QUY TRÌNH SAN XUAT ÔI AN TOÀN GS-TS Nguyen Van Tuat, ThS Bùi Thi Huy Hop, ThS Do Hong Tuan, ThS Dào Quang Nghi

Sâu n lá Archips micaceana... Các n c thành viên tham d : Bangladesh, Cambodia, Indonesia, LaoPDG, Mongolia, Nepal, Philippines, Sri Lanka, Thailand, Korea, Vietnam... thu c h Myrtaceae;

B NÔNG NGHI P VÀ PHÁT TRI N NÔNG THÔN

VI N KHOA H C NÔNG NGHI P VI T NAM

D án AFACI- GAP- Vietnam

QUY TRÌNH S N XU T I AN TOÀN

GS-TS Nguy n V n Tu t, ThS Bùi Th Huy H p, ThS H ng

Tu n, ThS ào Quang Ngh , TS Nguy n V n Hòa, ThS Nguy n Hoàng Long, CN Lê Th Liên

Hà N i, 2015

M C L C

II t v n đ

III T ng quan v nghiên c u và phát tri n cây i

IV c đi m sinh tr ng phát tri n phát tri n và

5.2.3 Nhân gi ng 5.3 K thu t tr ng và ch m sóc

5.3.1 Th i v

5.3.2 Kho ng cách tr ng

5.3.3 Cách tr ng 5.3 4 Ch m sóc

s n xu t các gi ng i

6.1 Qu n lý c d i 6.2 Sâu b nh h i và cách phòng tr

6.3 Côn trùng, nh n 6.3.1 Sâu đ c trái Conogethes punctiferalis Guenee

6.3.2 B tr b ng đ Selenothrips rubrocinctus

6.3.3 Ru i đ c trái Bactrocera dorsalis Hendel

6.3.4 R p sáp ph n, r p dính

6.3.5 Sâu n lá Archips micaceana

I L i nói đ u

T ch c H p tác Nông nghi p và L ng th c châu Á (Asian Food and Agriculture Cooperation Initiative-AFACI) thu c

T ng c c phát tri n nông thôn Hàn Qu c (RDA) thành l p n m

2009, nh m thúc đ y t ng tr ng nông nghi p b n v ng trong khu v c châu Á, góp ph n phát tri n kinh t phù h p trong các

n c châu Á thông qua s h p tác công ngh trong l nh v c nông nghi p và l ng th c th c ph m K ho ch ho t đ ng chính c a AFACI liên quan đ n h p tác qu c t cho phát tri n công ngh nông nghi p và th c ph m b n v ng đ đ i phó v i

bi n đ i khí h u, phát tri n b o t n, ng d ng công ngh môi

tr ng nông nghi p và tài nguyên di truy n, nâng cao n ng l c, chuy n giao công ngh và xoá đói - gi m nghèo

Vi n Khoa h c Nông nghi p Vi t Nam (VAAS) đ c B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn cho phép tham gia và th c

hi n d án “Phát tri n ch ng trình GAP phù h p v i đ a

ph ng và h th ng thông tin an toàn s n xu t nông nghi p"

M c tiêu c a d án nh m chia s thông tin v nghiên c u và t

ch c h th ng thông tin v s n xu t nông nghi p an toàn Nâng cao ch t l ng và an toàn c a các s n ph m nông nghi p các

n c châu Á thông qua GAP thành l p và thi t l p h th ng

thông tin an toàn s n xu t nông nghi p gi a các n c thành viên AFACI

N m 2013 Vi t nam đã đ ng cai t ch c H i th o đ đánh giá hi n tr ng s n xu t, tiêu th và qu n lý s n ph m nông nghi p an toàn t i Vi t Nam và các n c thành viên d án; đánh giá v nh n th c c a ng i tiêu dùng và th tr ng Các

n c thành viên tham d : Bangladesh, Cambodia, Indonesia, LaoPDG, Mongolia, Nepal, Philippines, Sri Lanka, Thailand, Korea, Vietnam

Vi t Nam tham gia các ho t đ ng nghiên c u nh m thúc

đ y ch ng trình GAP qu c gia đ đ m b o ch t l ng và an toàn s n ph m nông nghi p, đ c bi t là rau và trái cây t i đ cung c p cho th tr ng trong n c và xu t kh u Phân tích h

th ng qu n lý an toàn th c ph m và ch ng trình GAP t i các trang tr i đ c đ y đ , t p trung vào t ng c ng n ng l c phân tích hóa h c và vi sinh v t và trao đ i thông tin an toàn th c

ph m M các l p t p hu n quy trình s n xu t theo tiêu chu n VietGAP cho các h s n xu t các đ a ph ng nh m t o ra

nh ng s n ph m không sâu b nh, không có d l ng thu c b o

v th c v t Thi t l p m ng l i các h th ng thông tin an toàn cho nông nghi p Xây d ng trang web đ ph bi n ki n th c

th c hành an toàn nông nghi p, qu ng cáo các đ a ph ng và

các s n ph m đ c s n xu t b i VietGAP Xu t b n các n

ph m v quy trình và h ng d n v an toàn s n xu t nông nghi p cho m t ho c hai cây tr ng chính ào t o nông dân

nh ng đ a ph ng đ c đ ng ký VietGAP th c hi n (1 - 2 đ a

ph ng) Chia s thông tin v i các c quan liên quan

Trong quy n sách tham kh o này trình bày Qui trình s n

xu t i an toàn theo h ng VietGAP, nh m ph c v cho ch đ o

s n xu t và gi ng d y

Nhóm tác gi xin chân thành c m n T ng c c phát tri n nông thôn Hàn Qu c (RDA), T ch c AFACI, Vi n Khoc h c Nông nghi p qu c gia Hàn qu c (National Academy of Agricultural Sciences- NAAS), B Nông nghi p và PTNT Vi t nam, Vi n Khoc h c Nông nghi p Vi t nam (VAAS), các chuyên gia, k thu t viên Hàn qu c, Vi t nam đã h p tác giúp

đ v m t k thu t và tài chính đ d án thành công

II t v n đ

Cây i Psidium guazava L là cây tr ng có ý ngh a kinh

t hi n nay trong nhóm cây n qu Hi n t i di n tích tr ng trong c n c c tính kho ng t 35.000-40.000 ha, Theo s

li u th ng kê c a c c th ng kê, t ng di n tích cây n qu trên

đ a bàn thành ph Hà N i n m 2010 là 13.935,1 ha Cây i là

cây có di n tích không nhi u nh chu i, b i, nhãn, v i, h ng xiêm nh ng c ng đ t 585,8 ha, chi m 4,2 % t ng di n tích cây

n qu c a toàn thành ph N m 2010, v i n ng su t i c a Hà

N i 192,8 t /ha đã đ t s n l ng đ t 7.894,1 t n Tr c đây,

ch ng lo i cây n qu ch y u v n là cây có hi u qu kinh t

th p Trong th i gian g n đây, m t s cây n qu có hi u qu kinh t cao, đ c bi t là các gi ng i m i đang đ c đ a vào thay th các gi ng c Tuy nhiên, t c đ chuy n đ i còn ch m

M c dù có th tr ng tiêu th m r ng nh ng cây i v n

ch a thoát ra h n ch chung c a ngành s n xu t cây n qu : s n

xu t manh mún, ch t l ng, ph m ch t kém,… Th c t cho

th y, trong các đ i t ng sâu b nh t n công cây i, ru i đ c qu

đ c xem là “v n n n” Tr c đây, đ qu i không b ru i gây

h i, ng i tr ng ph i s d ng thu c hoá h c, phun x t nhi u l n trong quá trình sinh tr ng và phát tri n c a qu Th i gian g n đây, t i các t nh mi n B c, m t s gi ng i có ngu n g c Trung

Qu c, ài Loan v i nh ng đ c đi m hình thái là qu to

(150-200 gr/qu ), ng t, h t m m đã đ c ng i nông dân mua và

tr ng th K t qu b c đ u đã cho th y các gi ng sinh tr ng

và phát tri n t t, cho n ng su t cao, đem l i thu nh p r t l n cho

ng i s n xu t (t 8-10 tri u/sào/ n m) Nh ng gi ng này đã phát tri n m nh t i m t s đ a ph ng, có n i di n tích lên t i

hàng ngàn ha (Thanh Hà - H i D ng) T i Hà N i, di n tích

tr ng i ch a nhi u V i qu đ t dành cho tr ng tr t càng ngày càng eo h p, đ có đ c c c u gi ng i h p lý, c n có các nghiên c u c th v gi ng c ng nh bi n pháp k thu t nh m nhanh chóng mang l i hi u qu tr ng i, đ c bi t, k thu t ghép

c i t o thay th gi ng ô nh đang áp d ng đ i v i m t s cây

n qu khác hi n nay

M t s gi ng i ít ho c không có h t có n ng su t, ch t

l ng t t đã đ c các n c trong khu v c nghiên c u ch n t o thành công và đã đ c tr ng th t i nhi u vùng sinh thái khác nhau, s n ph m qu đã đ c ng i tiêu dùng d dàng ch p nh n

và đánh giá cao so v i các gi ng truy n th ng Tuy nhiên, công tác nghiên c u v gi ng và các bi n pháp k thu t thâm canh i

ch a đ c c th Ch y u ng i dân s n xu t d a theo kinh nghi m

M c dù đã có nhi u nh ng nghiên c u v gi ng, k thu t trên cây n qu nói chung, cây i nói riêng nh ng v n c n có

nh ng v n c n có nh ng nghiên c u hoàn thi n quy trình s n

xu t đ i v i t ng vùng, mi n c th , đ c bi t là đ i v i các

gi ng m i có tri n v ng nh các gi ng i ít ho c không có h t

m i đ c du nh p

III T ng quan v nghiên c u và phát tri n cây i

Nh ng nghiên c u v k thu t phát tri n cây n qu hi n nay đ c t p trung trên các l nh v c: k thu t v gi ng (ch n, nhân, lai t o gi ng); k thu t canh tác; phòng tr sâu b nh, công ngh b o qu n, ch bi n sau thu ho ch, k thu t ghép c i

b n đ đ a vào kinh doanh

+ Cây i là m t trong nh ng lo i cây n qu đ c s

d ng ph bi n, có tên khoa h c là Psidium guajava L thu c h Myrtaceae; tên ti ng Anh là Guava Theo Ortho (1985), ch ng trình nghiên c u c i thi n gi ng i đ c b t đ u t n m 1961 Columbia và t i Brazin, n n công nghi p tr ng i hi n đ i đ u

ph thu c vào ngu n h t gi ng t úc, đ c ch n l c trong các

v n nhi t đ i c a công ty xe l a Sao Paulo Tatu, đ c phát tri n b i ng i nông dân g c Nh t B n Itaquera và nh ng

gi ng này đã tr thành nh ng gi ng ph bi n, cho n ng su t hàng đ u t i Brazil

T i Mexico, i là m t trong nh ng cây tr ng hàng đ u có

di n tích l n hàng n m v i 14.700 ha, s n l ng qu 192.850

t n Ch trong nh ng n m g n đây m i có các ch ng trình nghiên c u đ xác đ nh nh ng loài siêu i ph c v cho canh tác

và m t s l nh v c khác có liên quan

T i Florida, i tr ng v i m c đích th ng m i l n đ u tiên đ c ti n hành vào n m 1912 Palma Sola M t s khác

xu t hi n t i Punta Gorda và Opalocka v i di n tích kho ng 16

ha đ c tr ng b i Công ty cây n qu công nghi p Miami

T i m t s vùng khác trên th gi i, các gi ng i có ngu n g c hoang d i đ c g i là Guayabales và đ c tr ng nhi u t i Hawaii, Malaysia, New Caledonia, Fiji, Puetorico, Cuba và b c Florida N m 1972, s n l ng i c a Hawaii ph c

v n i tiêu và xu t kh u đ t h n 2.500 t n trong s đó là 90% thu c v các gi ng hoang d i Trong su t th chi n th 2, vi c thu ho ch i có ngu n g c hoang dã Cuba ch đ t 10.000 t n

và trong đó, có h n 6.500 t n ph c v xu t kh u

Theo Ortho (1985), m t s loài i tr ng tr t đ c th ng

kê nh sau:

Redland: L n đ u tiên đ c tr ng và đ t tên Florida,

đ c phát tri n b i tr ng Trung tâm nghiên c u nông nghi p

và giáo d c thu c tr ng đ i h c Florida v i các đ c đi m qu

to, ít h t, hàm l ng axit ascorbic cao

Supreme: là gi ng đ c ch n t o v i các đ c đi m cùi dày, ít h t, hàm l ng axit ascorbic cao, th i gian thu ho ch dài kho ng 8 tháng t mùa cu i thu t i mùa xuân n m sau

Red Indian: có đ c đi m qu kích th c trung bình, đ u

qu đ c bao b i lá đài dài, qu màu vàng có ph màu h ng

nh t, đ dày cùi v a ph i, h t nh , phù h p cho n t i, thích

h p cho tr ng v đông s m và mùa thu

Bên c nh các gi ng nêu trên còn r t nhi u gi ng khác đ c nghiên c u và phát tri n phù h p v i các m c đích khác nhau

nh : Blitch, Patillo, Miami Red, Miami White, Lucknow 49, Allahabad Sefeda, Banarasi, Seedless

T i m t s n c trong khu v c nh Trung Qu c, Thái Lan, ài Loan, vi c nghiên c u ch n t o gi ng, công ngh nhân

gi ng và các bi n pháp k thu t thâm canh đã đ c quan tâm nghiên c u t r t lâu đ ph c v phát tri n s n xu t Vì l đó, nhi u gi ng i có n ng su t cao, ch t l ng t t k thu t đã liên

t c đ c đ a ra ph c v th tr ng n i đ a và xu t kh u, đ c

bi t là m t s gi ng i không h t

- V k thu t: đ c bi t quan tâm đ n bi n pháp k thu t thâm canh nh m đ m b o cho v n qu đ t n ng su t cao, n

đ nh, ch t l ng t t, r i v Bao g m nghiên c u v nhi u chuyên đ :

+ c đi m sinh tr ng, đi u ki n ngo i c nh, xác đ nh

s m đ t n ng su t cao, chu k kinh doanh ng n, h n ch nh

h ng gió bão V i gi ng i Allahabab Safeda, tr ng v i kho ng cách 6m x 2m cho n ng su t và ch t l ng qu t t nh t Tuy nhiên, n ng su t qu /cây th p h n so v i tr ng v i kho ng cách 6m x 6m (Chundawat và c ng s , 1992) M t s nghiên

c u v m t đ cao c ng đ c m t s nhà khoa h c nghiên c u: kho ng cách tr ng 0,5m x1,0m, 1,0m x 2,0m (Feunggchan và

c ng s , 1992) Tuy nhiên, tr ng v i kho ng cách 4m x 6m đã

đ c Kalra và c ng s , (1994) nghiên c u đ t n ng su t cao

nh t

+ Áp d ng k thu t m i trong ngh tr ng CAQ: c t t a cành, t o tán, c t khoanh v cây, cành l n, s d ng ch t kích

thích, phân vi l ng làm t ng kh n ng ra hoa, đ u qu ,

ch ng r ng qu , ra hoa trái mùa, t ng ch t l ng qu trên nhi u

lo i cây n qu : nhãn, v i, xoài, thanh long, h ng, táo, i r i

v thu ho ch và nâng cao hi u qu i v i cây i, Sheikh và Hullamani (1993) cho th y c t b 15 – 30 cm đ u cành s làm

gi m s l ng hoa và gi m s cành mang qu nh ng l i nh

h ng tích c c đ n kh i l ng qu

+ K thu t bón phân: ây là khâu k thu t quan tr ng đ nâng cao n ng su t, ch t l ng qu Bón phân d a vào tính ch t nông hoá, th nh ng, yêu c u sinh lý c a cây n qu M t s

n c đã ng d ng công ngh thông tin xác đ nh hàm l ng dinh d ng d a trên phân tích lá, phân tích đ t đ bón phân cho CAQ nh Israel, Philipin, Hà Lan, M , Nh t , k t h p gi a bón phân g c, phun phân qua lá, phân vi l ng, ch t kích thích

đi u hoà sinh tr ng đã mang l i hi u qu r t cao trong s n xu t CAQ nh M , Israel, Trung Qu c, ài Loan, úc, Nh t B n Natale và c ng s (1996) đã cho bi t m c bón đ m t t nh t cho cây i 2 n m tu i Paulo, Brazil là 131kg/ha, cây 2 n m tu i là 199kg/ha M c bón lân t t nh t cho cây m t n m tu i là 600gam/cây (Kumar và c ng s , 1995) Bón Kaki làm t ng đáng k n ng su t qu Sinh tr ng c a cây, kh i l ng qu và

n ng su t t ng m c có ý ngh a t l trên 400gam K2O/cây

Mitra và Bose (1987) khuy n cáo s d ng li u l ng 260gam

N, 320gam P2O5 và 260gam K2O trên cây/n m t i vùng đ t phù sa phía Tây Bengan, n L ng này đ c chia đ u làm hai ph n bón vào tháng 2 và tháng 8

+ Nghiên c u v sâu b nh h i và các bi n pháp phòng tr sâu b nh: M t s sâu h i ch y u trên i là ru i đ c qu (Fruit fly): Ru i đ c qu Ph ng ông (Dacus dosalis )ru i đ c qu

a Trung H i (Ceratitis Capitata) ; r p sáp: Drosicha Mangiferae, Planococus citri, sâu cánh c ng: chloropulvinaria psidii M t s b nh ch y u trên i là do c tác nhân n m và

vi khu n B nh loét do colletotrichum, pestalotia psidii, b nh

th i qu do Glomerella cingulata, Macrophomina, b nh héo r

do Gliocladium, Fuarium solani

Phòng tr b ng cách áp d ng bi n pháp t ng h p IPM; các bi n pháp ng d ng b o v sinh h c và vi sinh v t là thiên

đ ch c a sâu b nh h i, dùng thu c hoá h c h p lý nâng cao

n ng su t, ch t l ng qu

+ K thu t thu hái, phân lo i, đóng gói, v n chuy n, ch

bi n, b o qu n sau thu ho ch, đ c bi t chú tr ng khâu đóng gói,

b o qu n, ch bi n các s n ph m qu khi đ a đi tiêu th

Trong n c (Phân tích, đánh giá tình hình nghiên c u trong

n c thu c l nh v c nghiên c u c a đ tài, đ c bi t ph i nêu c

th đ c nh ng k t qu KH&CN liên quan đ n đ tài mà các cán b tham gia đ tài đã th c hi n N u có các đ tài cùng b n

ch t đã và đang đ c th c hi n c p khác, n i khác thì ph i

gi i trình rõ các n i dung k thu t liên quan đ n đ tài này; N u phát hi n có đ tài đang ti n hành mà đ tài này có th ph i h p nghiên c u đ c thì c n ghi rõ Tên đ tài, Tên Ch nhi m đ tài

Các công trình đi u tra tuy n ch n gi ng cây n qu ch y u

t p trung vào m t s ch tiêu: n ng su t cao, n đ nh, ch t l ng

t t c v thành ph n sinh hoá l n m u mã, đ c bi t đã chú tr ng

t i đ c tính chín s m, mu n, ít ho c không h t c a t ng ch ng

lo i gi ng đ l a ch n các b gi ng s n xu t hàng hoá có th i gian thu ho ch kéo dài

Các gi ng i trong n c đ c tr ng ch y u ngoài s n xu t v n

là các gi ng đ a ph ng: i Bo, i ông D , i m , i đào

ch a có nhi u nh ng nghiên c u đi u tra tuy n ch n c th đ i

v i các gi ng này Trong giai đo n 2001 – 2005, Vi n Nghiên

c u Cây l ng th c và CTP đã nghiên c u, tuy n ch n và đã xác đ nh các dòng, gi ng i có tri n v ng có th phát tri n ra ngoài s n xu t nh gi ng i tr ng có kích th c qu l n, đ dày cùi cao (2,64 cm), tr ng l ng qu l n (270 gam), th t qu

m m, n giòn và có hàm l ng đ ng cao (7,3%), hàm l ng

ch t khô l n; dòng i đào 251 có nhi u u đi m v kích th c

qu , n ng su t đ t 34,7 kg/cây, và ph m ch t qu t t Ngoài ra còn m t s gi ng i khác nh i tr ng s 1, i đào 102, i đào 138 c ng có ch t l ng khá t t

- Nh p n i và kh o nghi m gi ng

Vi n Nghiên c u Cây n qu Mi n Nam trong nh ng n m qua đã nh p n i và kh o nghi m m t s gi ng i t Thái lan, Malaixia, ài Loan và đã có nh ng gi ng đang đ c s n xu t

th m và v r t ngon Lõi qu có h t c ng và s h t/qu trung bình, t l th t qu < 74%; Gi ng i Thái Lan (Cây sinh tr ng

m nh, qu thuôn dài khá n đ nh, v qu tr n láng, th t qu màu tr ng kem, ch c, dòn, h ng th m trung bình, v chua

ng t và không có h t, t l th t qu cao > 90%)

Th i gian g n đây, t i các t nh mi n B c, m t s gi ng i

có ngu n g c Trung Qu c, ài Loan v i nh ng đ c đi m hình thái là qu to (150-200 gr/qu ), ng t, h t m m đã đ c ng i nông dân m t s vùng tr ng th K t qu cho th y các gi ng sinh tr ng và phát tri n t t, cho n ng su t cao, đem l i thu

nh p r t l n cho ng i s n xu t (t 8-10 tri u/sào/ n m) Nh ng

gi ng này đã phát tri n m nh t i m t s đ a ph ng, có n i di n tích lên t i hàng tr m ha (Thanh Hà - H i D ng) Tuy nhiên, các gi ng này v n là các gi ng có h t trong khi nhu c u c a

ng i tiêu dùng là các gi ng ít h t ho c không có h t ây c ng

là m t trong các m c tiêu c a các nhà ch n t o gi ng i

- Nghiên c u v k thu t:

K thu t nhân gi ng: bao g m k thu t ghép, k thu t qu n

lý, ch m sóc cây con trong v n m, s n xu t giá th tr ng cây Th i gian g n đây, Vi n Nghiên c u Rau qu đã hoàn thi n

đ c k thu t nhân gi ng và k thu t ghép c i t o cho m t s cây n qu nh nhãn, v i, xoài K thu t nhân gi ng và ghép c i

t o cho m t s cây n qu khác trong đó có cây i đang d n

đ c hoàn thi n K thu t ghép i b ng ph ng pháp ghép c a

s cho t l s ng trên 65% Vi n cây L ng th c và cây th c

ph m và Tr ng i h c Nông nghi p Hà N i b c đ u th nghi m nhân gi ng i b ng ph ng pháp giâm cành cho t l

ph bi n trong s n xu t Trong khi qu đ t dành cho phát tri n

ch trong gi i h n quy ho ch M t trong nh ng nghiên c u v

k thu t nh m thay đ i gi ng nhanh và hi u qu là các nghiên

c u v k thu t ghép c i t o Vi n Nghiên c u rau qu đã thành công trong l nh v c này và đã c i t o cho nhiêù ch ng lo i cây

n qu Các nghiên c u v k thu t ghép c i t o i c ng đã và dang đ c nghiên c u trong các tháng 2, 4, 6, 8, 10 và 12 các

k t qu c ng đang đ c t ng h p

M t s nghiên c u cho th y: m t đ tr ng đ i v i tr ng

h p tr ng chuyên là 2 x 2m, khi cây nhi u tu i, có tán r ng, có

th t a b t, đ m t đ 4 x 4m Có th đi u ch nh th i gian ra hoa cho i theo ý mu n b ng bi n pháp k thu t canh tác thích h p: khi cành i ch a ra hoa, dùng kéo b m đ t, ch ch a 3 c p lá

kép Khi i có 1 c p n thì b m b đ t, ch ch a m t c p lá phía trên đ ra thêm c p đ t phía trên n đ t p trung dinh d ng nuôi qu ; 1-2 tu n b m đ t m t l n cho cành i V phân bón,

t ng c ng bón phân h u c (phân chu ng, phân h u c vi sinh) cho i, giúp cây sinh tr ng t t và cho n ng su t b n

v ng Tr ng i h c Nông nghi p Hà N i đã nghiên c u k thu t c t t a cho i làm cho i ra đ c 3 v qu /n m, nâng cao

n ng su t đáng k so v i đ i ch ng

Các nghiên c u v k thu t bao qu đã đ c Vi n Nghiên c u Rau qu nghiên c u trên nhi u lo i cây n qu đã giúp c i thi n m u mã qu , ng n ng a, h n ch đ c sâu b nh gây h i Tuy nhiên, trên cây i, các nghiên c u v bao qu còn

h n ch , c n đ c nghiên c u k h n v v t li u bao qu , th i

đi m bao…

Theo s li u th ng kê c a c c th ng kê n m 2008, toàn thành

ph có 14.222 ha cây n qu , chi m x p x 10% di n tích đ t nông nghi p Tr c đây, ch ng lo i cây n qu ch y u v n là cây có hi u qu kinh t th p Trong th i gian g n đây, m t s cây n qu có hi u qu kinh t cao, đ c bi t là các gi ng i m i đang đ c đ a vào thay th các gi ng c Tuy nhiên, t c đ chuy n đ i còn ch m

M c dù có th tr ng tiêu th m r ng nh ng cây i v n

ch a thoát ra h n ch chung c a ngành s n xu t cây n qu : s n

xu t manh mún, ch t l ng, ph m ch t kém,… Th c t cho

th y, trong các đ i t ng sâu b nh t n công cây i, ru i đ c qu

đ c xem là “v n n n” Tr c đây, đ qu i không b ru i gây

h i, ng i tr ng ph i s d ng thu c hoá h c, phun x t nhi u l n trong quá trình sinh tr ng và phát tri n c a qu

IV c đi m sinh tr ng phát tri n phát tri n và hi u

qu c a m t s gi ng tri n v ng

xác đ nh đ c các gi ng hi u qu , phù h p v i đi u ki n sinh thái c a Hà n i Ngoài m c tiêu chính là mang l i hi u qu cao cho ng i s n xu t, các gi ng tuy n ch n c ng c n đ t các tiêu chí: N ng su t đ t ≥ 30 kg/cây 3 n m tu i Brix ≥ 9,0

- 30/2; ài Loan 1 có th i gian ra hoa vào 17/2 - 28/2 Các

gi ng i đánh giá đ u có th i gian t khi ra hoa đ n khi n hoa

t ng t nhau: t 30 - 40 ngày, ng n h n so v i i ông D t

5 - 15 ngày

Tuy th i gian t khi ra hoa đ n khi n hoa c a gi ng i ông D ng n h n so v i các gi ng kh o nghi m nh ng th i gian t n hoa đ n t t hoa l i dài h n: t 8 - 12 ngày trong khi các gi ng khác ch t 5 - 10 ngày

Th i gian t ra hoa đ n thu ho ch qu c a các gi ng t

115 - 145 ngày tùy theo t ng gi ng và tùy vào th i đi m ra hoa trong n m Gi ng i đào có th i gian cho giai đo n này là 125 -

145 ngày, dài nh t so v i các gi ng khác và so v i i ông D (115 - 135 ngày) Hai gi ng i ài Loan 1 và ài Loan 2 có

th i gian này t ng t nhau (120 - 142 ngày) và c ng ng n h n

so v i gi ng i đào và so v i i ông D

B ng 1 M t s th i k v t h u c a các gi ng phía B c Vi t nam (Hà n i)

i v i cây n qu nói chung, cây i nói riêng, kh n ng

ra hoa và đ u qu t t s là đi u ki n quan tr ng hình thành nên

B ng 2 Kh n ng ra hoa, đ u qu c a các gi ng

S li u trong b ng 2 cho th y: Các gi ng i có t ng s hoa ra trong n m đ t đ c t 108,3 gi ng i ài Loan 2) đ n 498,2 hoa (gi ng i ông D ); t l đ u qu đ t đ c t 85 - 92,5% Các tr s đ t đ c cao nh t gi ng i ông D : 498,2 hoa/cây; 460,8 qu /cây và t l đ u qu đ t đ c làg 92,5%

Kh n ng ra hoa đ u qu c a cây i là y u t quan tr ng trong vi c hình thành n ng su t nh ng ch là đi u ki n c n trong vi c t o nên n ng su t cao Chính vì v y, gi ng i ài Loan 1, m c dù s qu đ u/cây th p h n so v i i ông D

nh ng do kh i l ng qu l n h n nhi u nên n ng su t v n cao

h n so v i i ông D m c ý ngh a = 0,05 Kh i l ng qu

c a các gi ng đ t đ c là 65,1 gam (gi ng ông D ), 332,8 gam (gi ng i ài Loan 1), 312,1 g (gi ng i ài Loan 2) Trong khi gi ng i đào ch đ t 62,4 gam/qu B ng 5.13 th

hi n các y u t c u thành n ng su t và n ng su t c a các gi ng

Kh i l ng qu c a các gi ng ài Loan 1, l n h n so

v i i đào và i ông D nên n ng su t c a gi ng ài Loan 1

đ t đ c là cao nh t: 37kg/cây, b ng 148 % so v i i đào N ng

su t c a gi ng i ông D c ng đ t 30 kg/cây, b ng 120% so

v i i ào Trong khi đó, i ài Loan 2 ch đ t 29kg/cây, b ng 112% so v i i đào (b ng 3)

N ng su t so

v i i đào (%)

Trên th gi i nói chung, Vi t Nam nói riêng, trong vi c

ch n t o gi ng cây n qu , ch tiêu ít ho c không h t là m t trong nh ng m c tiêu l n c a các nhà ch n t o gi ng i v i

cây i, ngoài các ch tiêu v ch t l ng, thì đ c đi m ít h t và

h t m m c ng là nh ng tiêu chí đ c quan tâm đ c bi t Trong

các gi ng i đ c kh o nghi m, đ c đi m v h t c a m i gi ng

có s khác nhau khá rõ: ít h t, h t m m (gi ng i ài Loan 1)

đ n ít h t, và h t c ng (gi ng i ài Loan 2) Gi ng i ông

D và i ào nhi u h t, h i c ng

c đi m màu s c h t khác nhau nh ng không nhi u: i

ài Loan 1 có màu vàng nh t, i ài Loan 2 có màu đ m h n

m t chút, i ông D có màu vàng r m c đi m v h t c a

Ghi chú: 1- R t c ng; 2- c ng; 3- ít c ng; 4- m m

T l h t/qu ph thu c vào s l ng h t trên qu , kh i

l ng qu và kh i l ng h t T l h t càng nh (t ng ng v i

t l ph n n đ c cao) qu đ c đánh giá càng cao trong các

gi ng kh o nghi m, s l ng h t trung bình trong m i qu và

kh i l ng 1000 h t t 245,6 h t, 9,7 gam (gi ng i đào); 238,3 h t, 13,5 gam (gi ng i ài Loan 1); 258,5 h t, 14,5 gam (gi ng i ài Loan 2); 257 h t, 9,9 gam (gi ng ông D )

Tuy kh i l ng h t c a gi ng i ài Loan 1 và ài Loan

2 cao h n so v i gi ng ông D nh ng vì kh i l ng qu l n nên t l h t/qu ch chi m 4,2 – 6,4% trong khi gi ng ông

D và i ào có t l h t chi m 15,% và 15,5%

Trong 4 gi ng tuy n ch n thì gi ng i ài Loan 1 v n có

u đi m n i tr i nh t: T l % h t th p nh t, đ c ng c a i ài Loan 1 so v i 3 gi ng còn l i v n th p nh t

4.3.2 M t s ch tiêu v ch t l ng qu

i v i các gi ng i ch t l ng c ng nh h ng v qu

có s thay đ i đáng k trong mùa m và mùa khô, th m chí ch t

l ng thay đ i ngay sau m i tr n m a rào i chín m m có

h ng th m đ c tr ng, nh ng ít ng i thích n i chín mà đa s thích n khi cùi qu còn đ giòn M t s gi ng khi chín m m thì ch t l ng qu t ng nh ng m t gi ng l i gi m

K t qu khi phân tích ch t l ng qu i c a các gi ng tuy n

ch n giai đo n cùi qu còn giòn (còn g i là “qu c ng”) cho

th y, không có s thay đ i nhi u v các ch tiêu: Hàm l ng

đ ng t ng s c a các gi ng dao đ ng t 6,43 % gi ng i đào

đ n 7,56 % gi ng ài Loan 1; axít t ng s đ t t 0,258 % (

gi ng i ài Loan 1) đ n 0,357% (gi ng i ào); hàm l ng

ch t khô t 13,82% ( i ào) đ n 14,15 % ( ài Loan 2) c

bi t, hàm l ng vitamin C khá cao: t 29,23 % (gi ng i ào ), 31,65 % (gi ng ài Loan 1) đ n 32,25 % (gi ng i ông D )

B ng 5 M t s ch tiêu v ch t l ng qu c a các gi ng kh o nghi m

Axit

t ng

s (%)

VT

MC (mg/

100g)

Ch t khô (%)

Tan

in (%)

Bri

x (%)

th m

Nhìn chung, v đ brix trung bình c a hai mùa (mùa khô

và mùa m a) có s chênh l ch không đáng k gi a các gi ng: 8,9 % gi ng i ào; gi ng ài Loan 1 đ t 9,8 % (gi ng ài Loan 2 đ t 9,3% và i ông D cao nh t đ t 10,2 %

V h ng v : Mùi v c a qu là ch tiêu vô cùng quan tr ng là

K t qu tính toán v hi u qu kinh t thu đ c trong vi c

s n xu t các gi ng tuy n ch n Tính trung bình cho 1 ha (t ng

đ ng v i 500 cây), đ c trình bày trong b ng 6

B ng 6 Hi u qu c a các gi ng

Giá bán (tri u

đ ng/

t n)

T ng thu (tri u

đ ng)

T ng chi (tri u

đ ng)

Lãi thu n (tri u

Gi ng i ào cho hi u qu kinh t th p nh t trong 4

gi ng có tri n v ng V i n ng su t trung bình t 25 kg/cây 3

n m tu i thì 1 ha thu đ c t 12,5 t n qu v i giá bán 15 tri u

đ ng/t n tr chi phí thì lãi thu n thu v là: 131,0 tri u/ha i

ài Loan 1 cho hi u qu kinh t cao nh t V i n ng su t đ t 37

kg/cây thì 1 ha thu đ c 18,5 t n qu , giá bán 20 tri u đ ng/t n

tr chi phí thì lãi thu n thu đ c là 285,2 tri u đ ng Hi u qu

cao h n so v i i đào 129,4% Ti p đ n là gi ng i ông d

v i n ng su t 30 kg/cây, lãi thu n đ t 168,5 tri u đ ng, b ng

135,6% so v i i đào

Gi ng i ài Loan 2 có n ng su t 29kg/cây, giá bán trên

th tr ng ch đ c 15 ngàn đ ng/kg nên l i thu n đ t 132,7 kg/cây, ch cao h n 6,8% so v i i đào

Qua k t qu đánh giá 4 gi ng có tri n v ng phát tri n trên đ a bàn Hà N i: i ài Loan 1; ài Loan 2; i ào, i ông D nh n th y, gi ng i ông D và gi ng i ài Loan 1

là hai gi ng i n t i cho hi u qu cao nh t, cao h n 35,6 và 129,4% so v i i đào

i thích h p Th i gian ra hoa n u g p m a nhi u s r ng trái

Th i gian trái chín n u g p m a nhi u ph m ch t s kém

5.1.2 t đai

i có th m c t t trên nhi u lo i đ t khác nhau t h i chua hay h i ki m (pH = 4,5 – 8,2) nh ng thoát n c t t, giàu

ch t h u c đ u có th tr ng i Kh n ng ch u h n, úng chua

c a i đ u r t khá i phát tri n t t trên đ t phì nhiêu, có c c u

nh nh đ t phù sa, đ t cát pha có t ng canh tác sâu

5.2 Gi ng và k thu t nhân gi ng

5.2.1 Gi ng

Có r t nhi u gi ng i đ c tr ng n c ta nh i s , i bôm, i xá l à L t, i xá l ru t đ , ru t h ng (da láng, da

s n), i ài Loan, i Thái ru t đ Ngoài ra còn có không h t Malaysia có v bên ngoài s n sùi, d ng trái có hình c u h i l ch tâm, trái không đ u, không h t, th t giòn, ngon

M t gi ng i t t ph i đ t nh ng tiêu chu n: nhi u trái, trái to, th t dày, ru t ít, h t ít, n ngon, th m Hi n nay có gi ng

i không h t đang đ c tr ng r t ph bi n trong nhà v n M t

gi ng i khác là i B t quí, cho trái quanh n m và ít t n công

ch m sóc nên r t đ c nông dân a thích và tr ng nhi u

Hi n nay ng b ng sông C u long ( BSCL), gi ng

i xá l ru t tr ng và xá l ngh đ c tr ng nhi u nh t do có

nh ng đ c đi m n i b t nh trái to, trái khi thu ho ch có da h i

tr ng vàng và láng, ít h t th t dày, giòn, v chua ng t, cây cho nhi u trái d n đ n n ng su t cao, trái có ph m ch t ngon nên d tiêu th , giá bán cao i xá l ngh có kh n ng cho s n l ng

r t cao i v i nh ng v n đ c ch m sóc t t: cây 2-4 n m

đ c các c quan chuyên môn khuy n cáo s n xu t

- Cây gi ng ph i kho và không mang sâu, b nh nguy hi m

- Cây gi ng ph i tr ng trong túi b u polietylen ho c các v t li u làm b u khác v i kích th c t ng ng là 10 x 22 cm

- i v i cây ghép, cây gi ng có tu i tính t khi ghép đ n khi

xu t v n không quá 18 tháng (gieo h t đ n ghép 10 - 12 tháng, ghép đ n xu t v n 4 - 6 tháng), có s c ti p h p t t, cành ghép

và g c ghép ph i phát tri n đ u nhau và tách b hoàn toàn dây ghép,

- i v i cây chi t, cây gi ng ph i gi nguyên đ c b lá ban

đ u ho c có các đ t l c m i đã thành th c

nhân gi ng i ch y u hi n nay là: Chi t cành, ghép,

gieo h t, giâm cành, giâm r … BSCL, ph ng pháp

nhân gi ng i ph bi n nh t hi n nay là chi t cành

- Th i đi m th c hi n: tháng 3-4 d ng l ch đ tr ng cây

vào đ u mùa m a

- V t li u bó b u: có th là b ng b t x d a, tro tr u hay

r l c bình gi t s ch và ph i khô Tr c tiên, là khoanh

m t đo n cành kho ng 3-4 cm và bóc l y v ra, sau đó

ti n hành bó l i v i v t li u đã chu n b s n Sau khi bó

b u t 1 đ n 2 tháng cành chi t ra r , c t đem giâm trong tro tr u m, 1 tu n l sau đem tr ng Kho ng 8 tháng sau khi trong cây s cho trái Dù áp d ng bi n pháp nhân

gi ng vô tính hay h u tính đ u thu n ti n d dàng, đó

c ng là m t u th c a i

5.3 K THU T TR NG VÀ CH M SÓC

5.3.1 Th i v

mi n Nam, tr ng i vào đ u mùa m a tháng 4-5 là t t

nh t nh m h n ch công lao đ ng cho vi c t i n c N u có

đi u ki n t i n c và đ t không có nguy c b ng p thì tr ng tháng nào c ng đ c mi n B c th i v thích h p nh t t tháng 2 - 4 và tháng 7 – 8 Trong đi u ki n t i tiêu ch đ ng, cây gi ng trong b u, có th tr ng quanh n m

- Thi t k v n tr ng: V n tr ng i ph i thi t k h th ng thoát n c t t B trí h th ng t i ch đ ng

5.3.2 Kho ng cách tr ng

Tùy thu c vào đi u ki n tr ng xen canh hay chuyên canh

mà có nh ng kho ng cách tr ng i thích h p

- Tr ng h p tr ng xen: cây i đ c xem là cây ph s

đ c tr ng xen trong nh ng v n cây có múi, nhãn, xoài, đu đ ,… đ t ng thu nh p, l y ng n nuôi dài thì kho ng cách tr ng còn tùy thu c vào kho ng cách c a cây tr ng chính Khi cây tr ng chính l n thì đ n b i

d n

- Tr ng chuyên canh i: Nh ng n m đ u i m c ch m, tán nh , có th tr ng d y v i kho ng cách 2m x 2m đ

t ng thu nh p Khi giao tán s t a b b t đ gi kho ng cách 4m x 4m

- Chu n b h tr ng: ào h v i kích th c 60cm x 60cm x 60cm

- Bón phân: Bón lót: m i h tr ng bón 30 - 50 kg phân

chu ng hoai m c + 0,5kg supelân + 2kg phân h u c vi sinh L ng phân này đ c tr n đ u v i đ t đào d i h lên r i l p tr l i h và vun đ t xung quan lên thành

v ng cao h n so v i m t đ t 15 - 20 cm, gi a lõm

xu ng đ gi n c t i sau khi tr ng Chu n b tr c khi

tr ng 1 tháng

5.3.3 Cách tr ng

Khi tr ng dùng dao c t đáy b u, đ t cây gi ng xu ng

gi a mô và m t b u b ng v i m t mô, sau đó r ch theo chi u

d c c a b u đ kéo bao nilon lên và l p đ t l i nén đ t xung quanh, c m c c gi ch t cây con Sau đó dùng r m hay c khô

đ y kín mô T i n c gi m cho cây m i ngày m t l n n u

n ng khô, n u có m a thì ng ng t i

5.3 4 Ch m sóc: Vì cây i cho s n l ng r t cao nên ph i thâm canh

-T i n c: Ngu n n c t i có th t sông h hay n c

gi ng không b nhi m m n hay phèn T i theo hàng hay t i

t ng cây nh ng không nên t i gi a lúc tr i n ng g t T i ngay sau khi tr ng, ph i t i th ng xuyên vào mùa n ng Khi cây còn nh tránh đ vòi n c phun th ng vào cây vì có th gây

đ ngã Nên t i b ng h th ng t i nh gi t: t i nh gi t

n c th m t t vào đ t, đi ngay vào h th ng r , không phí

n c vào vùng không có s sinh tr ng T i n c vào lúc cây đang mang trái giúp gia t ng n ng su t và kích th c trái

- B i g c, b i líp và t g c gi m: Hàng n m nên đ p thêm

đ t hay bùn ao vào g c i, giai đo n t t nh t đ th c hi n công

vi c này là vào mùa n ng Vào mùa n ng n u không thêm đ t hay b i bùn vào g c i do các đi u ki n khác nhau

N u ch tr ng thu n cây i và tr ng v i m t đ thích h p thì cây

i tr ng t cành chi t th ng có b tán phân b khá đ u trong không gian Cây tr ng t h t ít phân cành giai đo n cây còn

nh , cây phát tri n ch y u theo cheo chi u cao

Có 3-5 cành c p 1, các cành c p 1 này ch y u làm b khung cho cây các giai đo n phát tri n khác nhau T các cành chính này s cho ra nhi u cành nhánh khác nh m t o đ c

n ng su t cao vào th i k kinh doanh

Các cành c p 1 ph i m c đ u các h ng Khi các cành

c p 1 phân b đ u các h ng làm cho tán cây tròn, gi cho cây

đ c th ng b ng trong t nhiên c ng nh vào giai đo n mang trái

Tán lá tròn đ u, cân đ i T các cành chính c p 1 ban

đ u phân b đ u trong không gian quanh thân cây, s dùng các

bi n pháp khác nhau đ kích thích cây t o ra đ c nhi u cành mang trái, cành d tr dinh d ng đ nuôi trái và c ng là cành cho trái vào v t i Khi t o đ c m t tán cây tròn đ u và k t

h p v i bi n pháp canh tác thích h p thì n ng su t c a cây vào

th i k kinh doanh s cao

- M c đích và l i ích c a vi c t a cành t o tán

M c đích: Trong giai đ an này, m c đích chính c a vi c t a

cành là t o m i đi u ki n cho cây có m t thân chính m c th ng

đ ng và phân nhi u cành c p 1 đ làm c s cho cây i có d ng hình và b khung tán chu n trong th i gian s m nh t

L i ích: Sau khi cây đ c t a cành t o tán, dinh d ng trong cây t p trung nuôi thân cành chính, giúp thân chính sinh tr ng