Luận văn thạc sỹ - Hoạt động giám sát của HĐND tỉnh Sơn La trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước

Trong những năm qua hoạt động giám sát của HĐND cấp tỉnh nói chung và hoạt động giám sát của HĐND tỉnh Sơn La nói riêng bước đầu đã đạt được những kết quả nhất định trong một số lĩnh vực, góp phần giải quyết được những tồn tại, hạn chế, tháo gỡ kịp thời những khó khăn vướng mắc trong công tác chỉ đạo điều hành của UBND các cấp; giải quyết kịp thời được những kiến nghị, bức xúc của nhân dân, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả giám sát của HĐND, cụ thể: trong nhiệm kỳ 2011-2016 Thường trực HĐND, các Ban của HĐND tỉnh Sơn La đã tổ chức được 120 cuộc khảo sát, giám sát. Nội dung khảo sát, giám sát được HĐND tỉnh lựa chọn đảm bảo toàn diện trên các lĩnh vực và là những vấn đề quan trọng, tác động trực tiếp đến người dân, như: việc thực hiện chế độ chính sách; các dự án đầu tư, xây dựng; công tác di dân tái định cư; quản lý đất đai… Sau khảo sát, giám sát các đoàn đã đưa ra được 606 kiến nghị, đề xuất; Đặc biệt qua quá trình giám sát, HĐND tỉnh đã báo cáo xin ý kiến Ban Thường vụ tỉnh ủy một số nội dung đề xuất, kiến nghị mang tính chất phức tạp và đã được Ban Thường vụ tỉnh ủy ban hành kết luận để lãnh đạo tập trung giải quyết. Do đó, đã có 577/606 kiến nghị qua giám sát của HĐND tỉnh được giải quyết hiệu quả, kịp thời, bằng 95,2% trên tổng số kiến nghị, đề xuất. Ngoài những kết quả đạt được, thực tiễn cho thấy hoạt động giám sát của HĐND cấp tỉnh vẫn còn có những tồn tại, hạn chế nhất định đặc biệt là đối với những lĩnh vực phức tạp, đòi hỏi người thực hiện giám sát phải có chuyên môn sâu về vấn đề cần giám sát. Như chúng ta đã biết lĩnh vực thu-chi ngân sách nhà nước là lĩnh vực chuyên sâu, phức tạp, đòi hỏi đại biểu HĐND phải có kiến thức, hiểu biết và bản lĩnh xứng tầm với nhiệm vụ. Trong khi đó, thực tế cho thấy HĐND giám sát, thảo luận và cho ý kiến về tình hình kinh tế - xã hội, về tài chính, thu chi NSNN, chủ yếu trên cơ sở báo cáo của UBND và các cơ quan của UBND, một phần trên cơ sở thông tin thu thập được qua hoạt động giám sát, qua tổng hợp ý kiến của cử tri; việc giám sát của HĐND, các cơ quan của HĐND thiếu những thông tin toàn diện, cần thiết và tin cậy mang tính chuyên môn sâu làm căn cứ xem xét và đánh giá và quyết định các vấn đề về tài chính - ngân sách một cách chính xác và hiệu quả. Mặt khác, cơ quan giúp việc cho HĐND là các Ban HĐND, đối với lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước là Ban Kinh tế - Ngân sách của HĐND, tuy nhiên cơ cấu của Ban theo quy định, các thành viên Ban hầu hết là hoạt động kiêm nhiệm, thời gian họp và thảo luận về lĩnh vực ngân sách còn ít, đặc biệt là không phải đại biểu nào cũng có chuyên môn, kinh nghiệm về lĩnh vực thu - chi ngân sách; chưa có những chuyên viên giỏi chuyên trách giúp việc cho HĐND về lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước, đây cũng là một trong những lý do khiến cho hoạt động giám sát về lĩnh vực thu - chi ngân sách của HĐND cấp tỉnh nói chung, HĐND tỉnh Sơn La nói riêng còn những bất cập, hạn chế, hiệu quả chưa cao. Để HĐND đảm bảo được thực quyền và nâng cao chất lượng trong các quyết định và các họat động giám sát liên quan đến thu - chi ngân sách nhà nước, từ những nhận định nêu trên, học viên lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Hoạt động giám sát của HĐND tỉnh Sơn La trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước” để làm luận văn thạc sĩ với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng hoạt động giám sát trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước của HĐND tỉnh Sơn La từ đó góp phần khẳng định vị thế và nâng cao trách nhiệm của HĐND trước nhân dân, củng cố lòng tin đối với dân về thực quyền của HĐND và góp phần nâng cao tiềm lực kinh tế, tài chính của địa phương. Luận văn gồm 03 chương Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về giám sát của Hội đồng nhân dân tỉnh trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước. Chương 2: Phân tích thực trạng giám sát trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước của HĐND tỉnh Sơn La. Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện giám sát trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước của HĐND tỉnh Sơn La đến năm 2021 và những năm tiếp theo.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS TRỊNH THỊ ÁI HOA

HÀ NỘI - 2019

Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật Tôicam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện Tất cảnhững số liệu và những trích dẫn trong luận văn đều có nguồn gốc chính xác rõ ràng

và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật

Hà Nội, tháng 11 năm 2019

Tác giả luận văn

Lò Bun Khay

Đầu tiên, lời cảm ơn xin được gửi đến các nhà khoa học của Trường Đại họcKinh tế Quốc Dân.

Lời cảm ơn sâu sắc xin được gửi đến nhà khoa học hướng dẫn là PGS.TS TrịnhThị Ái Hoa đã gắn bó cùng tác giả trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành Luận văn.Cảm ơn Khoa Khoa học Quản lý, Viện Đào tạo sau đại học cùng các thầy, cô giảngdạy suốt quá trình học tập tại trường Đại học KTQD

Tác giả xin gửi lời cảm ơn đến Thường trực HĐND, UBND, Văn phòngHĐND, Văn phòng UBND tỉnh Sơn La đã tạo điều kiện để tác giả được tiếp cận cácbáo cáo, cung cấp các số liệu để tác giả hoàn thành luận văn

Cuối cùng, xin được gửi tặng kết quả cho gia đình thân yêu và các anh, chị,các bạn đã đồng hành cùng tác giả trong quá trình nghiên cứu; chính sự yêu thương,chia sẻ và niềm tin của mọi người là nguồn động lực to lớn cho tác giả hoàn thànhLuận văn

Trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, tháng 11 năm 2019

Tác giả luận văn

Lò Bun Khay

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG, HỘP, SƠ ĐỒ

TÓM TẮT LUẬN VĂN i

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN TỈNH TRONG LĨNH VỰC THU - CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 7

1.1 Tổng quan về hội đồng nhân dân tỉnh 7

1.1.1 Khái niệm 7

1.1.2 Nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND tỉnh 8

1.1.3 Cơ cấu tổ chức của HĐND tỉnh 8

1.2 Thu chi ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh 9

1.3 Giám sát của Hội đồng nhân dân tỉnh trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước 10

1.3.1 Khái niệm và mục tiêu giám sát của HĐND tỉnh trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước 10

1.3.2 Nguyên tắc giám sát của HĐND tỉnh trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước 11

1.3.3 Nội dung giám sát của HĐND tỉnh trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước 12

1.3.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến giám sát của HĐND tỉnh trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước 16

1.4 Kinh nghiệm giám sát của HĐND một số tỉnh trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước và bài học kinh nghiệm cho Hội đồng nhân dân tỉnh Sơn La 20

1.4.1 Kinh nghiệm giám sát của HĐND một số tỉnh trong lĩnh vực thu -chi NSNN 20

1.4.2 Bài học kinh nghiệm cho HĐND tỉnh Sơn La 25

CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN TỈNH SƠN LA TRONG LĨNH VỰC THU - CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 27

2.1 Giới thiệu về HĐND tỉnh Sơn La 27

2.1.1 Bộ máy tổ chức và hoạt động của HĐND tỉnh Sơn La 27 2.2.1 Tình hình thu - chi ngân sách nhà nước tỉnh Sơn La giai đoạn 2016-2018 .33

2.2.1 Giám sát trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước của HĐND tỉnh Sơn

La tại các kỳ họp 37

2.2.2 Giám sát chuyên đề trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước của HĐND tỉnh Sơn La giữa các kỳ họp 46

2.3 Đánh giá chung về hoạt động giám sát lĩnh vực thu chi ngân sách của Hội đồng nhân dân tỉnh Sơn La 54

2.3.1 Những thành công 55

2.3.2 Những hạn chế 57

2.3.3 Nguyên nhân của hạn chế 59

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HĐND TỈNH SƠN LA ĐỐI VỚI LĨNH VỰC THU CHI NGÂN SÁCH 63

3.1 Mục tiêu và phương hướng hoàn thiện hoạt động giám sát của HĐND tỉnh Sơn La đối với lĩnh vực thu chi ngân sách 63

3.1.1 Mục tiêu về thu chi ngân sách trên địa bàn tỉnh Sơn La đến năm 2020 63

3.1.2 Phương hướng hoàn thiện hoạt động giám sát của HĐND tỉnh Sơn La đối với lĩnh vực thu chi ngân sách 66

3.2 Giải pháp hoàn thiện hoạt động giám sát của HĐND tỉnh Sơn La trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước 68

3.2.1 Hoàn thiện giám sát tại các kỳ họp 68

3.2.2 Hoàn thiện giám sát giữa các kỳ họp 71

3.2.3 Giải pháp khác 73

3.3 Kiến nghị, đề xuất 76

3.3.1 Kiến nghị, đề xuất với Quốc hội 76

3.3.2 Kiến nghị, đề xuất với Chính phủ 78

KẾT LUẬN 79 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

STT Ký hiệu chữ viết tắt Nội dung đầy đủ của chữ viết tắt

Ủy ban nhân dân

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Ngân sách nhà nước Tài chính - Ngân sách Ban KT-NS

Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

Bảng 2.1 Cơ cấu đại biểu Hội đồng nhân tỉnh Sơn La khóa XIV, nhiệm kỳ

2016 - 2021 28Bảng 2.2: Thống kê trình độ đại biểu Hội đồng nhân tỉnh Sơn La khóa XIV,

nhiệm kỳ 2016 - 2021 28Bảng 2.3: Kết quả thu chi - ngân sách tỉnh Sơn La giai đoạn 2016 - 2018 33Bảng 2.4 Thẩm tra đối với báo cáo, tờ trình và dự thảo nghị quyết của UBND

tỉnh liên quan đến lĩnh vực thu - chi ngân sách 38Bảng 2.5 Số lần chất vấn của đại biểu HĐND tỉnh Sơn La giai đoạn 2016 -

2018 liên quan đến lĩnh vực thu chi ngân sách 42Bảng 2.6 Các cơ quan, đơn vị trả lời chất vấn liên quan đến lĩnh vực thu chi NSNN

tại các kỳ họp của HĐND tỉnh Sơn La giai đoạn 2016 - 2018 42Bảng 2.7 Thống kê các Đoàn giám sát lĩnh vực thu chi ngân sách của Thường

trực HĐND và các Ban của HĐND tỉnh Sơn La khóa XIV 47

SƠ ĐỒ

Sơ đồ 2.1: Cơ cấu tổ chức của HĐND Tỉnh 28

HỘP

Hộp 2.1: Kết quả Phỏng vấn về chất lượng thẩm tra, xem xét các báo cáo, tờ

trình và dự thảo nghị quyết liên quan đến thu chi ngân sách của cácBan HĐND tỉnh Sơn La 42Hộp 2.2: Kết quả phỏng vấn về chất lượng hoạt động chất vấn tại kỳ họp của

HĐND tỉnh Sơn La 46Hộp 2.3: Kết quả phỏng vấn về chất lượng hoạt động giám sát chuyên đề của

HĐND tỉnh Sơn La khóa XIV 54

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

TÓM TẮT LUẬN VĂN

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm qua hoạt động giám sát của HĐND cấp tỉnh nói chung vàhoạt động giám sát của HĐND tỉnh Sơn La nói riêng bước đầu đã đạt được nhữngkết quả nhất định trong một số lĩnh vực, góp phần giải quyết được những tồn tại,hạn chế, tháo gỡ kịp thời những khó khăn vướng mắc trong công tác chỉ đạo điều hànhcủa UBND các cấp; giải quyết kịp thời được những kiến nghị, bức xúc của nhân dân,

từ đó góp phần nâng cao hiệu quả giám sát của HĐND, cụ thể: trong nhiệm kỳ

2011-2016 Thường trực HĐND, các Ban của HĐND tỉnh Sơn La đã tổ chức được 120 cuộckhảo sát, giám sát Nội dung khảo sát, giám sát được HĐND tỉnh lựa chọn đảm bảotoàn diện trên các lĩnh vực và là những vấn đề quan trọng, tác động trực tiếp đến ngườidân, như: việc thực hiện chế độ chính sách; các dự án đầu tư, xây dựng; công tác di dântái định cư; quản lý đất đai… Sau khảo sát, giám sát các đoàn đã đưa ra được 606 kiếnnghị, đề xuất; Đặc biệt qua quá trình giám sát, HĐND tỉnh đã báo cáo xin ý kiến BanThường vụ tỉnh ủy một số nội dung đề xuất, kiến nghị mang tính chất phức tạp và đãđược Ban Thường vụ tỉnh ủy ban hành kết luận để lãnh đạo tập trung giải quyết Do

đó, đã có 577/606 kiến nghị qua giám sát của HĐND tỉnh được giải quyết hiệu quả, kịpthời, bằng 95,2% trên tổng số kiến nghị, đề xuất

Ngoài những kết quả đạt được, thực tiễn cho thấy hoạt động giám sát củaHĐND cấp tỉnh vẫn còn có những tồn tại, hạn chế nhất định đặc biệt là đối vớinhững lĩnh vực phức tạp, đòi hỏi người thực hiện giám sát phải có chuyên môn sâu

về vấn đề cần giám sát Như chúng ta đã biết lĩnh vực thu-chi ngân sách nhà nước làlĩnh vực chuyên sâu, phức tạp, đòi hỏi đại biểu HĐND phải có kiến thức, hiểu biết

và bản lĩnh xứng tầm với nhiệm vụ Trong khi đó, thực tế cho thấy HĐND giám sát,thảo luận và cho ý kiến về tình hình kinh tế - xã hội, về tài chính, thu chi NSNN,chủ yếu trên cơ sở báo cáo của UBND và các cơ quan của UBND, một phần trên cơ

sở thông tin thu thập được qua hoạt động giám sát, qua tổng hợp ý kiến của cử tri;việc giám sát của HĐND, các cơ quan của HĐND thiếu những thông tin toàn diện,cần thiết và tin cậy mang tính chuyên môn sâu làm căn cứ xem xét và đánh giá vàquyết định các vấn đề về tài chính - ngân sách một cách chính xác và hiệu quả Mặt

khác, cơ quan giúp việc cho HĐND là các Ban HĐND, đối với lĩnh vực thu - chingân sách nhà nước là Ban Kinh tế - Ngân sách của HĐND, tuy nhiên cơ cấu củaBan theo quy định, các thành viên Ban hầu hết là hoạt động kiêm nhiệm, thời gianhọp và thảo luận về lĩnh vực ngân sách còn ít, đặc biệt là không phải đại biểu nàocũng có chuyên môn, kinh nghiệm về lĩnh vực thu - chi ngân sách; chưa có nhữngchuyên viên giỏi chuyên trách giúp việc cho HĐND về lĩnh vực thu - chi ngân sáchnhà nước, đây cũng là một trong những lý do khiến cho hoạt động giám sát về lĩnhvực thu - chi ngân sách của HĐND cấp tỉnh nói chung, HĐND tỉnh Sơn La nóiriêng còn những bất cập, hạn chế, hiệu quả chưa cao

Để HĐND đảm bảo được thực quyền và nâng cao chất lượng trong các quyếtđịnh và các họat động giám sát liên quan đến thu - chi ngân sách nhà nước, từ

những nhận định nêu trên, học viên lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Hoạt động giám

sát của HĐND tỉnh Sơn La trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước” để làm

luận văn thạc sĩ với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng hoạt động giám sáttrong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước của HĐND tỉnh Sơn La từ đó góp phầnkhẳng định vị thế và nâng cao trách nhiệm của HĐND trước nhân dân, củng cố lòngtin đối với dân về thực quyền của HĐND và góp phần nâng cao tiềm lực kinh tế, tàichính của địa phương

Luận văn gồm 03 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về giám sát của Hội đồng

nhân dân tỉnh trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước

Chương 2: Phân tích thực trạng giám sát trong lĩnh vực thu - chi ngân sách

nhà nước của HĐND tỉnh Sơn La

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện giám sát trong lĩnh vực thu - chi

ngân sách nhà nước của HĐND tỉnh Sơn La đến năm 2021 và những năm tiếp theo

Để làm rõ các vấn đề nghiên cứu, nội dung các chương cụ thể như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về giám sát của Hội đồngnhân dân tỉnh trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước

Tại chương 1, luận văn đi vào nghiên cứu về HĐND cấp tỉnh và lĩnh vực thuchi ngân sách nhà nước cấp tỉnh, đi vào nghiên cứu hoạt động giám sát của HĐND

tỉnh và giám sát lĩnh vực thu chi ngân sách của HĐND tỉnh, nghiên cứu kinhnghiệm giám sát của HĐND một số tỉnh từ đó rút ra kinh nghiệm về hoạt động giámsát thu chi ngân sách của HĐND tỉnh Sơn La, với những nội dung cụ thể như sau:

* Về tổng quan HĐND cấp tỉnh tác giả đã đưa ra khái niệm, nhiệm vụ quyềnhạn, cơ cấu tổ chức của HĐND cấp tỉnh Đối với lĩnh vực thu chi ngân sách nhànước cấp tỉnh, tác giả đưa ra khái niệm về thu chi ngân sách, nhiệm vụ thu chi ngânsách cấp tỉnh

* Về hoạt động giám sát của HĐND cấp tỉnh liên quan đến lĩnh vực thu chingân sách, tác giả đưa ra khái niệm mục tiêu giám sát của HĐND tỉnh trong lĩnhvực thu chi ngân sách nhà nước, đưa ra nguyên tắc, nội dung và quy trình giám sátcủa HĐND tỉnh trong lĩnh vực thu chi ngân sách nhà nước, các nhân tố ảnh hưởngđến giám sát của HĐND tỉnh trong lĩnh vực thu chi ngân sách nhà nước, cụ thể:

- Khái niệm và mục tiêu giám sát:Giám sát của HĐND tỉnh trong lĩnh vực thuchi NSNN là hoạt động theo dõi, xem xét, đánh giá các hoạt động thu chi NSNN ởđịa phương nhằm mục tiêu: Đảm bảo tính công khai, minh bạch trong thu – chiNSNN; Đảm bảo sự tuân thủ dự toán NSNN, định mức, chế độ và quy định pháp

luật về NSNN; Chấn chỉnh kịp thời các sai phạm thiếu sót trong thu chi NSNN.

- Nguyên tắc giảm sát: đảm bảo tuân thủ theo các nguyên tắc:

+ Một là, đảm bảo tuân thủ theo Hiến Pháp và pháp luật

+ Hai là, tập trung, dân chủ

+ Ba là, đúng đối tượng, phạm vi, nội dung giám sát theo quy định

+ Bốn là, không gây cản trở công việc của các đối tượng chịu sự giám sát

+ Năm là, phải có các tiêu chuẩn, tiêu chí và hồ sơ, tài liệu hợp lệ làm cơ sở cho

việc giám sát, đánh giá liên quan đến thu - chi NSNN

+ Sáu là, các thông tin phục vụ công tác giám sát, đánh giá phải đầy đủ, kịp

thời, chuẩn xác, trung thực và minh bạch

+ Bảy là, phải xem xét toàn diện, đồng bộ các vấn đề liên quan đến quá trình

thực hiện thu - chi NSNN

- Nội dung giám sát HĐND tỉnh trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước,được thể hiện qua giám sát tại kỳ họp và giám sát giữa hai kỳ họp, gồm: giám sátqua việc xem xét các báo cáo, tờ trình và dự thảo nghị quyết liên quan đến lĩnh vực

thu chi ngân sách của UBND tỉnh trình tại kỳ họp; giám sát qua việc chất vấn và trảlời chất vấn; giám sát chuyên đề.

Để làm rõ được thực trạng giám sát của HĐND tỉnh Sơn La trong lĩnh vựcthu chi ngân sách nhà nước, luận văn triển khai nội dung tiếp theo tại Chương 2:Phân tích thực trạng giám sát trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước củaHĐND tỉnh Sơn La

- Giới thiệu về HĐND tỉnh Sơn La khóa XIV nhiệm kỳ 2016 - 2021, gồmcác nội dung: Tổ chức bộ máy, cơ cấu tổ chức và hoạt động của HĐND tỉnh Sơn

La, cụ thể như sau:

+ Tổ chức bộ máy của HĐND tỉnh Sơn La khóa XIV nhiệm kỳ 2016 – 2021gồm chủ tịch HĐND tỉnh, 02 phó chủ tịch HĐND tỉnh, 04 Ban HĐND gồm: BanPháp chế, Ban Kinh tế - Ngân sách, Ban Văn hóa – Xã hội, Ban Dân tộc và 12 Tổđại biểu HĐND tỉnh được phân theo 12 huyện thành phố

+ Hoạt động của HĐND tỉnh Sơn La gồm: Hoạt động của Thường trựcHĐND: tổ chức các kỳ họp HĐND, tổ chức các phiên họp Thường trực HĐND,hoạt động giám sát, Tiếp xúc cử tri, tiếp công dân, giải quyết đơn thu khiếu nại tốcáo; Hoạt động của các Ban HĐND và các đại biểu HĐND

- Thực trạng giám sát của HĐND tỉnh Sơn La trong lĩnh vực thu - chi ngân sáchnhà nước, gồm: Giám sát trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước của HĐND tỉnhSơn La tại các kỳ họp và giám sát giữa các kỳ họp, cụ thể:

* Hoạt động chất vấn, trả lời chất vấn:

Hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn của HĐND tỉnh Sơn La ngày càng đượcnâng lên, không khí các kỳ họp của HĐND sôi động, việc thảo luận, chất vấn trả lờichất vấn tại các kỳ họp mang tinh thần cởi mở, thẳng thắn và thiết thực, nhiều tổ đạibiểu, đại biểu HĐND đã thực hiện tốt quyền chất vấn đối với các cơ quan chuyên mônthuộc UBND tỉnh về lĩnh vực thu chi ngân sách và các nội dung liên quan đến tìnhhình phát triển kinh tế xã hội của địa phương và các chính sách liên quan đến đời sốngngười dân Các ý kiến trả lời rõ ràng và trách nhiệm hơn, nêu rõ nguyên nhân và hướngthực hiện sắp tới, được HĐND và cử tri đồng tình, đánh giá cao

- Hoạt động giám sát chuyên đề của HĐND tỉnh

- Qua giám sát, Đoàn giám sát đã đưa ra được những kiến nghị, đề xuất nhằmgiải quyết những vấn đề còn tồn tại, vướng mắc của các cơ quan, đơn vị trong quá trìnhthực hiện nhiệm vụ… Thông qua hoạt động giám sát của HĐND tỉnh, tình hình thựchiện nhiệm vụ thu chi ngân sách trên địa bàn tỉnh đã có những chuyển biến tích cựctrong quá trình thực hiện nhiệm vụ thu chi ngân sách của các đơn vị, đảm bảo việcchấp hành dự toán ngân sách và thực hiện tiết kiệm chi đối với những khoản chi khôngcần thiết Giai đoạn 2016-2018

2.3.2 Những hạn chế

* Hoạt động giám sát đối với xem xét các báo cáo, tờ trình và dự thảo nghị quyết tại các kỳ họp:

+ Nhiều đại biểu HĐND không có chuyên môn về lĩnh vực thu chi ngân sách

vì vậy việc xem xét các báo cáo cũng như tờ trình và dự thảo nghị quyết liên quanđến thu chi ngân sách, chưa có được những nhận định, đánh giá mang tính chuyênmôn sâu và chưa đưa ra được các giải pháp thực sự hiệu quả để giải quyết các vấn

đề còn tồn tại vướng mắc

+ Theo Quy chế hoạt động của Hội đồng nhân dân tỉnh khóa XIV, các báocáo, tờ trình và dự thảo nghị quyết phải gửi đến đại biểu chậm nhất là 5 ngày trướcngày khai mạc kỳ họp, tuy nhiên, có một thực tế là các báo cáo của Ủy ban nhândân tỉnh gửi đến đại biểu thường chậm

- Hoạt động giám sát thông qua việc chất vấn và trả lời chất vấn tại kỳ họp, ngoài

những kết quả đạt được, hoạt động chất vấn của HĐND tỉnh Sơn La còn có những tồntại hạn chế cụ thể như sau:

+ Hiệu quả hoạt động chất vấn tại các kỳ họp cũng còn hạn chế, chủ yếumới dừng lại ở việc trả lời, giải trình ở nghị trường Việc tổ chức triển khai cácgiải pháp khắc phục những hạn chế, khuyết điểm trong thực tế nhiều khi cònchậm, hiệu quả chưa tương xứng với lời hứa của người bị chất vấn và việc giámsát thực hiện cũng chưa được quan tâm đúng mức

+ Số lần chất vấn cũng như chất lượng các câu hỏi chất vấn liên quan đếnlĩnh vực thu chi ngân sách tại kỳ họp còn hạn chế, thường chỉ tập trung vào một

số đại biểu thực sự có trách nhiệm; chưa tạo được không khí sôi nổi, chưaquyết liệt trong tranh luận để làm rõ các vấn đề đặt ra Cũng có đại biểu trongsuốt nhiệm kỳ không đặt câu hỏi chất vấn nào bằng văn bản hay trên nghị trường

- Hoạt động giám sát chuyên đề liên quan đến lĩnh vực thu chi ngân sách nói riêng và các lĩnh vực khác nói chung:

+ Việc tham gia hoạt động giám sát của các đại biểu còn hạn chế, do chủ yếuhoạt động kiêm nhiệm Kết luận của Đoàn giám sát đôi lúc còn sơ sài, chưa chỉđúng căn nguyên, đúng trọng tâm vấn đề đề cập Cũng có trường hợp kết luận củađoàn giám sát chưa được coi trọng, sự tiếp thu, khắc phục còn hạn chế Ngoài ra,trong thực hiện giám sát vẫn còn có sự né tránh, nể nang, ngại va chạm… nên hiệulực và hiệu quả giám sát của HĐND chưa cao

+ Hoạt động giám sát chuyên đề của Hội đồng nhân dân tỉnh Sơn La đối vớilĩnh vực thu chi ngân sách còn ít về số lượng (mới thực hiện được 03/25 cuộc giámsát chuyên đề trong giai đoạn 2016-2018)

Cuối cùng, để hoàn thiện vấn đề nghiên cứu, Chương 3 luận văn đưa raphương hướng và giải pháp hoàn thiện hoạt động giám sát của HĐND tỉnh Sơn La đốivới lĩnh vực thu chi ngân sách

- Đổi mới hoạt động giám sát của HĐND tỉnh nói chung, trong đó giám sát liênquan đến lĩnh vực thu chi ngân sách là yêu cầu cần thiết đặt ra đối với HĐND tỉnh Sơn

La Với mục tiêu đảm bảo các hoạt động thu-chi ngân sách địa phương có hiệu lực vàhiệu quả, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững kinh tế-xã hội tại địa phương, kịp thờingăn ngừa được các hành vi vi phạm pháp luật về thu-chi ngân sách, tránh thất thu ngânsách, số thu được chậm nộp vào ngân sách; chi không đúng đối tượng thụ hưởng, lãngphí, kém hiệu quả.

- Các giải pháp hoàn thiện hoạt động giám sát của HĐND

tỉnh Sơn La trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước:

+ Hoàn thiện giám sát tại các kỳ họp, gồm: hoàn thiện hoạt động xem xét báocáo, tờ trình và dự thảo nghị quyết tại kỳ họp HĐND; hoàn thiện hoạt động chất vấn

và trả lời chất vấn

+ Hoàn thiện hoạt động giám sát giữa hai kỳ họp: giám sát chuyên đề

+ Những giải pháp khác gồm có: nâng cao chất của đại biểu HĐND tỉnh,nâng cao chất lượng giám sát của Thường trực HĐND, các Ban HĐND, tạo cácđiều kiện thuận lợi cho hoạt động giám sát của HĐND Đề tài đã hoàn thành mụctiêu nghiên cứu, từ hệ thống cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu Tác giả đãphân tích, đánh giá được thực trạng giám sát của HĐND tỉnh Sơn La trong lĩnh vựcthu chi ngân sách nhà nước, xác định được nguyên nhân và các yếu tố ảnh hưởngtrực tiếp hoạt động giám sát của HĐND tỉnh trong lĩnh vực thu chi ngân sách nhànước Từ đó, đề tài đã đề xuất được các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác giámsát của HĐND tỉnh Sơn La trong lĩnh vực thu chi ngân sách nhà nước

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS TRỊNH THỊ ÁI HOA

HÀ NỘI - 2019

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ýchí, nguyện vọng của nhân dân địa phương, HĐND được trao thẩm quyền giám sáttheo quy định của Hiến pháp và pháp luật Hoạt động giám sát của HĐND mang tínhquyền lực nhà nước, là công cụ đặc thù nhằm đánh giá hiệu quả và năng lực hoạtđộng của chính quyền địa phương

Trong những năm qua hoạt động giám sát của HĐND cấp tỉnh nói chung vàhoạt động giám sát của HĐND tỉnh Sơn La nói riêng bước đầu đã đạt được những kếtquả nhất định trong một số lĩnh vực, góp phần giải quyết được những tồn tại, hạn chế,tháo gỡ kịp thời những khó khăn vướng mắc trong công tác chỉ đạo điều hành củaUBND các cấp; giải quyết kịp thời được những kiến nghị, bức xúc của nhân dân, từ đógóp phần nâng cao hiệu quả giám sát của HĐND, cụ thể: trong nhiệm kỳ 2011-2016Thường trực HĐND, các Ban của HĐND tỉnh Sơn La đã tổ chức được 120 cuộc khảosát, giám sát Nội dung khảo sát, giám sát được HĐND tỉnh lựa chọn đảm bảo toàn diệntrên các lĩnh vực và là những vấn đề quan trọng, tác động trực tiếp đến người dân, như:việc thực hiện chế độ chính sách; các dự án đầu tư, xây dựng; công tác di dân tái định cư;quản lý đất đai… Sau khảo sát, giám sát các đoàn đã đưa ra được 606 kiến nghị, đề xuất;Đặc biệt qua quá trình giám sát, HĐND tỉnh đã báo cáo xin ý kiến Ban Thường vụ tỉnh

ủy một số nội dung đề xuất, kiến nghị mang tính chất phức tạp và đã được Ban Thường

vụ tỉnh ủy ban hành kết luận để lãnh đạo tập trung giải quyết Do đó, đã có 577/606 kiếnnghị qua giám sát của HĐND tỉnh được giải quyết hiệu quả, kịp thời, bằng 95,2% trêntổng số kiến nghị, đề xuất

Ngoài những kết quả đạt được, thực tiễn cho thấy hoạt động giám sát củaHĐND cấp tỉnh vẫn còn có những tồn tại, hạn chế nhất định đặc biệt là đối với nhữnglĩnh vực phức tạp, đòi hỏi người thực hiện giám sát phải có chuyên môn sâu về vấn

đề cần giám sát Như chúng ta đã biết lĩnh vực thu-chi ngân sách nhà nước là lĩnh vựcchuyên sâu, phức tạp, đòi hỏi đại biểu HĐND phải có kiến thức, hiểu biết và bản lĩnhxứng tầm với nhiệm vụ Trong khi đó, thực tế cho thấy HĐND giám sát, thảo luận và

cho ý kiến về tình hình kinh tế - xã hội, về tài chính, thu chi NSNN, chủ yếu trên cơ

sở báo cáo của UBND và các cơ quan của UBND, một phần trên cơ sở thông tin thuthập được qua hoạt động giám sát, qua tổng hợp ý kiến của cử tri; việc giám sát củaHĐND, các cơ quan của HĐND thiếu những thông tin toàn diện, cần thiết và tin cậymang tính chuyên môn sâu làm căn cứ xem xét và đánh giá và quyết định các vấn đề

về tài chính - ngân sách một cách chính xác và hiệu quả Mặt khác, cơ quan giúp việccho HĐND là các Ban HĐND, đối với lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước là BanKinh tế - Ngân sách của HĐND, tuy nhiên cơ cấu của Ban theo quy định, các thànhviên Ban hầu hết là hoạt động kiêm nhiệm, thời gian họp và thảo luận về lĩnh vựcngân sách còn ít, đặc biệt là không phải đại biểu nào cũng có chuyên môn, kinhnghiệm về lĩnh vực thu - chi ngân sách; chưa có những chuyên viên giỏi chuyên tráchgiúp việc cho HĐND về lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước, đây cũng là một trongnhững lý do khiến cho hoạt động giám sát về lĩnh vực thu - chi ngân sách của HĐNDcấp tỉnh nói chung, HĐND tỉnh Sơn La nói riêng còn những bất cập, hạn chế, hiệuquả chưa cao

Để HĐND đảm bảo được thực quyền và nâng cao chất lượng trong các quyếtđịnh và các họat động giám sát liên quan đến thu - chi ngân sách nhà nước, từ những

nhận định nêu trên, học viên lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Hoạt động giám sát của

HĐND tỉnh Sơn La trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước” để làm luận văn

thạc sĩ với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng hoạt động giám sát trong lĩnhvực thu - chi ngân sách nhà nước của HĐND tỉnh Sơn La từ đó góp phần khẳng định

vị thế và nâng cao trách nhiệm của HĐND trước nhân dân, củng cố lòng tin đối vớidân về thực quyền của HĐND và góp phần nâng cao tiềm lực kinh tế, tài chính củađịa phương

2 Tình hình nghiên cứu

Trần Thị Sáu (2017) về đề tài “Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân tỉnh

Quảng Bình”, Luận văn thạc sỹ Quản lý công tại Học viện Hành chính Quốc gia Đề

tài đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và kết quả hoạt động giám sát, kinh nghiệm thựctiễn về năng lực thực hiện chức năng giám sát của HĐND cấp tỉnh trên tất cả các lĩnhvực thuộc thẩm quyền của HĐND cấp tỉnh theo quy định của Luật Tổ chức Chính

quyền địa phương năm 2015, Luật hoạt động giám sát của Quốc hội, HĐND năm2015; làm rõ thực trạng năng lực, kết quả thực hiện chức năng giám sát của HĐNDtỉnh Quảng Bình trong giai đoạn 2011-2016; từ đó đánh giá những kết quả, tồn tại,hạn chế và nguyên nhân đồng thời đưa ra những giải pháp nâng cao năng lực thựchiện chức năng giám sát của HĐND tỉnh Quảng Bình

Nguyễn Thị Lợi (2014) Luận văn thạc sĩ Luật học, Đại học Quốc gia Hà Nội,

với đề tài “Tổ chức và hoạt động của Hội đồng nhân dân tỉnh - qua thực tiễn tỉnh

Nghệ An” Đề tài đã nêu lên thực trạng về công tác tổ chức và hoạt động của

HĐND tỉnh Nghệ An và đề xuất các giải pháp để hoàn thiện tổ chức và nâng caohiệu quả hoạt động của HĐND tỉnh Nghệ An

Phạm Quang Hưng (2007) về đề tài “Năng lực thực hiện chức năng giám sát của

HĐND tỉnh Hải Dương đối với quản lý hành chính nhà nước về đất đai”, Luận văn thạc

sỹ Luật học tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Đề tài đã hệ thống hóa cơ sở lýluận và kinh nghiệm thực tiễn về năng lực thực hiện chức năng giám sát của HĐND cấptỉnh đối với quản lý hành chính nhà nước về đất đai cùng cấp; làm rõ thực trạng năng lựcthực hiện chức năng giám sát của HĐND tỉnh Hải Dương đối với quản lý nhà nước về đấtđai; từ đó đưa ra những giải pháp nâng cao năng lực thực hiện chức năng giám sát củaHĐND tỉnh Hải Dương đối với QLNN về đất đai

Nhìn chung, những công trình trên đã đề cập đến hoạt động giám sát nói chunghoặc giám sát một lĩnh vực cụ thể của HĐND Tuy nhiên, chưa có một đề tài nào đisâu nghiên cứu hoạt động giám sát về lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước củaHĐND cấp tỉnh Đây chính là “khoảng trống nghiên cứu” để tác giả lựa chọn thựchiện luận văn của mình mà không có sự trùng lắp

3 Mục tiêu nghiên cứu

Luận văn hướng tới các mục tiêu sau:

- Xây dựng được khung nghiên cứu về giám sát của HĐND cấp tỉnh trong lĩnhvực thu - chi ngân sách nhà nước trên địa bàn

Phân tích được thực trạng giám sát của HĐND tỉnh Sơn La trong lĩnh vực thu chi ngân sách nhà nước, chỉ ra ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân chủ yếu của nhữnghạn chế trong hoạt động giám sát nêu trên

Đề xuất được một số giải pháp hoàn thiện giám sát trong lĩnh vực thu chingân sách nhà nước của HĐND tỉnh Sơn La đến 2021.

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Giám sát của HĐND tỉnh Sơn La đối với lĩnh vực thu chi ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh

Phạm vi nghiên cứu:

+ Về không gian: trên địa bàn tỉnh Sơn La.

+ Về thời gian: Dữ liệu thu thập giai đoạn từ 2016 - 2018 và đề xuất giải pháp

cho đến năm 2021 (do nhiệm kỳ HĐND đến năm 2021)

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Khung nghiêncứu

Nguồn:

5.2 Quy trình nghiên cứu

Bước 1: Thu thập tài liệu và nghiên cứu lý thuyết về chức năng giám sát của

HĐND, để xây dựng khung nghiên cứu về giám sát của HĐND cấp tỉnh trong lĩnhvực thu chi NSNN

- Năng lực và thái độ của đại biểu

HĐND trong hoạt động giám sát

- Cơ cấu, tổ chức của HĐND tỉnh

- Mối liên hệ giữa đại biểu HĐND

với cử tri, nhân dân và các cơ quan

có liên quan.

- Các điều kiện hỗ trợ giám sát của

HĐND tỉnh.

* Yếu tố khách quan:

- Nhận thức và sự phối hợp của đối

tượng giám sát và các đơn vị liên

- Giám sát tại kỳ họp:

+ Giám sát qua việc xem xét các báo cáo về thu chi ngân sách của UBND.

+ Giám sát việc trả lời chất vấn của UBND.

- Giám sát giữa các kỳ họp: Giám sát chuyên đề.

Mục tiêu giám sát của HĐND tỉnh Sơn La trong lĩnh vực thu – chi ngân

sách nhà nước

- Đảm bảo tính công khai, minh bạch trong thu – chi NSNN

- Đảm bảo sự tuân thủ

dự toán NSNN, định mức, chế

độ và quy định pháp luật về NSNN

Bước 2: Thu thập thông tin, dữ liệu thứ cấp từ các nguồn: Các nghị quyết,

chương trình, kế hoạch của Quốc hội, của HĐND tỉnh, UBND tỉnh; các báo cáo giámsát chuyên đề, báo cáo giám sát thường xuyên, báo cáo khảo sát của HĐND tỉnh; các thôngtin từ báo điện tử Đại biểu nhân dân; các báo cáo hoạt động của UBND tỉnh, các Sở ngành

và các tài liệu khác để làm rõ thực trạng giám sát trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhànước trên địa bàn tỉnh của HĐND tỉnh Sơn La giai đoạn 2016-2018 Phương pháp xử lý dữliệu là phương pháp tổng hợp, quy nạp, phân tích, so sánh

Bước 3: Tiến hành phỏng vấn để có được dữ liêu sơ cấp Mục đích phỏng

vấn nhằm làm rõ hơn thực trạng hoạt động giám sát trong lĩnh vực thu - chi ngânsách nhà nước của HĐND tỉnh Sơn La Đối tượng phỏng vấn là Thường trựcHĐND tỉnh Sơn La

Bước 4: Phân tích các dữ liệu thứ cấp và sơ cấp để làm rõ thực trạng giám sát

của HĐND tỉnh Sơn La trong lĩnh vực thu - chi NSNN giai đoạn 2016 – 2018

Bước 5: Đánh giá ưu điểm, hạn chế và làm rõ nguyên nhân dẫn đến các hạn chế.

Phương pháp nghiên cứu là phương pháp tổng hợp, quy nạp, phân tích Từ các hạnchế trong giám sát của HĐND tỉnh Sơn La trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhànước trên địa bàn tỉnh, đề xuất các giải pháp hoàn thiện giám sát lĩnh vực thu - chingân sách nhà nước của HĐND tỉnh Sơn La Đồng thời, nêu một số kiến nghị đối vớicác cơ quan có liên quan nhằm hoàn thiện giám sát của HĐND tỉnh

5.3 Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu

Dữ liệu thứ cấp: Luận văn chủ yếu sử dụng số liệu thứ cấp được thu thập từ các tài

liệu, các báo cáo kết quả hoạt động do HĐND tỉnh và UBND tỉnh công bố chính thứccác năm từ 2016 - 2018 Sau đó được xử lý bằng các phương pháp như phân tích, tổnghợp, so sánh

Dữ liệu sơ cấp: Ngoài số liệu thứ cấp, tác giả còn thực hiện phỏng vấn

Thường trực HĐND tỉnh để có được thông tin về tổ chức thực hiện hoạt động giámsát của HĐND tỉnh đối với UBND tỉnh, các cơ quan chuyên môn có liên quan đếnhoạt động thu - chi ngân sách để nắm bắt những thông tin về hoạt động giám sát củaHĐND tỉnh

Đối tượng phỏng vấn: Thường trực HĐND tỉnh Tổng số cán bộ được phỏngvấn là 03 người, gồm:

1- Đ/c Bùi Minh Sơn - Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh

2- Đ/c Nhâm Thị Phương - Phó Chủ tịch HĐND tỉnh

3- Đ/c Nguyễn Quốc Khánh – Phó Chủ tịch UBND tỉnh phụ trách khối kinhh tế.Mục đích phỏng vấn: Nhằm làm rõ thực trạng hoạt động giám sát của HĐNDtỉnh Sơn La liên quan đến lĩnh vực thu chi ngân sách nhà nước

- Xử lý dữ liệu sơ cấp: Tổng hợp, so sánh.

6 Kết cấu của Luận văn: Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu

tham khảo, Luận văn được chia làm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về giám sát của Hội đồng

nhân dân tỉnh trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước

Chương 2: Phân tích thực trạng giám sát trong lĩnh vực thu - chi ngân sách

nhà nước của HĐND tỉnh Sơn La

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện giám sát trong lĩnh vực thu - chi ngân

sách nhà nước của HĐND tỉnh Sơn La đến năm 2021 và những năm tiếp theo

Điều 6 Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 77/2015/QH13 ban hành ngày

19 tháng 6 năm 2015 quy định khái niệm Hội đồng nhân dân:

“Hội đồng nhân dân gồm các đại biểu Hội đồng nhân dân do cử tri ở địa phươngbầu ra, là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng

và quyền làm chủ của Nhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơquan nhà nước cấp trên HĐND gồm 03 cấp: HĐND cấp tỉnh; HĐND cấp huyện vàHĐND cấp xã.”

Hội đồng nhân dân tỉnh gồm các đại biểu HĐND tỉnh, Thường trực HĐND vàcác Ban HĐND tỉnh, cụ thể:

Đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng củaNhân dân địa phương, chịu trách nhiệm trước cử tri địa phương và trước Hội đồngnhân dân về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn đại biểu của mình Đại biểu Hộiđồng nhân dân tỉnh bình đẳng trong thảo luận và quyết định các vấn đề thuộc nhiệm

vụ, quyền hạn của Hội đồng nhân dân tỉnh

Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh là cơ quan thường trực của Hội đồng nhândân, thực hiện những nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của Luật này và các quyđịnh, khác của pháp luật có liên quan; chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Hộiđồng nhân dân tỉnh Thành viên của Thường trực Hội đồng nhân dân không thể đồngthời là thành viên của Ủy ban nhân dân cùng cấp

Các Ban của Hội đồng nhân dân tỉnh là cơ quan của Hội đồng nhân dân tỉnh, cónhiệm vụ thẩm tra dự thảo nghị quyết, báo cáo, đề án trước khi trình Hội đồng nhândân, giám sát, kiến nghị về những vấn đề thuộc lĩnh vực Ban phụ trách; chịu trách

nhiệm và báo cáo công tác trước Hội đồng nhân dân” HĐND cấp tỉnh gồm các Ban:Pháp chế; Kinh tế - Ngân sách; Văn hóa – Xã hội; Dân tộc.

1.1.2 Nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND tỉnh

Điều 19 Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 77/2015/QH13 ban hành ngày

19 tháng 6 năm 2015 quy định nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng nhân dân tỉnhtrong lĩnh vực thu chi ngân sách, như sau:

- Quyết định kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội dài hạn, trung hạn và hằng nămcủa tỉnh; quy hoạch, kế hoạch phát triển các ngành, lĩnh vực trên địa bàn tỉnh trongphạm vi được phân quyền;

- Quyết định dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn; dự toán thu, chingân sách địa phương và phân bổ dự toán ngân sách cấp mình; điều chỉnh dự toánngân sách địa phương trong trường hợp cần thiết; phê chuẩn quyết toán ngân sáchđịa phương Quyết định chủ trương đầu tư, chương trình dự án của tỉnh theo quyđịnh của pháp luật;

- Quyết định các nội dung liên quan đến phí, lệ phí theo quy định của pháp luật;các khoản đóng góp của Nhân dân; quyết định việc vay các nguồn vốn trong nướcthông qua phát hành trái phiếu địa phương, trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình vàcác hình thức huy động vốn khác theo quy định của pháp luật;

1.1.3 Cơ cấu tổ chức của HĐND tỉnh

Điều 18 Luật tổ chức chính quyền địa phương số 77/2015/QH13 ban hành ngày

19 tháng 6 năm 2015 quy định cơ cấu tổ chức của Hội đồng nhân dân tỉnh:

“Hội đồng nhân dân tỉnh gồm các đại biểu Hội đồng nhân dân do cử tri ở tỉnhbầu ra.Việc xác định tổng số đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh được thực hiện theonguyên tắc sau đây:

a) Tỉnh miền núi, vùng cao có từ năm trăm nghìn dân trở xuống được bầu nămmươi đại biểu; có trên năm trăm nghìn dân thì cứ thêm ba mươi nghìn dân được bầuthêm một đại biểu, nhưng tổng số không quá tám mươi lăm đại biểu;

b) Tỉnh không thuộc trường hợp quy định tại điểm a khoản này có từ một triệu dân trởxuống được bầu năm mươi đại biểu; có trên một triệu dân thì cứ thêm năm mươi nghìn dânđược bầu thêm một đại biểu, nhưng tổng số không quá chín mươi lăm đại biểu

Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh gồm Chủ tịch Hội đồng nhân dân, hai PhóChủ tịch Hội đồng nhân dân, các Ủy viên là Trưởng ban của Hội đồng nhân dân vàChánh Văn phòng Hội đồng nhân dân tỉnh Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh có thể làđại biểu Hội đồng nhân dân hoạt động chuyên trách; Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dântỉnh là đại biểu Hội đồng nhân dân hoạt động chuyên trách.

Hội đồng nhân dân tỉnh thành lập Ban pháp chế, Ban kinh tế - ngân sách, Banvăn hóa - xã hội; nơi nào có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số thì thành lập Ban dântộc Ủy ban thường vụ Quốc hội quy định tiêu chuẩn, điều kiện thành lập Ban dân tộcquy định tại khoản này

1.2 Thu chi ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh

- Khái niệm về NSNN: Theo Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 quy địnhNgân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thựchiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyếtđịnh để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước

- Khái niệm về thu NSNN: Theo Khoản 1, Điều 5 Luật Ngân sách nhà nướcnăm 2015 quy định thu NSNN là toàn bộ các khoản thu từ thuế, lệ phí; Toàn bộcác khoản phí thu từ các hoạt động dịch vụ do cơ quan nhà nước thực hiện,trường hợp được khoán chi phí hoạt động thì được khấu trừ; các khoản phí thu từcác hoạt động dịch vụ do đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nướcthực hiện nộp ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật; Các khoản việntrợ không hoàn lại của Chính phủ các nước, các tổ chức, cá nhân ở ngoài nướccho Chính phủ Việt Nam và chính quyền địa phương và các khoản thu khác theoquy định của pháp luật

- Khái niệm về Chi NSNN: Theo Khoản 2, Điều 5 Luật Ngân sách nhà nướcnăm 2015 quy định chi ngân sách nhà nước bao gồm các khoản chi đầu tư phát triển;Chi dự trữ quốc gia; Chi thường xuyên; Chi trả nợ lãi; Chi viện trợ và các khoản chikhác theo quy định của pháp luật

- Nhiệm vụ thu chi ngân sách nhà nước cấp tỉnh:

+ Theo Điều 37, Luật Ngân sách năm 2015 quy định nhiệm vu thu ngân sáchcấp tỉnh bao gồm: (1) Các khoản thu ngân sách địa phương hưởng 100%; (2) Các

khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) giữa ngân sách trung ương và ngân sáchđịa phương theo quy định tại khoản 2 Điều 35 của Luật này (3) Thu bổ sung cân đốingân sách, bổ sung có mục tiêu từ ngân sách trung ương (4) Thu chuyển nguồn củangân sách địa phương từ năm trước chuyển sang.

+ Theo Điều 38, Luật Ngân sách năm 2015 quy định nhiệm vu chi ngân sáchcấp tỉnh bao gồm: (1) Chi đầu tư phát triển; (2) Chi thường xuyên của các cơ quan,đơn vị ở địa phương được phân cấp trong các lĩnh vực (gồm 12 lĩnh vực); (3) Chi trả

nợ lãi các khoản do chính quyền địa phương vay; (4) Chi bổ sung quỹ dự trữ tài chínhđịa phương; (5) Chi chuyển nguồn sang năm sau của ngân sách địa phương; (6) Chi

bổ sung cân đối ngân sách, bổ sung có mục tiêu cho ngân sách cấp dưới; (7) Chi hỗtrợ thực hiện một số nhiệm vụ quy định tại các điểm a, b và c khoản 9 Điều 9 củaLuật này

1.3 Giám sát của Hội đồng nhân dân tỉnh trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước

1.3.1 Khái niệm và mục tiêu giám sát của HĐND tỉnh trong lĩnh vực thu chi ngân sách nhà nước

-* Khái niệm về giám sát của HĐND: Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và

Hội đồng nhân dân năm 2015 quy định giám sát của HĐND là hoạt động theo dõi,

xem xét, đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát trong việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật của các tổ chức, cá nhân trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình từ đó xử lý theo thẩm quyền hoặc yêu cầu, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý" Giám sát của Hội đồng nhân dân tỉnh bao gồm

giám sát của Hội đồng nhân dân tại kỳ họp, giám sát của Thường trực Hội đồng nhândân, các Ban của Hội đồng nhân dân, Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân và các đại biểuHội đồng nhân dân

* Như vậy: Giám sát của HĐND tỉnh trong lĩnh vực thu chi NSNN là hoạt động

theo dõi, xem xét, đánh giá các hoạt động thu chi NSNN ở địa phương nhằm mụctiêu: đảm bảo tính công khai, minh bạch trong thu – chi NSNN; đảm bảo sự tuân thủ

dự toán NSNN, định mức, chế độ và quy định pháp luật về NSNN; chấn chỉnh kịp

thời các sai phạm thiếu sót trong thu chi NSNN

1.3.2 Nguyên tắc giám sát của HĐND tỉnh trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước

Hoạt động giám sát của HĐND tỉnh trong lĩnh vực thu - chi NSNN phải đảmbảo các nguyên tắc sau:

Một là, đảm bảo tuân thủ theo Hiến Pháp và pháp luật: Hoạt động thu - chi NSNN thực

hiện dựa trên nền tảng các văn bản quy phạm pháp luật Vì vậy việc thực hiện giám sát củaHĐND phải chắc chắn tuân thủ theo đúng quy định của Hiến pháp và pháp luật

Hai là, tập trung, dân chủ: Là một trong những nguyên tắc vô cùng quan trọng

trong tổ chức và hoạt động của Thường trực HĐND, các Ban của HĐND Do đó, đểthể hiện rõ nguyên tắc này khi tiến hành giám sát cần tiến hành một cách dân chủ từgiai đoạn chuẩn bị đến khi kết thúc cuộc giám sát Điều đó thể hiện ở chỗ, trước khiđến giám sát cơ quan, đơn vị nào thì đều họp để nghe ý kiến của thành viên về quyếtđịnh thời gian, địa điểm và nội dung cần giám sát Ý kiến kết luận của Trưởng đoàntại cuộc giám sát đều trên cơ sở ý kiến đóng góp của thành viên

Ba là, đúng đối tượng, phạm vi, nội dung giám sát theo quy định: Theo trình tự

trước khi thực hiện việc giám sát phải thành lập Đoàn giám sát và có kế hoạch về đốitượng, phạm vi và nội dung cần giám sát Nguyên tắc này đảm bảo quá trình giám sát

đi đúng hướng nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của việc giám sát Việc quản lýthu - chi NSNN là một phạm trù rộng và quan trọng nên đòi hỏi Đoàn giám sát phải

có kiến thức, am hiểu nhiều về công tác điều hành, chấp hành, và thực hiện NSNN thìviệc giám sát thu - chi mới đem lại hiệu quả

Bốn là, không gây cản trở công việc của các đối tượng chịu sự giám sát: Cơ quan

giám sát muốn giám sát vấn đề gì phải xem vấn đề đó có thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của

cơ quan chịu sự giám sát Đồng thời, khi tiến hành giám sát mọi yêu cầu đoàn giám sátđưa ra nhằm mục đích dân chủ, khách quan và đúng thẩm quyền, tuyệt đối không làmảnh hưởng đến hoạt động bình thường của cơ quan chịu sự giám sát

Năm là, phải có các tiêu chuẩn, tiêu chí và hồ sơ, tài liệu hợp lệ làm cơ sở cho việc

giám sát, đánh giá liên quan đến thu - chi NSNN Các hồ sơ, tài liệu là những báo cáo,thống kê về số liệu thực tổng quan về tình hình thực hiện thu - chi NSNN tại địa phương.Thông qua các con số thực đó Đoàn giám sát sẽ có căn cứ đưa ra những kết luận và kiếnnghị cho công tác điều hành NSNN tại địa phương mình quản lý

Sáu là, các thông tin phục vụ công tác giám sát, đánh giá phải đầy đủ, kịp thời,

chuẩn xác, trung thực và minh bạch

Bảy là, phải xem xét toàn diện, đồng bộ các vấn đề liên quan đến quá trình thực

hiện thu - chi NSNN Công tác quản lý thu - chi NSNN liên quan đến nhiều cấp chínhquyền địa phương, nhiều lĩnh vực kinh tế trong xã hội Để việc giám sát mang lạihiệu quả tích cực thì cần phải xem xét, đánh giá các vấn đề liên quan đến NSNN mộtcách đồng bộ và có hệ thống, xuyên suốt cả quy trình lập, chấp hành và sử dụngNSNN Việc xem xét, đánh giá phải có đủ căn cứ, tài liệu; phải có phương pháp khoahọc phù hợp với đối tượng và nội dung đánh giá Các giải pháp, đề xuất kiến nghịphải thiết thực, cụ thể và bảo đảm tính khả thi Kết quả giám sát, đánh giá phải được

xử lý và phản hồi tích cực và phải được lưu trữ một cách hệ thống

1.3.3 Nội dung giám sát của HĐND tỉnh trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước

Giám sát của HĐND tỉnh trong lĩnh vực thu - chi NSNN được thể hiện qua giám sát tại kỳhọp và giám sát giữa hai kỳ họp, nội dung và quy trình cụ thể như sau:

1.3.3.1 Giám sát tại kỳ họp

a HĐND tỉnh xem xét các báo cáo, tờ trình và dự thảo nghị quyết của Ủy ban nhân dân tỉnh liên quan đến lĩnh vực thu - chi ngân sách

* Nội dung giám sát

- Báo cáo thu - chi NSNN hàng năm

- Xem xét Tờ trình và dự thảo nghị quyết về phê chuẩn quyết toán ngân sách địaphương

- Xem xét tờ trình và dự thảo nghị quyết phân bổ dự toán ngân sách địa phươnghàng năm

- Báo cáo đánh giá tình hình thực hiện thu - chi NSNN tại địa phương

vực thu chi ngân sách của Ủy ban nhân dân phải được các Ban của Hội đồng nhândân tỉnh thẩm tra theo sự phân công của Thường trực Hội đồng nhân dân cấp tỉnh.

- Thứ ba, Hội đồng nhân dân thảo luận Trước khi thảo luận, Hội đồng nhân dâncấp tỉnh có thể tổ chức thảo luận ở Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân Trong quá trìnhthảo luận tại phiên họp toàn thể, nếu còn có những ý kiến khác nhau thì Hội đồngnhân dân xem xét, quyết định

- Thứ tư, người đứng đầu cơ quan trình bày báo cáo có thể trình bày thêm nhữngvấn đề có liên quan mà Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quan tâm

- Thứ năm, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh có thể ra Nghị quyết về báo cáo côngtác khi xét thấy cần thiết

b Giám sát việc trả lời chất vấn của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân, các thành viên khác của Uỷ ban nhân dân liên quan đến lĩnh vực thu - chi NSNN

Có thể nói, đây là hình thức giám sát khá chặt chẽ và hiệu quả nhất trong cáchình thức giám sát của Hội đồng nhân dân Theo đó, chất vấn là một trong những nộidung chủ yếu của kỳ họp được đại biểu và cử tri rất quan tâm Trên cơ sở những vấn

đề được đông đảo cử tri và nhân dân bức xúc, ý kiến của các Ban của Hội đồng nhândân, các Tổ đại biểu và đại biểu Hội đồng nhân dân thông qua hoạt động giám sát,tiếp xúc cử tri, tiếp công dân, tiếp nhận đơn thư khiếu nại, tố cáo… Theo đó, trướcmỗi kỳ họp, Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh tổ chức hội nghị với lãnh đạo cácBan, các Tổ đại biểu và đại biểu Hội đồng nhân dân để thống nhất, lựa chọn nội dungchất vấn tại kỳ họp và nội dung chất vấn gửi đến Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, cáccác cơ quan có liên quan xem xét trả lời bằng văn bản và báo cáo, giải trình nội dungchất vấn tại kỳ họp

Tại Điều 115, Hiến pháp 2013, điểm đ, Điều 5 Luật Hoạt động giám sát củaQuốc hội và Hội đồng nhân dân năm 2015 đã ghi nhận về quyền chất vấn của đại

biểu Hội đồng nhân dân: “Đại biểu Hội đồng nhân dân chất vấn Chủ tịch Ủy ban

nhân dân, thành viên khác của Ủy ban nhân dân, Chánh án Tòa án nhân dân, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân, Thủ trưởng cơ quan thuộc Ủy ban nhân dân cùng cấp” Việc ghi nhận này phù hợp với nguyên tắc tổ chức và hoạt động của nhà nước

ta, đó là quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân, trong đó có chức năng giám sát các

cơ quan Nhà nước thuộc về Nhân dân mà Hội đồng nhân dân, đại biểu Hội đồng nhândân do cử tri bầu ra, thay mặt Nhân dân để thực hiện quyền lực nhà nước.

* Nội dung giám sát

Các nội dung chất vấn liên quan đến thu chi NSNN gồm các nội dung liên quanđến các chỉ tiêu phát triển kinh tế xã hội của địa phương; những vấn đề có tính bức xúc,

có tầm ảnh hưởng lớn, được đông đảo cử tri và đại biểu HĐND quan tâm; các nội dung

cử tri quan tâm như việc thực hiện chi trả chế độ chính sách cho người có công, các giađình chính sách…; việc thực hiện dự toán thu chi ngân sách của UBND tỉnh

* Quy trình giám sát

- Thứ nhất: trước khi diễn ra kỳ họp Thường trực HĐND ban hành văn bản đềnghị các đại biểu HĐND gửi nội dung chất vấn đến thường trực HĐND để xem xét,tổng hợp

- Thứ hai: Trên cơ sở các nội dung chất vấn của đại biểu HĐND, Thường trựcHĐND ban hành nghị quyết về các nội dung chất vấn và các đơn vị trả lời chất vấnxin ý kiến kỳ họp

- Thứ ba: UBND tỉnh, các đơn vị chuẩn bị nội dung trả lời chất vấn gửi các đạibiểu nghiên cứu trước, sau đó đại diện UBND tỉnh lên trả lời chất vấn trước kỳ họp

- Thứ tư: trên cơ sở nội dung trả lời của UBND, đại biểu HĐND có thể đưa ra câuhỏi truy vấn thêm để UBND trả lời, nhằm làm rõ những nội dung đại biểu quan tâm

- Thứ năm: Chủ tọa kết luận phiên chất vấn

1.3.3.2 Giám sát giữa hai kỳ họp: giám sát theo chuyên đề

về lĩnh vực thu - chi NSNN

Trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, khi xét thấy cần thiếtphải xác minh, làm rõ, hoặc muốn biết một số thông tin cụ thể trong quá trình hoạtđộng của các đối tượng chịu giám sát thì HĐND ban hành nghị quyết về việc thànhlập Đoàn giám sát chuyên đề

* Nội dung giám sát chuyên đề lĩnh vực thu chi NSNN

Việc giám sát tình hình thực hiện thu - chi NSNN tùy vào diễn biến kinh tế - xãhội tại địa phương mà đề ra những chuyên đề phù hợp cho từng thời kỳ, thông thườngbao gồm những nội dung trọng yếu như sau:

+ Tình hình triển khai, thực hiện nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh và hoạtđộng của Hội đồng nhân dân cấp dưới tại địa phương về lĩnh vực thu - chi NSNN.

+ Tình hình thực hiện nhiệm vụ 6 tháng đầu năm và dự kiến điều chỉnh kếhoạch năm về lĩnh vực kinh tế và ngân sách nhà nước;

+ Tình hình thanh quyết toán vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh;+ Tình hình bán đấu giá tài sản tịch thu và bán đấu giá quyền sử dụng đất trênđịa bàn tỉnh;

+ Việc thực hiện những nhiệm vụ, giải pháp, chính sách về thu NSNN nhằm cảithiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo điều kiện chodoanh nghiệp hoạt động trên địa bàn tỉnh;

+ Tình hình thực hiện nhiệm vụ năm nay và công tác chuẩn bị kế hoạch năm tới

về lĩnh vực tài chính ngân sách

* Quy trình giám sát chuyên đề lĩnh vực thu chi NSNN

Bước 1: Căn cứ chương trình giám sát, HĐND ra nghị quyết (quyết định đối với các cuộc giám sát của các Ban HĐND) thành lập Đoàn giám sát chuyên đề theo đề

nghị của Thường trực HĐND, các Ban HĐND và đại biểu HĐND

Nghị quyết (quyết định) của HĐND về việc thành lập Đoàn giám sát phảixác định rõ đối tượng, phạm vi, nội dung, kế hoạch giám sát, thành phần Đoàngiám sát và cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát Đoàn giám sát phải thôngbáo nội dung, kế hoạch, đề cương báo cáo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sựgiám sát chậm nhất là 15 ngày kể từ ngày HĐND ra nghị quyết thành lập Đoàngiám sát; thông báo chương trình và thành phần Đoàn giám sát chậm nhất là 10ngày trước ngày Đoàn tiến hành làm việc với cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sựgiám sát;

Đoàn giám sát của Thường trực HĐND do Chủ tịch HĐND hoặc Phó Chủ tịchHĐND làm Trưởng đoàn, các thành viên khác gồm Ủy viên của Thường trực HĐND, đạidiện Ban của HĐND và một số đại biểu HĐND Đại diện Ủy ban MTTQ Việt Nam cùngcấp, tổ chức thành viên của Mặt trận có thể được mời tham gia Đoàn giám sát

Đoàn giám sát của các ban HĐND do Trưởng Ban HĐND hoặc Phó trưởng BanHĐND làm Trưởng đoàn, các thành viên khác gồm Ủy viên của ban HĐND Đại diện

Ủy ban MTTQ Việt Nam cùng cấp, tổ chức thành viên của Mặt trận có thể được mờitham gia Đoàn giám sát.

Bước 2: Đoàn giám sát báo cáo kết quả giám sát.

Khi kết thúc hoạt động giám sát, Đoàn giám sát báo cáo kết quả giám sát đểHĐND xem xét tại kỳ họp gần nhất (đối với cuộc giám sát của Thường trực HĐND).Trước khi báo cáo HĐND, Đoàn giám sát báo cáo Thường trực HĐND về kết quảgiám sát

Đối với các cuộc giám sát của các Ban HĐND thực hiện, sau khi kết thúc hoạtđộng giám sát, Đoàn giám sát báo cáo kết qủa giám sát vơi Thường trực HĐND

Bước 3: Hội đồng nhân dân xem xét báo cáo của Đoàn giám sát theo trình tự sau đây:

- Đoàn giám sát báo cáo kết quả giám sát;

- Đại diện cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát báo cáo, giải trình;

- Hội đồng nhân dân thảo luận

Trong quá trình thảo luận, đại diện Đoàn giám sát có thể trình bày bổ sung vềnhững vấn đề liên quan

Bước 4: Hội đồng nhân dân ra nghị quyết về vấn đề được giám sát Nội dung nghị

quyết giám sát chuyên đề theo quy định tại Khoản 4 Điều 16 Luật Hoạt động giám sát củaQuốc hội và Hội đồng nhân dân năm 2015 Nghị quyết giám sát được gửi đến cơ quan, tổchức, cá nhân chịu sự giám sát và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan

1.3.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến giám sát của HĐND tỉnh trong lĩnh vực thu

- chi ngân sách nhà nước

Hiệu quả giám sát của HĐND là hiệu lực thi hành các kiến nghị của hoạt động giámsát, đem lại kết quả phù hợp với mục đích giám sát, với những chi phí hợp lý về nhân lực,thời gian, vật chất cho hoạt động giám sát, góp phần tác động đến đời sống kinh tế- xãhội, quốc phòng- an ninh, công tác quản lý nhà nước ở địa phương Có rất nhiều yếu tốảnh hưởng đến quá trình giám sát HĐND về lĩnh vực thu - chi NSNN, gồm:

1.3.4.1 Yếu tố chủ quan

- Năng lực và thái độ của đại biểu HĐND tỉnh trong hoạt động giám sát: Để

đảm bảo hiệu lực, hiệu quả của hoạt động giám sát, các chủ thể giám sát phải thực sự

là chủ thể có quyền lực, có bản lĩnh, trí tuệ Đây là một trong những tác nhân có

nhiều ảnh hưởng lớn đến hiệu lực hiệu quả của hoạt động giám sát của Hội đồng nhândân ở nước ta nói chung và Hội đồng nhân dân cấp tỉnh nói riêng Các đại biểu Hộiđồng nhân dân phần lớn là kiêm nhiệm hoặc là cấp dưới trong mối tương quan vềquyền lực với các đối tượng bị giám sát làm cho hoạt động giám sát nhiều khi là hìnhthức, chiếu lệ qua loa, ngại va chạm Đây là khâu yếu trong tổ chức quyền lực ở nước

ta hiện nay dù Luật Tổ chức chính quyền địa phương đã dần thể hiện xu hướng phânquyền, tản quyền và ủy quyền rõ ràng hơn so với trước Tuy nhiên, vấn đề về nhân sựluôn là trở ngại lớn của hiệu quả và hiệu lực giám sát ở Hội đồng nhân dân cấp tỉnh.Theo quy định của Luật và điều kiện thực tế của từng địa phương, việc bầu cử đạibiểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh luôn cân nhắc đến yếu tố cơ cấu Theo đó, trong cáccuộc bầu cử phải bảo đảm tỷ lệ các đại biểu Hội đồng nhân dân kiêm nhiệm và đại biểuchuyên trách Đại biểu chuyên trách là đại biểu chỉ thực hiện nhiệm vụ đại biểu Hội đồngnhân dân mà không kiêm nhiệm các chức danh quản lý nhà nước khác Như vậy, cơ cấuđại biểu hiểu một cách đơn giản nhất chính là tỷ lệ của đại biểu chuyên trách trong tươngquan với các đại biểu kiêm nhiệm trong Hội đồng nhân dân

- Cơ cấu, tổ chức bộ máy của HĐND: Yếu tố này có vai trò đặc biệt quan trọng,

quyết định kết quả hoạt động của HĐND, trong đó có hoạt động giám sát Trước đâyHĐND là cơ quan hoạt động không thường xuyên, bên cạnh đó đại biểu HĐND chủyếu hoạt động kiêm nhiệm nên hoạt động của HĐND nói chung và hoạt động giámsát của HĐND nói riêng còn hạn chế Với những thay đổi trong quy định của phápluật theo hướng chú trọng nâng cao vai trò hoạt động HĐND, đặc biệt từ khi Luật Tổchức chính quyền địa phương năm 2015 có hiệu lực, tổ chức bộ máy của HĐNDđược tăng cường, cụ thể Thường trực HĐND tăng về số lượng (cấp tỉnh gồm Chủtịch, 02 Phó Chủ tịch HĐND, Trưởng các Ban và Chánh Văn phòng HĐND; cấp tỉnhgồm Chủ tịch, 02 Phó Chủ tịch HĐND, Trưởng các Ban của HĐND); lực lượng đạibiểu HĐND hoạt động chuyên trách tăng (cấp tỉnh gồm 02 Phó Chủ tịch HĐND tỉnh;mỗi Ban của HĐND gồm 02 Phó Trưởng Ban hoạt động chuyên trách; Chánh Vănphòng HĐND là đại biểu HĐND hoạt động chuyên trách; ngoài ra Chủ tịch HĐND

có thể hoạt động chuyên trách); HĐND cấp tỉnh được thành lập 04 Ban; cấp tỉnh tổđại biểu HĐND chính thức được quy định là một chủ thể giám sát Cơ cấu, tổ chức bộ

máy đó là điều kiện để hoạt động giám sát của HĐND được chuyên nghiệp và ngàycàng hiệu lực, hiệu quả.

- Mối liên hệ giữa đại biểu Hội đồng nhân dân với cử tri, Nhân dân và các cơ quan có liên quan:

Hội đồng nhân dân là cơ quan đại diện nên ý kiến phản hồi của cử tri, các tầnglớp Nhân dân, các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội ở địa phương… về hoạt động củaHội đồng nhân dân, trong đó có hoạt động giám sát là hết sức quan trọng Thông quacác kênh thông tin khác nhau như các cuộc tiếp xúc cử tri, tiếp công dân…; hay gián tiếpthông qua các phương tiện thông tin đại chúng, cử tri có thể nêu ý kiến đánh giá kết quảgiám sát của Hội đồng nhân dân, Thường trực và các Ban của Hội đồng nhân dân, Tổ đạibiểu Hội đồng nhân dân, đại biểu Hội đồng nhân dân trong việc lựa chọn nội dung,chuyên đề giám sát, cách thức tổ chức và chất lượng các kết luận, kiến nghị giám sát,cũng như đánh giá về thái độ, ý thức của đối tượng chịu sự giám sát trong việc chấp hànhcác kiến nghị giám sát Sự đánh giá của dư luận xã hội tích cực hay tiêu cực đối với hoạtđộng giám sát sẽ phản ánh được mức độ hiệu quả của hoạt động giám sát

- Các điều kiện hỗ trợ hoạt động giám sát của HĐND cấp tỉnh:

Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân tỉnh trong lĩnh vực thu chi ngânsách là một lĩnh vực có phạm vi rộng và phức tạp, Giám sát lĩnh vực thu - chingân sách nhà nước là hoạt động giám sát mang tính chuyên ngành, với phạm virộng và phưc tạp, được tổ chức thực hiện theo quy định của Luật NSNN do đó cần

có hình thức và nội dung giám sát phù hợp, đồng thời chủ thể giám sát phải lànhững người có chuyên môn sâu về lĩnh vực thu chi ngân sách để có thể chỉ rađược những tồn tại hạn chế và đưa ra được các giửi pháp khắc phục hiệu quả.Trong khi đại biểu HĐND không phải ai cũng có chuyên môn về lĩnh vực tài chínhthu chi ngân sách vì vậy rất khó khăn trong quá trình giám sát Vì vậy để bảo đảmcho hoạt động này có hiệu quả cần phải có sự hỗ trợ của những chuyên gia trong

giám sát

1.3.4.2 Yếu tố khách quan

- Nhận thức của đối tượng được giám sát: Nhận thức và trách nhiệm của đối tượng

giám sát về hoạt động giám sát Đối tượng giám sát của HĐND rất rộng và trong thực

tế, cơ bản đối tượng giám sát đều không mong muốn được giám sát, rất ngại bị giámsát vì quá trình giám sát sẽ khiến cho cơ quan, tổ chức, cá nhân phải chuẩn bị báocáo, tài liệu liên quan, phải tham gia làm việc với chủ thể giám sát và đặc biệt là tâm

lý lo ngại khi giám sát, chủ thể giám sát sẽ phát hiện ra những hạn chế, việc làm chưađúng pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát, sẽ bị xử lý, kiến nghị

xử lý

- Sự phối hợp của đơn vị được giám sát với cơ quan thực hiện giám sát:

việc nhận thức đúng về giám sát của HĐND đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân

là tiền đề để đối tượng chịu sự giám sát thực hiện đúng trách nhiệm của mình,qua đó tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình tổ chức giám sát của chủ thể giámsát và nhờ đó quá trình giám sát có điều kiện để đảm bảo hiệu lực, hiệu quả.Thu-Chi ngân sách địa phương diễn ra ở nhiều lĩnh vực, liên quan đến nhiềuchủ thể và trong điều kiện môi trường luôn biến động, có nhiều chủ thể cùngtham gia vào công tác quản lý ngân sách địa phương do đó công tác giám sátNSNN gặp nhiều khó khăn Các đối tượng giám sát có ý thức tuân thủ pháp luật

sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý Đối tượng nộp thuế nhận thứcđược trách nhiệm và quyền lợi trong công tác nộp thuế, chủ động nộp thuế theođúng quy định, không trốn thuế, sẽ tạo thuận lợi cho công tác thu NSNN

- Các quy định pháp luật về tổ chức và hoạt động của HĐND tỉnh

Đây là yếu tố đầu tiên tác động lớn đến hiệu quả giám sát của Hội đồng nhân dân cấptỉnh Các quy định của Hiến pháp, pháp luật về hoạt động giám sát của HĐND Đây chính

là cơ sở pháp lý cho HĐND thực hiện chức năng, thẩm quyền giám sát và là yếu tố quantrọng có tác động rất lớn đến hiệu quả giám sát của HĐND Căn cứ vào các quy định vềtrách nhiệm, quyền hạn, thủ tục, trình tự giám sát được pháp luật quy định, từng chủ thểgiám sát của HĐND mới thực hiện được chức năng giám sát của mình Nếu như Luật Tổchức HĐND và UBND năm 2003 đã cụ thể hơn về hoạt động giám sát của HĐND so vớicác luật trước đó thì với Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND luật riêng vềhoạt động giám sát của cơ quan quyền lực nhà nước cho thấy càng quy định cụ thể, chi tiết

về thẩm quyền, hình thức, trình tự giám sát thì hoạt động giám sát càng có điều kiện để đạtđược hiệu lực, hiệu quả

Hệ thống các văn bản pháp luật có liên quan đến thu - chi NSNN và quản lý nhànước đối với Thu - chi NSNN như: Luật ngân sách nhà nước, Luật Đầu tư, Luật Đầu

tư công, Luật Doanh nghiệp, Luật thuế, Luật Quản lý thuế; thông tư, nghị định,nghị quyết, quyết định, chỉ thị về Thu - chi NSNN, về chức năng, nhiệm vụ củacác cấp chính quyền và các cơ quan chuyên môn Hệ thống văn bản pháp luật lànhân tố ảnh hưởng tới công tác quản lý nhà nước đối với thu-chi ngân sách địaphương vì các văn bản pháp luật là cơ sở để chính quyền địa phương tổ chứcthực hiện và điều hành Thu - chi NSNN, xác định được các nhiệm vụ cần thựchiện và trách nhiệm của mỗi cấp chính quyền trong quá trình điều hành thu -chi NSNN các cấp

- Điều kiện kinh tế - xã hội và tự nhiên của địa phương

Đây là yếu tố có ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả giám sát nói chung vàcông tác quản lý nhà nước nói riêng Mỗi địa phương sẽ có những điều kiệnkinh tế - xã hội và điều kiện tự nhiên khác nhau tuy nhiên đối với những nơicòn thiếu thốn về tất cả mọi mặt như: địa hình hiểm trở, núi cao vực sâu, đường

xá đi lại khó khăn, dân trí thấp, tỷ lệ biết tiếng phổ thông không nhiều…làmảnh hưởng không nhỏ tới hoạt động giám sát bởi trong quá trình giám sát phảixuống cơ sở, xuống các hộ dân để nắm bắt các thông tin, khảo sát việc thực thicủa các cơ quan nhà nước để xác minh những vấn đề chưa rõ Tuy nhiên khitiếp cận với một số hộ dân về việc thụ hưởng các chính sách thì chỉ có số ítngười dân nắm bắt được thông tin và trao đổi lại Điều này có ảnh hưởng khôngnhỏ tới hoạt động giám sát của HĐND

1.4 Kinh nghiệm giám sát của HĐND một số tỉnh trong lĩnh vực thu - chi ngân sách nhà nước và bài học kinh nghiệm cho Hội đồng nhân dân tỉnh Sơn La

1.4.1 Kinh nghiệm giám sát của HĐND một số tỉnh trong lĩnh vực thu - chi NSNN

a Kinh nghiệm giám sát của HĐND tỉnh Gia Lai

Thời gian qua, HĐND các cấp ở Gia Lai đã chủ động hơn trong việc xem xét, quyếtđịnh vấn đề tài chính, ngân sách ở địa phương Tuy nhiên, cần có sự đổi mới về phương

pháp, đặc biệt là phải bảo đảm các điều kiện để quyết định của HĐND về tài chính, ngânsách thực chất hơn; hoạt động giám sát về tài chính, ngân sách cũng thiết thực hơn.

Theo quy định của Luật Tổ chức Chính quyền địa phương, Luật Ngân sách Nhànước, HĐND tỉnh quyết định dự toán thu, chi ngân sách, phân cấp nguồn thu, nhiệm

vụ chi cho từng cấp ngân sách địa phương và giám sát việc thực hiện ngân sách Đểthực hiện nhiệm vụ theo luật định, HĐND tỉnh Gia Lai đã xác định phải chú trọngcông tác giám sát việc thực hiện ngân sách địa phương để có cơ sở quyết định ngânsách chính xác Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh đã thường xuyên quan tâm cơchế, chính sách; kế hoạch thu chi và quá trình thực hiện ngân sách của địa phương,đặc biệt là những nội dung được đề cập tại các kỳ họp HĐND; chú trọng xem xétviệc quản lý nhà nước gắn với các chủ trương đầu tư của tỉnh để đôn đốc thực hiệnđúng pháp luật, nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành ngân sách Quá trình thẩm trabáo cáo của UBND về thực hiện dự toán thu, chi ngân sách, Ban đặc biệt chú trọngviệc chấp hành chính sách, pháp luật và sự vận dụng linh hoạt, phù hợp với đặcđiểm, yêu cầu của địa phương

Giữa hai kỳ họp, Thường trực, các ban HĐND tỉnh thường xuyên phối hợp với cácngành liên quan kiểm tra, giám sát việc thực hiện thu chi ngân sách tại các cơ quan, đơn vị,UBND các huyện để bảo đảm việc thực hiện nghị quyết của HĐND về kế hoạch ngânsách được thực hiện hiệu quả, đúng pháp luật Qua công tác thẩm tra, giám sát, phát hiệnnhững vướng mắc, bất cập, Thường trực, ban HĐND đã có ý kiến với UBND tỉnh và một

số ngành chuyên môn về tình trạng thất thu, khó khăn trong thực hiện ngân sách của một

số cấp, ngành; chỉ tiêu ngân sách tỉnh giao các ngành, lĩnh vực, các tỉnh, thị, thành phốchưa phù hợp; việc giải ngân chi đầu tư xây dựng cơ bản, giải ngân vốn các chương trìnhmục tiêu quốc gia còn chậm… để có phương án khắc phục Nhiều kiến nghị sau giám sát,thẩm tra của Thường trực, ban HĐND được UBND tỉnh, các ngành liên quan tiếp thu, xử

lý kịp thời

Do nắm bắt tình hình thực tế, tích cực giám sát, thẩm tra, dự toán và phương án phân

bổ ngân sách hàng năm được HĐND tỉnh quyết định đúng thời hạn; bảo đảm tính cân đối,phù hợp với nhiệm vụ thu, chi ngân sách được giao, góp phần quan trọng phát triển KT-XHcủa địa phương Dự toán HĐND quyết định hàng năm đều được thực hiện đạt và vượt kế

hoạch Riêng chỉ tiêu thu ngân sách trên địa bàn, hàng năm đều được quyết định tăng hơn từ5-10% so với chỉ tiêu được giao để tạo nguồn đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng.

Để nâng cao chất lượng, hiệu quả quyết định ngân sách của HĐND tỉnh, kinhnghiệm của HĐND tỉnh Gia Lai là phải bảo đảm các điều kiện để HĐND thực hiện tốtquyền giám sát về tài chính, ngân sách Trước hết, cần thường xuyên tổ chức tập huấn,nâng cao kiến thức chuyên môn về tài chính, ngân sách; hướng dẫn quy trình và kỹ nănggiám sát ngân sách địa phương cho đại biểu HĐND; bồi dưỡng kiến thức cơ bản về việclập dự toán, phân bổ ngân sách, quyết toán ngân sách và quy trình giám sát ngân sách chothành viên Ban kiểm tra ngân sách, đại biểu HĐND để có thể xem xét, đánh giá chính xác,khách quan và đưa ra những kiến nghị giúp UBND và các cơ quan hữu quan thực hiện cácquy định về tài chính, ngân sách đúng pháp luật Cần có quy định cụ thể về chế độ cungcấp thông tin liên quan tài chính, ngân sách cho đại biểu HĐND, đặc biệt là thành viênBan kinh tế - ngân sách Ngoài những quy định của Luật NSNN, đại biểu HĐND cần nắmvững các quy định về hướng dẫn thu, chi, phân bổ ngân sách hàng năm của trung ươngcho địa phương; nghị quyết của HĐND về thu ngân sách Nhà nước trên địa bàn vàphương án phân bổ ngân sách của tỉnh; đồng thời, nắm được các quy định, biểu mẫu vàhình thức công khai ngân sách của Bộ Tài chính đối với các cấp ngân sách và các đơn vịhành chính nhà nước… để có cơ sở giám sát, thẩm tra

Điều quan trọng nữa là phải tăng thêm đại biểu HĐND hoạt động chuyêntrách, lựa chọn những đại biểu có năng lực, am hiểu sâu về lĩnh vực ngân sách đểgiúp Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh hoạt động chuyên sâu hơn, HĐNDquyết đáp chính xác về tài chính, ngân sách Ngoài ra, còn phải có cơ chế phốihợp giữa HĐND với Kiểm toán Nhà nước, cơ quan Kiểm toán Nhà nước có quytrình, thời gian kiểm toán ngân sách các địa phương phù hợp hơn, giúp HĐNDtrong quá trình giám sát, thẩm tra việc thu, chi và quyết toán ngân sách tại cácđịa phương Chuyên viên giúp việc cho Thường trực và Ban Kinh tế - Ngân sáchHĐND tỉnh phải có năng lực, trình độ chuyên môn về lĩnh vực kinh tế-ngân sách

để có thể tham mưu cho HĐND phân tích mặt được, chưa được trong quá trìnhthực hiện ngân sách và kiến nghị UBND, đơn vị được giám sát xem xét, chấn

chỉnh sai phạm kịp thời (Nguồn: Bài viết: Kinh nghiệm quyết định, giám sát

Ngân sách địa phương trên Báo đại biểu nhân dân của tác giả Hương Lan trên Báo Đại biểu dân cử tỉnh Gia Lai)

b Kinh nghiệm giám sát của HĐND tỉnh Lào Cai

HĐND giám sát ngân sách địa phương là theo dõi, kiểm tra việc tuân thủ pháp luật,các quy định hiện hành về quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước ở địa phương, từ đó đưa racác kiến nghị nhằm chấn chỉnh các hoạt động quản lý, sử dụng ngân sách và hoàn thiệncác cơ chế chính sách, phương thức quản lý, điều hành ngân sách địa phương một cáchphù hợp và hiệu quả Mục tiêu giám sát ngân sách của HĐND nhằm phát hiện và xử lýnhững vấn đề nảy sinh trong quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước, xem xét trách nhiệmpháp lý đối với những đối tượng bị giám sát; đánh giá hiệu quả trong sử dụng ngân sáchnhà nước; đề xuất xây dựng cơ chế, chính sách về quản lý và sử dụng ngân sách nhànước; chấn chỉnh kỷ luật, kỷ cương trong quản lý, điều hành ngân sách nhằm tăng cườnghiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương Nội dung giám sát ngân sáchđịa phương gồm: giám sát việc lập dự toán ngân sách địa phương; phân bổ ngân sách địaphương; việc chấp hành ngân sách địa phương; quá trình lập, thẩm định, xét duyệt và phêchuẩn quyết toán ngân sách địa phương

Để đạt được mục tiêu, hiệu quả cao trong giám sát ngân sách địa phương, đại biểuHĐND, đặc biệt là thành viên Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND cần được trang bị đầy đủ

kỹ năng giám sát Trong đó, cần quan tâm một số vấn đề sau:

Trước tiên, phải chọn đúng vấn đề cần giám sát Thực tiễn cho thấy, ngân sách địa

phương luôn gắn với tất cả hoạt động kinh tế - xã hội, quốc phòng-an ninh trên địa bàn,nhiệm vụ giám sát ngân sách địa phương cũng rất rộng, dàn trải trên tất cả các lĩnh vực.Chính vì vậy, phải lựa chọn vấn đề cần giám sát để bảo đảm tính tập trung, trọng điểm, cóhiệu quả Theo kinh nghiệm, đại biểu thường xem xét, lựa chọn các vấn đề nhạy cảm trongquản lý tài chính, ngân sách, những vấn đề được nhiều cử tri quan tâm như: quản lý, sửdụng ngân sách trong đầu tư XDCB, các chương trình mục tiêu; bố trí ngân sách cho cácchương trình, đề án trọng tâm; vấn đề thu ngân sách gắn với quản lý đất đai, tài sản; tìnhtrạng thất thu thuế ở một số lĩnh vực

Thứ hai, khi chuẩn bị giám sát nội dung gì, đại biểu HĐND cần xác định được các

thông tin liên quan, cần thiết phải thu thập Trong thực tế, một nội dung giám sát thường