2 Các y u t tác đ ng đ n phân lo i SME ế ố ộ ế ạ

S phân lo i doanh nghi p theo quy mô l n, v a, nh hoàn toàn mang tính tự ạ ệ ớ ừ ỏ ươ ng

đ i ph thu c vào nhi u y u t nh :ố ụ ộ ề ế ố ư

- Trình đ phát tri n kinh t c a m t n ộ ể ế ủ ộ ướ trình đ phát tri n càng cao thì ch s c: ộ ể ỉ ố các tiêu chí càng tăng lên Nh v y, m t s nư ậ ở ộ ố ước có trình đ phát tri n kinh t th p thìộ ể ế ấcác ch s v lao đ ng, v n đ phân lo i SME s th p h n so v i các nỉ ố ề ộ ố ể ạ ẽ ấ ơ ớ ước phát tri n.ể

Ch ng h n, Nh t B n, doanh nghi p có 300 lao đ ng và 1 tri u USD ti n v n là SME,ẳ ạ ở ậ ả ệ ộ ệ ề ốcòn doanh nghi p có quy mô nh v y Thái Lan l i là doanh nghi p l n.ệ ư ậ ở ạ ệ ớ

1 Ngu n: T ch c lao đ ng Qu c t (ILO-SAAT): Chính sách vĩ mô và công nghi p nh -ồ ổ ứ ộ ố ế ệ ỏBài h c t Châu Á và Châu phi, New Delhi, 2001.ọ ừ

- Tính ch t ngành ngh : ấ ề do đ c đi m c a t ng ngành ngh , có ngành s d ngặ ể ủ ừ ề ử ụ nhi u lao đ ng (nh d t, may), có ngành s d ng nhi u v n ít lao đ ng (nh hoá ch t,ề ộ ư ệ ử ụ ề ố ộ ư ấ

đi n) Do đó, c n tính đ n tính ch t này đ có s so sánh đ i ch ng trong phân lo i SMEệ ầ ế ấ ể ự ố ứ ạ

gi a các ngành khác nhau Ch ng h n: các ngành s n xu t có tiêu chí thữ ẳ ạ ả ấ ường cao h n, cònơcác ngành d ch v có tiêu chí th p h n.ị ụ ấ ơ

- Vùng lãnh th : ổ do trình đ phát tri n gi a các vùng khác nhau nên s lộ ể ữ ố ượng vàquy mô doanh nghi p cũng khác nhau Ch ng h n, m t doanh nghi p thành ph đệ ẳ ạ ộ ệ ở ố ược coi

là nh nh ng vùng mi n núi, nông thôn l i đỏ ư ở ề ạ ược coi là l n Do đó, c n tính đ n c h sớ ầ ế ả ệ ố vùng đ đ m b o tính tể ả ả ương thích trong vi c so sánh quy mô doanh nghi p gi a các vùngệ ệ ữkhác nhau

- Tính ch t l ch s : ấ ị ử m t doanh nghi p trộ ệ ước đây được coi là l n, nh ng v i quy môớ ư ớ

nh v y, hi n t i ho c tư ậ ệ ạ ặ ương lai có th là nh ho c v a Ch ng h n, Đài Loan nămể ỏ ặ ừ ẳ ạ ở

1967, trong ngành công nghi p, doanh nghi p có quy mô dệ ệ ưới130.000 USD (5 tri u đô laệĐài Loan là doanh nghi p v a và nh khi đó, năm 1989 tiêu chí này là 1,4 tri u USD (hay 40ệ ừ ỏ ệtri u đô la Đài Loan).ệ

- Ph thu c vào m c đích phân lo i: ụ ộ ụ ạ khái ni m SME s có s khác nhau tuỳ thu cệ ẽ ự ộ vào m c đích phân lo i Ch ng h n, n u m c đích phân lo i đ h tr các doanh nghi pụ ạ ẳ ạ ế ụ ạ ể ỗ ợ ệ

y u, m i ra đ i, s khác v i m c đích là đ làm gi m thu cho các công ngh s ch, hi nế ớ ờ ẽ ớ ụ ể ả ế ệ ạ ệ

đ i, không gây ô nhi m môi trạ ễ ường

II- VAI TRÒ C A CÁC DOANH NGHI P V A VÀ NH TRONG S NGHI P PHÁTỦ Ệ Ừ Ỏ Ự ỆTRI N KINH T Ể Ế

Trên th gi i, ngế ớ ười ta đã th a nh n r ng khu v c SME đóng m t vai trò quan tr ngừ ậ ằ ự ộ ọ trong s phát tri n kinh t và xã h i c a m i nự ể ế ộ ủ ỗ ước Tuỳ theo trình đ phát tri n kinh t m iộ ể ế ỗ

nước mà vai trò cũng th hi 47n khác nhau.ể ệ

Đ i v i các nố ớ ước công nghi p phát tri n cao nh CHLB Đ c, Nh t B n, M , ệ ể ư ứ ậ ả ỹ Doanh nghi p v a và nh có vai trò h t s c quan tr ng CHLB Đ c, SME v n có vai tròệ ừ ỏ ế ứ ọ Ở ứ ẫquan tr ng trên nhi u m t Nh t B n ngọ ề ặ Ở ậ ả ười ta coi SME là m t ngu n l c b o đ m choộ ồ ự ả ả

s c s ng c a n n kinh t , là b ph n quan tr ng c a c c u quy mô nhi u t ng c a cácứ ố ủ ề ế ộ ậ ọ ủ ơ ấ ề ầ ủdoanh nghi p.ệ

Đ i v i các nố ớ ước đang phát tri n và ch m phát tri n thì ngoài vai trò là b ph n h pể ậ ể ộ ậ ợ thành c a n n kinh t qu c dân, t o công ăn vi c làm, góp ph n tăng trủ ề ế ố ạ ệ ầ ưởng kinh t , SMEếcòn có vai trò quan tr ng trong chuy n d ch c c u kinh t , ti n hành công nghi p hoá đ tọ ể ị ơ ấ ế ế ệ ấ

nước, xoá đói gi m nghèo, gi i quy t nh ng v n đ xã h i.ả ả ế ữ ấ ề ộ

Đ i v i các nố ớ ướ ởc Châu Á nh Hàn Qu c, Thái Lan, Philippin, Inđônêsia, SME cóư ốvai trò tích c c trong vi c ch ng đ các tiêu c c c a cu c kh ng ho ng tài chính - ti n t ,ự ệ ố ỡ ự ủ ộ ủ ả ề ệ góp ph n đáng k vào s n đ nh kinh t - xã h i và t ng bầ ể ự ổ ị ế ộ ừ ước khôi ph c n n kinh t ụ ề ế

Vai trò c a SME đủ ượ ụ ểc c th hoá b ng các ch tiêu ch y u sau đây:ằ ỉ ủ ế

Th nh t: ứ ấ SME chi m t trong cao v s lế ỷ ề ố ượng trong t ng s các doanh nghi pổ ố ệ

s n xu t kinh doanh c a các nả ấ ủ ước: Theo tiêu chí xác đ nh SME thì s doanh nghi p này ị ố ệ ở các nước chi m t l t 90-99% t ng s doanh nghi p c a các nế ỷ ệ ừ ổ ố ệ ủ ước C th : Nh t B n:ụ ể ậ ả 99,1%, các nước Tây Âu: 99% (riêng Đ c: 99,7%), M và lãnh th Đài Loan : 98%,ứ ỹ ổSingapore: 90%, Thái Lan, Malaysia, Indonesia: 95-98%

Th hai: ứ Thu hút lượng lao đ ng c a toàn xã h i Tuy s doanh nghi p c a khu v cộ ủ ộ ố ệ ủ ự SME chi m t tr ng cao nh ng do s lế ỷ ọ ư ố ượng lao đ ng c a t ng doanh nghi p không nhi u,ộ ủ ừ ệ ề nên t ng s lao đ ng làm trong SME không nhi u, nh ng v n chi m t l đáng k , t 50-ổ ố ộ ề ư ẫ ế ỷ ệ ể ừ80%

Th ba: ứ Đóng góp ph n đáng k vào t ng thu nh p qu c dân và tăng trầ ể ổ ậ ố ưởng kinh

t Theo tính toán c a các nế ủ ước thì SME góp ph n quan tr ng vào s gia tăng thu nh pầ ọ ự ậ

qu c dân c a các nố ủ ước

S dĩ SME có vai trò quan tr ng trong n n kinh t c a m i nở ọ ề ế ủ ỗ ước vì nó có tính linh

ho t cao, thích ng v i s bi n đ ng c a th trạ ứ ớ ự ế ộ ủ ị ường, kh năng thay đ i m t hàng, m u mãả ổ ặ ẫnhanh theo th hi u ngị ế ười tiêu dùng Bên c nh đó, nhu c u đ u t v n ít và s d ng nguyênạ ầ ầ ư ố ử ụ

li u, v t li u có đ a phệ ậ ệ ở ị ương, ng d ng các ti n b k thu t - công ngh nhanh nh y h n,ứ ụ ế ộ ỹ ậ ệ ạ ơ đào t o ngạ ười lao đ ng và ngộ ười qu n lý ít t n kém h n, yêu c u v qu n lý kinh doanhả ố ơ ầ ề ảkhông đòi h i quá cao.ỏ

Nhìn chung trên đây là nh ng vai trò quan tr ng c a SME trong m i n n kinh t cácữ ọ ủ ỗ ề ế

qu c gia trên th gi i Tuy nhiên, ngoài các ch tiêu quan tr ng c b n nói trên, vai trò c aố ế ớ ỉ ọ ơ ả ủ SME còn th hi n m t vài ch tiêu khác nh : gieo m m cho các tài năng qu n tr kinhể ệ ở ộ ỉ ư ầ ả ịdoanh, góp ph n gi m b t chênh l ch trong xã h i, tăng ngu n ti t ki m và đ u t c a dânầ ả ớ ệ ộ ồ ế ệ ầ ư ủ

c đ a phư ị ương, c i thi n m i quan h gi a các khu v c kinh t khác nhau.ả ệ ố ệ ữ ự ế

III- NH NG BI N PHÁP H TR XU T KH U Đ I V I CÁC DOANH NGHI PỮ Ệ Ỗ Ợ Ấ Ẩ Ố Ớ Ệ

V A VÀ NH VÀ KINH NGHI M C A M T S NỪ Ỏ Ệ Ủ Ộ Ố ƯỚC

1- Các bi n pháp h tr : ệ ỗ ợ

Trong quá trình th c hi n chi n lự ệ ế ược phát tri n hể ướng ngo i, đ y m nh xu t kh uạ ẩ ạ ấ ẩ

tr thành phở ương hướng ch y u c a chính sách ngo i thủ ế ủ ạ ương

Trong xu th hi n nay, vi c h tr đ y m nh ho t đ ng xu t kh u cho SME nóiế ệ ệ ỗ ợ ẩ ạ ạ ộ ấ ẩriêng và các doanh nghi p kinh doanh khác nói chung là v n đ c p bách đ i v i các nệ ấ ề ấ ố ớ ướ c,

đ c bi t là các nặ ệ ước đang phát tri n nh m đ y m nh ti n trình h i nh p kinh t qu c t ể ằ ẩ ạ ế ộ ậ ế ố ế Nhìn chung có m t s bi n pháp chính đ h tr xu t kh u cho SME nh sau:ộ ố ệ ể ỗ ợ ấ ẩ ư

T giá h i đoái chính th c là t giá do Nhà nỷ ố ứ ỷ ước công b t i m t th i đi m nh tố ạ ộ ờ ể ấ

đ nh nh : TGCT gi a VND và USD ngày 23/3/2001 là 14.527 VND/USD Nh ng t giá h iị ư ữ ư ỷ ố đoái th c t thì không ph i nh v y mà còn ph thu c vào t l l m phát trong nự ế ả ư ậ ụ ộ ỷ ệ ạ ước và tỷ

l l m phát c a các nệ ạ ủ ước có quan h thệ ương m i TGHĐTT và TGHĐCT có m i quan hạ ố ệ

nh sau: ư

TGHĐCT x Ch s giá trong nỉ ố ước

TGHĐTT = -

Ch s giá c nỉ ố ả ước ngoài

Vi c đ a ra ch s giá c nệ ư ỉ ố ả ước ngoài vào tính toán t giá th c t c n ph i đỷ ự ế ầ ả ược cân

nh c k b i vì, m t nắ ỹ ở ộ ước có quan h thệ ương m i v i nhi u nạ ớ ề ước khác Đ s d ng cóể ử ụ

hi u qu chính sách t giá h i đoái có th ph i tính t giá h i đoái song phệ ả ỷ ố ể ả ỷ ố ương đ i v iố ớ

được ph i bán v i t giá chính th c c đ nh th p N u các nhà xu t kh u tăng giá xu tả ớ ỷ ứ ố ị ấ ế ấ ẩ ấ

kh u đ bù đ p chi phí thì s g p r t nhi u khó khăn trong v n đ chi m lĩnh th trẩ ể ắ ẽ ặ ấ ề ấ ề ế ị ường

Nh v y, khi t giá th c t tăng so v i t giá chính th c thì s khuy n khích nh p kh uư ậ ỷ ự ế ớ ỷ ứ ẽ ế ậ ẩ

nh ng l i kìm hãm xu t kh u.ư ạ ấ ẩ

Đ đ m b o cho ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p, đ c bi t thúc đ y xu tể ả ả ạ ộ ủ ệ ặ ệ ẩ ấ

kh u, Nhà nẩ ướ ầc c n có bi n pháp gi m l m phát, n đ nh giá tr đ ng ti n n i đ a và có tệ ả ạ ổ ị ị ồ ề ộ ị ỷ giá chính th c h p lý, phù h p v i m c tiêu chung trong chi n lứ ợ ợ ớ ụ ế ược phát tri n hể ướ ngngo i.ạ

1.2 Th c hi n các bi n pháp tài chính tín d ng: ự ệ ệ ụ

Vi c Nhà nệ ước áp d ng các bi n pháp tài chính tín d ng nh m m r ng xu t kh uụ ệ ụ ằ ở ộ ấ ẩ

là r t quan tr ng, nh t là đ i v i các nhà xu t kh u có quy mô v a và nh Đ chi m lĩnhấ ọ ấ ố ớ ấ ẩ ừ ỏ ể ế

th trị ường nước ngoài, th trị ường mà đó c nh tranh c c kỳ kh c li t, nhà xu t kh u ph iở ạ ự ố ệ ấ ẩ ả

th c hi n vi c bán ch u, tr ch m, ho c dự ệ ệ ị ả ậ ặ ưới hình th c tín d ng hàng hoá v i lãi su t uứ ụ ớ ấ ư đãi cho người mua Trong trường h p này, s h tr c a nhà nợ ự ỗ ợ ủ ước là r t c n thi t đ i v iấ ầ ế ố ớ SME S h tr trong vi c đ m b o tài chính tín d ng đự ỗ ợ ệ ả ả ụ ược th hi n qua các hình th c:ể ệ ứ

1.2.1- Th c hi n bi n pháp c p tín d ng xu t kh u: ự ệ ệ ấ ụ ấ ẩ

V n b ra cho vi c th c hi n h p đ ng xu t kh u thố ỏ ệ ự ệ ợ ồ ấ ẩ ường r t l n Ngấ ớ ười xu tấ

kh u ph i có v n trẩ ả ố ước và sau khi giao hàng đ th c hi n h p đ ng xu t kh u Nhi u khiể ự ệ ợ ồ ấ ẩ ề

người xu t kh u c n ph i có v n đ kéo dài kho n tín d ng ng n h n dành cho kháchấ ẩ ầ ả ố ể ả ụ ắ ạhàng Đ c bi t đ i v i SME v n đ v n đang là v n đ r t khó khăn nên c n có s cungặ ệ ố ớ ấ ề ố ấ ề ấ ầ ự

c p tín d ng c a nhà nấ ụ ủ ước v i lãi su t u đãi C p tín d ng tr c ti p cho SME không chớ ấ ư ấ ụ ự ế ỉ

đ n thu n là tr giúp đ th c hi n xu t kh u mà còn giúp đ doanh nghi p gi m chi phíơ ầ ợ ể ự ệ ấ ẩ ỡ ệ ả

v v n cho hàng xu t kh u và gi m giá thành xu t kh u Tín d ng xu t kh u có hai hìnhề ố ấ ẩ ả ấ ẩ ụ ấ ẩ

th c ch y u:ứ ủ ế

Th nh t: ứ ấ Tín d ng trụ ước khi giao hàng Trước khi giao hàng SME c n có m tầ ộ

lượng v n nh t đ nh đ tr cho ph n nh p kh u nguyên v t li u và các đ u vào trung gianố ấ ị ể ả ầ ậ ẩ ậ ệ ầtrong nước, các b ph n c u thành trong nộ ậ ấ ước khác nh : ti n lư ề ương, lãi vay, đ a tô c nị ầ thi t cho s n xu t hàng xu t kh u và t n kho thành ph m xu t kh u thông thế ả ấ ấ ẩ ồ ẩ ấ ẩ ường đượ c

ch p nh n d a theo đ n đ t hàng xu t kh u và đấ ậ ự ơ ặ ấ ẩ ược cung trong th i gian nh t đ nh Nhi uờ ấ ị ề khi SME ph i b ra m t s v n l n đ ng cho nhà s n xu t hàng xu t kh u Lãi su t tínả ỏ ộ ố ố ớ ể ứ ả ấ ấ ẩ ấ

d ng xu t kh u là y u t nh hụ ấ ẩ ế ố ả ưởng t i s c c nh tranh c a SME Lãi su t th p cho phépớ ứ ạ ủ ấ ấSME bán được giá th p đ c nh tranh v i hàng khác, đ c bi t là các nhà xu t kh u nấ ể ạ ớ ặ ệ ấ ẩ ướ cngoài nh Thái Lan, Trung Qu c ư ố

Th hai: ứ Tín d ng sau khi giao hàng Đây là hình th c mua h i phi u xu t kh uụ ứ ố ế ấ ẩ

ho c t m ng theo ch ng t hàng hoá c a Ngân hàng đ i v i SME Lo i tín d ng nàyặ ạ ứ ứ ừ ủ ố ớ ạ ụ

thường đ tr các kho n tín d ng trể ả ả ụ ước khi giao hàng

1.2.2 Bi n pháp b o lãnh tín d ng: ệ ả ụ

Trong đi u ki n cho phép, đ chi m lĩnh th trề ệ ể ế ị ường m t s SME đã th c hi n bánộ ố ự ệ

ch u - tr ch m cho nị ả ậ ước ngoài Vi c bán ch u nh v y thệ ị ư ậ ường có r i ro d n đ n m t v n.ủ ẫ ế ấ ố Trong trường h p này, đ h tr xu t kh u cho SME Nhà nợ ể ỗ ợ ấ ẩ ướ ầc c n ph i phát huy cao h nả ơ

hi u qu c a d ch v b o hi m xu t kh u nh m th c hi n đ n bù v n đã m t c a SMEệ ả ủ ị ụ ả ể ấ ẩ ằ ự ệ ề ố ấ ủ

cũng nh các nhà kinh doanh khác đ h yên tâm ho t đ ng và gi m đư ể ọ ạ ộ ả ược r i ro Tuyủnhiên, b n thân SME cũng s quan tâm đ n vi c ki m tra kh năng thanh toán c a nhàả ẽ ế ệ ể ả ủ

nh p kh u và thu ti n bán hàng khi h t th i h n tín d ng ậ ẩ ề ế ờ ạ ụ

Vi c b o lãnh tín d ng ngoài vi c thúc đ y xu t kh u còn nâng cao hi u qu xu tệ ả ụ ệ ẩ ấ ẩ ệ ả ấ

kh u vì: N u có v n SME có th th c hi n vi c bán ch u mà giá bán ch u bao g m c giáẩ ế ố ể ự ệ ệ ị ị ồ ả

c bán tr ngay công v i phí t n đ m b o l i t c.ả ả ớ ổ ả ả ợ ứ

1.3- Bi n pháp tr c p xu t kh u: ệ ợ ấ ấ ẩ

M c đích c a vi c tr c p xu t kh u là giúp SME tăng thu nh p nâng cao kh năngụ ủ ệ ợ ấ ấ ẩ ậ ả

c nh tranh hàng hoá xu t kh u Do đó đ y m nh đạ ấ ẩ ẩ ạ ược xu t kh u Có hai lo i tr c p xu tấ ẩ ạ ợ ấ ấ

Th hai: ứ Tr c p gián ti p là hình th c tr c p c a nhà nợ ấ ế ứ ợ ấ ủ ước thông qua vi c Nhàệ

nước dùng ngân sách c a mình đ gi i thi u, tri n lãm, qu ng cáo t o đi u ki n thu nủ ể ớ ệ ể ả ạ ề ệ ậ

l i cho giao d ch xu t kh u ho c Nhà nợ ị ấ ẩ ặ ước tr giúp v k thu t và đào t o chuyên gia.ợ ề ỹ ậ ạTrong đi u ki n c nh tranh c trong l n ngoài nề ệ ạ ả ẫ ước nh hi n nay nh t là c nh tranh ngoàiư ệ ấ ạ

nước, SME r t c n s giúp đ c a Chính ph trong vi c nghiên c u th trấ ầ ự ỡ ủ ủ ệ ứ ị ường, cung c pấ các thong tin v th trề ị ường, gi i thi u tri n lãm và qu ng cáo m t hàng xu t kh u Nh ngớ ệ ể ả ặ ấ ẩ ữ

v n đ này, b n thân SME không có kh năng làm ho c n u làm thì không có hi u qu cao.ấ ề ả ả ặ ế ệ ả

Vi c tr giúp k thu t và chuyên gia, không ai khác ngoài Nhà nệ ợ ỹ ậ ước ph i đ m nh n SMEả ả ậ

c n có s giúp đ v đào t o chuyên gia, v c nghi p v kinh doanh xu t kh u và c vầ ự ỡ ề ạ ề ả ệ ụ ấ ẩ ả ề chuyên gia s n xu t.ả ấ

1.4- Bi n pháp h tr v th ch - t ch c: ệ ỗ ợ ề ể ế ổ ứ

Nhà nướ ạc t o đi u ki n thu n l i cho xu t kh u b ng vi c áp d ng các bi n phápề ệ ậ ợ ấ ẩ ằ ệ ụ ệthâm nh p th trậ ị ường và t o điê ki n thu n l i cho vi c tiêu th hàng hoá nạ ệ ậ ợ ệ ụ ở ước ngoài

Đi u này thề ường được th hi n nh sau:ể ệ ư

- L p các trung tâm cung c p thông tin cho nhà xu t kh u.ậ ấ ấ ẩ

- Đào t o cán b , chuyên gia giúp các nhà xu t kh u.ạ ộ ấ ẩ

- L p các c quan Nhà nậ ơ ướ ở ước n c ngoài đ nghiên c u t i ch tình hình thể ứ ạ ỗ ị

trường hàng hoá, thương nhân và chính sách c a chính ph nủ ủ ướ ở ạc s t i

- Nhà nước đ ng ra ký k t các Hi p đ nh thứ ế ệ ị ương m i, Hi p đ nh h p tác k thu t,ạ ệ ị ợ ỹ ậ vay n , vi n tr trên c s thúc đ y xu t kh u.ợ ệ ợ ơ ở ẩ ấ ẩ

2- Kinh nghi m h tr xu t kh u cho SME c a m t s n ệ ỗ ợ ấ ẩ ủ ộ ố ướ c.

B i c nh h i nh p kinh t qu c t đã và đang đ t ra nh ng thách th c l n cho cácố ả ộ ậ ế ố ế ặ ữ ứ ớdoanh nghi p Vi t Nam nói chung đ c bi t là SME nói riêng trong m i lĩnh v c và quanệ ệ ặ ệ ọ ự

tr ng nh t là lĩnh v c xu t kh u V i nh ng khó khăn đó, SME s ph i quy t tâm r t l n,ọ ấ ự ấ ẩ ớ ữ ẽ ả ế ấ ớ bên c nh đó thì s h tr c a Nhà nạ ự ỗ ợ ủ ước trong là m t đi u r t c n thi t đ i v i h ộ ề ấ ầ ế ố ớ ọ

M t trong nh ng bi n pháp có ý nghĩa lúc này là nh ng kinh nghi m thành côngộ ữ ệ ữ ệcũng nh th t b i c a các nư ấ ạ ủ ước đi trước có thành t u l n trong phát tri n kinh t và th cự ớ ể ế ự

hi n công nghi p hoá nhanh, có đi u ki n l ch s , kinh t , văn hoá tệ ệ ề ệ ị ử ế ương đ ng v i chúngồ ớ

ta Sau đây tác gi xin trình b y kinh nghi m c a m t s nả ầ ệ ủ ộ ố ước trong khu v c Châu Á.ự

S phát tri n kinh t Đài Loan luôn g n ch t v i ho t đ ng ngo i thự ể ế ắ ặ ớ ạ ộ ạ ương Ngo iạ

thương th c s là đ ng l c thúc đ y các ngành s n xu t vự ự ộ ự ẩ ả ấ ươn lên, đáp ng nhu c u phongứ ầphú và đa d ng Do nh n th c đạ ậ ứ ược nh ng gi i h n c a th trữ ớ ạ ủ ị ường n i đ a, t nh ng nămộ ị ừ ữ

60 Đài Loan đã coi m r ng xu t kh u nh m t chính sách ch đ o, m t phở ộ ấ ẩ ư ộ ỉ ạ ộ ương châmchi n lế ược Ngay trong nh ng năm đ u th c hi n chi n lữ ầ ự ệ ế ược "hướng v xu t kh u",ề ấ ẩngành ngo i thạ ương Đài Loan đã tr thành l c lở ự ượng nâng đ và nuôi dỡ ưỡng các ngànhcông nghi p.ệ

Cu i nh ng năm 50, công nghi p t nhân c a Đài Loan đã phát tri n khá m nh, thố ữ ệ ư ủ ể ạ ị

trường n i đ a đã t i m c bão hoà, công nghi p Đài Loan chuy n t "thay th nh p kh u"ộ ị ớ ứ ệ ể ừ ế ậ ẩ sang "đ y m nh xu t kh u" Lúc này khu v c t nhân đã có c s khá v ng, chính quy nẩ ạ ấ ẩ ự ư ơ ở ữ ề Đài Loan đã khuy n khích h phát tri n ngo i thế ọ ể ạ ương, xâm nh p th trậ ị ường qu c t quaố ếhàng lo t các bi n pháp c i cách kinh t nh chuy n th ng nh t t giá h i đoái, n i l ngạ ệ ả ế ư ể ố ấ ỷ ố ớ ỏ

nh ng h n ch nh p kh u Năm 1965 Đài Loan đã m "khu ch bi n xu t kh u" v iữ ạ ế ậ ẩ ở ế ế ấ ẩ ớ nhi u u đãi v ngo i thề ư ề ạ ương Đ ng th i các bi n pháp tăng cồ ờ ệ ường th c l c kinh t vàự ự ế

kh năng c nh tranh, chính sách b o h m u d ch cũng d n đả ạ ả ộ ậ ị ầ ược thay th b ng chính sáchế ằ

t do m u d ch.ự ậ ị

Trong nh ng năm cu i th p k 50, đ u th p k 60, Đài Loan đã áp d ng phữ ố ậ ỷ ầ ậ ỷ ụ ươ ngchâm "hy sinh thu cao, đ y m nh kinh t , b i dế ẩ ạ ế ồ ưỡng ngu n thu ", liên t c ban hành cácồ ế ụ

pháp l nh "khuy n khích đ u t ", "đ u t Hoa Ki u" V i nhi u u đãi dành cho SMEệ ế ầ ư ầ ư ề ớ ề ư

th c hi n tái s n xu t m r ng và đ i m i thi t b Ch ng h n, Chính ph mi n thu 5ự ệ ả ấ ở ộ ổ ớ ế ị ẳ ạ ủ ễ ế năm cho các xí nghi p m i xây d ng, mi n thu 4 năm cho các xí nghi p đ i m i thi t bệ ớ ự ễ ế ệ ổ ớ ế ị tính t lúc b t đ u bán s n ph m Bên c nh đó, Đài Loan còn th c hi n bi n pháp "h nừ ắ ầ ả ẩ ạ ự ệ ệ ạ

ch l p xế ậ ưởng", nghĩa là trên c s đánh giá th trơ ở ị ường, chính quy n h n ch kh t khe đ uề ạ ế ắ ầ

t vào m t s ngành nào đó đ đ m b o có th trư ộ ố ể ả ả ị ường cho SME tr ng đi m, tránh tìnhọ ể

tr ng s n xu t trùng l p, gây lãng phí ti n lạ ả ấ ặ ề ương, lao đ ng và v n.ộ ố

Trong th i gian 1970-1977 Đài Loan đã mi n gi m thu , vi c gi m thu đã kíchờ ễ ả ế ệ ả ếthích đ u t Do đó, s SME m i không ng ng tăng nên, SME cũ không ng ng gia tăng tàiầ ư ố ớ ừ ừ

s n, khi n cho m c thu c b n tăng lên, và giá tr tuy t đ i c a thu cũng không ng ngả ế ứ ế ơ ả ị ệ ố ủ ế ừ tăng lên Cho t i nh ng năm 80, Chính quy n Đài Loan ban hành m t h th ng chính sáchớ ữ ề ộ ệ ố

t ng h p h tr SME và ngay l p t c đã có tác đ ng m nh m đ n s phát tri n c a khuổ ợ ỗ ợ ậ ứ ộ ạ ẽ ế ự ể ủ

v c này, t o nên m t làn sóng phát tri n SME H th ng chính sách h tr SME c a Đàiự ạ ộ ể ệ ố ỗ ợ ủLoan t năm 2000 đ n nay bao g m:ừ ế ồ

nước.2

Ngoài nh ng đi m nêu trên, v các phữ ể ề ương ti n khai thác thăm dò tài nguyên, cungệ

ng nguyên li u, m rông th tr ng, chuy n giao công ngh , chính quy n Đài Loan đ u

căn c vào nhu c u c a t ng giai đo n phát tri n kinh t , tr c ti p tham gia d n d t, nângứ ầ ủ ừ ạ ể ế ự ế ẫ ắ

đ khu v c SME các khu v c khác nhau.ỡ ự ở ự

V ngo i thề ạ ương, Đài Loan t ch c đ t tr s và m ng lổ ứ ặ ụ ở ạ ưới m u d ch h n 50ậ ị ở ơ

nước và khu v c Đ ng th i còn tham gia tri n lãm, h i tr qu c t , thự ồ ờ ể ộ ợ ố ế ường xuyên m iờ khách nước ngoài và các nhà kinh doanh đ n Đài Loan tham quan, c ngế ử ười đi nước ngoài

2 Ngu n: v kinh t Ngân hàng Đài Loan, 2002ồ ụ ế

đ chào hàng Đ m r ng m ng lể ể ở ộ ạ ưới m u d ch qu c t , Đài Loan đã xây d ng các tr mậ ị ố ế ự ạ

"ph c v m u d ch qu c t "cung c p cho SME các đụ ụ ậ ị ố ế ấ ường dây đi n tho i và khuy n khíchệ ạ ếcác c s SME đ t đ i lý nơ ở ặ ạ ở ước ngoài…

V i nh ng bi n pháp nâng đ đi n hình nh trên, trong hoàn c nh qu c t thu nớ ữ ệ ỡ ể ư ả ố ế ậ

l i, k t h p v i s n l c c a b n thân SME, vi n tr c a M đã góp ph n giúp Đàiợ ế ợ ớ ự ỗ ự ủ ả ệ ợ ủ ỹ ầLoan đ t đạ ược nh ng thành t u l n trong ngo i thữ ự ớ ạ ương C th xin xem dụ ể ướ ải b ng 1.2sau:

B NG 1.2: T L XU T KH U C A SME ĐÀI LOAN TH I KỲ 1996-2001 Ả Ỷ Ệ Ấ Ẩ Ủ Ở Ờ

Ngu n:V nghiên c u kinh t ngân hàng Đài loan, 2002 ồ ụ ứ ế

Nhìn vào b ng trên ta nh n th y xu t kh u c a SME Đài Loan có vai trò to l nả ậ ấ ấ ẩ ủ ở ớ trong thương m i c a công cu c th c hi n chi n lạ ủ ộ ự ệ ế ược "hướng v xu t kh u".ề ấ ẩ

2.2 Các bi n pháp h tr c a Hàn Qu c ệ ỗ ợ ủ ố

Xem xét quá trình phát tri n kinh t c a Hàn Qu c t cu i th p k 50 đ n nay, cóể ế ủ ố ừ ố ậ ỷ ế

th nh n th y n i lên 3 giai đo n phát tri n v i nh ng u đi m phát tri n khác nhau Giaiể ậ ấ ổ ạ ể ớ ữ ư ể ể

đo n th nh t kéo dài cho đ n th p k 70 và tr ng tâm u tiên phát tri n là khuy n khíchạ ứ ấ ế ậ ỷ ọ ư ể ế

và thúc đ y tăng kim ng ch xu t kh u Giai đo n th hai kéo dài trong su t th p k 80,ẩ ạ ấ ẩ ạ ứ ố ậ ỷtrong đó u tiên phát tri n đư ể ược dành cho công nghi p n ng và công nghi p hoá ch t Giaiệ ặ ệ ấ

đo n th ba b t đ u t đ u th p k 80 mà tr ng tâm c a nó đã chuy n sang khu v c SME.ạ ứ ắ ầ ừ ầ ậ ỷ ọ ủ ể ự

Các bi n pháp khuy n khích và u đãi đ u t Hàn Qu c đã thay đ i theo t ng giaiệ ế ư ầ ư ở ố ổ ừ

đo n phát tri n và nh m ph c v cho m c tiêu phát tri n trong t ng giai đo n.ạ ể ằ ụ ụ ụ ể ừ ạ

Đ thúc đ y tăng kim ng ch xu t kh u cho đ n đ u th p k 70, Chính ph Hànể ẩ ạ ấ ẩ ế ầ ậ ỷ ủ

Qu c đã th c hi n chi n lố ự ệ ế ược thúc đ y xu t kh u h n là thay th nh p kh u Chính phẩ ấ ẩ ơ ế ậ ẩ ủ Hàn Qu c đã h tr m nh m cho các nhà xu t kh u, v i nhi u bi n pháp khác nhau, g mố ỗ ợ ạ ẽ ấ ẩ ớ ề ệ ồ

đ i s u đãi trong c p v n tín d ng và trong ch đ thu khoá.ố ử ư ấ ố ụ ế ộ ế

H th ng c p v n tín d ng xu t kh u đã đóng vai trò r t quan tr ng nh m h trệ ố ấ ố ụ ấ ẩ ấ ọ ằ ỗ ợ

xu t kh u cho đ n gi a nh ng năm 80 khi có đấ ẩ ế ữ ữ ược th ng d v cán cân vãng lai B n ch tặ ư ề ả ấ

c a h th ng này là chính sách tái chi t kh u c a h th ng ngân hàng đ cung c p tín d ngủ ệ ố ế ấ ủ ệ ố ể ấ ụ

v i lãi su t th p thông qua các ngân hàng thớ ấ ấ ương m i cho SME đã nh n đạ ậ ược tín d ng th ụ ư

Các kho n cho vay chi t kh u c a ngân hàng Trung ả ế ấ ủ ương Hàn Qu c cũng đố ược m r ngở ộ cho xu t kh u trấ ẩ ước khi giao hàng nh m h tr cho vi c mua nguyên li u và các s n ph mằ ỗ ợ ệ ệ ả ẩ trung gian đ s n xu t hàng xu t kh u.ể ả ấ ấ ẩ

Trước nh ng năm 1980 lãi su t cho vay đ i v i xu t kh u t 6-10%/ năm, trong khiữ ấ ố ớ ấ ẩ ừ

m c lãi su t chung là 17-23%/năm T cu i nh ng năm 1980, s chênh l ch lãi su t m iứ ấ ừ ố ữ ự ệ ấ ớ

được xoá b N u xem xét m c lãi su t trên th trỏ ế ứ ấ ị ường tài chính phi chính th c t i th iứ ạ ờ

đi m đó vào kho ng h n 30%, thì s u đãi đ i v i xu t kh u qua tín d ng lãi su t th pể ả ơ ự ư ố ớ ấ ẩ ụ ấ ấ

th t l n H u nh m i kho n tín d ng xu t kh u đ u đậ ớ ầ ư ọ ả ụ ấ ẩ ề ược h tr thông qua c ch t oỗ ợ ơ ế ạ

ti n c a Ngân hàng Trung ề ủ ương dưới hình th c chi t kh u Trong kho ng th i gian tứ ế ấ ả ờ ừ 1976-1986 t l tín d ng c a Ngân hàng Hàn Qu c trong t ng s kho n vay c a Ngân hàngỷ ệ ụ ủ ố ổ ố ả ủ

n i đ a là 79,4%, đ c bi t vào nh ng năm 1973-1981 t l này lên t i 90,1% ộ ị ặ ệ ữ ỷ ệ ớ

Ngoài ra còn có r t nhi u bi n pháp h tr khác c a Chính ph đ i v i ho t đ ngấ ề ệ ỗ ợ ủ ủ ố ớ ạ ộ

xu t kh u c a SME nh chi t kh u thu ra kh i giá mua thi t b và phấ ẩ ủ ư ế ấ ế ỏ ế ị ương ti n đ u t đệ ầ ư ể

s n xu t; tr c p cho vi c c i ti n đóng gói và m u mã s n ph m, m r ng các phả ấ ợ ấ ệ ả ế ẫ ả ẩ ở ộ ươ ng

ti n cung c p d ch v ki m tra hàng xu t kh u, m các trung tâm đào t o ti ng nệ ấ ị ụ ể ấ ẩ ở ạ ế ước ngoài,

g i các đoàn đ n h i tr tri n lãm nử ế ộ ợ ể ở ước ngoài, t ch c các cu c tri n lãm nổ ứ ộ ể ở ước ngoài,

t ch c các cu c tri n lãm thổ ứ ộ ể ương m i t i Hàn Qu c.ạ ạ ố

Chính ph Hàn Qu c cũng theo dõi ch t ch k t qu ho t đ ng xu t kh u và hàngủ ố ặ ẽ ế ả ạ ộ ấ ẩtháng ho c hàng quý cung c p các thông tin v các v n đ kinh t trong nặ ấ ề ấ ề ế ước, v xu hề ướ ng

c a th trủ ị ường nước ngoài Thông qua các cu c h p thộ ọ ường kỳ do T ng th ng làm ch t aổ ố ủ ọ

v i s tham d c a các quan ch c c p cao c a Chính ph đ th c hi n xem xét k t quớ ự ự ủ ứ ấ ủ ủ ể ự ệ ế ả

ho t đ ng xu t kh u N u k t qu ho t đ ng xu t kh u là y u kém, thì T ng th ng sạ ộ ấ ẩ ế ế ả ạ ộ ấ ẩ ế ổ ố ẽ thúc gi c các quan ch c có liên quan c a Chính ph và các nhà ngân hàng ph i cung c p hụ ứ ủ ủ ả ấ ỗ

tr m nh m h n n a đ i v i xu t kh u nh m đ t đợ ạ ẽ ơ ữ ố ớ ấ ẩ ằ ạ ược kh i lố ượng xu t kh u đ ra theoấ ẩ ề

kh u hàng năm vẩ ượt m t m c nh t đ nh Đ nh n độ ứ ấ ị ể ậ ượ ự ưc s u đãi l n h n, các nhà xu tớ ơ ấ

kh u ph i làm vi c chăm ch và chuyên c n h n, đ c nh tranh v i nhau và v i nẩ ả ệ ỉ ầ ơ ể ạ ớ ớ ướ cngoài Chi n thu t bu c các doanh nghi p Hàn Qu c ph i c nh tranh v i các công ty nế ậ ộ ệ ố ả ạ ớ ướ cngoài đã mang l i nh ng l i ích l n trong vi c đ y m nh s h c h i, ti p thu ki n th cạ ữ ợ ớ ệ ẩ ạ ự ọ ỏ ế ế ứ

m i qua làm vi c, qua đó rút ng n th i gian c n thi t cho h c t p.ớ ệ ắ ờ ầ ế ọ ậ

Chính sách h tr xu t kh u toàn di n nói trên đã đóng vai trò c b n đ SME c aỗ ợ ấ ẩ ệ ơ ả ể ủ Hàn Qu c đố ược m r ng nhanh chóng và thu đở ộ ược k t qu mong mu n.ế ả ố

Trên đây là nh ng kinh nghi m h tr cho SME trong ho t đ ng kinh doanh xu tữ ệ ỗ ợ ạ ộ ấ

kh u c a m t s nẩ ủ ộ ố ước trong khu v c Châu Á Tuy nhiên, khi đ a ra nh ng chính sách hự ư ữ ỗ

tr xu t kh u cho SME, qu c gia nào cũng khó có có kh năng áp d ng nh ng chính sách,ợ ấ ẩ ố ả ụ ữ

bi n pháp h tr công khai khi mu n hoà nh p v i n n kinh t trong khu v c và th gi i.ệ ỗ ợ ố ậ ớ ề ế ự ế ớ

Do v y, các chính sách h tr xu t kh u đ a ra ph i phù h p v i thông l qu c t , n uậ ỗ ợ ấ ẩ ư ả ợ ớ ệ ố ế ế không s gây ra ph n ng đ i phó t phía các đ i tác Trên c s nh ng bài h c kinhẽ ả ứ ố ừ ố ơ ở ữ ọnghi m c a các nệ ủ ước đã trình bày trên, có th làm bài h c kinh nghi m cho Vi t Namở ể ọ ệ ệtrong quá trình h tr xu t kh u cho SME trong đi u ki n hi n nay, tuy nhiên, chúng ta ápỗ ợ ấ ẩ ề ệ ệ

d ng nh ng bài h c này m t cách có ch n l c không d p khuân máy móc.ụ ữ ọ ộ ọ ọ ậ

CH ƯƠ NG II: DOANH NGHI P V A VÀ NH VÀ CÁC CHÍNH SÁCH Ệ Ừ Ỏ

H TR XU T KH U VI T NAM Ỗ Ợ Ấ Ẩ Ở Ệ

I- KHÁI QUÁT TH C TR NG CÁC DOANH NGHI P V A VÀ NH Ự Ạ Ệ Ừ Ỏ

VI T NAM

1 Khái ni m v các doanh nghi p v a và nh (SME) Vi t Nam ệ ề ệ ừ ỏ ở ệ

Vi t Nam, tr c đây, khái ni m SME đã đ c s d ng đ phân lo i doanh

nghi p nhà nệ ước v i m c đích xác đ nh m c c p phát trong c ch bao c p, xác đ nh m cớ ụ ị ứ ấ ơ ế ấ ị ứ

lương cho các giám đ c doanh nghi p: Doanh nghi p c p 1, Doanh nghi p c p 2, Doanhố ệ ệ ấ ệ ấnghi p c p 3 Tiêu th c phân lo i ch y u là s lao đ ng trong biên ch và theo phân c pệ ấ ứ ạ ủ ế ố ộ ế ấ

Trung ương - đ a phị ương Hi n nay, khi chuy n sang c ch th trệ ể ơ ế ị ường, m c đích, cáchụ

th c, tiêu th c phân lo i và đ i tứ ứ ạ ố ượng cũng khác trước Phương pháp phân lo i thạ ườ ng

đượ ử ục s d ng theo các tiêu chí: lao đ ng, v n (pháp đ nh, c đ nh và l u đ ng), doanh thu.ộ ố ị ố ị ư ộTrong đó hai tiêu chí được th ng nh t chung là s lao đ ng và v n đ xác đ nh SME Trố ấ ố ộ ố ể ị ướ cyêu c u th c ti n kinh doanh, v n đ này đã đầ ự ễ ấ ề ược gi i quy t t m th i b ng Công văn sả ế ạ ờ ằ ố 681/CP-KTN ban hành ngày 20/6/1998, theo đó doanh nghi p nh và v a là doanh nghi pệ ỏ ừ ệ

có s công nhân dố ưới 200 người và s v n kinh doanh dố ố ưới 5 t đ ng (tỷ ồ ương đươ ng387.000USD)3 Tiêu chí này được xác đ nh nh m xây d ng m t b c tranh chung v cácị ằ ự ộ ứ ềdoanh nghi p nh và v a Vi t Nam ph c v cho vi c ho ch đ nh chính sách Trên th cệ ỏ ừ ở ệ ụ ụ ệ ạ ị ự

t , tiêu chí này không cho phép phân bi t doanh nghi p nh hay doanh nghi p c c nh , vàế ệ ệ ỏ ệ ự ỏ

nh t là đ i v i h kinh doanh cá th hi n đang c n l u tâm đ c bi t.ấ ố ớ ộ ể ệ ầ ư ặ ệ

Theo Ngh đ nh s 90/2001/NĐ-CP c a Chính ph ngày 23/11/2001, các doanhị ị ố ủ ủnghi p v a và nh đệ ừ ỏ ược xác đ nh nh sau: “ị ư Doanh nghi p v a và nh là nh ng c s ệ ừ ỏ ữ ơ ở

s n xu t, kinh doanh đ c l p, đã đăng ký kinh doanh theo pháp lu t hi n hành, có v n ả ấ ộ ậ ậ ệ ố đăng ký không quá 10 t đ ng ho c s lao đ ng trung bình hàng năm không quá 300 ỷ ồ ặ ố ộ

ng ườ ” Thông qua Ngh đ nh này, Nhà n i ị ị ước ta đã th hi n s nhìn nh n tích c c v vai tròể ệ ự ậ ự ề

c a các doanh nghi p nh và v a Tuy v y, c n có th i gian đ đánh giá chính sách này vàủ ệ ỏ ừ ậ ầ ờ ể

c n chu n b các bi n pháp k ho ch c th cho vi c th c hi n chính sách Chính sách hầ ẩ ị ệ ế ạ ụ ể ệ ự ệ ỗ

tr này không đi theo phợ ương th c can thi p tr c ti p vào các doanh nghi p nh và v a đứ ệ ự ế ệ ỏ ừ ể tránh tình tr ng SME ph thu c quá nhi u vào s h tr c a Nhà nạ ụ ộ ề ự ỗ ợ ủ ước, mà ph i khuy nả ế khích tinh th n t l c c a SME.ầ ự ự ủ

2 Khái quát th c tr ng các doanh nghi p v a và nh Vi t Nam ự ạ ệ ừ ỏ ở ệ

Nh chúng ta đ u bi t, s t n t i và phát tri n c a khu v c t nhân m i đư ề ế ự ồ ạ ể ủ ự ư ớ ược chính

th c th a nh n t năm 1990, khi lu t doanh nghi p và lu t công ty đứ ừ ậ ừ ậ ệ ậ ược thông qua Các bộ

lu t này đã đậ ược thay th b i Lu t doanh nghi p, có hi u l c t ngày 1/01/2000 Lu tế ở ậ ệ ệ ự ừ ậ doanh nghi p đ a ra 4 hình th c pháp lý c b n c a doanh nghi p: doanh nghi p t nhân,ệ ư ứ ơ ả ủ ệ ệ ưcông ty trách nhi m h u h n, công ty c ph n và công ty h p danh Ph n l n các doanhệ ữ ạ ổ ầ ợ ầ ớnghi p đăng ký dệ ưới hình th c doanh nghi p t nhân và công ty trách nhi m h u h n haiứ ệ ư ệ ữ ạthành viên tr lên ở

Cho đ n nay, vi c phân lo i các doanh nghi p theo quy mô v n ch a đế ệ ạ ệ ẫ ư ược th cự

hi n trên ph m vi toàn qu c Nh ng tiêu chí phân lo i quy mô đôi khi cũng r t khác nhauệ ạ ố ữ ạ ấkhi n cho vi c t ng h p s li u ch a th c hi n đế ệ ổ ợ ố ệ ư ự ệ ược m t cách có h th ng Dộ ệ ố ưới đây là

m t s b ng phân lo i doanh nghi p theo quy mô t nhi u ngu n khác nhau:ộ ố ả ạ ệ ừ ề ồ

3Theo t giá gi a đ ng Vi t Nam và Đôla M t i th i đi m ngày 20/06/1998.ỷ ữ ồ ệ ỹ ạ ờ ể

B ng 2.1: Phân lo i doanh nghi p khu v c kinh t t nhân chính th c theo s ả ạ ệ ự ế ư ứ ố

51-100 lao đ ngộ

Trên 100lao đ ngộ

T ngổ

c ngộ

Ngu n: B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn: Các ngành ngh nông thôn Vi t ồ ộ ệ ể ề ệ Nam, Nxb Nông nghi p, Hà N i, 2002 ệ ộ

Xét v ngành ngh kinh doanh, thì các đ n v kinh doanh thu c khu v c kinh t tề ề ơ ị ộ ự ế ư nhân ch y u ho t đ ng trong ba ngành: (I) d ch v thủ ế ạ ộ ị ụ ương nghi p, s a ch a xe đ ng c ,ệ ử ữ ộ ơ

mô tô xe máy 46%; (II) trong công nghi p ch bi n (22%); và (III) khách s n nhà hàngệ ế ế ạ(13%) Đi u đáng l u ý là có 21% doanh nghi p t nhân ho t đ ng trong lĩnh v c thu s nề ư ệ ư ạ ộ ự ỷ ả

và 26% công ty c ph n ho t đ ng trong lĩnh v c tài chính tín d ng, riêng trong lĩnh v cổ ầ ạ ộ ự ụ ự công nghi p ch bi n có t i 37,3% s SME ho t đ ng trong ngành công nghi p ch bi nệ ế ế ớ ố ạ ộ ệ ế ế

th c ph m, 11% trong ngành d t, may, da và 18,6% trong ngành s n xu t các s n ph m kimự ẩ ệ ả ấ ả ẩ

lo i Bi u đ 2.1s ch ng minh v c c u ngành ngh kinh doanh c a SME.ạ ể ồ ẽ ứ ề ơ ấ ề ủ

BI U Đ 2.1 C C U NGÀNH NGH KINH DOANH C A SME: Ể Ồ Ơ Ấ Ề Ủ

Chú thích:

113%

219%

322%

4

46%

Xét v doanh thu c a các doanh nghi p v a và nh trong khu v c kinh t t nhân,ề ủ ệ ừ ỏ ự ế ưthì cá nhân và nhóm kinh doanh ch chi m 40% t ng doanh thu c a khu v c kinh t t nhân.ỉ ế ổ ủ ự ế ư

Nh v y, v khía c nh này, các doanh nghi p v a và nh đăng ký chính th c, g m doanhư ậ ề ạ ệ ừ ỏ ứ ồnghi p t nhân, công ty trách nhi m h u h n, công ty c ph n, chi m ph n quan tr ng h nệ ư ệ ữ ạ ổ ầ ế ầ ọ ơ (kho ng 57%) Đi u này có th có kh n do cá nhân và nhóm kinh doanh không khai báoả ề ể ầđúng m c doanh thu c a h , mà khai báo th p h n th c t là đi u có th x y ra Tuy v y,ứ ủ ọ ấ ơ ự ế ề ể ả ậ

nó ph n ánh m t th c t là các doanh nghi p v a và nh có đăng ký chính th c có quy môả ộ ự ế ệ ừ ỏ ứkinh doanh l n h n Và n u mu n kinh doanh quy mô l n thì ch c ch n ph i chuy n sangớ ơ ế ố ớ ắ ắ ả ểhình th c doanh nghi p đăng ký chính th c, ho t đ ng theo nguyên t c lu t l c a c chứ ệ ứ ạ ộ ắ ậ ệ ủ ơ ế

th tru ng.ị ờ

Doanh thu c a khu v c SME đủ ự ược th hi n chi ti t dể ệ ế ướ ải b ng sau:

B NG 2.3:DOANH THU CÁC C S KINH T Ả Ơ Ở Ế

THEO VÙNG LÃNH TH Ổ

Đ n v :% ơ ị

Lo i hình doanhạnghi p ệ

Phân theo vùng lãnh th ổ DNTN Công ty Công ty H pợ Kinh tế

Ngu n: Vi n nghiên c u qu n lý kinh t TW (CIEM), 2002 ồ ệ ứ ả ế

Theo b ng 2.3, đi u đáng chú ý là doanh thu c a khu v c mi n Đông Nam B , g mả ề ủ ự ề ộ ồ

c thành ph H Chí Minh, chi m 51,46% t ng doanh thu c a khu v c SME trên c nả ố ồ ế ổ ủ ự ả ướ c

Ti p đ n là Vùng đ ng b ng sông C u Long chi m 22,08%, và Vùng đ ng b ng sôngế ế ồ ằ ử ế ồ ằ

H ng chi m 11,73% Nh v y, xét theo doanh thu, thì ho t đ ng c a khu v c SME Vi tồ ế ư ậ ạ ộ ủ ự ở ệ Nam ch y u t p trung mi n Nam Vi t Nam.ủ ế ậ ở ề ệ

V n đ u t thu c khu v c kinh t t nhân Vi t Nam đố ầ ư ộ ự ế ư ở ệ ược th c hi n dự ệ ưới hình

th c doanh nghi p t nhân và công ty trách nhi m h u h n chi m t tr ng đáng k T ngứ ệ ư ệ ữ ạ ế ỷ ọ ể ổ

s v n đang ký c a hai lo i hình doanh nghi p này chi m kho ng 60% t ng s v n đăngố ố ủ ạ ệ ế ả ổ ố ố

ký c a kinh t t nhân cá nhân và nhóm kinh doanh chi m kho ng 30% Đi u đáng chú ý làủ ế ư ế ả ề

g n 50% v n đăng ký c a khu v c kinh t t nhân đ ng b ng sông H ng đầ ố ủ ự ế ư ở ồ ằ ồ ược th c hi nư ệ

dưới hình th c công ty trách nhi m h u h n, trong khi đó kho ng 60% v n đăng ký Đ ngứ ệ ữ ạ ả ố ở ồ

b ng sông C u Long đằ ử ược th c hi n dự ệ ưới hình th c doanh nghi p t nhân ứ ệ ư

Nhìn vào b ng 2.4 dả ưới đây ta có th th y r ng v n đ u t phân b ch y u vàoể ấ ằ ố ầ ư ổ ủ ếcác ngành kinh t nh thế ư ương nghi p, s a ch a xe đ ng c , mô tô chi m 38,38% trongệ ử ữ ộ ơ ế

t ng s v n đ u t vào các ngành kinh t c a khu v c SME Ti p đ n là ngành côngổ ố ố ầ ư ế ủ ự ế ếnghi p ch bi n chi m 26,98%, v n t i kho bãi và thông tin liên l c chi m 9,41%, ngànhệ ế ế ế ậ ả ạ ếthu s n chi m 6,79%, xây d ng chi m 6,17% Nh v y, t ng s v n đ u t vào ngànhỷ ả ế ự ế ư ậ ổ ố ố ầ ưthu s n còn r t th p trong khi kim ng ch xu t kh u thu s n c a khu v c này chi m tỷ ả ấ ấ ạ ấ ẩ ỷ ả ủ ự ế ỷ

l r t l n c th trong giai đo n 1998-2002 chi m t tr ng 25,1% trong kim ng ch xu tệ ấ ớ ụ ể ạ ế ỷ ọ ạ ấ

kh u thu s n c a c nẩ ỷ ả ủ ả ước Đ tăng kim ng ch xu t kh u h i s n trong th i gian t i c nể ạ ấ ẩ ả ả ờ ớ ầ

ph i chú ý đ n vi c đ u t v n cho khu v c này nhi u h n.ả ế ệ ầ ư ố ự ề ơ

S phân b v n c a khu v c kinh t nhìn chung đự ố ố ủ ự ế ược th hi n dể ệ ướ ải b ng sau:

B ng 2.4: V n các lo i hình kinh doanh phân theo ngành kinh t ả ố ạ ế

(đ n ngày 31/12/2002) ế

Đ n v : % ơ ị

Phân theo

ngành kinh tế

Lo i hình doanh nghi pạ ệDNT Công ty

30,410,04

3,4842,38

5,480,53

0,020,00

2,05

0,19

0,270,470,31

26,510,06

15,5743,51

2,893,83

0,030,08

0,42

6,04

0,090,610,00

23,030,00

7,947,33

1,490,69

55,890,00

0,00

2,94

0,180,781,61

26,710,19

3,9815,73

0,1847,49

3,050,00

0,02

0,08

0,225,580,17

24,380,02

0,1037,85

5,6020,24

0,010,00

1,4

4,42

0,176,790,26

26,980,04

6,1738,38

4,339,14

3,020,02

1,2

2,44

Ngu n: Vi n nghiên c u qu n lý kinh t TW (CIEM), 2002 ồ ệ ứ ả ế

Khu v c SME là n i t o ra nhi u vi c làm trong n n kinh t Vi t Nam Tuy nhiên,ự ơ ạ ề ệ ề ế ệ

s phân b lao đ ng trong các doanh nghi p v a và nh còn ph thu c vào phân b đ a lýự ố ộ ệ ừ ỏ ụ ộ ố ị

c a nủ ước ta C th xin xem thêm dụ ể ướ ải b ng sau:

B NG 2.5: LAO Đ NG TRONG CÁC DOANH NGHI P V A VÀ NH PHÂN Ả Ộ Ệ Ừ Ỏ

THEO VÙNG LÃNH TH ( CÓ Đ N 31/12/2002) Ổ Ế

Đ n v : %ơ ị

Phân theo vùng lãnh thổ

Lo i hình doanh nghi pạ ệDNTN Công ty

4,03232,546,131,0958,624,59

0,0612,150,182,960,1075,958,60

5,3434,999,4914,813,1726,355,84

7,4019,0611,8610,952,9322,5725,24

6,9819,3810,5211,012,7726,4022,94

Ngu n: Vi n nghiên c u Qu n lý kinh t TW (CIEM ),2002 ồ ệ ứ ả ế

Nh v y theo b ng 2.4 thì kho ng g n m t n a (49,34%) s lao đ ng c a khu v cư ậ ả ả ầ ộ ử ố ộ ủ ự SME làm vi c vùng mi n Đông Nam B và vùng Đ ng b ng sông C u Long Ti p đó làệ ở ề ộ ồ ằ ử ếvùng đ ng b ng sông H ng (19,38%), Duyên h i mi n Trung (11%), và vùng Khu B nồ ằ ồ ả ề ố cũ(10,52%) Trong đó, s lao đ ng làm vi c trong lo i hình kinh t cá th chi m 81,21%,ố ộ ệ ạ ế ể ế

ti p đ n là các công ty TNHH chi m 7,98%, DNTN chi m 5,54%.ế ế ế ế

T quá trình xem xét th c tr ng khu v c SME Vi t Nam, nh trình bày trênừ ự ạ ự ở ệ ư ởđây, có th rút ra m t s nh n xét t ng quát nh sau:ể ộ ố ậ ổ ư

M t là ộ , xét trên t t c các tiêu chí, ph n l n ho t đ ng c a khu v c SME Vi tấ ả ầ ớ ạ ộ ủ ự ở ệ Nam hi n nay ch y u t p trung mi n nam Vi t Nam, đ c bi t là vùng Đông Nam Bệ ủ ế ậ ở ề ệ ặ ệ ộ (g n 50%).ầ

Hai là, xét v ngành ngh kinh doanh, thì ho t đ ng c a khu v c SME Vi t Namề ề ạ ộ ủ ự ở ệ

hi n nay ho t đ ng ch y u trong hai ngành Đó là thệ ạ ộ ủ ế ương m i, d ch v s a ch a và côngạ ị ụ ử ữnghi p ch bi n (c hai ngành này chi m 69% t ng s doanh nghi p).ệ ế ế ả ế ổ ố ệ

Ba là, có th nói, ngể ười Vi t Nam v n ch a a chu ng s d ng các hình th cệ ẫ ư ư ộ ử ụ ứ doanh nghi p trách nhi m h u h n Hình th c doanh nghi p trách nhi m h u h n nămệ ệ ữ ạ ứ ệ ệ ữ ạ

1997 ch chi m 0,48% trong t ng s doanh nghi p , trong khi đó hình th c kinh t cá thỉ ế ổ ố ệ ứ ế ể chi m 98% Đi u này có th xu t phát t các nguyên nhân sau đây:ế ề ể ấ ừ

- Ph n nhi u trong s nh ng ngầ ề ố ữ ười kinh doanh đ u là ngề ườ ựi t tìm vi c làm choệmình H kh i s kinh doanh ch đ n gi n là nh m m c đích ki m s ng cho b n thân vàọ ở ự ỉ ơ ả ằ ụ ế ố ảgia đình h , mà ch a suy nghĩ đ n tọ ư ế ương lai phát tri n, cũng ch a có m c tiêu phát tri nể ư ụ ể

m t cách rõ ràng.ộ

- Quy mô nh , ph m vi giao d ch, quy mô giao d ch, s lỏ ạ ị ị ố ượng giao d ch và tính ch tị ấ

c a các giao d ch c a h cũng đ n gi n; và b n thân ngủ ị ủ ọ ơ ả ả ười kinh doanh ch a có yêu c uư ầ

nh n bi t và không nh n bi t các r i ro liên quan kinh doanh.ậ ế ậ ế ủ

- Ho t đ ng c a h ch mang tính phi hình th c, vì v y h không có yêu c u ph iạ ộ ủ ọ ủ ứ ậ ọ ầ ả

s d ng lu t l c a nhà nử ụ ậ ệ ủ ước Trong môi trường đó, s tin c y l n nhau, quen bi t nhau làự ậ ẫ ếtrên h t và ch y u.ế ủ ế

- Cho đ n nay, k năng và hi u bi t v qu n tr kinh doanh c a ngế ỹ ể ế ề ả ị ủ ười Vi t Namệ

m i b t đ u xây d ng S đào t o v qu n lý doanh nghi p t i các trớ ắ ầ ự ự ạ ề ả ệ ạ ường đ i h c t pạ ọ ậ trung nhi u h n vào các ki n th c chuyên môn qu n lý b c trung cho các công ty l n, đ cề ơ ế ứ ả ậ ớ ặ

bi t là nghi p v k toán, th ng kê, qu n lý ti n lệ ệ ụ ế ố ả ề ương…Các sinh viên có ít c h i đơ ộ ượ cđào t o th c ti n v l p k ho ch kinh doanh cũng nh khuy n khích phát tri n nh ng kạ ự ễ ề ậ ế ạ ư ế ể ữ ỹ năng qu n tr nh k năng bán hàng, ti p th , qu n tr nhân s … Nhi u doanh nghi p ho tả ị ư ỹ ế ị ả ị ự ề ệ ạ

đ ng theo cách suy đoán c a riêng h ộ ủ ọ

Có th nói, trên đây là nh ng v n đ chung nh t v tình hình ho t đ ng c a cácể ữ ấ ề ấ ề ạ ộ ủdoanh nghi p v a và nh Vi t Nam Ph n ti p theo chúng ta s nghiên c u các vai tròệ ừ ỏ ở ệ ầ ế ẽ ứ

c a kh i doanh nghi p này.ủ ố ệ

3 Vai trò c a các doanh nghi p v a và nh Vi t Nam trong xu t kh u và s ủ ệ ừ ỏ ở ệ ấ ẩ ự

nghi p phát tri n kinh t ệ ể ế

3.1- Vai trò c a doanh nghi p v a và nh Vi t Nam trong s nghi p phát tri n kinh ủ ệ ừ ỏ ở ệ ự ệ ể

t : ế

n c ta SME có di n r ng, ph c p chi m t tr ng l n trong t ng s doanh

nghi p và có vai trò đ c bi t quan tr ng trong s phát tri n kinh t xã h i ệ ặ ệ ọ ự ể ế ộ

Cùng v i kinh t nông nghi p và kinh t nông thôn, SME đớ ế ệ ế ược xem nh là nh ng nhân tư ữ ố

đ m b o cho s tăng trả ả ự ưởng b n v ng c a n n kinh t , t o vi c làm và thu nh p choề ữ ủ ề ế ạ ệ ậ

người lao đ ng, khai thác t n d ng hi u qu ti m năng v v n, tay ngh và nh ng ngu nộ ậ ụ ệ ả ề ề ố ề ữ ồ

l c ti m n trong dân c Nó còn góp ph n phân b công nghi p trên các đ a bàn khác nhau;ự ề ẩ ư ầ ố ệ ị

gi vai trò b sung cho công nghi p l n; b o t n và phát tri n các làng ngh truy n th ng,ữ ổ ệ ớ ả ồ ể ề ề ố

th hi n b n s c văn hoá dân t c.ể ệ ả ắ ộ

B ng 2.6 cho th y ph n đóng góp vào GDP c a doanh nghi p t nhân chính th cả ấ ầ ủ ệ ư ứ

thường xuyên gi m c 7,5% Ph n đóng góp c a h kinh doanh cá th và trang tr i vàoữ ở ứ ầ ủ ộ ể ạ

GDP gi m m t ít t 36% năm 1997 xu ng còn 33,18% năm 2001 Ph n đóng góp c a khuả ộ ừ ố ầ ủ

v c kinh t nhà nự ế ước tăng lên 41,4% năm 1999 và gi m xu ng 41% năm 2001 Đóng gópả ố

c a khu v c kinh t có v n đ u t nủ ự ế ố ầ ư ước ngoài tăng t 7% lên h n 10% GDP trong 5 nămừ ơ

cu i Th c t ph n đóng góp 40,5% vào GDP c a h kinh doanh cá th và doanh nghi p tố ự ế ầ ủ ộ ể ệ ư nhân chính th c (năm 2001) bao g m ph n đóng góp c a các trang tr i nông nghi p và hứ ồ ầ ủ ạ ệ ộ kinh doanh nông nghi p ệ Ước tính ph n đóng góp c a h kinh doanh phi nông nghi p làầ ủ ộ ệ19% GDP4 Do v y, toàn b khu kinh t t nhân đóng góp 26,31% GDP.ậ ộ ế ư

B ng 2.6: Đóng góp vào GDP c a các thành ph n kinh t trong giai đo n 1997- ả ủ ầ ế ạ

Ngu n: T ng c c Th ng kê: Niên giám th ng kê 2001, NXB Th ng kê, Hà N i, 2002 ồ ổ ụ ố ố ố ộ

Do s lố ượng SME tăng nhanh nên m t hàng phong phú, đáp ng ngày càng t t h nặ ứ ố ơ nhu c u c a xã h i, tính c nh tranh tăng lên làm cho ch t lầ ủ ộ ạ ấ ượng hàng hoá và d ch v đị ụ ượ cnâng cao, th trị ường sôi đ ng h n SME còn góp ph n khai thác ti m năng c a đ t nộ ơ ầ ề ủ ấ ước để phát tri n kinh t nh tài nguyên, lao đ ng, v n th trể ế ư ộ ố ị ường, đ c bi t là tay ngh tinh x o vàặ ệ ề ảtruy n th ng dân t c ề ố ộ

S phát tri n c a khu v c kinh t t nhân có ý nghĩa r t quan tr ng trong v n đự ể ủ ự ế ư ấ ọ ấ ề

t o công ăn vi c làm, hi n nay khu v c này h u h t là doanh nghi p nh và v a v i sạ ệ ệ ự ầ ế ệ ỏ ừ ớ ố

lượng ước tính kho ng 70.000 doanh nghi p có đăng ký (Trong s này bao g m các lo iả ệ ố ồ ạ hình nh : Doanh nghi p t nhân, Công ty TNHH, công ty c ph n và công ty h p danh) vàư ệ ư ổ ầ ợ2,1 tri u h kinh doanhệ ộ 51 M t th c t t n t i là nh ng quy ch , chính sách không rõ ràng,ộ ứ ế ồ ạ ữ ếkhó khăn trong ti p c n v n, công ngh và th trệ ậ ố ệ ị ường đã h n ch ti m năng c a khu v cạ ế ề ủ ự kinh t t nhân Vì v y, đóng góp c a doanh nghi p nh và v a c a Vi t Nam vào vi cế ư ậ ủ ệ ỏ ừ ủ ệ ệ tăng s lố ượng vi c làm mang ý nghĩa r t quan tr ng, vì kho ng 64,8% t ng s lao đ ngệ ấ ọ ả ổ ố ộ

được tr lả ương (không k lao đ ng trong các t ch c hành chính, s nghi p) để ộ ổ ứ ự ệ ượ ạc t o ra

b i khu v c này Con s này th t đáng k n u so v i con s 22,5% lao đ ng đở ự ố ậ ể ế ớ ố ộ ượ ạc t o ra

b i khu v c kinh t nhà nở ự ế ước (Xem bi u đ 2.2).ể ồ

4 Ngu n: Phòng Thồ ương m i và Công nghi p Vi t Nam: Đi u tra v các doanh nghi p nhạ ệ ệ ề ề ệ ỏ

và v a”,2002 ừ

5Ngu n: Phòng thồ ương m i và công nghi p Vi t Nam,2002ạ ệ ệ

Ngu n: T ng c c th ng kê: Đi u tra m c s ng dân c Vi t Nam 1997-1998, Nxb Th ng kê, ồ ổ ụ ố ề ứ ố ư ệ ố

t o nhi u công ăn vi c làm h n S li u th ng kê s b v th c tr ng lao đ ng Vi tạ ề ệ ơ ố ệ ố ơ ộ ề ự ạ ộ ở ệ Nam năm 2001 cho th y xu th tấ ế ương t khi phân nhóm dân s t 15 tu i tr lên có vi cự ố ừ ổ ở ệ làm thường xuyên theo ngành kinh t và khu v c thành ph n kinh t (xem b ng 2.7):ế ự ầ ế ả

B ng 2.7: Lao đ ng t 15 tu i tr lên có vi c làm th ả ộ ừ ổ ở ệ ườ ng xuyên chia theo ngành kinh

t và khu v c thành ph n kinh t (năm 2001): ế ự ầ ế

T ng sổ ố

-Trong đó:

Người

%

100

3.769.15

110

6.144.86

216,31

1.361.3763,61

26.048.29169,14

353.7500,94

1 N.nghi p, lâm ệ

nghi p và thuệ ỷ

s nả

Người

%

23.654.05862,78

279.4780,74

5.916.33

615,70

165.3960,44

17.279.80545,86

13.0260,03

2 Các ngành nghề

khác(phi

N.nghi p)ệ

Người

%

13.880.93737,22

3.488.97

69,26

226.1140,61

1.173.1013,17

8.652.56623,28

340.1890,91

M t vai trò n a r t quan tr ng c a SME là làm cho n n kinh t năng đ ng và cóộ ữ ấ ọ ủ ề ế ộ

hi u qu h n Do s lệ ả ơ ố ượng doanh nghi p tăng lên r t l n nên đ ng l c c nh tranh làm choệ ấ ớ ộ ự ạ

n n kinh t thêm năng đ ng và hi u qu H n n a, các doanh nghi p này có kh năng thayề ế ộ ệ ả ơ ữ ệ ả

đ i m t hàng, công ngh và hổ ặ ệ ướng kinh doanh m t cách nhanh chóng Ngoài ra, do có nhi uộ ề doanh nghi p cùng kinh doanh m t s m t hàng nên s gi m b t m c đ r i ro trong n nệ ộ ố ặ ẽ ả ớ ứ ộ ủ ề kinh t : khi m t doanh nghi p đ v thì có các doanh nghi p khác thay th ế ộ ệ ổ ỡ ệ ế

M c dù khái ni m “Doanh nghi p nh và v a” m i đặ ệ ệ ỏ ừ ớ ược xu t hi n Vi t Nam sauấ ệ ở ệ

th i kỳ đ i m i (năm 1986) song khu v c này đã phát tri n v i s lờ ổ ớ ự ể ớ ố ượng r t nhanh (T m tấ ừ ộ

s lố ượng không đáng k là 4.000 doanh nghi p có đăng ký chính th cể ệ ứ lên t i trên 70.000 doanh nghi p trong vòng m t th p k )ớ ệ ộ ậ ỷ 6, đóng góp đáng k cho GDP nóiểchung và ngành xu t kh u nói riêng ấ ẩ

Phát tri n SME, làm cho s lể ố ượng doanh nghi p tăng lên, làm tăng tính c nh tranh,ệ ạ

gi m b t m c đ r i ro, đ ng th i tăng s lả ớ ứ ộ ủ ồ ờ ố ượng ch ng lo i hàng hoá, tho mãn nhu c uủ ạ ả ầ

đa d ng c a ngạ ủ ười tiêu dùng Nhà nước ta ch trủ ương th c hi n công nghi p hoá, coi tr ngự ệ ệ ọ công nghi p hoá nông nghi p, nông thôn; SME v i m ng lệ ệ ớ ạ ướ ội r ng kh p đã có truy nắ ề

th ng g n bó v i nông nghi p và kinh t xã h i nông thôn s là đ ng l c thúc đ y s n xu tố ắ ớ ệ ế ộ ẽ ộ ự ẩ ả ấ nông nghi p, nông thôn phát tri n, s hình thành nh ng t đi m, c m công - nông nghi pệ ể ẽ ữ ụ ể ụ ệ

đ tác đ ng chuy n hoá s n xu t nông nghi p theo hể ộ ể ả ấ ệ ướng công nghi p hoá, hi n đ i hoá.ệ ệ ạ

V i vai trò to l n trong s nghi p phát tri n kinh t nh v y, trong đi u ki n h iớ ớ ự ệ ể ế ư ậ ề ệ ộ

nh p kinh t qu c t đ góp ph n c i thi n cán cân thậ ế ố ế ể ầ ả ệ ương m i Vi t Nam trong th i gianạ ệ ờqua, SME đã không ng ng tham gia kinh doanh xu t kh u nh m duy trì t c đ tăng trừ ấ ẩ ằ ố ộ ưở ngkim ng ch xu t kh u cho khu v c này nói riêng và c nạ ấ ẩ ự ả ước nói chung Đ đ t để ạ ược nh ngữ

k t qu đó, là s n l c c a m i b n thân các doanh nghi p, k t qu đó đế ả ự ỗ ự ủ ỗ ả ệ ế ả ược th hi nể ệ

dưới đây

3.2-Vai trò c a doanh nghi p v a và nh Vi t Nam đ i v i ngành xu t kh u ủ ệ ừ ỏ ở ệ ố ớ ấ ẩ

6-Ngu n: Phòng Thồ ương m i và công nghi p Vi t Nam : “T o vi c làm t t b ng các chínhạ ệ ệ ạ ệ ố ằsách phát tri n doanh nghi p nh ” (TS.Ph m Th Thu H ng)ể ệ ỏ ạ ị ằ

Tuy g p ph i nh ng c n tr không nh trong vi c th c hi n m r ng ho t đ ngặ ả ữ ả ở ỏ ệ ự ệ ở ộ ạ ộ kinh doanh xu t kh u, nh ng SME cũng đóng góp m t ph n tích c c vào s nghi p phátấ ẩ ư ộ ầ ự ự ệtri n ngo i thể ạ ương Vi t Nam T năm 1997- 2001, xu t kh u c a SME tăng r t nhanh vàệ ừ ấ ẩ ủ ấnhanh h n r t nhi u so v i các DNNN, trong hai năm 1998-1999, xu t kh u không ph iơ ấ ề ớ ấ ẩ ả

d u thô c a các DNNN tăng là 4,6%, thì SME tăng 72,5% Do đó, m c dù quy mô nh ,ầ ủ ặ ỏ

nh ng khu v c SME trong nư ự ước đã chi m t l 39,1% tăng trế ỷ ệ ưởng xu t kh u không ph iấ ẩ ả

d u thô c a giai đo n này C th s đóng góp c a SME vào kim ng ch xu t kh u c aầ ủ ạ ụ ể ự ủ ạ ấ ẩ ủ

Vi t Nam đệ ược th hi n dể ệ ưới đây:

B NG 2.8:T L ĐÓNG GÓP C A SME VÀO TĂNG TR Ả Ỷ Ệ Ủ ƯỞ NG XU T KH U Ấ Ẩ

KHÔNG K D U THÔ GIAI ĐO N 1997-2001 Ể Ầ Ạ

T l đóng gópỷ ệvào tăng trưở ngXK(%)

5.2602.5905811.5789.428

4,644,798,872,521,9

13,747,21739,1100

Ngu n: K t qu ho t đ ng xu t kh u và d báo năm ti p theo Theo báo cáo không ồ ế ả ạ ộ ấ ẩ ự ế chính th c c a Ngân hàng th gi i, TP Đà L t, 2002 ứ ủ ế ớ ạ

Xu t kh u c a khu v c SME tăng m nh m c dù đ u t năm 1997 gi m m nh (xemấ ẩ ủ ự ạ ặ ầ ư ả ạ

s đ 2.3), theo các nhà qu n lý c a SME đ nh hơ ồ ả ủ ị ướng xu t kh u, đi u này đ t đấ ẩ ề ạ ược là do

đ u t trong nh ng năm qua 1996-1997 đã d n đ n vi c d th a công su t vào năm 1998-ầ ư ữ ẫ ế ệ ư ừ ấ

1999, khi cu c kh ng ho ng tài chính ti n t Châu Á n ra Do đó, tăng xu t kh u trongộ ủ ả ề ệ ổ ấ ẩ

nh ng năm 1999 m t ph n l n là do m c s d ng công su t hi n có cao h n Các công tyữ ộ ầ ớ ứ ử ụ ấ ệ ơcũng cho bi t đã chuy n hế ể ướng kh i vi c xu t qua trung gian sang xu t kh u tr c ti pỏ ệ ấ ấ ẩ ự ế (FOB) v i giá tr tăng cao h n h n Xu t kh u FOB tăng t 30% trong t ng xu t kh u nămớ ị ơ ẳ ấ ẩ ừ ổ ấ ẩ

1998 lên 50% năm 1999 H u h t s xu t kh u tr c ti p này là sang các th trầ ế ố ấ ẩ ự ế ị ường m iớ

thường là Châu M -Lating và Đông Âu Giá tr gia tăng theo xu t kh u FOB cao h n h n soỹ ị ấ ẩ ơ ẳ

v i xu t kh u theo hình th c gia công, nh ng r i ro cũng cao h n do SME ph i t tìm ki mớ ấ ẩ ứ ư ủ ơ ả ự ế khách hàng cho mình Nh đã trình bày trên tình hình đ u t trong nh ng năm qua đ i v iư ở ầ ư ữ ố ớ khu v c SME gi m r t m nh vào năm 1997 (gi m 3,7%) và tăng d n vào nh ng năm ti pự ả ấ ạ ả ầ ữ ế theo 1998 (2,5%) năm 1999 (2,4%) Đi u này đề ược th hi n m t cách rõ nét nh t dể ệ ộ ấ ướ ơ i s

đ sau:ồ

S Đ 2.3: T C Đ TĂNG V N Đ U T TRONG KHU V C SME NĂM 96-99 Ơ Ồ Ố Ộ Ố Ầ Ư Ự

Ngu n: Theo báo cáo không chính th c c a Ngân hàng th gi i t i Vi t Nam, 6/2000 ồ ứ ủ ế ớ ạ ệ

Bên c nh đó, nh ng c i cách nh m m r ng quy n thạ ữ ả ằ ở ộ ề ương m i và kh năng ti pạ ả ế

c n v i th trậ ớ ị ường xu t kh u cho phép SME c a Vi t Nam đã có tác d ng tăng xu t kh uấ ẩ ủ ệ ụ ấ ẩ trong th i gian qua N u ti p t c có nh ng c i cách nh m h tr t do hoá khu v c SME vàờ ế ế ụ ữ ả ằ ỗ ợ ự ự

n u kh năng ti p c n bình thế ả ế ậ ường v i t t c các th trớ ấ ả ị ường trên th gi i đế ớ ược m r ng,ở ộSME s ti n hành đ u t giúp duy trì tăng trẽ ế ầ ư ưởng xu t kh u cao cho Vi t Nam.ấ ẩ ệ

Hi n nay, SME tuy không chi m m t t l l n trong giá tr xu t kh u, nh ng l i cóệ ế ộ ỷ ệ ớ ị ấ ẩ ư ạ

m t v trí không kém ph n quan tr ng trong ho t đ ng xu t kh u thông qua vai trò cungộ ị ầ ọ ạ ộ ấ ẩ

c p ngu n hàng cho các công ty kinh doanh xu t kh u, t o ra công ăn vi c làm đáng kấ ồ ấ ẩ ạ ệ ể trong l c lự ượng lao đ ng nhàn r i.ộ ỗ

V c c u hàng hoá xu t kh u Nhìn vào c c u c a các thành ph n kinh t trongề ơ ấ ấ ẩ ơ ấ ủ ầ ếGDP, có th th y các m t hàng xu t kh u chính c a SME hi n nay bao g m ch y u cácể ấ ặ ấ ẩ ủ ệ ồ ủ ế

lo i hàng, nhóm hàng sau:ạ

- Hàng nông lâm, thu h i s n ch bi n và ch a ch bi n.ỷ ả ả ế ế ư ế ế

- Hàng th công, m ngh (đ g tr m, kh c, hàng thêu ren, mây tre, hàng m ngh ,ủ ỹ ệ ồ ỗ ạ ắ ỹ ệ

l a t t m )ụ ơ ằ

- Hàng công nghi p nh (giày dép, may m c, th m )ệ ẹ ặ ả

Th t v y, tuy ch a có s th ng kê riêng r v t l xu t kh u các ngành hàng xu tậ ậ ư ự ố ẽ ề ỷ ệ ấ ẩ ấ

kh u c a khu v c SME nh ng đ ch ng minh cho đi u đó tôi xin đẩ ủ ự ư ể ứ ề ược s d ng s li uử ụ ố ệ

c a cu c đi u tra kh o sát đủ ộ ề ả ược ti n hành th c hi n gi a Vi n nghiên c u qu n lý kinh tế ự ệ ữ ệ ứ ả ế Trung ương (CIEM) và Chương trình phát tri n D án Mêkông (MPDF) Qua s li u đi uể ự ố ệ ề tra t i 457 SME đã ch ra r ng các doanh nghi p này xu t kh u chi m 3/4 s n lạ ỉ ằ ệ ấ ẩ ế ả ượng c aủ

mình (xem b ng 2.9) Đi u này có nghĩa là SME đã đ nh hả ề ị ướng xu t kh u m nh h n cácấ ẩ ạ ơDNNN.

B NG 2.9: C C U HÀNG HOÁ XU T KH U C A CÁC SME Ả Ơ Ấ Ấ Ẩ Ủ

Hàng hoá xu t kh uấ ẩ T l xu t kh u/t ngỷ ệ ấ ẩ ổ

s lố ượng (%)Các s n ph m daả ẩ

Ngu n:Vi n nghiên c u qu n lý kinh t TW (CIEM),2002 ồ ệ ứ ả ế

M c dù, v i s lặ ớ ố ượng 475 doanh nghi p đệ ược ch n làm m u chi m t l không l nọ ẫ ế ỷ ệ ớ

so v i s lớ ố ượng SME trong khu v c hi n nay, nh ng k t qu thông qua cu c kh o sát đãự ệ ư ế ả ộ ả

ph n ánh ph n nào v c c u hàng hoá kinh doanh xu t kh u c a SME Vi t Nam.ả ầ ề ơ ấ ấ ẩ ủ ở ệ

Đi u đáng l u ý trong trề ư ường h p h i s n có th coi là đ i di n cho nh ng ngànhợ ả ả ể ạ ệ ữhàng xu t kh u c a SME B ng 2.10, cho th y r ng v h i s n khu v c qu c doanh chi mấ ẩ ủ ả ấ ằ ề ả ả ự ố ế

ph n l n 73% xu t kh u năm 2001 nh ng xu t kh u c a khu v c này l i tăng ch m h nầ ớ ấ ẩ ư ấ ẩ ủ ự ạ ậ ơ khu v c SME: 14% so v i trên 50% c a khu v c SME Đi u đó kh ng đ nh r ng m t hàngự ớ ủ ự ề ẳ ị ằ ặkinh doanh xu t kh u c a SME ngày càng có hi u qu trong công tác xu t kh u.ấ ẩ ủ ệ ả ấ ẩ

B NG 2.10: XU T KH U THU S N C A SME GIAI ĐO N 1999 - 2002 Ả Ấ Ẩ Ỷ Ả Ủ Ạ

T tr ngỷ ọ1999(%)

Nhìn chung, hàng hoá mà SME kinh doanh xu t kh u hi n nay ch y u là nh ngấ ẩ ệ ủ ế ữ

m t hàng c n ít v n và công ngh đ n gi n, nh ng c n nhi u lao đ ng Giá tr gia tăng c aặ ầ ố ệ ơ ả ư ầ ề ộ ị ủ

m t s m t hàng không cao, nh ng đi u quan tr ng là vi c s n xu t và tiêu th nh ng m tộ ố ặ ư ề ọ ệ ả ấ ụ ữ ặ hàng này đã mang l i công ăn vi c làm và thu nh p cho ngạ ệ ậ ườ ải s n xu t, mà ph n l n là cácấ ầ ớ

h kinh t gia đình.ộ ế

Nh ng m t hàng do SME s n xu t có đ c đi m chung là s n ph m c a quy trìnhữ ặ ả ấ ặ ể ả ẩ ủ

s n xu t nh , s d ng máy móc, k thu t l c h u, thô s , t n nhi u s c lao đ ng G n đâyả ấ ỏ ử ụ ỹ ậ ạ ậ ơ ố ề ứ ộ ầ

nh quá trình c i cách kinh t m c a, SME đã có m t hàng s n xu t mang tính côngờ ả ế ở ử ặ ả ấnghi p, nh ng thu c lo i công ngh ch a th t cao và còn s d ng nhi u lao đ ng Nh ngệ ư ộ ạ ệ ư ậ ử ụ ề ộ ư

s SME có kh năng ti p c n v i lo i hình này còn ít Do v y, tr nh ng m t hàng s nố ả ế ậ ớ ạ ậ ừ ữ ặ ả

xu t theo quy trình công nghi p nh d t may, giày dép Thì quy cách ph m ch t c a cácấ ệ ư ệ ẩ ấ ủhàng hoá nhìn chung không đ ng đ u, không n đ nh, đ c bi t là hàng th công m ngh ,ồ ề ổ ị ặ ệ ủ ỹ ệ hàng mang tính ch t ngh thu t dân gian.ấ ệ ậ

Đ c đi m c a hàng hoá, s n ph m c a khu v c SME t o ra thặ ể ủ ả ẩ ủ ự ạ ường kém s c c nhứ ạ tranh trên th trị ường, chi phí s n xu t cao, khó có th thay đ i m u mã thả ấ ể ổ ẫ ường xuyên B nả thân SME cũng khó thu th p thông tin v hàng hoá trên th trậ ề ị ường Còn đ i v i nh ng hàngố ớ ữhoá s n xu t công nghi p nh d t may, giày dép thì hàng hoá thay đ i nhanh chóng theoả ấ ệ ư ệ ổ

m u m t và thay đ i theo th hi u ngẫ ố ổ ị ế ười tiêu dùng, mà các doanh nghi p l i thi u ngu nệ ạ ế ồ thông tin và c h i ti p xúc v i th trơ ộ ế ớ ị ường bên ngoài, ho c là thi u nh ng k năng thi t kặ ế ữ ỹ ế ế hàng hoá hi n đ i Nh ng lo i hàng này, h thệ ạ ư ạ ọ ường th đ ng s n xu t theo m u mã, quyụ ộ ả ấ ẫcách ph m ch t do khách hàng đ a ra ẩ ấ ư

V i nh ng đ c đi m trên đã làm cho hàng hoá c a SME có kh năng c nh tranh kémớ ữ ặ ể ủ ả ạtrên th trị ường qu c t , các m t hàng có kh năng c nh tranh kém là đó là nh ng m t hàngố ế ặ ả ạ ữ ặ

ch bi n th c ph m, hàng may m c, s n ph m nh a, hàng n i th t, s n ph m làm t g ,ế ế ự ẩ ặ ả ẩ ự ộ ấ ả ẩ ừ ỗ

đ da và đ g m Nói cách khác, tính c nh tranh xem ra r t kém nh ng ngành hàng đòiồ ồ ố ạ ấ ở ữ

h i công ngh cao, đi u này ph n ánh m t hi n th c là ph n l n SME v n ch a s n sàngỏ ệ ề ả ộ ệ ự ầ ớ ẫ ư ẵ

c nh tranh v i các doanh ngi p nạ ớ ệ ước ngoài m t khi các doanh nghi p này tham gia h iộ ệ ộ

nh p khu v c và toàn c u.ậ ự ầ

Tin tưởng vào kh năng kinh doanh c a ngả ủ ườ ựi tr c ti p s n xu t, tin tế ả ấ ưởng vào khả năng h p tác, đoàn k t c a h trong hi p h i mang tính t nguy n đ xoá b c ch xu tợ ế ủ ọ ệ ộ ự ệ ể ỏ ơ ế ấ

kh u có th s t o đi u ki n cho SME tăng cẩ ể ẽ ạ ề ệ ường kh năng xu t kh u c a mình nói riêngả ấ ẩ ủ

và c i thi n cán cân thả ệ ương m i Vi t Nam nói chung.ạ ệ

II- L I TH VÀ TH C TR NG H TR XU T KH U C A CÁC SME VI T NAMỢ Ế Ự Ạ Ỗ Ợ Ấ Ẩ Ủ Ở Ệ

HI N NAY.Ệ

1 Nh ng l i th c a SME so v i các doanh nghi p khác Vi t Nam trong ho t đ ng ữ ợ ế ủ ớ ệ ở ệ ạ ộ

kinh doanh xu t kh u ấ ẩ

Doanh nghi p v a và nh có nh ng l i th rõ ràng, đó là kh năng tho mãn nhuệ ừ ỏ ữ ợ ế ả ả

c u có h n trong nh ng th trầ ạ ữ ị ường chuyên môn hoá, khuynh hướng s d ng nhi u lao đ ngử ụ ề ộ

v i trình đ k thu t trung bình th p, đ c bi t là s m m m i và nhanh chóng thích nghiớ ộ ỹ ậ ấ ặ ệ ự ề ạ

v i các nhu c u và s thay đ i c a kinh t th trớ ầ ự ổ ủ ế ị ường SME có th bể ước vào nh ng thữ ị

trường m i mà không thu hút s chú ý c a các doanh nghi p l n Nó s n sàng ph c v ớ ự ủ ệ ớ ẵ ụ ụ ở

nh ng n i xa xôi nh t, ho c nh ng kho ng tr ng v a và nh c a th trữ ơ ấ ặ ở ữ ả ố ừ ỏ ủ ị ường, n i mà cácơdoanh nghi p l n thệ ớ ường không m y quan tâm, b i vì các doanh nghi p l n này thấ ở ệ ớ ường chỉ chú ý đ n marketing v i kh i lế ớ ố ượng l n SME là lo i hình s n xu t l y quy n s h u phânớ ạ ả ấ ấ ề ở ữtán thay cho đ a đi m s n xu t t p trung, t ch c b máy ch đ o g n nh , do v y nó cóị ể ả ấ ậ ổ ứ ộ ỉ ạ ọ ẹ ậnhi u đi m m nh:ề ể ạ

- D dàng kh i s và năng đ ng nh y bén v i th tr ễ ở ự ộ ạ ớ ị ườ : SME ch c n m t s v n ng ỉ ầ ộ ố ố

h n ch , m t m t hàng nh h p đã có th kh i s doanh nghi p Vòng quay s n ph mạ ế ộ ặ ỏ ẹ ể ở ự ệ ả ẩ nhanh do đó có th s d ng v n t có, ho c vay b n bè, ngể ử ụ ố ự ặ ạ ười thân d dàng, t ch c qu nễ ổ ứ ả

lý g n nh d quy t đ nh, khi nhu c u th trọ ẹ ễ ế ị ầ ị ường thay đ i ho c doanh nghi p g p khóổ ặ ệ ặkhăn, thì d dàng thay đ i tình th n i b d th ng nh t.ễ ổ ế ộ ộ ễ ố ấ

- D phát huy b n ch t h p tác ễ ả ấ ợ : SME thường ch ti n hành m t vài công đo n c aỉ ế ộ ạ ủ quá trình s n xu t m t s n ph m hoàn ch nh, mà công đo n s n xu t thì c n ph i k t h pả ấ ộ ả ẩ ỉ ạ ả ấ ầ ả ế ợ

v i nhau đ t o thành m t s n ph m hoàn ch nh m i có th xu t kh u ra th trớ ể ạ ộ ả ẩ ỉ ớ ể ấ ẩ ị ường nướ cngoài Đây là m t trong nh ng nguyên nhân d n đ n SME ph i cung ng đ u vào cho cácộ ữ ẫ ế ả ứ ầdoanh nghi p l n đ s n xu t hàng xu t kh u, do đó, đ tham gia xu t kh u tr c ti p SMEệ ớ ể ả ấ ấ ẩ ể ấ ẩ ự ế

ph i t hoàn thi n b n thân mình và ph i ti n hành h p tác s n xu t, n u không s b đàoả ự ệ ả ả ế ợ ả ấ ế ẽ ị

th i.ả

- Thu hút nhi u lao đ ng, ho t đ ng hi u qu v i chi phí c đ nh th p ề ộ ạ ộ ệ ả ớ ố ị ấ : SME do

ngu n v n ít, vì v y đ u t vào tài s n c đ nh cũng ít, h thồ ố ậ ầ ư ả ố ị ọ ường t n d ng lao đ ng thayậ ụ ộ

th cho v n, đ c bi t là nh ng nế ố ặ ệ ở ữ ước có l c lự ượng lao đ ng d i dào và giá nhân côngộ ồ

th p nh nấ ư ở ước ta, đ ti n hành s n xu t kinh doanh ph c v dân sinh, và h thể ế ả ấ ụ ụ ọ ường đ tạ

hi u qu kinh t - xã h i cao Khai thác đệ ả ế ộ ượ ợc l i th so sánh c a đ t nế ủ ấ ước đã t o đi uạ ề

ki n cho SME h giá thành s n ph m, tăng kh năng c nh tranh trên th trệ ạ ả ẩ ả ạ ị ường qu c t ố ế

- Có th duy trì t do c nh tranh: ể ự ạ SME thường không có tình tr ng đ c quy n, hạ ộ ề ọ

d dàng và s n sàng ch p nh n t do c nh tranh T do c nh tranh là con đễ ẵ ấ ậ ự ạ ự ạ ường t t nh tố ấ

đ phát huy m i ti m l c, nâng cao ch t lể ọ ề ự ấ ượng s n ph m đ tăng kh năng c nh tranh c aả ẩ ể ả ạ ủ

n n kinh t , t o đi u ki n thu n l i cho SME tham gia vào quá trình h i nh p kinh t qu cề ế ạ ề ệ ậ ợ ộ ậ ế ố

t ế

- Có th phát huy ti m l c th tr ể ề ự ị ườ ng trong n ướ Phát tri n SME giai đo n đ u là c: ể ở ạ ầ

phương th c t t nh t đ s n xu t m t s m t hàng thay th nh p kh u v i m c chi phí vàứ ố ấ ể ả ấ ộ ố ặ ế ậ ẩ ớ ứ

v n đ u t th p, phù h p v i s c mua c a khách hàng trong nố ầ ư ấ ợ ớ ứ ủ ước cũng nh qu c t SMEư ố ếcòn có kh năng t n d ng l i th so sánh v giá nhân công r đ l p ráp, ch bi n, giaả ậ ụ ợ ế ề ẻ ể ắ ế ếcông, s n xu t hàng xu t kh u, nh ng m t hàng và lĩnh v c mà SME có kh năng xu tả ấ ấ ẩ ở ữ ặ ự ả ấ

kh u.ẩ

- D dàng t o nên s phát tri n cân b ng gi a các vùng và s năng đ ng trong kinh ễ ạ ự ể ằ ữ ự ộ doanh xu t kh u: ấ ẩ SME có th phát tri n kh p m i n i, m i vùng c a đ t nể ể ở ắ ọ ơ ọ ủ ấ ước, l p vàoấkho ng tr ng và thi u v ng c a các doanh nghi p l n, t o nên s phát tri n cân b ng gi aả ố ế ắ ủ ệ ớ ạ ự ể ằ ữ các vùng, t n d ng đậ ụ ượ ợc l i th so sánh v tài nguyên, v trí đ a lý, lao đ ng c a đ t nế ề ị ị ộ ủ ấ ướ c,

t o ra s năng đ ng trong n n kinh t phù h p v i ti n trình h i nh p trong th i gian t i.ạ ự ộ ề ế ợ ớ ế ộ ậ ờ ớ Đây là m t chi n lộ ế ược kinh t xã h i quan tr ng c a đ t nế ộ ọ ủ ấ ước

- Doanh nghi p v a và nh là n i đào luy n các nhà doanh nghi p, và là c s kinh ệ ừ ỏ ơ ệ ệ ơ ở

t ban đ u đ phát tri n thành doanh nghi p l n ho t đ ng xu t kh u ế ầ ể ể ệ ớ ạ ộ ấ ẩ Qua th c t ho tự ế ạ

đ ng s n xu t kinh doanh, m t m ng lộ ả ấ ộ ạ ưới SME trên kh p m i mi n c a đ t nắ ọ ề ủ ấ ước đã đào

t o và sàng l c các nhà doanh nghi p Có th nói đây là trạ ọ ệ ể ường đào t o nhà doanh nghi pạ ệ

h u hi u nh t M t khác, quá trình phát tri n SME cũng là quá trình tích t v n, tìm ki mữ ệ ấ ặ ể ụ ố ế

m mang th trở ị ường đ phát tri n thành doanh nghi p l n ho t đ ng có hi u qu h nể ể ệ ớ ạ ộ ệ ả ơ trong kinh doanh xu t kh u Nhìn l i l ch s , h u h t các doanh nghi p l n các nấ ẩ ạ ị ử ầ ế ệ ớ ở ước pháttri n đ u tr i qua quy mô nh và v a, tr m t s doanh nghi p l n c a nhà nể ề ả ỏ ừ ừ ộ ố ệ ớ ủ ước

V i nh ng l i th trên đây, hy v ng r ng trong tớ ữ ợ ế ọ ằ ương lai SME ngày m t phát tri nộ ể

và tr thành nh ng doanh nghi p l n không ng ng tăng kim ng ch xu t kh u cho đ t nở ữ ệ ớ ừ ạ ấ ẩ ấ ướ c

ph c v thành công con đụ ụ ường công nghi p hoá mà Đ ng và nhà nệ ả ước đã đ ra.ề

2 Th c tr ng h tr xu t kh u c a các doanh nghi p v a và nh Vi t Nam hi n ự ạ ỗ ợ ấ ẩ ủ ệ ừ ỏ ở ệ ệ nay.

Trong h th ng th ng kê c a Vi t Nam hi n nay ch a có th ng kê chi ti t các ho tệ ố ố ủ ệ ệ ư ố ế ạ

đ ng c a SME trong n n kinh t qu c dân nói chung cũng nh trong ho t đ ng ngo iộ ủ ề ế ố ư ạ ộ ạ

thương nói riêng M c dù th ng kê ch a cho phép tách bi t ho t đ ng thặ ố ư ệ ạ ộ ương m i gi a haiạ ữkhu v c qu c doanh và (ch y u là các doanh nghi p SME, nh ng th c t cho th y cácự ố ủ ế ệ ư ự ế ấdoanh nghi p nhà nệ ước (DNNN) hi n v n chi m u th trong ho t đ ng xu t kh u B iệ ẫ ế ư ế ạ ộ ấ ẩ ở

ch đ đ c quy n ngo i thế ộ ộ ề ạ ương trước đây đã t n t i trong m t th i gian dài trong n n kinhồ ạ ộ ờ ề

t đã ph n nào c n tr SME tham gia vào các ho t đ ng xu t kh u H n n a, các DNNNế ầ ả ở ạ ộ ấ ẩ ơ ữ

v n có u th trong các ngành xu t kh u, xu t phát t nh ng u th v v n, k thu t, laoẫ ư ế ấ ẩ ấ ừ ữ ư ế ề ố ỹ ậ

đ ng và kinh nghi m maketing.ộ ệ

Ngày 31/7/1998 Chính ph đã ban hành Ngh đ nh 57/NĐ-CP hủ ị ị ướng d n thi hành chiẫ

ti t Lu t thế ậ ương m i Theo Ngh đ nh này, k t ngày 1/9/1998 các doanh nghi p Vi t Namạ ị ị ể ừ ệ ệ

được kinh doanh xu t kh u theo n i dung Gi y ch ng nh n đăng ký kinh doanh mà khôngấ ẩ ộ ấ ứ ậ

b yêu c u ph i có gi y phép xu t kh u ho c nh p kh u Tuy v y, v n có nhi u SME ph iị ầ ả ấ ấ ẩ ặ ậ ẩ ậ ẫ ề ả

ti n hành các ho t đ ng xu t kh u thông qua các DNNN.ế ạ ộ ấ ẩ

Vi c ban hành ngh đ nh s 90/2001/NĐ-CP ngày 23/11/2001 (sau đây đệ ị ị ố ược g i t tọ ắ

là Ngh đ nh 90) nh m tr giúp phát tri n cho các doanh nghi p nh và v a đã đáp ng k pị ị ằ ợ ể ệ ỏ ừ ứ ị

th i cho s phát tri n c a kh i doanh nghi p này Ngh đ nh đờ ự ể ủ ố ệ ị ị ược xây d ng v i m t lo tự ớ ộ ạ

bi n pháp h tr nh : Khuy n khích đ u t , thành l p Qu B o lãnh tín d ng, h tr m tệ ỗ ợ ư ế ầ ư ậ ỹ ả ụ ỗ ợ ặ

b ng s n xu t, h tr th trằ ả ấ ỗ ợ ị ường và tăng kh năng c ch tranh, h tr xúc ti n xu t kh u,ả ạ ỗ ợ ế ấ ẩ

h tr v thông tin, t v n đào t o ngu n nhân l c V t ch c xúc ti n phát tri n doanhỗ ợ ề ư ấ ạ ồ ự ề ổ ứ ế ểnghi p nh và v a, Ngh đ nh 90 quy đ nh vi c thành l p 3 c quan c a Chính ph : C cệ ỏ ừ ị ị ị ệ ậ ơ ủ ủ ụ xúc ti n phát tri n doanh nghi p v a và nh , trung tâm h tr k thu t t i Hà N i, thànhế ể ệ ừ ỏ ỗ ợ ỹ ậ ạ ộ

ph H Chí Minh, Đà N ng và H i đ ng khuy n khích doanh nghi p nh và v a v i số ồ ẵ ộ ồ ế ệ ỏ ừ ớ ự tham gia c a đ i di n c quan nhà nủ ạ ệ ơ ước, các t ch c đ i di n doanh nghi p và các chuyênổ ứ ạ ệ ệgia H i đ ng này có nhi m v t v n cho Chính ph v c ch , chính sách phát tri nộ ồ ệ ụ ư ấ ủ ề ơ ế ể doanh nghi p v a và nh ệ ừ ỏ

Ngh đ nh doanh nghi p v a và nh hi n nay ch đ a ra bi n pháp khuy n khíchị ị ệ ừ ỏ ệ ỉ ư ệ ếphát tri n doanh nghi p nh và v a chung, mà ch a ra bi n pháp , mô hình h tr c th ,ể ệ ỏ ừ ư ệ ỗ ợ ụ ể đòi h i vi c ti p t c đ u t nghiên c u và th nghi m.ỏ ệ ế ụ ầ ư ứ ử ệ

M c dù m i đặ ớ ược ban hành nh ng công vi c chu n b so n th o Ngh đ nh nàyư ệ ẩ ị ạ ả ị ịcũng có nh ng đ ng tác nh t đ nh đ n s phát tri n c a doanh nghi p nh và v a Cho đ nữ ộ ấ ị ế ự ể ủ ệ ỏ ừ ế nay, ph n l n các doanh nghi p nh và v a đ u t ra l c quan v k t qu kinh doanh trongầ ớ ệ ỏ ừ ề ỏ ạ ề ế ả

tương lai K t qu đi u tra cho th y, có 85,1% s doanh nghi p nh và v a đế ả ề ấ ố ệ ỏ ừ ược đi u traề

hy v ng công vi c kinh doanh c a mình s m c t m đọ ệ ủ ẽ ở ứ ạ ược ho c t t Trong s 25,5% cácặ ố ốdoanh nghi p hy v ng công vi c s t t và r t t t có 47,4% ý ki n nh n m nh đ n t mệ ọ ệ ẽ ố ấ ố ế ấ ạ ế ầ quan tr ng c a môi trọ ủ ường kinh doanh t t nói chung ố 7 Ngh đ nh doanh nghi p nh và v aị ị ệ ỏ ừ

th hi n quy t tâm c a Chính ph Vi t Nam trong vi c t o m t môi trể ệ ế ủ ủ ệ ệ ạ ộ ường kinh doanhthu n l i cho các thành ph n kinh t nói chung và v i các doanh nghi p v a và nh nóiậ ợ ầ ế ớ ệ ừ ỏriêng

7Đi u tra c a Phòng thề ủ ương m i và công nghi p Vi t Nam,2002ạ ệ ệ

2.1- Khó khăn chính mà SME g p ph i trong ho t đ ng xu t kh u ặ ả ạ ộ ấ ẩ

Qua các chính sách, bi n pháp h tr c a Chính ph cho SME trong th i gian quaệ ỗ ợ ủ ủ ờ

k t h p v i tình hình xu t kh u đế ợ ớ ấ ẩ ược trình bày trên, có th rút ra nh ng khó khăn chínhở ể ữ

mà SME g p ph i nh sau:ặ ả ư

a) Khó khăn v v n ho t đ ng: ề ố ạ ộ

Các doanh nghi p v a và nh luôn g p khó khăn v v n, đ c bi t là v n đ đ iệ ừ ỏ ặ ề ố ặ ệ ố ể ổ

m i công ngh , c s v t ch t, v n đ th c hi n h p đ ng xu t kh u đã ký k t M c dùớ ệ ơ ở ậ ấ ố ể ự ệ ợ ồ ấ ẩ ế ặ

vi c xây d ng chính sách tín d ng c a Nhà nệ ự ụ ủ ước ta ph n nào đã d a trên nh n th c vai tròầ ự ậ ứ

c a doanh nghi p v a và nh , song k t qu các cu c kh o sát g n đây cho th y khó khănủ ệ ừ ỏ ế ả ộ ả ầ ấ

v v n v n SME coi là c n tr c b n trong phát tri n doanh nghi p Nh ng c n tr chínhề ố ẫ ả ở ơ ả ể ệ ữ ả ởcho vi c cung c p tín d ng đó là: ệ ấ ụ

Trước h t, theo lu t đ nh m i kho n vay đ u ph i có yêu c u v tài s n th ch p.ế ậ ị ọ ả ề ả ầ ề ả ế ấ

Đ i v i SME đây là khó khăn hàng đ u trong quá trình ti p c n các ngu n tín d ng T iố ớ ầ ế ậ ồ ụ ạ

t nh Th a thiên- Hu , s doanh nghi p có nhu c u tín d ng chi m 98% t ng s , nh ng tỉ ừ ế ố ệ ầ ụ ế ổ ố ư ỷ

l này ch còn l i 57,6%khi yêu c u có tài s n th ch pệ ỉ ạ ầ ả ế ấ 1 Đ gi i quy t v n đ tài s n thể ả ế ấ ề ả ế

ch p cho SME, Ngân hàng Công thấ ương Vi t Nam và t nh B c Giang đã ti n hành thí đi mệ ỉ ắ ế ể

“Qu tín d ng cho các doanh nghi p v a và nh ” Ngh đ nh s 90/2001/NĐ-CP c a Chínhỹ ụ ệ ừ ỏ ị ị ố ủ

ph v SME đã quy t đ nh thành l p Qu b o lãnh tín d ng cho SME, Quy ch ho t đ ngủ ề ế ị ậ ỹ ả ụ ế ạ ộ

c a Qu này đủ ỹ ược ban hành b ng Quy t đ nh s 193/2001/QĐ-TTg ngày 20/12/2001.ằ ế ị ố

Th hai, ho t đ ng có hi u qu là nguyên t c c a b t c Ngân hàng thứ ạ ộ ệ ả ắ ủ ấ ứ ương m i vàạcác t ch c tín d ng nào Theo nguyên t c đó, các ngân hàng thổ ứ ụ ắ ương m i thạ ường ng n ng iầ ạ

trước các kho n tín d ng c a các doanh nghi p nh và v a M t ph n do ngân hàng ph iả ụ ủ ệ ỏ ừ ộ ầ ả gánh ch u chi phí giao d ch mà h cho r ng không tị ị ọ ằ ương x ng khi cho SME vay so v i khiứ ớcho các doanh nghi p l n vay, m t khác r i ro trong kinh doanh c a SME cũng khá cao.ệ ớ ặ ủ ủ

Th ba, trong khi u tiên dành cho SME còn r t h n h p thì nh ng quy đ nh v đ mứ ư ấ ạ ẹ ữ ị ề ả

b o ti n vay l i có khuynh hả ề ạ ướng h tr các doanh nghi p nhà nỗ ợ ệ ước – Nh ng doanhữnghi p có quy mô l n, h n là h tr các doanh nghi p t nhân đa s có quy mô nh Cácệ ớ ơ ỗ ợ ệ ư ố ỏdoanh nghi p nhà nệ ước n u đế ược c quan ch qu n b o lãnh s đơ ủ ả ả ẽ ược phép vay ti n màềkhông c n tài s n th ch p, do v y h s đầ ả ế ấ ậ ọ ẽ ược các t ch c tín d ng quan tâm nhi u h n.ổ ứ ụ ề ơ Ngu n tín d ng u đãi dành cho SME gi i ngân qua các ngân hàng thồ ụ ư ả ương m i, do v yạ ậ

lượng tín d ng này đụ ược đ vào các doanh nghi p nhà nổ ệ ước kém hi u qu nh ng có quanệ ả ư

h t t v i nhân viên ngân hàng và c quan qu n lý M t khác, do không đệ ố ớ ơ ả ặ ược khuy n khíchếcũng nh không b b t bu c ph i cho SME vay, các ngân hàng và các t ch c tín d ngư ị ắ ộ ả ổ ứ ụ không có nh ng n l c tuyên truy n kinh doanh đ tăng nh ng kho n vay cho SME Trongữ ỗ ự ề ể ữ ả

th i gian g n đây, m t s ngân hàng đã nh n th c đờ ầ ộ ố ậ ứ ược ti m năng c a kh i doanh nghi pề ủ ố ệ

này nên đã bước đ u xây d ng chầ ự ương trình tín d ng riêng cho khu v c này (Ví d : Thángụ ự ụ10/2001, Ngân hàng Ngo i thạ ương Vi t Nam đã quy t đ nh thành l p Chệ ế ị ậ ương trình tín

d ng cho SME v i t ng s v n là 500 t đ ng).ụ ớ ổ ố ố ỷ ồ

Ví d th c ti n: ụ ự ễ V án Minh ph ng là m t v án tham nhũng trong đó m t t p đoànụ ụ ộ ụ ộ ậ

t nhân l n và m t s cán b tín d ng c a m t s ngân hàng thư ớ ộ ố ộ ụ ủ ộ ố ương m i nhà nạ ước thông

đ ng v i nhau đ nh n nh ng kho n vay b t h p pháp m c dù doanh nghi p đang trongồ ớ ể ậ ữ ả ấ ợ ặ ệtình r ng không có kh năng chi tr ạ ả ả

V án đã gây thi t h i trên 4000 t đ ng – M t kho n ti n đ đ cung c p kho nụ ệ ạ ỷ ồ ộ ả ề ủ ể ấ ả tín d ng m ụ ơ ước 100.000.000 đ ng cho 40.000 doanh nghi p v a và nh M c đ nghiêmồ ệ ừ ỏ ứ ộ

tr ng c a v án còn đọ ủ ụ ược nhân lên g p nghìn l n b i nó đã di n ra trong b i c nh:ấ ầ ở ễ ố ả

- T i th i đi m x y ra v án, sau 10 năm đ i m i (1998), trên c nạ ờ ể ả ụ ổ ớ ả ước Vi t Namệ

ch có 40.000 doanh nghi p t nhân có đăng ký chính th c.ỉ ệ ư ứ

- Ch có 58% các doanh nghi p t nhân đỉ ệ ư ược thành l p sau năm 1990 có v n đ uậ ố ầ

t ban đ u trên 100.000.000 đ ng.ư ầ ồ

- Ch có 6% s doanh nghi p v a và nh vay đỉ ố ệ ừ ỏ ược v n đ u t ban đ u t ngânố ầ ư ầ ừhàng

- M i kho n vay trên 3.000.000 đ ng trong chọ ả ồ ương trình xoá đói gi m nghèo đ uả ề

được yêu c u ph i có tài s n th ch p.ầ ả ả ế ấ

Cu i cùng, m t trong nh ng đi u ki n c a b t kỳ kho n vay nào là doanh nghi pố ộ ữ ề ệ ủ ấ ả ệ

ph i có lu n ch ng kh thi Trong khi kh năng xây d ng lu n ch ng kh thi c a SME cònả ậ ứ ả ả ự ậ ứ ả ủ

y u thì d ch v h tr phát tri n kinh doanh Vi t Nam l i ch a ế ị ụ ỗ ợ ể ở ệ ạ ư

được phát tri n Các nhân viên tín d ng thể ụ ường ch chú ý vào tài s n th ch p đã t o nênỉ ả ế ấ ạthói quen coi thường ch t lấ ượng c a lu n ch ng kh thi.ủ ậ ứ ả

Các doanh nghi p v a và nh cũng khó ti p c n v i vi c vay v n t các ngu n tàiệ ừ ỏ ế ậ ớ ệ ố ừ ồchính do nh ng khó khăn và chi phí cho nh ng th t c không rõ ràng, nh ng quy đ nh ng tữ ữ ủ ụ ữ ị ặ nghèo c a chính sách tín d ng Nh ng chi phí đó có th là:ủ ụ ữ ể

- Chi phí c h iơ ộ

- Chi phí công ch ng tài s n th ch pứ ả ế ấ

- Giá tr tài s n th ch p b ngân hàng đánh giá th p so v i giá th trị ả ế ấ ị ấ ớ ị ường Đi u nàyềkhi n cho SME không vay đ s ti n c n thi t và ph i tìm ngu n vay khác, do đó ph i chiế ủ ố ề ầ ế ả ồ ảphí nhi u h n cho các th t c thêm nay Trong trề ơ ủ ụ ường h p m t kh năng thanh toán, khiợ ấ ảphát m i, giá c a tài s n th ch p còn b ép xu ng ti p gây thêm thi t h i không nh choạ ủ ả ế ấ ị ố ế ệ ạ ỏSME

- Ngân hàng không ch u các kho n “môi gi i tín d ng” Các kho n này do doanhị ả ớ ụ ảnghi p ph i ch u, m c dù trên nguyên t c SME là khách hàng, ngệ ả ị ặ ắ ười đã mang l i l i nhu nạ ợ ậ cho ngân hàng.

- Các kho n chi phí t v n l p lu n ch ng kh thiả ư ấ ậ ậ ứ ả

- Các kho n phí b i dả ồ ưỡng cán b c a các t ch c tín d ng khi thanh tra tình hìnhộ ủ ổ ứ ụ

ho t đ ng c a doanh nghi p và ti n đ tr n ạ ộ ủ ệ ế ộ ả ợ

M c dù lãi su t hàng tháng hi n nay kho ng t 0,8-1,0% song các chi phí tín d ngặ ấ ệ ả ừ ụ khác không chính th c khác c ng l i đã vứ ộ ạ ượt quá m c ch u đ ng c a SME Đi u này đãứ ị ự ủ ề

d n đ n vi c doanh nghi p thẫ ế ệ ệ ường h n ch ho t đ ng kinh doanh trong ph m vi s v nạ ế ạ ộ ạ ố ố

c a mình Đ i v i SME ngu n v n t b n bè và gia đình dủ ố ớ ồ ố ừ ạ ường nh là ph bi n và d ti pư ổ ế ễ ế

c n h n c (Xem b ng 2.11) Đi u này càng cho th y s không tin tậ ơ ả ả ề ấ ự ưởng c a SME vàoủ

kh năng thành công khi ti p c n các ngu n tài chính t các ngân hàng M t khác nó cũngả ế ậ ồ ừ ặcho th y s b t c p c a chính sách tín d ng đ i v i s phát tri n c a SME.ấ ự ấ ậ ủ ụ ố ớ ự ể ủ

B ng 2.11: Nhu c u tín d ng và kh năng ti p c n các ngu n tài chính ả ầ ụ ả ế ậ ồ

Đ n v : %ơ ịCác ngu n v n nói chung: 54,5%ồ ố

Trong đó:

T l DN th ti pỷ ệ ử ế

c n ngu n v nậ ồ ố

T l DN thànhỷ ệcông khi ti p c nế ậ

Qu t o vi c làm cũng r t lu m Ch có 6,7% s doanh nghi p có quan h v i qu này,ỹ ạ ệ ấ ờ ỉ ố ệ ệ ớ ỹtrong đó các y u t v th i gian, thông tin, chi phí và yêu c u báo cáo có nh hế ố ề ờ ầ ả ưởng tiêu

c c h n c so v i các y u t khác Theo báo cáo, 2/3 ngu n qu này đự ơ ả ớ ế ố ồ ỹ ược phân b ch y uổ ủ ế cho nông thôn v i các ho t đ ng chăn nuôi, ti u th công - Đi u tra các doanh nghi p nhớ ạ ộ ể ủ ề ệ ỏ

và c c nh c a Phòng Thự ỏ ủ ương m i và Công nghi p Vi t Nam năm 2001 cho th y: T lạ ệ ệ ấ ỷ ệ SME có đăng ký v i Qu ch chi m 1,7% s SME nông thôn, trong khi thành ph t lớ ỹ ỉ ế ố ở ở ố ỷ ệ này là 9,7%

được nhu c u c a SME kinh doanh xu t kh u Qua s li u đi u tra c a Phòng Thầ ủ ấ ẩ ố ệ ề ủ ương m iạ

và Công nghi p Vi t Nam v a qua Hà N i, H i Phòng và Đ ng Nai thì có t i 26,4% sệ ệ ừ ở ộ ả ồ ớ ố doanh nghi p t nhân và công ty t nhân trong t ng s doanh nghi p và 37,6% s công ty tệ ư ư ổ ố ệ ố ư nhân trong t ng s công ty t nhân g p khó khăn v th trổ ố ư ặ ề ị ường Còn mi n Đông Nam B ,ở ề ộ theo đi u tra c a B Lao đ ng- Thề ủ ộ ộ ương binh và xã h i thì có 44,4% s doanh nghi p nhộ ố ệ ỏ

và 29,2% s doanh nghi p v a g p ph i khó khăn v th trố ệ ừ ặ ả ề ị ường

Trong đ nh hị ướng phát tri n xu t nh p kh u th i kỳ 2001-2010 c a B Thể ấ ậ ẩ ờ ủ ộ ươ ng

m i (tháng11/2000) đã đ a ra nh n đ nh: Bạ ư ậ ị ước vào th i kỳ 2001-2010, đ t nờ ấ ước đã ra kh iỏ

kh ng ho ng kinh t xã h i, c s h t ng và năng l c s n xu t đủ ả ế ộ ơ ở ạ ầ ự ả ấ ược c i thi n đáng k ,ả ệ ể

th trị ường xu t kh u đấ ẩ ược m r ng Tuy nhiên, trình đ phát tri n kinh t c a nở ộ ộ ể ế ủ ước ta còn

th p, GDP bình quân đ u ngấ ầ ười năm 2000 m i đ t g n 400 USD C c u kinh t và trìnhớ ạ ầ ơ ấ ế

đ công ngh nhìn chung còn l c h u, kh năng còn th p c c p đ qu c gia, doanhộ ệ ạ ậ ả ấ ở ả ấ ộ ốnghi p l n s n ph m Vi c chuy n d ch c c u s n xu t, ngành hàng ch a bám sát đệ ẫ ả ẩ ệ ể ị ơ ấ ả ấ ư ượ c

th trị ường th gi i nên nhi u s n ph m làm ra không tiêu th đế ớ ề ả ẩ ụ ược Kh năng c nh tranhả ạ

c a nhi u hàng hoá còn th p do giá thành cao, ch t lủ ề ấ ấ ượng còn kém, m u mã ch a phù h pẫ ư ợ

v i nhu c u th trớ ầ ị ường Đ u t vào khâu nâng cao kh năng c nh tranh và kh năng tiêu thầ ư ả ạ ả ụ

ch a tho đáng T tr ng hàng thô và s ch bi n trong khâu su t kh u còn khá cao Trongư ả ỷ ọ ơ ế ế ấ ẩ

s s n ph m ch bi n, hàng gia công còn chi m t tr ng l n T tr ng s n ph m có hàmố ả ẩ ế ế ế ỷ ọ ớ ỷ ọ ả ẩ

lượng công ngh và trí tu cao còn r t nh Xu t kh u d ch v còn th p xa so v i ti mệ ệ ấ ỏ ấ ẩ ị ụ ấ ớ ề năng S hi u bi t v th trự ể ế ề ị ường ngoài còn h n ch Nhà nạ ế ước ch a cung c p đư ấ ược thôngtin đ y đ cho các doanh nghi p Đ i v i m t s th trầ ủ ệ ố ớ ộ ố ị ường, hàng xu t kh u c a SME cònấ ẩ ủ

ph i qua m t s khâu trung gian Vi c h i nh p vào kinh t khu v c và th gi i còn khôngả ộ ố ệ ộ ậ ế ự ế ớ

ít lúng túng Cho t i nay chúng ta v n ch a hình thành đớ ẫ ư ược chi n lế ượ ổc t ng th , ch a cóể ư

l trình gi m thu và hàng rào phi quan thu dài h n ộ ả ế ế ạ

c) Khó khăn trong vi c ti p c n ngu n thông tin ệ ế ậ ồ

Vi c SME không th ti p c n v i thông tin đang là m t tr ng i chính đ i v i cácệ ể ế ậ ớ ộ ở ạ ố ớ

ho t đ ng kinh doanh c a h Nh v y, v c b n, thông tin v th trạ ộ ủ ọ ư ậ ề ơ ả ề ị ường và đ i tác c nhố ạ