Luận văn thạc sỹ - Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu

Từ năm 2007, Việt Nam đã được kết nạp là thành viên thứ 150 của Tổ chức thương mại Thế giới (WTO) và đang trong lộ trình thực hiện những cam kết song phương và đa phương với các nước, các khu vực và với WTO để được công nhận là nền kinh tế thị trường thực sự vào năm 2018. Đi kèm với những lợi ích to lớn đối với nền kinh tế, kể cả lĩnh vực sản xuất và tiêu dùng trong nước sẽ là những tác động mặt trái không nhỏ bao gồm áp lực cạnh tranh quốc tế, kích thích nhu cầu tiêu dùng hàng ngoại nhập, v.v..., mà còn cả những vấn đề tiêu cực khác, đặc biệt là tình trạng buôn lậu gian lận thương mại trong lĩnh vực xuất nhập khẩu. Cục Hải quan Điện Biên cũng đã có những đóng góp rất quan trọng vào việc đảm bảo thực hiện Luật Hải quan cũng như phát hiện và xử lý nhiều vụ việc gian lận trong lĩnh vực xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu trên địa bàn, góp phần tích cực bảo đảm nguồn thu cho NSNN của địa phương. Tuy nhiên, với những khó khăn về điều kiện tự nhiên và tính chất phức tạp của các hành vi vi phạm, tình trạng gian lận thương mại trong lĩnh vực xuất nhập khẩu trên địa bàn Điện Biên tuy đã được hạn chế đáng kể nhưng vẫn còn là vấn đề bức xúc, không chỉ gây thất thu cho NSNN, giảm hiệu lực quản lý Nhà nước về Hải quan trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, mà còn nảy sinh những hiện tượng tiêu cực và tình trạng cạnh tranh không bình đẳng giữa hàng hoá nhập khẩu và hàng hoá sản xuất trong nước, đặc biệt là đối với những ngành sản xuất hàng hàng hóa cần được tiếp tục bảo trợ hoặc ưu tiên phát triển nhằm đáp ứng chủ trương phát triển kinh tế địa phương và chuyển dịch cơ cấu kinh tế đất nước. Xuất phát từ đòi hỏi trên của thực tế đề tài: “Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu” đã được lựa chọn và nghiên cứu để hoàn thành luận văn thạc sỹ kinh tế.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

*****

HÀ ĐÌNH DẦN

KIỂM SOÁT CỦA CHI CỤC HẢI QUAN

CỬA KHẨU QUỐC TẾ TÂY TRANG NHẰM

PHÒNG CHỐNG BUÔN LẬU

Chuyên ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ VÀ CHÍNH SÁCH

Mã số: 8340410

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học:

TS LÝ MINH KHẢI

LỜI CAM ĐOAN

Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật tôicam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này này do tôi tự thực hiện vàkhông vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật

Học viên

Hà Đình Dần

Sau khi thực hiện xong bản luận văn thạc sỹ này, tôi xin gửi lời cảm ơn tới

TS Lý Minh Khải, người tận tình hướng dẫn, giúp đỡ và động viên cũng như tạomọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập cũng như thực hiệnluận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy, cô giáo của trường Đại học Kinh tế quốcdân đã truyền dạy cho tôi những kiến thức quý báu để giúp tôi có thể hoàn thànhluận văn này Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến các thầy cô của Viện Đào tạo sau Đạihọc - Trường Đại học Kinh tế quốc dân đã hướng dẫn và hỗ trợ tôi trong thời gianhọc tập tại trường

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các đồng nghiệp đang làm việc đãgiúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn này

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè và người thân đã luôngiúp đỡ và động viên tôi trong suốt thời gian qua

Xin trân trọng cảm ơn!

Học viên

Hà Đình Dần

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG, HÌNH

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ KIỂM SOÁT CỦA CHI CỤC HẢI QUAN CỬA KHẨU NHẰM PHÒNG CHỐNG BUÔN LẬU 6

1.1 Tổng quan về buôn lậu và ảnh hưởng của buôn lậu 6

1.1.1 Buôn lậu và đặc điểm của buôn lậu 6

1.1.2 Ảnh hưởng của buôn lậu 9

1.2 Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buôn lậu 10

1.2.1 Khái niệm và mục tiêu Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buôn lậu 10

1.2.2 Nội dung kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buôn lậu 11

1.2.3 Bộ máy Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buôn lậu 12

1.2.4 Công cụ kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buôn lậu 14

1.2.5 Quy trình kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buôn lậu 15

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buôn lậu 19

1.3.1 Các nhân tố ảnh hưởng thuộc Chi cục Hải quan Cửa khẩu 19

1.3.2 Các nhân tố thuộc môi trường bên ngoài của Chi cục Hải quan cửa khẩu 20

1.4 Kinh nghiệm của Chi cục Hải quan cửa khẩu về kiểm soát nhằm phòng chống buôn lậu và bài học đối với Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang 21

1.4.1 Kinh nghiệm của Chi cục Hải quan cửa khẩu Hoàng Mô, Cục Hải quan tỉnh Quảng Ninh và bài học cho Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang 21

Chương 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT CỦA CHI CỤC HẢI QUAN CỬA KHẨU TÂY TRANG NHẰM PHÒNG CHỐNG BUÔN LẬU .25 2.1 Buôn lậu trên địa bàn thuộc phạm vi quản lý của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang giai đoạn 2016-2018 25

2.1.1 Giới thiệu về Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang 252.1.2 Thực trạng buôn lậu trên địa bàn thuộc phạm vi quản lý của Chi cục Hảiquan cửa khẩu Tây Trang 28

2.2 Thực trạng kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu giai đoạn 2016-2018 32

2.2.1 Thực trạng nội dung kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu Tây Trangnhằm phòng chống buôn lậu 322.2.2 Thực trạng về bộ máy kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tếTây Trang nhằm phòng chống buôn lậu 342.2.3 Thực trạng công cụ kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tếTây Trang nhằm phòng chống buôn lậu 382.2.4 Thực trạng thực hiện quy trình kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩuquốc tế Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu 44

2.3 Đánh giá kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu giai đoạn 2016-2018 53

2.3.1 Đánh giá thực hiện mục tiêu kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩuquốc tế Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu giai đoạn 2016-2018 532.3.2 Điểm mạnh về kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế TâyTrang nhằm phòng chống buôn lậu 542.3.3 Hạn chế về kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trangnhằm phòng chống buôn lậu 552.3.4 Nguyên nhân của hạn chế kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc

tế Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu 56

Chương 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KIỂM SOÁT PHÒNG CHỐNG BUÔN LẬU CỦA CHI CỤC HẢI QUAN CỬA KHẨU QUỐC TẾ TÂY TRANG ĐẾN NĂM 2025 60 3.1 Định hướng hoàn thiện kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu đến năm 2025 60

3.1.2 Phương hướng về kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây

Trang nhằm phòng chống buôn lậu đến năm 2025 61

3.2 Một số giải pháp hoàn thiện về Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu đến năm 2025 62

3.2.1 Hoàn thiện nội dung kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu đến năm 2025 62

3.2.2 Hoàn thiện bộ máy kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu đến năm 2025 63

3.2.4 Hoàn thiện công cụ kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu đến năm 2025 65

3.2.5 Hoàn thiện thực hiện quy trình kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu đến năm 2025 67

3.2.6 Giải pháp khác 69

3.3 Một số kiến nghị 70

3.3.1 Kiến nghị với Cục hải quan tỉnh Điện Biên 70

3.3.2 Kiến nghị với Tổng cục Hải quan 70

3.3.3 Kiến nghị với UBND tỉnh Điện Biên 71

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DN Doanh nghiệp

WTO Tổ chức thương mại thế giới

Bảng 2.1: Kết quả thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Chi cục Hải quan cửa

khẩu quốc tế Tây Trang 27

Bảng 2.2: Buôn lậu bị phát hiện và xử lý thuộc phạm vi quản lý của Chi cục Hải quan cửa khẩu Tây Trang 29

Bảng 2.3: Tính chất các vụ buôn lậu bị phát hiện và xử lý thuộc phạm vi quản lý của Chi cục Hải quan cửa khẩu Tây Trang 30

Bảng 2.4 Một số vụ bắt giữ và xử lý buôn lậu của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu 31

Bảng 2.5: Nội dung vi phạm của các vụ buôn lậu do Chi cục Hải quan cửa khẩu Tây Trang xử lý 33

Bảng 2.6: Tình hình cán bộ công chức kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang năm 2018 37

Bảng 2.7: Kết quả điều tra công chức về bộ máy kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu 38

Bảng 2.8: Phương tiện, trang thiết bị cho kiểm soát nhằm phòng, chống buôn lậu tại Chi cục 43

Bảng 2.9 Kết quả điều tra công cụ kiểm soát của Chi cục 44

Bảng 2.10: Chỉ tiêu kế hoạch kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu 45

Bảng 2.11: Số vụ bắt giữ khi có nguồn tin báo từ cá nhân, tổ chức và Đội biên phòng cửa khẩu Tây Trang 46

Bảng 2.12: Kết quả điều tra nghiên cứu nắm tình hình của Chi cục 48

Bảng 2.13: Tình hình lập hồ sơ sưu tra của Chi cục 49

Bảng 2.14: Kết quả bắt giữ từ nguồn tin cơ sở bí mật 49

Bảng 2.15: Tình hình tuần tra kiểm soát của Chi cục 50

Bảng 2.16: Tình hình xác lập chuyên án và tham gia chuyên án về phòng, chống buôn lậu của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang 51

Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buôn lậu 52Bảng 2.18: Kết quả điều tra công chức về thực hiện quy trình kiểm soát của Chi

cục Hải quan cửa khẩu Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu 53Bảng 2.19: So sánh kết quả thực hiện kiểm soát với các chỉ tiêu được giao của

Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang 54Hình 2.1: Cơ cấu bộ máy kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế

Tây Trang 35

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Từ năm 2007, Việt Nam đã được kết nạp là thành viên thứ 150 của Tổ chứcthương mại Thế giới (WTO) và đang trong lộ trình thực hiện những cam kết songphương và đa phương với các nước, các khu vực và với WTO để được công nhận lànền kinh tế thị trường thực sự vào năm 2018

Đi kèm với những lợi ích to lớn đối với nền kinh tế, kể cả lĩnh vực sản xuất

và tiêu dùng trong nước sẽ là những tác động mặt trái không nhỏ bao gồm áp lựccạnh tranh quốc tế, kích thích nhu cầu tiêu dùng hàng ngoại nhập, v.v , mà còn cảnhững vấn đề tiêu cực khác, đặc biệt là tình trạng buôn lậu gian lận thương mạitrong lĩnh vực xuất nhập khẩu

Cục Hải quan Điện Biên cũng đã có những đóng góp rất quan trọng vào việcđảm bảo thực hiện Luật Hải quan cũng như phát hiện và xử lý nhiều vụ việc gianlận trong lĩnh vực xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu trên địa bàn, góp phần tích cựcbảo đảm nguồn thu cho NSNN của địa phương

Tuy nhiên, với những khó khăn về điều kiện tự nhiên và tính chất phức tạpcủa các hành vi vi phạm, tình trạng gian lận thương mại trong lĩnh vực xuất nhậpkhẩu trên địa bàn Điện Biên tuy đã được hạn chế đáng kể nhưng vẫn còn là vấn đềbức xúc, không chỉ gây thất thu cho NSNN, giảm hiệu lực quản lý Nhà nước về Hảiquan trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, mà còn nảy sinh những hiện tượng tiêu cực vàtình trạng cạnh tranh không bình đẳng giữa hàng hoá nhập khẩu và hàng hoá sảnxuất trong nước, đặc biệt là đối với những ngành sản xuất hàng hàng hóa cần đượctiếp tục bảo trợ hoặc ưu tiên phát triển nhằm đáp ứng chủ trương phát triển kinh tếđịa phương và chuyển dịch cơ cấu kinh tế đất nước

Xuất phát từ đòi hỏi trên của thực tế đề tài: “Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu” đã được lựa

chọn và nghiên cứu để hoàn thành luận văn thạc sỹ kinh tế

2 Tổng quan nghiên cứu

Qua nghiên cứu và khảo sát, tác giả đã thu thập được những công trìnhnghiên cứu và các bài báo về phòng, chống buôn lậu, công tác kiểm soát của cơquan hải quan nhằm phòng chống buôn lậu

Tác giả Hoàng Văn Quân (2016) đã viết luận văn “Tăng cường công tácphòng, chống buôn lậu tại cục hải quan tỉnh Lạng Sơn” trong chương trình đào tạothạc sĩ định hướng thực hành của Trường Đại học Kinh tế Đại học Thái Nguyên.Luận văn đã khái quát về tình hình hoạt động tại Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn; Thựctrạng buôn lậu qua biên giới tỉnh Lạng Sơn; thực trạng công tác phòng, chống buônlậu của Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn; thực trạng phổ biến tuyên truyền pháp luật vàcộng tác, phối hợp với cộng đồng doanh nghiệp và người dân; Điều tra, nắm thôngtin, xây dựng kế hoạch đấu tranh với tội phạm buôn lậu; Kiểm tra sau thông quannhằm chống buôn lậu và gian lận thương mại

Tác giả Nguyễn Thế Linh (2015) đã viết luận văn “Thực hiện pháp luật vềphòng chống gian lận thương mại, qua thực tiễn thành phố Hải Phòng” Luận vănđánh giá thực trạng phòng chống gian lận thương mại và hình thức phòng chốnggian lận thương mại, từ đó rút ra những giải pháp cho Thành phố Hải Phòng Luậnvăn chưa phân tích phòng chống buôn lậu

Tác giả Dương Xuân Sinh (2016) đã viết luận văn “Điều tra các vụ án buônlậu của cơ quan hải quan” Luận văn phân tích tình hình, đặc điểm của tội phạmbuôn lậu hiện nay, kết quả điều tra các vụ án buôn lậu của cơ quan Hải quan, Nhữnghạn chế trong công tác điều tra các vụ án buôn lậu của cơ quan Hải quan, Nhữngnguyên nhân của các hạn chế trong điều tra vụ án buôn lậu của cơ quan Hải quan.Tuy nhiên phạm vi nghiên cứu luận văn rộng chưa rõ các địa bàn và cơ quan hảiquan cụ thể

Tác giả Lê Thị Hương (2018) đã viết bài báo chủ đề “Chống buôn lậu, gian

lận thương mại và hàng giả - Biện pháp bảo vệ sản xuất và tiêu dùng” Bài báo đã

phân tích và đề xuất 5 giải pháp: Thứ nhất, đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác

tuyên truyền phổ biến, giáo dục pháp luật; Thứ hai, tiếp tục xây dựng và hoàn thiện cácvăn bản quy phạm pháp luật liên quan đến thương mại, quản lý thị trường; Thứ ba, cầnxác định công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả là những nhiệm vụchính trị quan trọng, thường xuyên của tất cả các bộ, ngành, địa phương; Thứ tư, tăngcường phối hợp trong kiểm tra, kiểm soát các mặt hàng và địa bàn trọng điểm để pháthiện, xử lý kịp thời các hành vi sản xuất, kinh doanh hàng nhập lậu, hàng giả, hàng kémchất lượng; Thứ năm, thực hiện phòng, chống tội phạm ngay trong chính cơ quan phòng,chống tội phạm; phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả ngay trong chínhcác cơ quan có chức năng chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả.

Qua nghiên cứu, tác giả nhận thấy chưa có những bài báo chuyên đề, luậnvăn nghiên cứu điểm hình cho Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tếTây Trang nhằm phòng chống buôn lậu Do vậy, tác giả lựa chọn chủ đề này choluận văn thạc sĩ Quản lý kinh tế và Chính sách

3 Mục tiêu nghiên cứu

Xây dựng khung nghiên cứu về Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩunhằm phòng chống buôn lậu

Phân tích và đánh giá thực trạng Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩuquốc tế Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu giai đoạn 2016-2018

Giải pháp hoàn thiện kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế TâyTrang nhằm phòng chống buôn lậu đến năm 2025

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu Kiểm soát của Chi cục

Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu

Phạm vi nghiên cứu: nghiên cứu theo hệ thống kiểm soát: bộ máy, công cụ,

quá trình

Về không gian: Tại Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang

Về thời gian: Dữ liệu thứ cấp được thu thập trong gian đoạn 2016-2018; điều

tra tháng 4/2018; đề xuất giải pháp đến năm 2025

4 Phương pháp nghiên cứu.

4.1 Khung nghiên cứu.

Hình 1: Khung nghiên cứu Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm

phòng chống buôn lậu 4.2 Quy trình và phương pháp nghiên cứu.

Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu đã đề ra, tác giả thực hiện nghiên cứu vớicác bước cơ bản sau:

Bước 1: Nghiên cứu cơ sở lý luận về Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa

khẩu nhằm phòng chống buôn lậu nhằm xác định khung nghiên cứu Phương phápnghiên cứu khoa học được sử dụng trong luận văn bao gồm: Phương pháp phân tích

và tổng hợp

Bước 2 Tổng hợp dữ liệu thông qua các báo cáo, đánh giá của Cục Hải quan

tỉnh nhằm làm rõ thực trạng hoạt động Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩunhằm phòng chống buôn lậu Các phương pháp thực hiện chủ yếu là phương phápthống kê, tổng hợp và so sánh số liệu giữa các năm

Bước 3: Thu thập thông tin sơ cấp qua điều tra 31 công chức trong đó có 21công chức tại Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang và 10 công chức tạiĐội kiểm soát hải quan và Phòng nghiệp vụ Cục hải quan tỉnh Điện Biên

Các yếu tố ảnh

hưởng đến Kiểm

soát của Chi cục

Hải quan cửa khẩu

nhằm phòng chống

buôn lậu

- Yếu tố thuộc Chi cục

Hải quan cửa khẩu

- Yếu tố môi trường

bên ngoài Chi cục

Hải quan cửa khẩu

Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buôn lậu

- Nội dung kiểm soát

- Bộ máy kiểm soát

- Công cụ kiểm soát

- Quy trình kiểm soát

Mục tiêu Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống

buôn lậu

- Đảm bảo thực thi về pháp luật Hải quan

- Đấu tranh, ngăn chặn và giảm thiểu hoạt động buôn lậu qua biên giới trên địa bàn quản lý

- Đảm bảo an ninh biên giới quốc gia

Bước 4 Đánh giá kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòngchống buôn lậu; xác định điểm mạnh, điểm yếu và phân tích nguyên nhân cơ bảncủa những điểm yếu này Phương pháp sử dụng là phương pháp phân tích, tổng hợp

và so sánh

Bước 5 Đề xuất giải pháp hoàn thiện Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa

khẩu quốc tế Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu Các phương pháp sử dụng làphương pháp tổng hợp, so sánh

5 Cấu trúc của Luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,Luận văn được kết cấu thành 3 Chương như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về kiểm soát của Chi cụcHải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buôn lậu

Chương 2: Phân tích thực trạng Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩuquốc tế Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu giai đoạn 2016-2018

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩuquốc tế Tây Trang nhằm phòng chống buôn lậu đến năm 2025

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ

KIỂM SOÁT CỦA CHI CỤC HẢI QUAN CỬA KHẨU

NHẰM PHÒNG CHỐNG BUÔN LẬU

1.1 Tổng quan về buôn lậu và ảnh hưởng của buôn lậu

1.1.1 Buôn lậu và đặc điểm của buôn lậu

1.1.1.1 Buôn lậu

a) Khái niệm buôn lậu

“Buôn lậu là các hành vi buôn bán hàng trốn thuế hoặc hàng quốc cấm” (Từđiển tiếng Việt, 1997) Như vậy, các hành vi buôn lậu giới hạn ở buôn bán hàngtrốn thuế và hàng quốc cấm

Buôn lậu được hiểu là “người phạm tội dùng mọi thủ đoạn thực hiện hành vibuôn bán trái phép hàng hóa, tiền tệ, kim khi qui, đá quí, vật phẩm thuộc di tích lịch

sử văn hóa qua biên giới nhằm mục đích thu lời bất chính” (Lê Nguyên Trường,2018) Khái niệm mở rộng hơn và có nói đến biên giới quốc gia

Buôn lậu là việc “Người buôn bán qua biên giới hoặc từ khu phi thuế quanvào nội địa hoặc ngược lại trái pháp luật hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khiquí, đá quí ” (khoản 1, Điều 188 BLHS năm 2015) Buôn lậu ở đây có bao gồm cảbiên giới và từ khi phi thuế quan Biên giới ở đây không chỉ là đường giáp ranhgiữa hai quốc gia, mà bao hàm cả hàng rào biên giới thuế quan, vùng kiểm soát của

bộ đội biên phòng, an ninh cửa khẩu, vùng Kiểm soát của Hải quan trên tất cả cáctuyến đường (đường bộ, đường thuỷ, đường hàng không, đường xe lửa, đường bưuđiện quốc tế) ở mọi khu vực (kể cả các khu chế xuất)

Buôn lậu là một hiện tượng kinh tế - xã hội, xuất hiện cùng với sự ra đời của

bộ máy nhà nước và hàng rào thuế quan quản lý hoạt động thương mại ở mỗi quốcgia Buôn lậu là hoạt động kinh tế bất hợp pháp với mục đích là làm sao đạt đượclợi nhuận cho chủ thể Việc nhìn nhận đánh giá hiện tượng buôn lậu ở từng giaiđoạn lịch sử và mỗi quốc gia cũng khác nhau

Tổ chức Hải quan thế giới WCO định nghĩa "Buôn lậu là gian lận thươngmại nhằm che giấu sự Kiểm soát, kiểm soát của Hải quan bằng mọi thủ đoạn, mọiphương tiện trong việc đưa hàng hóa lén lút qua biên giới" Khái niệm giới hạnphạm vi buôn lậu thuộc phận sự của kiểm soát hải quan

b) Nguyên nhân của buôn lậu:

- Buôn lậu là do chênh lệch giá sản phẩm giữa các nước trong khu vực dẫnđến siêu lợi nhuận cho các nhân và tổ chức tham gia các hoạt động thương mạiđối với các hàng hóa này “Thực tế cho thấy tình hình buôn lậu ngày càng giatăng do chính lợi nhuận mà hàng lậu mang lại Trên thị trường có rất nhiều mặthàng lậu khác nhau, có những mặt hàng hóa tiêu dùng thông thường có giá trịnhỏ, nhưng cũng có những mặt hàng có giá trị rất cao như: rượu ngoại, điệnthoại, máy tính, thuốc tân dược nhập ngoại, đặc biệt là các loại đá quý như kimcương đá vàng và ngoại tệ đang thu siêu lợi nhuận chỉ sau buôn ma túy”(Nguyễn Xuân Hải, 2017)

- Buôn lậu xảy ra ngày càng nghiêm trọng là do nhu cầu của người tiêu dùngngày càng cao, giới hạn sản xuất trong nước, trong khi các mặt hàng của các nướclân cận ngày càng phong phú đa dang, nhưng nếu đi theo phương thức thương mạichính thống thì giá hàng hóa có thể đắt đỏ

- Một số hàng hóa có nhu cầu nhưng do chính sách của Nhà nước cấm buônbán là nguyên nhân dẫn đến buôn lậu khi nhiều hàng hóa tìm cách xâm nhập vàotrong nước qua những con đường khác nhau Buôn lậu đôi khi có nguyên nhân từcác chính sách cấm đoán của Nhà nước

- Tính nghiêm minh trong thi hành pháp luật còn thấp, có nhiều vụ buôn lậunghiệm trọng được phát hiện nhưng chủ yếu dùng biện pháp xử lý hành chính Việcđấu tranh để chống lại các hành vi buôn lậu có hiệu lực chưa cao Các cơ quanKiểm soát phòng chống buôn lậu chưa phối hợp tích cực với nhau để thực hiên cáchoạt động phát giác, điều tra, đấu trang phòng chống tội phạm buôn lậu

- “Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về phòng, chống tội phạmbuôn lậu trong các ngành, các cấp và trong quần chúng nhân dân chưa có chiều sâu,chưa phát huy hết vai trò giúp người dân có nhận thức đúng đắn về hậu quả hoạt

động buôn lậu, nên chưa tích cực tham gia vào phong trào đấu tranh phòng, chốngtội phạm buôn lậu” (Nguyễn Xuân Hải, 2017)

1.1.1.2 Đặc điểm buôn lậu

- Buôn lậu là hành vi bất hợp pháp chịu sự chi phối của các quy luật lợi ích,quy luật cung cầu giá và các quy luật kinh tế khác trên thị trường Muốn chốngbuôn lậu triệt để phải giải quyết được và đi theo sự vận động của quy luật kháchquan tác động đến hành vi buôn lậu

- Buôn lậu có những thay đổi hình thức, hàng hóa tùy theo giai đoạn pháttriển khác nhau của các quốc gia Xã hội các phát triển thì càng có nhiều hình thứcbuôn lậu tinh vi hơn Thu nhập cải thiện, nhu cầu gia tăng thì loại hàng hóa buôn lậucàng đa dạng hơn

- Buôn lậu có những đặc điểm khác với gian lận thương mại: Bản chất củabuôn lậu là mạo hiểm, sử dụng mọi thủ đoạn che giấu và dùng các phương tiện cầnthiết để đưa hàng qua biên giới Gian lận thương mại là việc mua bán, trao đổi, dịch

vụ hàng hóa nhằm thu lợi bất chính bằng việc lợi dụng chính sách, luật lệ của Nhànước để hợp thức hóa trái phép hàng hóa XNK “Xử lý hành vi buôn lậu được quiđịnh cụ thể trong Luật hình sự, Luật Hải quan, các văn bản pháp luật khác Còn hành

vi gian lận thương mại không những khó khăn trong nhận biết mà còn phức tạp khi

xử lý vì hiện nay chưa có văn bản của cấp có thẩm quyền hướng dẫn thống nhất.”

- Đối tượng tham gia buôn lậu bao gồm rất nhiều thành phần, từ người dânsinh sống tại các khu vực biên giới cho đến những người xuất, nhập cảnh công vụ,ngoại giao, những tổ chức, doanh nghiệp hoạt động xuất, nhập khẩu hàng hóa Hìnhthức, thủ đoạn buôn lậu cũng rất đa dạng: từ mang vác, vận chuyển nhỏ lẻ ít mộtđến cất giấu, gian lận tinh vi trong các lô hàng lớn; từ hoạt động mang tính phục vụnhu cầu tiêu dùng của cá nhân đơn lẻ đến tổ chức thành đường dây chuyên nghiệp.Chính vì vậy, hoạt động đấu tranh chống buôn lậu của Hải quan cũng phải được tiếnhành linh hoạt, áp dụng phối hợp đồng bộ nhiều hình thức đấu tranh

1.1.1.3 Phân loại hành vi buôn lậu

Theo mức độ vi phạm:

Hành vi buôn lậu hiện nay ở 2 dạng: Hành vi buôn lậu bị xử lý hành chính

và hành vi buôn lậu bị xử lý hình sự (tội buôn lậu) Điều này tuy thuộc vào hậu quả

của buôn lậu: “nếu hành vi buôn lậu trái phép qua biên giới hàng hóa, tiền ViệtNam, ngoại tệ, kim khí quí, đá quý hoặc các vật phẩm thuộc di tích lịch sử văn hóachưa hội tụ đủ các điều kiện pháp luật hình sự quy định (hậu quả gây ra cho xã hộichưa đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự) thì xử lý hành chính Ngược lại,hành vi đó xâm hại các quan hệ xã hội mà pháp luật hình sự bảo vệ thì được điềuchỉnh theo các quy định Bộ luật Hình sự” (Lê Nguyên Trường, 2018).

Theo hành vi buôn lậu bao gồm:

- Thứ nhất là các DN, cá nhân buôn bán các loại hàng cấm, buôn bán các loạivật phẩm được xếp vào dạng di tích lịch sử, văn hóa, buôn ngoại tệ, kim khí quý, đáquý và tiền Việt Nam một cách trái phép

- Thứ hai là các DN, cá nhân có hành vi không khai báo, hay khai báo hànghóa không trung thực, hay giấu giếm hàng hóa, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý và tiềnkhi qua cửa khẩu hải quan

- Thứ ba, các DN và các cá nhân có hành vi sử dụng các giấy tờ giả mạo cácgiấy tờ của các cơ quan có thẩm quyền; có hành vi lén lút không qua cửa khẩunhằm tránh sự phát hiện của cơ quan hải quan và các cơ quan chức năng khác

Theo cách thức tổ chức hoạt động buôn lậu: Buôn lậu có thể ở dạng buôn lậu

nhỏ mang tính tiêu dùng cá nhân (mang vác, vận chuyển nhỏ lẻ ít một đến cất giấu),hoặc tổ chức thành đường dây buôn lậu chuyên nghiệp và với hanh vi gian lận tinh

vi trong các lô hàng lớn

1.1.2 Ảnh hưởng của buôn lậu

Ảnh hưởng về mặt kinh tế

Buôn lậu ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế quốc gia và kinh tế địa phương

“Buôn lậu làm suy yếu các ngành công nghiệp, nền sản xuất địa phương, khôngkhuyến khích hàng hóa nhập khẩu hợp pháp và giảm nguồn thu ngân sách nhànước… điều này đã ảnh hưởng rất lớn đến sự quản lý vĩ mô của Nhà nước, gây cảntrở và làm lệch hướng đối với chiến lược phát triển các ngành sản xuất trong nước”

(TS Lê Hoài Nam, 2015).

Buôn lậu làm suy yếu năng lực cạnh trạnh của các doanh nghiệp trong nước

Sự cạnh tranh không lành mạnh của hàng hóa nhập lậu tạo những sức ép đối hàng

hóa sản xuất trong nước, hàng hóa nhập lậu kém chất lượng cũng tạo ra sự lẫn lộn,khó phân biệt giả thật giữa hàng trong nước và hàng nhập lậu.

Bên cạnh đó việc xuất lậu hàng hóa cũng gây thiệt hại lớn khi hàng hóa xuấtlậu có giá trong nước thấp hơn giá nước ngoài hoặc câc hàng hóa cấm xuất Một sốhàng hóa như khoáng sản, nguyên liệu thô, các mặt hàng chiến lược, hàng quốccấm gây ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế vĩ mô Khi tài nguyên bị khai thác thiếuquy hoạch, tài nguyên đất nước sẽ nhanh chóng bị suy kiệt, ảnh hưởng nặng nềtới nền kinh tế đất nước trong tương lai gần

Ảnh hưởng xã hội

Bên cạnh những ảnh hưởng kinh tế thì những ảnh hưởng xã hội cũng khá rõrệt Buôn lậu là suy giảm kinh tế, suy giảm năng lực cạnh trạnh của DN gây ra tìnhtrạng thiếu việc làm, thất nghiệp và bán thất nghiệp Buôn lậu những hàng hóa nhậpkhẩu kém chất lượng ảnh hưởng đến lợi ích, đến sức khỏe người tiêu dùng, gây thiệthại kinh tế khi mua phải những hàng hóa buôn lậu kém chất lượng

1.2 Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buôn lậu

1.2.1 Khái niệm và mục tiêu Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buôn lậu

Khái niệm kiểm soát

Trong quản lý nhà nước nhằm phòng chống buôn lậu, kiểm soát là một chứcnăng, nhiệm vụ quan trọng của các cơ quan quản lý nhà nước trong đó có cơ quanhải quan Kiểm soát hiểu chung nhất là hoạt động giám sát, đánh giá và chấn chỉnhcác hoạt động nhằm đat được các mục tiêu đề ra Trong quản lý nhà nước, kiểm soátđược hiểu là kiểm soát chấp hành, kiểm soát tuân thủ các quy định pháp luật vàkiểm soát để cung cấp thông tin đổi mới pháp luật

Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buôn lậu đượchiểu là việc cơ quan hải quan thực hiện các “biện pháp tuần tra, điều tra, xác minhhoặc biện pháp nghiệp vụ khác do cơ quan hải quan áp dụng để phòng, chống buônlậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới và hành vi khác vi phạm pháp luật

về hải quan” (Quốc hội, 2014)

Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng, chống buôn lậutrong trường hợp này bao gồm kiểm soát hải quan và đấu tranh phòng chống buônlậu trên địa bàn do Chi cục Hải quan cửa khẩu phụ trách

Mục tiêu kiểm soát

Mục tiêu kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng, chống buônlậu gồm:

- Phòng ngừa các hành vi buôn lậu qua biên giới trên địa bàn do Chi cục Hảiquan cửa khẩu phụ trách Mục tiêu phòng ngừa này có vai trò rất quan trọng bằngviệc phát hiện ra những trường hợp có nghi ngờ có hành vi buôn lậu bằng cácnghiệp vụ kiểm soát của cơ quan hải quan

- Đấu tranh, ngăn chặn và giảm thiểu hoạt động buôn lậu qua biên giới trênđịa bàn quản lý Mục tiêu đấu tranh, ngăn chặn là mục tiêu trọng yếu nhất của kiểmsoát của Chi cục Hải quan cửa khẩu sau khi đã phát hiện các hành vi nghi ngờ

- Đảm bảo an ninh biên giới quốc gia, an ninh kinh tế- xã hội trên địa bàn quảnlý: Phòng ngừa, đấu tranh ngăn chặn các hành vi buôn lậu của Chi cục Hải quan cửakhẩu giúp đóng góp vào việc thực hiện các mục tiêu an ninh biên giới, đảm bảo hạnchế tác động tiêu cực của buôn lậu lên tình hình kinh tế xã hội địa phương

1.2.2 Nội dung kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buôn lậu

Trong kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buônlậu, cơ quan hải quan tiến hành kiểm soát những nội dung sau:

- Kiểm tra loại hàng hóa được phép hoặc không được phép xuất nhập khẩu,vận chuyển qua biên giới với số lượng quy định (có thể phát hiện DN, cá nhân buônbán các loại mặt hàng cấm thuốc nổ, súng đạn, pháo; có thể phát hiện DN, cá nhânkhông khai báo hoặc khai thấp xuất nhập khẩu đá quý, tiền tệ.v.v.)

- Kiểm soát khai báo hàng hóa, phương tiện và xuất xứ của hàng hóaphương tiện Trong nội dung kiểm soát này, cơ quan hải quan kiểm tra việc khaibáo hàng hóa:

+ Tên và mã hàng hóa (có thể phát hiện DN không khai báo qua cửa khẩuhải quan, hoặc phát hiện khai báo không đúng tên hàng hóa để được hưởng mức

thuế thấp hơn, phát hiện DN khai báo sai tên hàng hóa để hưởng chính sách thuếsuất bằng 0, miễn thuế, giảm thuế);

+ Trị giá hàng hóa (có thể phát hiện DN không khai báo qua cửa khẩu hảiquan, khai trị giá thấp để hưởng mức thuế thấp hơn, khai báo giá trị cao hơn đểđược áp dụng mức thuế suất lũy thoái- nhập khẩu, xuất khẩu nhiều thuế càng giảm);

số lượng, trọng lượng hàng hóa, chủng loại hàng hóa (có thể DN khai sai trọnglượng, số lượng để trốn thuế, khai một chủng loại hàng hóa trong khi nhập khẩunhiều chủng loại);

+ Xuất xứ hàng hóa (có thể phát hiện hàng hóa không có xuất xứ rõ ràng,phát hiện DN khai sai xuất xứ hàng hóa ở các quốc gia khác nhau để tính trị giáhàng hóa khác nhau; có thể DN; phát hiện giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa giả;phát hiện việc trà trộn các hàng hóa có xuất xử là hàng được ưu đãi ở một số quốcgia áp dụng chính ưu đãi thuế quan hay quy chế tối huệ quốc và hàng không được

ưu đãi)

- Kiểm soát hồ sơ, chứng từ hàng hóa, chứng minh chủ sở hữu hàng hóa:trong nội dung này, cơ quan hải quan kiểm soát hồ sơ xuất nhập khẩu hàng hóa (cóthể phát hiện việc DN không có hồ sơ xuất nhập khẩu và các chứng từ kèm theo;phát hiện DN giả mạo hoàn toàn hồ sơ xuất nhập khẩu đối với hàng hóa để hưởng

ưu đãi chính sách; phát hiện DN giả mạo chứng từ để được giảm thuế hoặc miễnthuế; phát hiện DN giả mạo hồ sơ hàng thuộc diện tạm nhập tái xuất; phát hiệnchứng từ không đầy đủ so với thực tế mặt hàng, trọng lượng, số lượng hàng hóaxuất nhập khẩu)

1.2.3 Bộ máy Kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buôn lậu

Cơ cấu bộ máy kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buôn lậu

Chống buôn lậu có vai trò rất lớn đối với toàn bộ hoạt động của Hải quan.Chính vì vậy, hầu hết Hải quan trên thế giới đều tổ chức ra lực lượng chuyên tráchtiến hành công tác này Thành lập lực lượng chuyên trách là điểm khác biệt lớn nhấtgiữa đấu tranh chống buôn lậu của Hải quan với các cơ quan khác Lực lượng

chuyên trách chống buôn lậu của Hải quan thường được tổ chức tại tất cả các cấp Ởnhiều quốc gia, lực lượng này còn được tổ chức thống nhất theo hệ thống dọc từ cấpTrung ương đến đơn vị cơ sở.

Tại đơn vị cơ sở, kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòngchống buôn lậu được tổ chức thực hiện thông qua Bộ máy của Chi cục Hải quan cửakhẩu Để có thể kiểm soát nhằm phòng, chống buôn lậu trên địa bàn phụ trách, Chicục Hải quan cửa khẩu cần có bộ máy đủ mạnh cho hoạt động kiểm tra của Chi cục

Theo Quyết định số 4292/QĐ-TCHQ ban hành ngày 12/12/2016, Chi cụcHải quan có chức năng “áp dụng các biện pháp nghiệp vụ kiểm soát hải quan đểphòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa, ma túy qua biên giới;phòng, chống gian lận thương mại trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn

và địa bàn hoạt động được giao theo quy định của pháp luật; Phối hợp với các lựclượng chức năng khác để thực hiện công tác phòng, chống buôn lậu, gian lậnthương mại, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới ngoài phạm vi địa bànhoạt động hải quan theo quy định của pháp luật” (TTHQ, 2016)

Cơ cấu Chi cục Hải quan gồm chi cục trưởng chịu trách nhiệm đối với côngtác kiểm soát nhằm phòng chống buôn lậu của chi cục Chi cục có thể có từ 1 đến 2Chi cục phó và 1 đến 3 đội, trong đó có đội nghiệp vụ làm công tác chống buôn lậu,gian lận thương mại, đội tổng hợp và đội quản lý thuế Trong đó, đội nghiệp vụ cónhiệm vụ chính trong kiểm soát nhằm phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại

và mua bán, vận chuyển các chất ma túy Chi cục Hải quan có thể thành lập các tổ,các ban chuyên án để thực hiện các biện pháp nghiệp vụ hải quan

Công chức hải quan

Trình độ năng lực chuyên môn và phẩm chất đạo đức của các cán bộ côngchức hải quan có ảnh hưởng quyết định và trực tiếp đến kiểm soát nhằm phòng,chống buôn lậu Ở các nước khi một số cán bộ thiếu trình độ, thiếu năng lực chuyênmôn, phẩm chất đạo đức kém lại bố trí không đúng người đúng chỗ thiếu sự kiểmtra giám sát thường xuyên dẫn đến thoái hóa, biến chất vì tư lợi cố ý làm trái cácquy định về quản lý kinh tế dễ bị cám dỗ, mua chuộc,… từ đó tiếp tay cho các hoạtđộng buôn lậu và gian lận thương mại “Việc nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng

của công tác phòng, chống buôn lậu và gian lận thương mại trong lĩnh vực xuấtnhập khẩu đối với phát triển kinh tế - xã hội nếu không được coi trọng đúng mức,dẫn đến còn thờ ơ trong chỉ đạo, trong tuyên truyền, trong kiểm tra đôn đốc, buônglỏng quản lý đã không những không hạn chế được mà còn tạo cơ hội cho buôn lậu

và gian lận thương mại phát triển” (Phạm Thanh Hải, 2012)

Tại Chi cục Hải quan, mặc dù chỉ quản lý hải quan trên địa bàn được giaophụ trách nhưng công việc khá nhiều liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau của cơquan hải quan Do vậy, công chức hải quan có công việc có tính đa dạng hóa rấtcao, cần nắm vững nhiều nghiệp vụ trong đó có nghiệp vụ kiểm soát nhằm phòngchống buôn lậu Công chức hải quan cần nắm được tình hình địa bàn nghiên cứu, cánhân tổ chức xuất nhập khẩu hàng hóa trên địa bàn, tình hình xuất nhập khẩu Côngchức thực hiện tốt các nghiệp vụ sưu tra đối tượng, xác định danh sách đối tượngsưu tra, nghiệp vụ xây dựng và quản lý cơ sở bí mật, tuần tra kiểm soát và đấutranh chuyên án cũng như công tác xử lý vi phạm

1.2.4 Công cụ kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buôn lậu

Các văn bản pháp luật và dưới luật

Công tác kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buônlậu cần áp dụng các công cụ pháp luật và dưới luật như luật hải quan và các nghịđịnh thi hành một số điều luật hải quan, thông tư quy định chi tiết thi hànhnghịđịnh; luật xử lý vi phạm hành chính, nghị định quy định chi tiết về xử phạm viphạm hành chính, thông tư quy định chi tiết thi hành nghị định; luật thuế, luật xuấtnhập khẩu và các văn bản hướng dẫn thi hành

Ngoài ra, kiểm soát nhằm phòng, chống buôn lậu của cơ quan hải quan cần

áp dụng các quy định về xuất xử hàng hóa, danh mục hàng hóa nhập khẩu và sảnxuất trong nước, các quy định về hóa đơn, chứng từ.v.v.v

Các văn bản luật và dưới luật cần được ban hành đúng thẩm quyền quy định,ban hành kịp thời, đầy đủ, thống nhất nhằm tạo thuận lợi cho công tác kiểm soát của

cơ quan hải quan Cơ chế, chính sách, pháp luật còn kẽ hở thì còn tạo nhiều thuậnlợi cho hoạt động buôn lậu

Phương tiện, trang thiết bị kiểm soát

Trong kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buônlậu, cán bộ kiểm soát cần được trang bị các phương tiện, điều kiện cần thiết để nhậndiện, phát hiện dấu hiệu vi phạm, các phương tiện để thu thập và tổng hợp thông tin,các phương tiện để đảm bảo an toàn cho cán bộ kiểm soát Phương tiện, trang thiết

bị cho kiểm soát như máy soi hành lý, hàng hóa, máy soi container, hệ thốngcamera giám sát Hải quan, hệ thống camera truyền phát trực tiếp với độ nét cao,camera bí mật, camera không dây, máy soi kiểm thể (Quét được toàn thân: 100%hình ảnh của đối tượng tình nghi để phát hiện hàng lậu trên và trong cơ thể người);đèn chiếu xa; ống nhòm ngày; ông nhòm đêm; máy quay hồng ngoại tầm xa; máytính, máy quay kỹ thuật số; máy photocopy nghiệp vụ; máy scan nghiệp vụ.v.v.v

1.2.5 Quy trình kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buôn lậu

Quy trình kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buônlậu gồm các bước sau:

Bước 1: Đề xuất chỉ tiêu và nhận chỉ tiêu từ Cục hải quan về phòng, chống buôn lậucủa Chi cục

- Nghiên cứu tình hình, thực trạng thực hiện các chỉ tiêu kiểm soát của Chicục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buôn lậu trong năm để đánh giá tìnhhình thực hiện các chỉ tiêu về phòng, chống buôn lậu của Chi cục

- Đánh giá thực trạng số lượng trình độ của cán bộ công chức tại chi cục đểxác định tiềm năng về cán bộ có thể đảm nhiệm công tác kiểm soát nhằm phòngchống buôn lậu của chi cục trong năm tới

- Đánh giá hiện trạng trạng thiết bị đang có của Chi cục để phục vụ chocông tác kiểm soát nhằm phòng chống buôn lậu

- Đề xuất chỉ tiêu về phòng chống buôn lậu trong năm kế hoạch: số vụ pháthiện và bắt giữ về buôn lậu trong năm; giá trị hàng buôn lậu bắt giữ, các chỉ tiêu vềđiều tra nghiên cứu, sưu tra, cơ sở bí mật, tuần tra cần đạt được trong năm Chỉ tiêu

về phòng chống buôn lậu trong năm kế hoạch được đề xuất lên Cục hải quan đểnghiên cứu phê duyệt và giao cho Chi cục trong năm kế hoạch tiếp theo

Bước 2: Tổ chức thực hiện các hình thức, biện pháp kiểm soát của Chi cục Hải quancửa khẩu nhằm phòng chống buôn lậu Các biện pháp nghiệp vụ này có tính chất hỗtrợ cho nhau đề thực hiện được mục đích kiểm tra

Thu thập thông tin nghiệp vụ hải quan

Thu thập, xử lý thông tin nghiệp vụ hải quan là hoạt động trọng tâm của cácđơn vị chuyên trách thuộc lực lượng kiểm soát hải quan thông qua việc áp dụng cácbiện pháp nghiệp vụ hải quan và ứng dụng công nghệ thông tin nhằm chủ động thựchiện phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới,phục vụ thông quan và kiểm tra sau thông quan, phục vụ xây dựng chính sách vàquản lý hải quan hiện đại Ở nội dung này, Chi cục Hải quan cửa khẩu tiến hành thuthập thông tin công khai từ các phương tiện thông tin đại chúng trong và ngoàinước, từ các tổ chức và doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu, từ các đơn vịnghiệp vụ hải quan, từ việc khai báo hải quan và các cơ sở dữ liệu của ngành, từ các

tổ chức, đơn vị có liên quan, tổ chức hải quan quốc tế và hải quan các nước Cácthông tin này, Chi cục Hải quan tiến hành đánh giá, đối chiếu, phân tích, làm rõthông tin thu thập được; Xây dựng cơ sở dữ liệu; Cung cấp thông tin cho các cánhân, đơn vị có thẩm quyền sử dụng nhằm phục vụ cho các hoạt động nghiệp vụkhác của cơ quan hải quan và cơ quan có liên quan nhằm phòng, chống buôn lậu

Điều tra nghiên cứu nắm tình hình:

Đây là biện pháp nghiệp vụ cơ bản của lực lượng kiểm soát hải quan đượcthực hiện trên cơ sở thu thập, xử lý thông tin nhằm chủ động đề ra phương án, biệnpháp, phòng ngừa, đấu tranh thích hợp

Đối tượng điều tra là địa bàn, tuyến, tổ chức, cá nhân, vụ việc, hiện tượng bấtthường trong hoạt động xuất nhập khẩu, quá cảnh hàng hóa; phương tiện xuất nhậpcảnh, quá cảnh

Mỗi đối tượng điều tra có những nội dung điều tra khác nhau Như điều trađịa bàn, tuyến gồm: Xác định đặc điểm, địa lý, dân cư: là nơi tạo môi trường thuậnlợi cho buôn lậu, vận chuyển trái phép Các khu vực có địa hình phức tạp, núi nonhiểm trở có nguy cơ cao hơn xảy ra các hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép.Các khu vực dân cư có mặt bằng dân trí thấp thường dễ bị lợi dụng vào hoạt động

buôn lậu; Tình hình hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh : Hoạt động điều tranhằm mục đích nắm thông tin liên quan đến hàng hóa, tình hình vi phạm, mục

đích xuất nhập cảnh,…; Tổng hợp, phân loại, đánh giá về tổ chức, cá nhân,

phương tiện vận tải : phân luồng chủ thể chấp hành tốt pháp luật hải quan, pháp

luật về thuế…;Nắm bắt tình hình hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới: phương thức, thủ đoạn chủ yếu …; Công tác phòng, chống

buôn lậu vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới của chính quyền, cơ quanchức năng nhà nước

Sưu tra:

Là hoạt động nghiệp vụ công chức hải quan tiến hành lập danh sách các tổchức, cá nhân, mặt hàng, tuyến đường có nhiều khả năng liên quan đến hoạt độngbuôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới để chủ động áp dụng các

biện pháp phòng ngừa và quản lý theo trọng tâm, trọng điểm

Nội dung sưu tra: Thu thập thông tin, tài liệu về nhân thân, lai lịch, quan hệgia đình, quan hệ xã hội, quá trình lịch sử, tài sản và các hoạt động kinh tế, những viphạm pháp luật đã bị xử lý; thu thập tên, trụ sở, cơ cấu tổ chức, vốn, ngành nghề,đối tác kinh doanh, quá trình hoạt động, những vi phạm pháp luật đã bị xử lý;thường xuyên quản lý theo dõi đối tượng sưu tra, phân tích đánh giá kịp thời vàphân loại chính xác đối tượng sưu tra Tài liệu về đối tượng sưu tra cần phân loạitheo 1 năm 1 lần Báo cáo sưu tra gồm: phân loại đối tượng, tổng hợp tình hình củađối tượng, phân tích, đánh giá từng đối tượng

Cơ sở bí mật:

Lực lượng kiểm soát hải quan tuyển chọn người không thuộc biên chế

ngành Hải quan, có khả năng, điều kiện tham gia thực hiện nhiệm vụ kiểm soát hảiquan theo nguyên tắc bí mật Những người này có thể được đào tạo, từ các ngànhkhác, người có tiền án, tiền sự, hoặc sử dụng chính người của tổ chức, đường dây,băng nhóm…

Cơ sở bí mật có nhiệm vụ điều tra thu thập thông tin, tài liệu liên quan đếnhoạt động buôn lậu, âm mưu, phương thức thủ đoạn hoạt động Chọn cơ sở bí mậtphải có nguyên tắc cụ thể và với tiêu chuẩn cụ thể, theo trình tự nhất định: lập kế

hoạch, tuyển chọn, phê duyệt Cơ sở bí mật chịu sự quản lý của cơ quan hải quan vàđược cơ quan hải quan bảo vệ.

Cơ sở bí mật được xây dựng theo phương pháp giáo dục, thuyết phục, phảiđược sử dụng đúng mục đích, yêu cầu nghiệp vụ của lực lượng kiểm soát hải quan,được quản lý và sử dụng theo nguyên tắc bí mật, đơn tuyến; phải có kế hoạch chủđộng, an toàn rút cơ sở bí mật ra khỏi chuyên án khi sử dụng cơ sở bí mật

Tuần tra kiểm soát:

Tuần tra hải quan là biện pháp nghiệp vụ được thực hiện bí mật hoặc côngkhai trên cơ sở tổ chức, bố trí, sử dụng lực lượng, phương tiện trong phạm vi địabàn cụ thể để kiểm tra, kiểm soát nhằm phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn buôn lậu,vận chuyển trái phép qua biên giới

Ngoài mục đích ngăn chặn, phòng ngừa, tuần tra kiểm soát còn nhằm pháthiện, đấu tranh chống buôn lậu , vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, gópphần bảo vệ an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội ở khu vực biên giới

Tuần tra kiểm soát là biện pháp nghiệp vụ vừa mang tính bí mật, vừa mangtính công khai, được tổ chức thành đội, tổ, nhóm, có chỉ huy, chỉ đạo, được trang bị

vũ khí, phương tiện cần thiết để hoạt động

Hình thức tuần tra kiểm soát bao gồm tuần tra thường xuyên và tuần tra độtxuất Tuần tra thường xuyên có tác dụng răn đe, phòng ngừa không cho bọn buônlậu lợi dụng địa bàn để thực hiện hành vi vi phạm Tuần tra đột xuất được thực hiệnkhi có những thông tin, dấu hiệu ban đầu về hoạt động buôn lậu nhưng còn chưa đủ

độ tin cậy hoặc chính xác để triển khai các phương pháp phục bắt, đón lõng…

Đấu tranh chuyên án:

Là hoạt động điều tra trinh sát, được chỉ đạo tập trung, thống nhất, có sự phối

hợp chặt chẽ của nhiều lực lượng, sử dụng đồng bộ nhiều biện pháp, phươngtiện kỹ thuật, chiến thuật nghiệp vụ để đấu tranh với đối tượng buôn lậu hoạtđộng có tổ chức, tính phức tạp, nghiêm trọng nhằm thu thập đầy đủ chứng cứ,tài liệu phục vụ cho việc ngăn chặn, xử lý kịp thời hoạt động buôn lậu, vậnchuyển trái phép hàng hóa qua biên giới và phục vụ thu thập, xử lý thông tinnghiệp vụ hải quan

Biện pháp nghiệp vụ đấu tranh chuyên án được thực hiện trên nguyên tắctuân thủ pháp luật, bí mật, tổ chức chặt chẽ, tập trung, thống nhất.

Các bước đấu tranh chuyên án: Xác lập chuyên án: các hoạt động nghiệp vụnhằm xác định các căn cứ, điều kiện của chuyên án, đối tượng, phạm vi, quy mô củachuyên án; Tổ chức đấu tranh chuyên án: thành lập ban chuyên án; lập kế hoạch đấutrạng, tổ chức thực hiện kế hoạch đấu tranh, xử lý tình huống, kết thúc chuyên án(phá án, tạm đình chỉ chuyên án), đình chỉ chuyên án Trong quá trình đấu tranhchuyên án có thể kết hợp các biện pháp nghiệp vụ trên

Bước 3: Xử lý phạt vi phạm hành chính và chuyển vụ việc

Khi xác định vụ việc vi phạm, Chi cục Hải quan xác định loại hình vi phạm

là vi phạm hành chính hay có dấu hiệu tội phạm (vi phạm hình sự) Trường hợp xácđịnh vi phạm hành chính, trong thời gian quy định, Chi cục Hải quan lập biên bản viphạm hành chính theo thẩm quyền hoạch chuyển hồ sơ để xử phạt vi phạm hànhchính cho cơ quan có thẩm quyền được quy định trong luật xử lý vi phạm hành chính

và các nghị định hướng dẫn thi hành Trường hợp nếu xét thấy hành vi vi phạm códấu hiệu tội phạm thì cán bộ kiểm soát đang thụ lý vụ việc phải chuyển hồ sơ chongười có thẩm quyền xem xét để khởi tố vụ án Trường hợp chưa xác minh được viphạm hình sự hay hành chính thì cần có văn bản trao đổi gửi các cơ quan tố tụng liênquan Chi cục Hải quan cần phối hợp khi có việc khởi tố vụ án hình sự về buôn lậu

Theo thẩm quyền quy định, lãnh đạo Chi cục Hải quan hoặc người có thẩmquyền ra quyết định xử phạm vi phạm hành chính và “theo dõi, kiểm tra, đôn đốcviệc chấp hành quyết định xử phạt của cá nhân, tổ chức bị xử phạt và ban hànhquyết định cưỡng chế trong trường hợp quyết định xử phạt không được thực hiệnđúng thời hạn quy định” (Bộ Tài chính, 2016)

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩu nhằm phòng chống buôn lậu

1.3.1 Các nhân tố ảnh hưởng thuộc Chi cục Hải quan Cửa khẩu

Công tác kiểm soát phòng, chống buôn lậu đã được các Chi cục Hải quancửa khẩu quan tâm, nghiên cứu, nắm bắt tình hình để triển khai thực hiện, nhưngcông tác này chịu nhiều ảnh hưởng đến hiệu quả kiểm soát

Thứ nhất là công tác cán bộ công chức: công tác bố trí, bồi dưỡng, đào tạo,tập huấn cán bộ công chức tại các chi cục nhằm nâng cao chất lượng công chức làmnhiệm vụ kiểm soát nhằm phòng chống buôn lậu Hơn thế nữa công tác tạo điềukiện môi trường làm việc thuận lợi rất quan trọng đối với công chức khi chế độ đãingộ còn thấp.

Thứ hai, sự quyết tâm, cam kết lãnh đạo chỉ đạo công tác kiểm soát của lãnhđạo Chi cục Hải quan cửa khẩu ảnh hưởng lớn đến khí thế làm việc, ý thức kỷ luật,trung thực của công chức trong thực hiện các biện pháp nghiệp vụ Những năm qua,công chức ngành hải quan đã quyết tâm thực hiện kiểm soát nhằm phòng chốngbuôn lậu, mang đến nhiều kết quả tích cực trong công tác này và góp phần giảiquyết tình trạng buôn lậu ngày cảng tinh vi và phức tạp ở các tỉnh miền núi

Thứ ba là công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ của chi cục là yếu tố góp phầntăng cường hiệu quả công việc của công chức Kiểm soát nội bộ trong những nămqua đã được ngành hải quan thực sự quan tâm, tuy nhiên những cám dỗ vật chất vẫncòn yếu tố dai dẳng khi diễn biến buôn lậu ngày càng khó kiểm soát hơn

Thứ tư là công tác tuyên truyền phòng chống buôn lậu của hải quan cửa khẩu

có tích cực hiệu quả hay không là vấn đề hiện nay ở các Chi cục Hải quan, tuyêntruyền chưa sâu sát, tuyên truyền có tính chất hình thức vẫn là hiện tượng phổ biếnnên bản thân người dân với trình độ dân trí thấp, đời sống khó khăn, những cám dỗvật chất làm cho buôn lậu ngày càng phổ biến tất yếu

1.3.2 Các nhân tố thuộc môi trường bên ngoài của Chi cục Hải quan cửa khẩu

Môi trường chính trị pháp lý

Công tác quản lý nhà nước đối với phòng, chống buôn lậu của ngành hảiquan như Cục hải quan các tỉnh, Tổng cục hải quan, Bộ Tài chính, Chính phủ trựctiếp tạo những ảnh hưởng đến công tác kiểm soát phòng, chống buôn lậu của ở cácđịa phương Sự hợp tác phối hợp của cơ quan hải quan và các cơ quan chuyênngành khác trong phòng chống buôn lậu ảnh hưởng đến công tác kiểm soát của hảuquan cửa khẩu Các yếu tố về pháp luật, khung pháp lý cho phát triển kinh tế, pháttriển các ngành có liên quan đến công tác kiểm soát của hải quan

Môi trường kinh tế

Sự phát triển kinh tế kéo theo nhu cầu tiêu dùng hàng hóa trong và ngoàinước gia tăng với sự đa dạng nhanh chóng, tất yếu dẫn đến tình trạng buôn lậu ở cáctỉnh biên giới Sự phát triển này kéo theo tình trạng phức tạp về chủng loại hànghóa, mặt hàng, chênh lệch giá cả dẫn đến công tác kiểm soát của cơ quan hải quanngày càng phức tạp hơn.

Môi trường xã hội

Dân trí với trình độ nhận thức về pháp luật thấp các tỉnh biên giới làm chotình trạng buôn lậu ngày càng gia tăng nghiêm trọng.Thành phần dân tộc thiểu sốcàng nhiều có liên quan với tình trạng dân trí và hiểu biết pháp luật nên công táckiểm soát phòng chống buôn lậu ngày càng khó khăn

Môi trường quốc tế

Sự giao thương mở cửa với các tỉnh biên giới ngày càng mở rộng là nhân tốvừa tạo thuận lợi cho phát triển kinh tế và vừa làm khó cho hải quan cửa khẩu trongcông tác kiểm soát Hơn nữa hợp tác quốc tế trong công tác kiểm soát phòng chốngbuôn lậu của hải quan thế giới là những cơ hội thuận lợi cho hải quan trong nướctăng cường năng lực kiểm soát phòng chống buôn lậu của mình

1.4 Kinh nghiệm của Chi cục Hải quan cửa khẩu về kiểm soát nhằm phòng chống buôn lậu và bài học đối với Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang

1.4.1 Kinh nghiệm của Chi cục Hải quan cửa khẩu Hoàng Mô, Cục Hải quan tỉnh Quảng Ninh và bài học cho Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang

Chi cục Hải quan cửa khẩu Hoành Mô kiểm soát địa bàn huyện Bình Liêu

có đường biên giới tiếp giáp với Trung Quốc dài trên 43 km Đây là đặc điểm màcác nhóm buôn lậu thường lợi dụng để thuê người dân phần lớn là người dân tộcthiểu số có đời sống kinh tế khó khăn tham gia vào đường dây vận chuyển bàng lậuqua biên giới dài 43 km với nhiều địa hình phức tạp, khó kiểm soát Con đường vậnchuyển hàng hóa buôn lậu chủ yếu qua người dân có năng lực pháp luật yếu Khihàng đã được vào biên giới được người dân vận chuyển qua phương tiện xe tải, xekhách vào trong huyện và các huyện lân cận hoặc xa hơn để tiêu thụ

Từ năm 2016 đến năm 2018, Chi cục Hải quan Cửa khẩu Hoành Mô phối

hợp với Tổ công tác thuộc Đội Kiểm soát chống buôn lậu khu vực miền Bắc, CụcĐiều tra chống buôn lậu (Tổng cục Hải quan) đã phát hiện hơn 70 vụ buôn lậu mỗinăm với tính chất ngày càng phức tạp, đó là buôn lậu của các tổ chức và cá nhântheo đường dây khá “chuyên nghiệp” Trong năm 2018 đơn vị đã phối hợp với cáclực lượng chức năng trên địa bàn huyện phát hiện, bắt giữ 77 vụ/72 đối tượng buônlậu, trị giá hàng hóa thu giữ, phát mại, tiêu hủy, xử phạt hành chính trên 8,4 tỷ đồng,tăng 1,2% so với năm 2017 “Tháng 8/2018, Chi cục Hải quan Cửa khẩu Hoành

Mô phối hợp với Tổ công tác thuộc Đội Kiểm soát chống buôn lậu khu vực miềnBắc, Cục Điều tra chống buôn lậu (Tổng cục Hải quan), kiểm tra phát hiện Công tyTNHH MTV Thương mại tổng hợp Bảo Tiến An (địa chỉ tại Lào Cai) không khaibáo 57 mặt hàng và khai báo sai 12 mặt hàng nhập khẩu theo 2 tờ khai đăng ký tạiChi cục, trị giá hàng hóa không khai báo, khai sai trên 7,1 tỷ đồng.”(Chi cục Hảiquan cửa khẩu Hoàng Mô, 2018) Vụ việc này sau đó đã được Chi cục chuyển hồ sơ

vụ việc về Cục Hải quan tỉnh Quảng Ninh và đã khởi tố vụ án Cục Hải quan Tỉnh

đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự về tội "Vận chuyển trái phép hàng hóa quabiên giới" theo quy định tại Điều 189, Bộ luật Hình sự “Cuối tháng 12/2018, tạikhu vực Thôn Nà Sa, xã Hoành Mô, Chi cục Hải quan cửa khẩu Hoành Mô chủ trì,phối hợp với Tổ Kiếm soát cơ động thuộc Đội Kiểm soát Hải quan số 1 tổ chức lựclượng ngăn chặn, bắt giữ đối tượng Nguyễn Văn Thạo, tại Thôn Bắc Mã 2, xã BìnhDương, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh có hành vi vận chuyển 150 thùng xốp

cá chim trắng và 20kg cá các loại có nguồn gốc từ Trung Quốc Lực lượng Hải quanHoành Mô đã tiến hành tịch thu, tiêu hủy toàn bộ số hàng trên và xử phạt hànhchính đối tượng vi phạm theo quy định của pháp luật.”

Công tác kiểm soát nhằm phòng chống buôn lậu của Chi cục đã góp phầnthực hiện được những vụ bắt giữ buôn lậu lớn, phức tạp Những kinh nghiệm có thểhọc hỏi từ Chi cục này là:

Trong các nghiệp vụ kiểm soát đều có chủ động phối hợp chặt chẽ với công

an, biên phòng, chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể địa phương để kịp thời pháthiện các vụ buôn lậu, góp phẩn ổn định an ninh trật tự trên địa bàn

Chi cục đã chấn chỉnh việc xây dựng kế hoạch cụ thể cho các biện pháp

nghiệp vụ kiểm soát và tăng cường các biện pháp nghiệp vụ tuần tra kiểm soát côngkhai, bí mật vào các giờ cao điểm ban ngày cũng như ban đêm để kịp thời phát hiệncác vụ buôn lậu trên địa bàn

Chi cục thường xuyên tuần tra, kiểm soát chặt chẽ khu vực tập kết hàng, cáchoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa trên địa bàn, tổ chức liên hệ với người dân,chủ động thu thập thông tin hải quan từ các nguồn khác nhau, đồng thời tổ chức traođổi nghiệp vụ với các đơn vị phối hợp trong phòng, chống buôn lậu

Chi cục đã đẩy mạnh công tác truyền thống, vận động người dân nhằm nângcao nhận thức của họ để người dân không tiếp tay cho buôn lậu và thậm chí là cungcấp thông tin nghi ngờ dấu hiệu buôn lậu cho cơ quan hải quan

Công tác hiện đại hóa trang thiết bị, ứng dụng triệt để công nghệ thông tintrong quá trình chỉ huy, trực ban, giám sát trực tuyến, kiểm tra, kiểm soát, giám sáthải quan được Chi cục quan tâm thường xuyên và đề xuất lên Cục hải quan tỉnhQuảng Ninh Đồng thời công tác bồi dưỡng nâng cao năng lực hải quan được tổchức quan các lớp trao đổi kinh nghiệm với các chi cục khác Thời gian qua, côngchức của Chi cục đã được đào tạo nâng cao “năng lực thu thập, phân tích, xử lýthông tin thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu tự động kết nối các chức năng quản lýtrong toàn ngành và các kỹ năng nghiệp vụ phòng chống buôn lậu truyền thống.”

1.4.2 Kinh nghiệm của Chi cục Hải quan cửa khẩu Tà Lùng, Cục Hải quan tỉnh Cao Bằng và bài học cho Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang

“Chi cục Hải quan cửa khẩu Tà Lùng là đơn vị trực thuộc Cục Hải quan tỉnhCao Bằng được giao nhiệm vụ quản lý nhà nước về hải quan tại địa bàn khu vựccửa khẩu Tà Lùng, huyện Phục Hòa, lối mở Nà Lạn, xã Đức Long, huyện Thạch An

và các điểm tập kết, kiểm tra hàng hoá xuất nhập khẩu” (Chi cục Hải quan cửa khẩu

Tà Lùng, 2016) Các mặt hàng buôn lậu chủ yếu được phát hiện trên địa bàn là cácmặt hàng vật liệu nổ, pháo nổ, thực phẩm, bia, rượu, nước giải khát, thuốc lálậu.v.v Năm 2018, Chi cục đã năm“phát hiện và bắt giữ 12 vụ buôn lậu và vậnchuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, tổng trị giá tang vật trên 86 đồng, phạt viphạm hành chính hơn 30 triệu đồng, xử lý hình sự 4 vụ, 6 đối tượng.”

Những bài học kinh nghiệm có thể rút ra từ công tác kiểm soát nhằm phòng

chống buôn lậu của Chi cục Hải quan cửa khẩu Tà Lùng là:

Trong công tác thu thập thông tin nghiệp vụ, Chi cục đã tập trung vào nghiêncứu năm tình hình việc nhập khẩu thuốc lá diễn ra dọc theo tuyến biên giới Việt -Trung khu vực huyện Trùng Khánh, huyện Trà Lĩnh, huyện Hà Quảng, ở các tuyếncửa khẩu phụ, lối mở khá, đồng thời xây dựng các hồ sơ báo cáo thu thập và phântích thông tin về tình hình nhập khẩu thuốc lá ở các địa bàn này

Công chức tại Chi cục được tập huấn các biện pháp nghiệp vụ thường xuyên,các chuyên đề tập huấn đã được triển khai trong năm là tập huấn điều tra nghiên cứunắm tình hình, tập huấn các kỹ năng thu thập thông tin nghiệp vụ hải quan, tập huấncông tác lập hồ sơ sưu tra Công chức của Chi cục vì vậy mà được tăng cường nănglực thường xuyên và kết quả là đã trấn áp được nhiều vụ buôn lậu mặc dầu quy mônhỏ nhưng đã góp phần ổn định an ninh kinh tế trên địa bàn

Nghiên cứu đầy đủ các văn bản pháp luật về các mặt hàng thường xuyên xảy

ra tình trạng buôn lậu trên địa bàn và quy định về các biện pháp nghiệp vụ hải quan

để tạp trung vào mặt hàng buôn lậu trọng điểm là thuốc lá

Tăng cường tuần tra kiểm soát, đây biện pháp nghiệp vụ mà Chi cục Hảiquan cửa khẩu Tà Lùng thực hiện thường xuyên và góp phần phát hiện nhiều vụbuôn lậu nhất trên địa bàn khu vực cửa khẩu Tà Lùng Công tác tuần tra kiểm soátcủa Chi cục tập trung ở các địa bàn trọng tâm, trọng điểm có tình trạng buôn lậu kéodài và dai dẳng phức tạp

Lãnh đạo chi cục đã chỉ đạo tăng cường công tác kiểm soát trong các dịp tếtnguyên đán nhằm chống lại tình hình và những diễn biến phức tạp trên địa bàn,trong đó lãnh đạo Chi cục đã chủ động xây dựng kế hoạch, phương án đấu tranh vàocác dịp tết, tổ chức thường xuyên các biện pháp nghiệp vụ, đồng thời kết nối vớinguồn tin của quần chúng nhân dân trên địa bàn để phát hiện các vụ vi phạm buônlậu có tính chất là “đường dây chuyên nghiệp”

Bộ phận kiểm soát chống buôn lậu của Chi cục thường xuyên triển khai lựclượng tuần tra, nắm tình hình để ngăn chặn, bắt giữ và luôn kiểm soát được tìnhhình ổn định trên địa bàn quản lý Công tác tấp huấn cho chó nghiệp vụ đã được Chicục coi là nhiệm vụ cần chú ý hàng năm và bố trí lực lượng tinh nhuệ có kinh

nghiệm cho công tác tập huấn chó nghiệp vụ hàng năm.

Chương 2 PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT CỦA CHI CỤC HẢI QUAN CỬA KHẨU TÂY TRANG NHẰM

PHÒNG CHỐNG BUÔN LẬU

2.1 Buôn lậu trên địa bàn thuộc phạm vi quản lý của Chi cục Hải quan cửa

khẩu quốc tế Tây Trang giai đoạn 2016-2018

2.1.1 Giới thiệu về Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang

2.1.1.1 Quá trình hình thành và phát triển Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang

Cùng với sự phát triển của Hải quan Lai Châu và nay là Cục hải quan tỉnhĐiện Biên (phụ trách 3 tỉnh Lai Châu, Điện Biên, Sơn La), trạm hải quan TâyTrang, hay đơn vị hải quan cửa khẩu đường bộ Tây Trang và nay là Chi cục Hảiquan cửa khẩu quốc tế Tây Trang hiện là một trong 4 Chi cục Hải quan cửa khẩuđường bộ trực thuộc Cục hải quan Tỉnh Điện Biên

Chức năng, nhiệm vụ

Chi cục Hải quan là đơn vị trực thuộc Cục Hải quan tỉnh, liên tỉnh, thành phố(sau đây gọi tắt là Cục Hải quan) có chức năng trực tiếp thực hiện các quy định

quản lý nhà nước về hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, chuyển khẩu,quá cảnh, phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh; tổ chức thực hiệnpháp luật về thuế và thu khác đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; phòng, chốngbuôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, theo quy định của pháp luật.Chi cục Hải quan cửa khẩu Tây Trang có chức năng, nhiệm vụ sau:“Áp dụngcác biện pháp nghiệp vụ kiểm soát hải quan để phòng, chống buôn lậu, vận chuyểntrái phép hàng hóa, ma túy qua biên giới; phòng, chống gian lận thương mại trongphạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và địa bàn hoạt động được giao; Phối hợpvới các lực lượng chức năng khác để phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại,vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới ngoài phạm vi địa bàn hoạt động hảiquan; Thu thuế và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật đối với hàng hóaxuất khẩu, nhập khẩu; Thực hiện việc miễn thuế, giảm thuế, hoàn thuế, không thuthuế, ấn định thuế, gia hạn, theo dõi, thu thuế nợ đọng, cưỡng chế thuế theo quyđịnh của pháp luật; Tổ chức thực hiện các biện pháp kỹ thuật nghiệp vụ quản lý rủi

ro trong hoạt động nghiệp vụ hải quan; Thực hiện công tác kiểm tra sau thông quanđối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo quy định của pháp luật; thực hiện cácnhiệm vụ khác theo quy định pháp luật và các nhiệm vụ khác do Cục trưởng CụcHải quan giao.”(Tổng cục hải quan, 2016, Quyết định 4292)

Cơ cấu bộ máy và công chức

Hiện tại, tổ chức bộ máy của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang gồm:

01 Chi cục trưởng, 03 Phó chi cục trưởng với 01 đội thủ tục tại cửa khẩu Tây Trang;

01 đội thủ tục Hải quan cửa khẩu Huổi Puốc; 01 Tổ công tác tại lối mở A Pa Chải

2.1.1.2 Kết quả thực hiện chức năng nhiệm vụ của Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang

Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang được giao nhiệm vụ quản lý

về lĩnh vực hải quan tại khu vực Cửa khẩu quốc tế Tây Trang, cửa khẩu HuổiPuốc Chính quyền tỉnh Điện Biên đã chú trọng đầu tư hạ tầng tại khu vực Cửakhẩu quốc tế Tây Trang thông thương với tỉnh Phong Sa Lỳ (Cộng hòa dân chủnhân dân Lào) Trước đây, Cửa khẩu này chủ yếu phục vụ cư dân biên giới hainước qua lại thăm thân, buôn bán nhỏ, ít có hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa

Hiện nay, khu vực cửa khẩu này đã phát triển hoạt động XNK hàng hóa, xuấtnhập cảnh khá sôi động với các tỉnh vùng Bắc Lào, Đông Bắc Thái Lan, xa hơn làvới tỉnh Vân Nam (Trung Quốc)

Bảng 2.1: Kết quả thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Chi cục Hải quan cửa

khẩu quốc tế Tây Trang

1 Xuất nhập cảnh

Số phương tiện xuất nhập cảnh

Lượt phương tiện

Nguồn: Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang

Trong thời gian qua, Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang tạo mọiđiều kiện thông thoáng, thuận lợi nhất để hàng hóa của Việt Nam xuất khẩu sangLào, Đông Bắc Thái Lan và ngược lại Đồng thời là một đơn vị quản lý nhà nước vềhải quan, Chi cục đã thực hiện tốt các nhiệm vụ với kết quả sau:

Chi cục đã kiểm soát số phương tiện xuất nhập cảnh ngày càng tăng, sốphương tiện năm 2016 đã kiểm soát là 14.121 phương tiện Năm 2018, số phươngtiện được kiểm soát qua cửa khẩu tăng lên 24.227 phương tiện

Số hành khách xuất nhập cảnh được kiểm soát qua Cửa khẩu quốc tế TâyTrang cũng tăng nhanh qua các năm Số hành khách xuất nhập cảnh năm 2018 là

56.848, tăng lên gần 9.000 khách so với năm 2016

Kim ngạch xuất nhập khẩu tăng mạnh cùng với giao thương sôi động khásôi động với các tỉnh vùng Bắc Lào, Đông Bắc Thái Lan và tỉnh Vân Nam củaTrung quốc Tổng tờ khai đăng ký làm thủ tục hải quan qua Chi cục Hải quancửa khẩu Tây Trang năm 2018 là 1.605 tờ khai, gấp đôi số tờ khai đã làm thủ tụccủa năm 2016

Tổng thu ngân sách của Chi cục Hải quan cửa khẩu Tây Trang năm 2016 là26,793 tỷ đồng, chiếm gần 30% tổng số thu của Cục hải quan tỉnh Điện Biên.Năm 2018, tổng thu ngân sách của Chi cục là 17,8 tỷ đồng, bằng 1/6 lần số thungân sách của Cục trong năm Chi cục Hải quan cửa khẩu Tây Trang trong 3năm qua đã thực tốt kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về buôn lậu và buôn bán, vậnchuyển ma túy

2.1.2 Thực trạng buôn lậu trên địa bàn thuộc phạm vi quản lý của Chi cục Hải quan cửa khẩu Tây Trang

Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang được giao nhiệm vụ quản lýđịa bàn bao gồm khu vực cửa khẩu và địa bàn hoạt động hải quan tại Tây Trang vàcửa khẩu Huổi Puốc; các địa điểm kiểm tra, tập kết hàng hóa xuất nhập khẩu; địađiểm kiểm tra, giám sát sang tải hàng hóa xuất khẩu, tạm nhập-tái xuất qua lối mở

A Pa Chải đã được Tổng cục hải quan công nhận và giao chi Chi cục quản lý (Cụchải quan tỉnh Điện Biên, 2019)

Cửa khẩu quốc tế Tây Trang ngày càng phát triển sôi động thì tình trạngbuôn lậu trên địa bàn ngày càng gia tăng với nhiều thủ đoạn càng ngày càng tinh

vi, phức tạp, gây khó khăn cho công tác kiểm soát của Chi cục Hải quan cửa khẩuTây Trang

Được sự chỉ đạo của Lãnh đạo Cục hải quan tỉnh Điện Biên, Ban chỉ đạo 389

về chỉ đạo phòng, chống buôn lậu và gian lận thương mại, Chi cục Hải quan cửakhẩu quốc tế Tây Trang đã nỗ lực hoàn thành các nhiệm vụ về kiểm soát nhằmphòng chống buôn lậu trên địa bàn quản lý

Năm 2016, Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Tây Trang đã phát hiện và xử

lý 19 vụ buôn lậu và xử lý phạt số tiền vi phạm hành chính là 80,75 triệu đồng Năm

2017, số vụ phát hiện và xử lý tăng thêm 15 vụ so với 2015 và tổng số tiền xử phạt

vi phạm hành chính là 114,39 triệu đồng Năm 2018, với nỗ lực cao của cán bộcông chức, Chi cục đã phát hiện và xử lý 35 vụ và phạt vi phạm hành chính 172,5triệu đồng Số vụ xử lý hình sự là 02 vụ năm 2016 với mặt hàng bắt giữ là pháo nổnhập lậu từ Trung Quốc

Bảng 2.2: Buôn lậu bị phát hiện và xử lý thuộc phạm vi quản lý của Chi cục

Hải quan cửa khẩu Tây Trang

80,75 114,39 172,25

Nguồn: Chi cục Hải quan cửa khẩu Tây Trang

Theo bảng trên có thể thấy, số vụ vi phạm trên địa bàn quản lý của Chi cục Hảiquan cửa khẩu quốc tế Tây Trang mức độ vi phạm ngày càng tăng, trị giá hàng hóa bắtgiữ ngày càng lớn Các đối tượng buôn lậu, gian lận thương mại ngày càng manh động,liều lĩnh, dùng nhiều biện pháp tinh vi hòng qua mặt các lực lượng chức năng Nhưngvới sự quan tâm, chỉ đạo quyết liệt của Ban chỉ đạo 389 tỉnh, sự chỉ đạo của Lãnh đạoCục Hải quan tỉnh Điện Biên cùng sự quyết tâm của đơn vị trong việc tăng cường tuầntra, kiểm soát trên các tuyến, các địa bàn trọng điểm và tập trung đấu tranh, xử lý quyếtliệt các trường hợp vi phạm nên các hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại tiếp tụcđược kiểm soát và xử lý, không xảy ra các vụ việc phức tạp Tuy nhiên, các hoạt độngnày luôn tiềm ẩn nguy cơ gia tăng trở lại

Các mặt hàng buôn lậu chính bị Chi cục Hải quan cửa khẩu Tây Trang pháthiện và xử lý là pháo nổ, bia, rượu ngoại (rượu không có nhãn mác, không xác địnhđược nhà sản xuất và không có chứng từ hợp pháp) và thuốc lá điếu (thuốc lá buônlậu chủ yếu là cây thuốc lá nhãn hiệu Gem), thuốc tân dược, động vật hoang dãnguy cấp và các loài ngoại lai xâm hại, gia cầm (loại giống nuôi) không rõ nguồngốc, không qua kiểm dịch, xe máy đã qua sử dụng, mặt hàng bách hóa nhập khẩu từ