Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục: Bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ hiệu trưởng các trường tiểu học tỉnh Tuyên Quang

Trong giai đoạn đẩy mạnh Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế, nguồn lực con người Việt Nam càng trở nên có ý nghĩa quan trọng, quyết định sự thành công của công cuộc phát triển đất nước. Giáo dục, đặc biệt giáo dục tiểu học ngày càng có vai trò và nhiệm vụ quan trọng trong việc tạo nền tảng nhằm xây dựng một thế hệ người Việt Nam mới, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội. Nghị quyết số 29NQTW ngày 04112013 Hội nghị Trung ương 8 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI đã khẳng định: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học,... Đổi mới chương trình nhằm phát triển năng lực và phẩm chất, người học, hài hòa đức, trí, thể, mỹ; người dạy, dạy chữ, dạy nghề. Đổi mới nội dung giáo dục theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành nghề,... Đa dạng hóa nội dung, tài liệu học tập, đáp ứng yêu cầu của các bậc học, các chương trình giáo dục, đào tạo và nhu cầu học tập suốt đời của mọi người,...’’

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐỖ ANH DƯƠNG

BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC PHÁT TRIỂN

CHƯƠNG TRÌNH NHÀ TRƯỜNG CHO ĐỘI NGŨ HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC

TỈNH TUYÊN QUANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐỖ ANH DƯƠNG

BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC PHÁT TRIỂN

CHƯƠNG TRÌNH NHÀ TRƯỜNG CHO ĐỘI NGŨ HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC

TỈNH TUYÊN QUANG

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS Nông Khánh Bằng

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các nội dung nghiên cứu, kết quả trong đề tài này là trung thực và chưa công bố dưới bất kỳ hình thức nào trước đây Những số liệu trong các bảng biểu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét, đánh giá được chính tác giả thu thập từ các nguồn khác nhau có ghi rõ trong phần tài liệu tham khảo

Thái Nguyên, ngày 19 tháng 7 năm 2018

Học viên thực hiện

Đỗ Anh Dương

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập, nhận và triển khai nghiên cứu đề tài, hoàn thành luận văn, em đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của quý Thầy

Cô trường Đại học sư phạm - Đại học Thái Nguyên

Trước hết, em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo, các thầy cô khoa Tâm lý - Giáo dục đã tham gia giảng dạy lớp cao học chuyên ngành Quản lí giáo dục khoá 24A

Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Nông Khánh Bằng đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn em trong thời gian nghiên cứu để hoàn thành luận văn

và có thể áp dụng có hiệu quả trong quá trình công tác

Tác giả xin chân thành cảm ơn các đồng chí Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Tuyên Quang; Các đồng chí lãnh đạo Phòng GDĐT các huyện, thành phố; Các đồng chí trong ban giám hiệu các trường tiểu học trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang đã tạo điều kiện, giúp đỡ tác giả hoàn thành luận văn

Xin cảm ơn, bạn bè, những người đã luôn bên tôi, động viên và khuyến khích tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn của mình

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình nghiên cứu song luận văn chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Em mong tiếp tục nhận được ý kiến góp ý của các thầy cô giáo cùng các đồng nghiệp

Xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Cấu trúc luận văn 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH NHÀ TRƯỜNG CHO ĐỘI NGŨ HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC 5

1.1 Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

1.1.1 Những nghiên cứu và kinh nghiệm của nước ngoài 5

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước 8

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài 11

1.2.1 Khái niệm chương trình, chương trình nhà trường, phát triển chương trình nhà trường 11

1.2.2 Khái niệm năng lực, năng lực phát triển chương trình nhà trường 14

1.2.3 Khái niệm bồi dưỡng, Bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường 16

1.2.4 Khái niệm hiệu trưởng 17

1.3 Trường tiểu học và yêu cầu về năng lực, phẩm chất đội ngũ Hiệu trưởng các trường tiểu học 18

1.3.1 Trường tiểu học 18

1.3.2 Yêu cầu về phẩm chất và năng lực của đội ngũ Hiệu trưởng trường tiểu học 21

1.4 Bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu

trưởng các trường tiểu học 21 1.4.1 Mục tiêu của việc bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường

cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học 23 1.4.2 Nguyên tắc bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường 23 1.4.3 Nội dung bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội

ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học 24 1.4.4 Quy trình phát triển Chương trình giáo dục nhà trường cho đội ngũ Hiệu

trưởng các trường Tiểu học 27 1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến bội dưỡng năng lực phát triển chương trình

nhà trường cho đội ngũ hiệu trưởng các trường Tiểu học 30 1.5.1 Các yếu tố khách quan 30 1.5.2 Các yếu tố chủ quan 31

Chương 2 THỰC TRẠNG BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC PHÁT TRIỂN

CHƯƠNG TRÌNH NHÀ TRƯỜNG CHO ĐỘI NGŨ HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TỈNH TUYÊN QUANG 33

2.1 Khái quát vê tình hình phát triển kinh tê, văn hóa - xã hội và giáo dục của

tỉnh Tuyên Quang 33 2.1.1 Khái quát về tình hình kinh tế - chính trị - xã hội tỉnh Tuyên Quang 33 2.1.2 Khái quát về giáo dục tiểu học tỉnh Tuyên Quang 34 2.2 Khái quát về khảo sát thực trạng bồi dưỡng năng lực phát triển chương

trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang 35 2.3 Thực trạng chương trình sách giáo khoa hiện hành 36 2.4 Thực trạng bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho

đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang 37 2.4.1 Thực trạng về việc tham gia các chương trình bồi dưỡng năng lực phát

triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang 37 2.4.2 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý và đội ngũ Hiệu trưởng các

trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang về bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường 38

2.4.3 Thực trạng nội dung bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà

trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang 43

2.4.4 Thực trạng quy trình bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang 45

2.4.5 Thực trạng kết quả của công tác bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang 56

2.4.6 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang 59

2.5 Đánh giá chung về thực trạng bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang 61

2.5.1 Mặt mạnh 61

2.5.2 Hạn chế 63

Kết luận chương 2 64

Chương 3 BIỆN PHÁP BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH NHÀ TRƯỜNG CHO ĐỘI NGŨ HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TỈNH TUYÊN QUANG 65

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 65

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích 65

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 65

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 65

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 66

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 66

3.2 Một số biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng 66

3.2.1 Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức Hiệu trưởng các trường Tiểu học về tầm quan trọng của việc bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường 66

3.2.2 Biện pháp 2: Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình giáo dục nhà trường 69

3.2.3 Biện pháp 3: Tổ chức Hội thảo lựa chọn, quyết định phương án bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang 71

3.2.4 Biện pháp 4: Tăng cường kiểm tra, giám sát quy trình phát triển chương

trình cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học 74

3.2.5 Biện pháp 5: Đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương 81

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 84

3.4 Khảo nghiệm tính cấp thiết và tình khả thi của các biện pháp 85

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 85

3.4.2 Đối tượng khảo nghiệm 85

3.4.3 Nội dung khảo nghiệm 85

3.4.4 Phương pháp khảo nghiệm 85

3.4.5 Kết quả khảo nghiệm 85

Kết luận chương 3 89

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 90

1 Kết luận 90

2 Kiến nghị 91

TÀI LIỆU THAM KHẢO 93 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT

CNXH : Chủ nghĩa xã hội

GD : Giáo dục GDPT : Giáo dục phổ thông

GV : Giáo viên

HS : Học sinh

TH : Tiểu học THCS : Trung học cơ sở THPT : Trung học phổ thông

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Nhận thức của cán bộ quản lý và đội ngũ Hiệu trưởng các trường

Tiểu học tỉnh Tuyên Quang về khái niệm bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình Nhà trường 39 Bảng 2.2 Nhận thức của cán bộ quản lý và đội ngũ Hiệu trưởng các trường

Tiểu học tỉnh Tuyên Quang về mục tiêu bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình Nhà trường 41 Bảng 2.3 Thực trạng nội dung bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà

trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang 43 Bảng 2.4 Quy trình bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho

đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang 46 Bảng 2.5 Khảo sát, đánh giá nhu cầu của học sinh và nhu cầu của xã hội về năng

lực phát triển chương trình nhà trường Tiểu học tại tỉnh Tuyên Quang 48 Bảng 2.6 Thực trạng xác định mục đích, mục tiêu bồi dưỡng năng lực phát

triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang 50 Bảng 2.7 Bồi dưỡng năng lực rà soát, sắp xếp, thiết kế lại chương trình nhà trường 51 Bảng 2.8 Thực trạng thực thi bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà

trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang 52 Bảng 2.9 Thực trạng đánh giá công tác bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình

nhà trường đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang 54 Bảng 2.10 Thực trạng kết quả của công tác bồi dưỡng năng lực phát triển

chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang 57 Bảng 2.11 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi dưỡng năng lực

phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang 60 Bảng 3.1 Khảo sát tính cấn thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 86

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong giai đoạn đẩy mạnh Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế, nguồn lực con người Việt Nam càng trở nên có ý nghĩa quan trọng, quyết định sự thành công của công cuộc phát triển đất nước Giáo dục, đặc biệt giáo dục tiểu học ngày càng có vai trò và nhiệm vụ quan trọng trong việc tạo nền tảng nhằm xây dựng một thế hệ người Việt Nam mới, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội

Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 của Ban

Chấp hành Trung ương khóa XI đã khẳng định: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng

bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm

chất, năng lực của người học, Đổi mới chương trình nhằm phát triển năng lực và

phẩm chất, người học, hài hòa đức, trí, thể, mỹ; người dạy, dạy chữ, dạy nghề Đổi mới nội dung giáo dục theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành nghề, Đa dạng hóa nội dung, tài liệu học tập, đáp ứng yêu cầu của các bậc học, các chương trình giáo dục, đào tạo và nhu cầu học tập suốt đời của mọi người, ’’ [1]

Muốn phát triển chương trình nhà trường ngay từ bậc học tiểu học, đòi hỏi phải thực hiện tốt công tác bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho Hiệu trưởng các trường Tiểu học Người Hiệu trưởng có năng lực chuyên môn tốt sẽ góp phần xác định mục tiêu giáo dục theo từng giai đoạn, từng bước làm chủ những phương pháp tiếp cận mới nhất, đẩy mạnh xây dựng và thực hiện các chính sách đảm bảo chất lượng toàn diện chương trình nhà trường

Thực hiện Kế hoạch số 44/KH-UBND ngày 09/8/2014 của UBND tỉnh Tuyên Quang về thực hiện Nghị quyết 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành trung ương Đảng khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo được nêu

rõ một trong các nhiệm vụ và giải pháp cần thiết là “Thực hiện đổi mới chương trình

nội dung giáo dục theo sự chỉ đạo của Bộ GDĐT phù hợp với thực tiễn của tỉnh Tuyên Quang; đổi mới nội dung theo hướng tinh giản,cơ bản hiện đại, giảm tính hàn lâm, tăng tính thực hành và vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn” Các trường

tiểu học tỉnh Tuyên Quang trong toàn tỉnh thực hiện thống nhất 01 bộ phân phối chương trình chung Tuy nhiên, khi áp dụng thống nhất 01 bộ phân phối chương trình như trên tại một số trường thấy còn có bất cập chưa thật phù hợp với đối tượng học sinh và điều kiện cụ thể của từng trường đặc biệt là các trường ở khu vực trung tâm với các trường ở khu vực vùng sâu, xa Hơn nữa không phát huy được quyền tự chủ,

tính sáng tạo của cán bộ, giáo viên trong các nhà trường trong việc thiết kế chương trình dạy học và hoạt động giáo dục Vì vây cần thiết phải thực hiện phát triển chương trình giáo dục nhà trường để phù hợp với thực tiễn của nhà trường và điều kiện kinh tế xã hội của địa phương

Vì vậy, để nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác phát triển chương trình

nhà trường thì việc thực hiện đề tài “Bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang” là

một việc làm cần thiết và có ý nghĩa thực tiễn cao

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang, đề tài tiến hành đề xuất một số biện pháp bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: Năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học

- Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang

4 Giả thuyết khoa học

Chất lượng đào tạo phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, nhiều khâu quan trọng trong quá trình đào tạo, một trong các yếu tố quan trọng đó là chương trình đào tạo Thực tế hiện nay công tác bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang vẫn thực hiện theo chương trình đào tạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo nên vẫn còn bộc lộ nhiều tồn tại, bất cập, hạn chế và chưa đạt được hiệu quả cao Vì vậy nếu nghiên cứu, đề xuất được biện pháp bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học, phù hợp với điều kiện thực tiễn địa phương từng vùng miền, đáp ứng yêu cầu của học sinh và địa phương thì sẽ nâng cao chất lượng giáo dục ở trường tiểu học tỉnh Tuyên Quang

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận về bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học

- Khảo sát thực trạng bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang

- Đề xuất các biện pháp bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

Đề tài đi sâu nghiên cứu bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho Hiệu trưởng các trường Tiểu học trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang của Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

- Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp hệ thống hóa các tài liệu khoa học, các văn bản liên quan đến quản lý phát triển chương trình giáo dục để xây dựng

cơ sở lý luận của đề tài

7.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp phỏng vấn

Trao đổi, trò chuyện với cán bộ quản lí Sở Giáo dục, phòng Giáo dục và Hiệu trưởng các trường Tiểu học tham gia công tác tổ chức, thực hiện bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang nhằm tìm hiểu nhận thức, thái độ và cách thức tổ chức, quy trình xây dựng và phát triển chương trình đào tạo, công tác kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng qua đó nắm bắt thực trạng cũng như đề xuất các biện pháp bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học

trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang

7.2.2 Phương pháp điều tra (điều tra phỏng vấn, điều tra qua phiếu, bảng hỏi)

Điều tra bằng bảng hỏi nhằm thu thập những thông tin về các hoạt động quản

lý của cán bộ quản lí trực thuộc Sở Giáo dục, phòng giáo dục, và hiệu trưởng các trường tiểu học khi thực hiện bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang Đồng thời biết được các cách thức, quy trình áp dụng trong công tác bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang

7.2.3 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Nghiên cứu các báo cáo về việc bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang Nghiên cứu về nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, quy trình, cách kiểm tra đánh giá kết quả, cách xây dựng, phát triển và thực hiện áp dụng bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học để bổ sung, hoàn thiện thông tin về các vấn đề đã điều tra

7.2.4 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

Trao đổi với các chuyên gia có nhiều kinh nghiệm nhằm tiếp thu ý kiến của họ về tính cần thiết, tầm quan trọng và tính khả thi của các biện pháp đề xuất để có những kết

luận chính xác và định hướng vận dụng các biện pháp đó vào trong thực tiễn

7.2.5 Phương pháp dự báo

Dựa trên kết quả điều tra cũng như trao đổi, trò chuyện với cán bộ quản lý trực thuộc Sở Giáo dục, phòng Giáo dục và Hiệu trưởng một số trường Tiểu học; chúng tôi đưa ra những nhận định, dự báo về việc bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tại tỉnh, từ đó đề xuất các biện pháp để nâng cao chất lượng công tác bồi dưỡng năng lực phát triển chương

trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang

7.2.6 Phương pháp sử dụng toán thống kê

Để có những nhận xét khách quan về kết quả nghiên cứu, chúng tôi đã sử dụng phương pháp thống kê toán học để tìm hiểu thực trạng phát triển chương trình đào tạo ngành Công nghệ chế tạo máy

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Khuyến nghị, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung luận văn gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà

trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học

Chương 2: Thực trạng bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường

cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang

Chương 3: Biện pháp bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường

cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH NHÀ TRƯỜNG CHO ĐỘI NGŨ HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC

1.1 Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Những nghiên cứu và kinh nghiệm của nước ngoài

1.1.1.1 Những nghiên cứu về phát triển chương trình

Vấn đề phát triển chương trình nhà trường (school-based curriculum development) đã được tiến hành ở Mĩ, Canada, Anh, Israel, Australia, New Zealand… (từ những năm 90 của thế kỉ XX) và ở Hồng Kông, Trung Quốc, Nhật Bản, Đài Loan… (từ năm 2000) Phát triển chương trình nhà trường một mặt nhằm thực hiện

sự phân cấp trong phát triển chương trình giáo dục và tăng cường tính dân chủ trong quản lí hệ thống giáo dục; mặt khác tạo điều kiện để các nhà trường, trên cơ sở phân tích chương trình giáo dục quốc gia, hoạch định, thiết kế các chương trình, kế hoạch dạy học cụ thể, phù hợp với riêng mình, nâng cao trách nhiệm của nhà trường đối với nhu cầu và lợi ích của giáo dục nói chung, với GV và HS của mình nói riêng

Có nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả trên thế giới về phát triển chương trình nhà trường và các vấn đề liên quan

Index đã có 350 (trong đó có 29 luận án tiến sĩ) bài viết về phát triển chương trình nhà trường Ngoài ra còn có nhiều công trình nghiên cứu đến từ Hoa kì, Canada, Vương quốc Anh, Israel Cuối thập niên 80 đầu thập niên 90 ở New Zealand cũng xuất hiện một số chuyên khảo, báo cáo tổng kết đề tài khoa học, bài báo về phát triển chương trình nhà trường (Ramsey et al., 1995; Ramsey, Hawk, Harold, Mariot, và Posskin.1993)

Ở New Zealand các công trình về phát triển chương trình nhà trường ít hơn, bao gồm một vài chuyên khảo, bài báo, báo cáo tổng kết đề tài khoa học… nhờ có 2

dự án lớn về phát triển chương trình nhà trường cuối những năm 80 đầu những năm

90 (Ramsey và cộng sự 1995 Ramsey, Hawk, Harold, Marriot và Posskit, 1993) 10 năm gần đây số công trình viết về phát triển chương trình nhà trường tăng không đáng kể Tuy nhiên từ năm 2000 nhiều công trình được thấy ở Hong Kong, Trung quốc, Nhật, Đài Loan

Các công trình này tập trung giải quyết một số vấn đề lí luận liên quan đế phát triển chương trình nhà trường, như định nghĩa chương trình nhà trường, các nguyên tắc, luận cứ, vai trò của nhà nước, nhà trường trong đó có nhấn mạnh vai trò của giáo viên trong phát triển chương trình nhà trường Nhiều công trình đề cập tới vai trò của cộng

đồng, trong đó có vai trò của cha mẹ học sinh, của các bên liên quan (steakholder), các chuyên gia trong phát triển chương trình nhà trường

1.1.1.2 Những kinh nghiệm của các nước trên thế giới về phát triển chương trình

Ở Hàn Quốc, trong vòng 42 năm từ 1955 đến 1997 các nhà giáo dục của Hàn

Quốc đã nghiên cứu, thay đổi 7 lần chương trình giáo dục quốc gia Chương trình quốc gia lần thứ 7 được công bố vào ngày 30/12/1997, năm 2007 chương trình giáo dục phổ thông của hàn Quốc lại đã thay đổi và hiện đang chuẩn bị xây dựng lại chương trình mới (chỉ tập trung ở bậc trung học phổ thông) gọi là chương trình 2009 Mỗi lần thay đổi chương trình ở mỗ cấp học có một mục tiêu khác nhau như Mục tiêu của bậc THPT nhằm khuyến khích học sinh có những kỹ năng khác nhau cần thiết cho tương lai và với tính cách của một công dân toàn cầu

Ở Malaysia Giáo dục phổ thông Malaysia luôn được phát triển, lịch sử phát

triển chương trình giáo dục phổ thông ở Malaysia trải qua 07 lần thay đổi, lần thứ 7 vào giai đoạn 2010-2012 là xây dựng và thử nghiệm chương trình phổ thông mới Chương trình giáo dục phổ thông của Malaysia đặt ra 4 nhóm mục tiêu cơ bản là: Người học phát triển cân bằng về trí tuệ, tinh thần và tình cảm; có trách nhiệm công dân, có hiểu biết và có thể tham gia vào cuộc chơi toàn cầu Cả 4 nhóm mục tiêu này đều được xây dựng dựa trên cơ sở của các thành tố: Triết lý giáo dục quốc gia, chính sách giáo dục quốc gia, tầm nhìn giáo dục 2020, kế hoạch dài hạn Malaysia lần thứ 3,

xu thế giáo dục thế giới, các lý thuyết học tập và 4 trụ cột giáo dục của UNESCO

Giáo dục trung học chia thành 2 bậc: Trung học bậc thấp (năm1-3), Trung học bậc cao (năm 4-5)

Ở Liên bang Nga Nội dung phát triển chương trình nhà trường theo truyền

thống được phân chia thành các lĩnh vực Khoa học xã hội- nhân văn và Khoa học tự nhiên-Toán học Lĩnh vực Khoa học xã hội- nhân văn bao gồm các môn học: tiếng Nga, tiếng nước ngoài, Văn học, Nghệ thuật, Lịch sử, Địa lý, Xã hội Lĩnh vực Khoa học tự nhiên-Toán học bao gồm các môn học: Toán học, Tin học, Vật lý, Hóa học, Sinh học

Tổ chức dạy học phân ban ở trung học phổ thông: Từ những năm 1970, Liên bang Nga cho thí điểm và từ những năm 1980 đưa vào chương trình giảng dạy các môn học nâng cao tự chọn bắt buộc, các giáo trình tự chọn ngoại khóa chuyên sâu, cơ

sở của giáo dục phân hóa Có các lớp học thí điểm dạy học một số môn chuyên như Toán, Lý, Hóa, Sinh, Ngoại ngữ

Liên Xô trước đây áp dụng hệ thống giáo dục phổ thông 10 năm gồm 3 cấp Tiểu học: 4 năm, trung học cơ sở: 4 năm, trung học phổ thông hoàn chỉnh: 2 năm

Chương trình học gồm 3 phần: chuẩn quốc gia+ nhà trường lựa chọn+ học sinh tự chọn

Ở Phần Lan Việc đổi mới chương trình nhà trường diễn ra theo chu kì khoảng

10 năm Chương trình quốc gia đầu tiên vào năm 1970 là chặt chẽ và chi tiết, sau nhiều lần đổi mới, cuộc đổi mới tiếp theo gần đây nhất bắt đầu năm 2000, Chương trình mới được ban hành năm 2004 và triển khai bắt buộc vào 2006 Hiện nay Phần Lan cũng đang chuẩn bị cho đổi mới chương trình giáo dục phổ thông trong tương lai (chẳng hạn đã thành lập nhóm để xem xét sự phân bổ thời lượng như thế nào, ?) Nhìn tổng quát quá trình đổi mới chương trình ở Phần Lan cho thấy quá trình chuyển

từ chương trình truyền thống, quản lý tập trung (với chương trình cụ thể) tới chương trình trên cơ sở nhà trường mà nhấn mạnh tới quá trình dạy và học hơn là nhấn mạnh tới nội dung các bộ môn khoa học, tới “Truyền đạt” các nội dung Tương tự như vậy, việc quản lý giáo dục cũng phát triển có hệ thống từ quản lý tập trung, cứng nhắc sang quản lý địa phương mềm dẻo và trên cơ sở nhà trường Lý do đáp ứng sự đa dạng giữa các vùng miền, giữa các cá nhân người học; tăng tính tự chủ của nhà trường, giáo viên; nhằm nâng cao chất lượng giáo dục

Ở Trung Quốc Từ khi thành lập nước (10/1949) đến nay Chương trình giáo

dục phổ thông đã trải qua 5 giai đoạn phát triển đó là Giai đoạn đầu thành lập nước đến 1957, Giai đoạn xây dựng toàn diện chủ nghĩa xã hội 1958-1565; Giai đoạn “Đại cách mạng văn hóa” 1966-1976; giai đoạn chấn chỉnh hỗn loạn, xây dựng hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa 1977-1986; giai đoạn cải cách giáo dục theo tinh thần Nghị quyết cải cách thể chế giáo dục của Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc 1986 - nay Cách tiếp cận phát triển Chương trình giáo dục phổ thông là: (1) Chuyển từ chỗ chú trọng xã hội sang quan tâm đến cả xã hội và cá nhân, (2) Chuyển từ chỗ chỉ chú trọng kết quả sang quan tâm đến cả kết quả và quá trình, (3) Chuyển từ chỗ thiên về kinh nghiệm sang coi trọng cả kinh nghiệm và thể nghiệm

Mỗi chương trình Giáo dục phổ thông đều có mục tiêu và cấu trúc nội dung cụ thể Chương trình giáo dục trung học sơ cấp bao gồm hai bộ phận: Môn học và hoạt động Chủ yếu do nhà nước thống nhất xây dựng, tuy nhiên cũng có một phần do địa phương bố trí

Những nghiên cứu và kinh nghiệm về phát triển chương trình giáo dục phổ thông của một số nước nêu trên cho thấy hệ thống phát triển chương trình được thực hiện ở 03 cấp học Tiểu học, Trung học cơ sở, và Trung học phổ thông Tuy nhiên ở mỗi nước khác nhau thì qui định thời gian dành cho từng cấp học là khác nhau Chương trình được phân hóa trên cơ sở năng lực học, trên cơ sở hứng thú và định

hướng nghề nghiệp tương lai Mở rộng quyền tự chủ cho các địa phương và trường học trong việc tổ chức và thực hiện chương trình, giảm tính chất “tập quyền” của chương trình Nhà trường được phép mở rộng các hoạt động hợp lý Hạn chế tối đa những nội dung không cần thiết, rườm rà và tổ chức các nội dung theo một hệ thống thứ tự bảo đảm sự nguyên vẹn không gián đoạn Đa dạng hóa nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy để phù hợp với cá tính, năng lực, năng khiếu và hướng lựa chọn nghề nghiệp của học sinh Chất lượng chương trình được kiểm định xuyên suốt

hệ thống đánh giá chương trình bằng việc áp dụng chuẩn đã xác định

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước

Xuất phát từ quan điểm “Coi con người là động lực trực tiếp của sự phát triển, cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục là quốc sách hàng đầu” Đất nước ta đang bước vào thời kỳ hội nhập mạnh mẽ và sâu rộng trên tất cả các lĩnh vực, trong đó giáo dục có vai trò quyết định đối với sự tồn tại và phát triển của quốc gia

Quyết định số 1215/QĐ-BGDĐT ngày 04/04/2013 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục

và Đào tạo thực hiện giai đoạn một (2013-2015) hoàn thiện Đề án “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”, đã đề ra mục tiêu và nhiệm vụ: Xây dựng đội ngũ cán

bộ quản lý trong đó đội ngũ Hiệu trưởng theo hướng chuẩn hoá, nâng cao chất lượng, bảo đảm đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống, lương tâm nghề nghiệp và trình độ chuyên môn Đổi mới công tác quản lý giáo dục và cán bộ quản lý giáo dục theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả

Trong tài liệu Tổng quan các công trình nghiên cứu về phát triển chương trình

nhà trường Nguyễn Đức Chính đã giới thiệu và phân tích một số định nghĩa tiêu biểu

của các nhà khoa học trên thế giới về khái niệm này Tiếp cận vấn đề từ mối liên hệ giữa chương trình giáo dục quốc gia và chương trình giáo dục cơ sở, có thể thấy định nghĩa về chương trình nhà trường do Bộ Giáo dục New Zealand đề xuất là phù hợp hơn cả với nội dung của chuyên đề: “Chương trình nhà trường bao gồm những cách thức nhà trường thực hiện các tuyên bố trong chương trình quốc gia Chương trình đó

có tính đến nhu cầu, ưu tiên, các nguồn lực của địa phương và được thiết kế với sự tham gia của cộng đồng nhà trường (…) Chương trình giáo dục New Zealand đảm bảo sự mềm dẻo, cho phép các trường cùng giáo viên thiết kế chương trình phù hợp với nhu cầu học tập của học sinh mình Chương trình nhà trường được tổ chức linh hoạt để đáp ứng nhu cầu của mỗi học sinh, phù hợp với cách hiểu mới về các phong

cách học khác nhau của học sinh, phù hợp với những thay đổi trong điều kiện kinh tế

- xã hội, phù hợp với những yêu cầu và kì vọng của cộng đồng địa phương”

Triển khai các quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đối với sự phát triển giáo dục, đã

có nhiều tác giả đi sâu nghiên cứu về lý luận quản lý giáo dục và công tác phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trong đó có đội ngũ Hiệu trường, một số công trình nghiên cứu như sau:

Luận văn thạc sĩ năm 2012 của Phan Văn Thiết, trường Đại học Vinh: “Một số giải pháp cơ bản nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý trong các trường tiểu học ở huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An” Tác giả tập trung nghiên cứu về cơ sở lý luận về quản lý, nguồn cán bộ quản lý, yêu cầu và phẩm chất của người quản lý, qua đó để phản ánh, đánh giá được thực trạng chất lượng của đội ngũ cán bộ quản lý trong các trường tiểu học ở huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An Từ đó tác giả đã đưa ra được sáu giải pháp để nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý Tuy nhiên các giải pháp mà tác giả đề xuất đã không thật sự thuyết phục vì chỉ dựa trên những ý kiến chủ quan của tác giả

Luận văn thạc sĩ năm 2012 của Đặng Thị Phương Thủy, trường Đại học Vinh:

“Giải pháp phát triển đội ngũ cán bộ quản lý các trường đào tạo công nhân kỹ thuật tỉnh Nghệ An” Nội dung đã làm rõ đặc trưng của cán bộ quản lý, đánh giá được những yếu tố ảnh hưởng làm ảnh hưởng đến phát triển cán bộ quản lý từ đó đưa ra được giải pháp để nâng cao chất lượng của đội ngũ cán bộ quản lý Tác giả có nhấn mạnh đến những yếu tố cấu thành nhà quản lý, đề cập tới cách thức để đánh giá cán

bộ quản lý

Bên cạnh những công trình nghiên cứu trên về đội ngũ cán bộ quản lý, ở nước

ta có nhiều nhà khoa học nghiên cứu về Phát triển chương trình giáo dục Tác giả

Nguyễn Hữu Châu với công trình “Một số vấn đề cơ bản về phát triển chương trình”

đã chỉ ra các quan điểm khác nhau về cách tiếp cận phát triển chương trình và quy trình về phát triển chương trình [5]

Tác giả Phạm Hồng Quang, với công trình “Phát triển chương trình đào tạo

giáo viên - những vấn đề lý luận và thực tiễn”, tác giả đề cấp đến vấn đề chất lượng

đào tạo nói chung và chất lượng đào tạo giáo viên nói riêng phụ thuộc vào nhiều yếu

tố, trong đó chất lượng chương trình có tầm quan trọng đặc biệt Người giáo viên có thích ứng được với yêu cầu của thực tiễn giáo dục phổ thông hay không phụ thuộc vào quá trình đào tạo-khâu chuẩn bị quan trọng của các khoa trường sư phạm Việc đào tạo một giáo viên có chất lượng là mục tiêu của các cơ sở đào tạo giáo viên Chất lượng giáo dục, chất lượng giáo viên, chất lượng chương trình là các khái niệm cơ

bản cốt logic của giáo dục [21] Trong công trình nghiên cứu “Phát triển chương

trình và tổ chức quá trình đào tạo” thì tác giả đề cập các vấn đề phần lý thuyết gồm

(1) chương trình và phát triển chương trinh đào tạo; (2) Nội dung và chương trình giáo dục; phần thực hành - tự nghiên cứu có (1) Đối tượng đào tạo-cơ sở xuất phát để xây dựng và phát triển chương trình, (2) Kết quả phân tích chương trình đào tạo thạc

sỹ quản lý giáo dục dưới góc độ tiếp cận năng lực, (3) Các phương án hoàn thiện chương trình đào tạo thạc sỹ quản lý giáo dục [22]

Tác giả Nguyễn Đức Chính với công trình “phát triển chương trình giáo dục”

Công trình này giới thiệu những thay đổi to lớn trong đời sống kinh tế xã hội, khoa học và công nghệ quốc tế và trong nước, vai trò của giáo dục nói chung và giáo dục đại học nói riêng trong việc cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước, nhất là sau khi Việt Nam gia nhập WTO - qua đó, xác định vai trò của chương trình giáo dục trong bối cảnh mới Công trình cung cấp những vấn đề cơ bản về chương trình giáo dục, chương trình nhà trường trong quá trình phát triển của giáo dục phục vụ cho sự phát triển kinh tế xã hội, khoa học và công nghệ; đồng thời cũng giải thích các thành tố của chương trình và mối quan hệ giữa chúng, khái niệm phát triển chương trình, một số cách tiếp cận cơ bản trong thiết kế chương trình giáo dục Cách tiếp cận nội dung, cách tiếp cận mục tiêu, cách tiếp cận hệ thống, cách tiếp cận quản lí, cách tiếp cận theo quá trình, cách tiếp cận nhân văn và một cách tiếp cận tổng hợp [7]

Liên quan đến vấn đề phát triển chương trình nhà trường đã có một số luận

văn ở trình độ thạc sĩ như: “Một số cơ sở lý luận và thực tiễn phát triển chương trình

tiểu học của một số nước trê thế giới và Việt Nam” của tác giả Nguyễn Quốc Tuấn

[26] “Phát triển chương trình giáo dục nhà trường tại THPT Chuyên Hùng Vương, tỉnh

Phú Thọ” của tác giả Hoàng Văn Cường [9]

Tuy đã có một số công trình nghiên cứu liên quan tới phát triển đội Hiệu trưởng, và phát triển chương trình nhà trường nêu ở trên, nhưng những công trình này mới đề cập tới quản trị cán bộ quản lý các góc độ tiếp cận khác nhau, có những nghiên cứu thì đề cập tới giải pháp cụ thể để phát triển đội ngũ cán bộ quản lý… Đến nay vẫn chưa có một nghiên cứu nào nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện và sâu sắc về đội ngũ Hiệu trưởng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang, đặc biệt theo hướng bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình ở bậc Tiểu học Vì vậy việc thực hiện đề tài này sẽ không trùng lắp, đảm bảo tính độc lập và có ý nghĩa lý luận và thực tiễn lớn đối với việc bồi dưỡng năng lực phát triển hương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng ở các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang là một vấn đề cần thiết và quan

trọng, nhằm đáp ứng kịp yêu cầu đổi mới quản lý giáo dục, đáp ứng nhu cầu phát triển giáo dục - đào tạo của tỉnh Tuyên Quang

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Khái niệm chương trình, chương trình nhà trường, phát triển chương trình nhà trường

1.2.1.1 Khái niệm chương trình

Thuật ngữ chương trình (curriculum) đã được sử dụng ở các nước nói tiếng La Tinh, tiếng Anh, tiếng Đức từ đầu thế kỉ XVII với ý nghĩa là chương trình giáo dục, chương trình đào tạo hay chương trình giảng dạy Từ đầu thế kỉ XX, những vấn đề về khái niệm chương trình và lí luận phát triển chương trình đã trở thành trung tâm chú ý của các nhà giáo dục

Cũng từ đó đến nay, đã có rất nhiều ý kiến khác nhau về khái niệm chương trình do khái niệm đó được nhìn từ các góc độ và thời điểm khác nhau

- Theo Nguyễn Hữu Trí: “Chương trình được định nghĩa là một loạt các hoạt

động được thực hiện với sự hỗ trợ của các nguồn lực nhằm đạt được những mục tiêu

cụ thể cho các nhóm khách hàng đã được định sẵn” [28]

- “Chương trình giáo dục là sự trình bày có hệ thống kế hoạch tổng thể các

hoạt động giáo dục trong một thời gian xác định, trong đó nêu lên các mục tiêu học tập mà người học cần đạt được Đồng thời xác định rõ phạm vi, mức độ, nội dung học tập, các phương pháp, phương tiện, cách thức tổ chức, đánh giá kết quả học tập… nhằm đạt được mục tiêu học tập đã đề ra” [28; tr.14]

Như vậy: Chương trình nói chung, chương trình giáo dục nói riêng đều là những hoạt động được thực hiện trong một khoảng thời gian xác định, nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra

Nhìn dưới góc độ tổng quát, chương trình được coi là:

- Bản kế hoạch tổng thể về nội dung dạy học hay các tài liệu giảng dạy mà nhà trường cần cung cấp cho học sinh

- Hệ thống các kiến thức và kĩ năng mà nhà trường cần hình thành cho học sinh

- Một tập hợp những hướng dẫn do các tổ chức giáo dục đề ra nhằm xây dựng mục tiêu dạy học, biên soạn sách giáo khoa và tài liệu học tập cho học sinh

Dưới góc độ hoạt động dạy học, chương trình được coi là:

- Tất cả những gì học sinh phải học trong nhà trường dưới sự hướng dẫn của các giáo viên

- Tất cả các cơ hội học tập mà nhà trường tạo ra cho học sinh

- Các hoạt động năng động tạo nên cuộc sống của trẻ em và người lớn

- Quá trình trong đó người dạy lựa chọn nội dung và hoạt động cần thiết cho học sinh

Các khái niệm về chương trình vừa nêu là chính xác nhưng chưa đủ vì một số yếu tố liên quan đến chương trình chưa được đề cập đến Năm 1985, để chuẩn bị phát triển chương trình tiểu học mới, Her Majesty Inspection (HMI) thuộc Bộ Giáo dục và Khoa học Vương Quốc Anh đã đưa ra một khái niệm đầy đủ hơn về chương trình:

"Chương trình là tổ hợp các kinh nghiệm và hoạt động được tổ chức trong một môi trường sư phạm nhất định nhằm hình thành và phát triển ở học sinh những năng lực trí tuệ, đạo đức, thẩm mỹ, thể lực và lao động Nó thể hiện mục tiêu giáo dục mà học sinh cần đạt được trong một khoảng thời gian xác định đồng thời xác định rõ nội dung dạy học, các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học, các hình thức đánh giá kết quả học tập cũng như những điều kiện nhằm đạt được các mục tiêu giáo dục đã đề ra."

[11, tr 57] Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài chúng tôi sử dụng khái niệm về chương trình trên đây là khái niệm cộng cụ

1.2.1.2 Chương trình nhà trường

Chương trình nhà trường là chương trình quốc gia được giữ nguyên hoặc điều chỉnh một phần, được lựa chọn và sắp xếp lại hoặc (hiếm khi) thiết kế mới với sự tham gia của giáo viên, các chuyên gia hoặc các bên liên quan (stakholder), cho phù hợp với đối tượng học sinh trong một bối cảnh dạy học cụ thể

Chương trình nhà trường có thể bao gồm các tuyên bố về chương trình quốc gia qui định các nguyên tắc, các mục đích, mục tiêu cần đạt mà tất cả các trường học được yêu cầu phải tuân thủ

Cũng có thể hiểu, chương trình nhà trường bao gồm những cách thức nhà trường thực hiện các tuyên bố trong chương trình quốc gia Chương trình đó có tính đến nhu cầu, ưu tiên, các nguồn lực của địa phương và được thiết kế với sự tham gia của cộng đồng nhà trường Trong đó, chương trình giáo dục phải đảm bảo sự mềm dẻo, cho phép các trường cùng giáo viên thiết kế chương trình phù hợp với nhu cầu học tập của học sinh mình Chương trình nhà trường được tổ chức linh hoạt để đáp ứng nhu cầu của mỗi học sinh, phù hợp với cách hiểu mới về các phong cách học khác nhau của học sinh, phù hợp với những thay đổi trong điều kiện kinh tế -xã hội,

phù hợp với những yêu cầu và kỳ vọng của cộng đồng địa phương

Từ sự tìm hiểu như trên theo chúng tôi Chương trình nhà trường là: Chương

lại với sự tham gia của giáo viên, các chuyên gia, của cộng đồng nhà trường cho phù hợp với đối tượng học sinh, điều kiện của nhà trường và điều kiện kinh tế xã hội của địa phương

1.2.1.3 Phát triển chương trình nhà trường

Phát triển chương trình nhà trường là quá trình nhà trường cụ thể hoá chương trình giáo dục quốc gia, làm cho chương trình giáo dục quốc gia phù hợp ở mức cao nhất với thực tiễn của cơ sở giáo dục Trên cơ sở đảm bảo yêu cầu chung của chương trình giáo dục quốc gia, nhà trường sẽ lựa chọn, xây dựng nội dung và xác định cách thức thực hiện phản ánh đặc trưng và phù hợp với thực tiễn nhà trường nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của người học, thực hiện có hiệu quả mục tiêu giáo dục

Có khá nhiều loại hình phát triển chương trình nhà trường khác nhau tuỳ theo: cách tiếp cận khác nhau (thiết kế chương trình mới hay điều chỉnh chương trình hiện hành); cách huy động thành phần tham gia khác nhau (nhóm chuyên gia, hoặc tập thể giáo viên, hoặc nhóm chuyên gia + tập thể giáo viên + cộng đồng…); thời gian hoàn thành khác nhau (kế hoạch ngắn hạn, dài hạn…); các nguồn động lực khác nhau (các chính sách mới về chương trình và kiểm tra đánh giá trong giáo dục, sự mong muốn

để chương trình nhà trường đáp ứng tốt hơn nhu cầu và lợi ích của HS, sự chấp nhận những ý tưởng mới về dạy và học, sự chấp nhận các công nghệ mới cho phép dạy và học tốt hơn, yêu cầu của địa phương,…)

Trong lí thuyết phát triển chương trình nhà trường, có một khái niệm rất quan trọng là “khoảng không gian tác nghiệp” (operational space) dành cho các thành phần tham gia phát triển chương trình nhà trường Điều này được quy định bởi các nguyên tắc và cấu trúc của chương trình giáo dục quốc gia, bởi mức độ tập trung hoá/phi tập trung hoá trong quá trình ra các quyết định về chương trình nhà trường, các quyết định về kiểm tra đánh giá, các yêu cầu báo cáo, giải trình cũng như vai trò của giáo viên, của các thành phần khác trong phát triển chương trình nhà trường Nhìn chung, phát triển chương trình nhà trường chỉ được Skilbeck (1984, trích theo Marsh và cộng

sự 1990.tr48) đã định nghĩa về phát triển chương trình nhà trường như sau: “Phát

triển chương trình nhà trường là việc một cơ sở giáo dục lập kế hoạch, thiết kế, thực thi và đánh giá chương trình học tập của học sinh trường mình” [23]

Tác giả Bezzina thì cho rằng “Phát triển chương trình nhà trường là một quá

trình trong đó một số hay toàn thể các thành viên trong trường lập kế hoạch thực thi và đánh giá một hay nhiều khía cạnh trong chương trình mà nhà trường đang sử dụng

Đó có thể là sự điều chỉnh chương trình hiện có, chấp nhận không thay đổi, hoặc sáng tạo một chương trình mới Phát triển chương trình nhà trường là một nỗ lực tập thể trong khuôn khổ một chương trình khung được thừa nhận mà không bị ngăn trở bởi bất

kì nỗ lực cá nhân của các giáo viên hay các nhà quản lý khác” [4, tr.9]

Bên cạnh đó cũng có thể hiểu Phát triển chương trình nhà trường là một quá trình, trên cơ sở các hoạt động bên trong nhà trường, hoặc trên cơ sở nhu cầu của nhà trường trong việc thực thi chương trình giáo dục- nhằm tạo ra sự phân quyền, trách nhiệm và sự kiểm soát giữa chính quyền trung ương và địa phương, để nhà trường có được quyền tự chủ hợp pháp về hành chính, nghề nghiệp để có thể tự quản lý quá

trình phát triển của trường mình

Trên cơ sở các quan điểm, định nghĩa nêu trên về phát triển chương trình nhà trường, một số tác giả trong đó có Brady (1992) đã nêu những luận cứ cơ bản của phát triển chương trình nhà trường là:

(1) Lôi cuốn sự tham gia của giáo viên vào các quyết định liên quan đến phát triển và thực thi chương trình

(2) Có thể liên quan đến một bộ phận giáo viên chứ không phải toàn thể giáo viên (3) Đó có thể là một chương trình “lựa chọn và điều chỉnh” chứ không phải một chương trình hoàn toàn mới

(4) Đó chỉ bao gồm việc thay đổi vị trí trong trách nhiệm của nhà trường trong các quyết định có liên quan đến chương trình chứ không đề cập tới quan hệ khác của nhà trường với các cấp quản lý

(5) Đây là một quá trình liên tục và năng động lôi cuốn giáo viên, học sinh, cộng đồng tham gia

(6) Thỏa mãn nhu cầu của nhiều cấu trúc hỗ trợ

(7) Làm thay đổi vai trò truyền thống của giáo viên

Qua các quan điểm trên theo chúng tôi: Phát triển chương trình nhà trường là

một quá trình trong đó cán bộ quản lý, giáo viên căn cứ vào nhu cầu đào tạo, mục tiêu giáo dục, điều kiện thực tế của nhà trường, điều chỉnh chương trình hiện có để

có một chương trình mới, lập kế hoạch thực thi và đánh giá một hay nhiều khía cạnh trong chương trình mới của nhà trường

1.2.2 Khái niệm năng lực, năng lực phát triển chương trình nhà trường

1.2.2.1 Khái niệm năng lực

Có nhiều cách hiểu khác nhau về năng lực:

- Phần lớn định nghĩa về năng lực của các tài liệu nước ngoài quy năng lực vào phạm trù khả năng (abiliti, capacity, possibility)

- Theo tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế thế giới (OECD) quan niệm:

“Năng lực là khả năng đáp ứng một cách hiệu quả những yêu cầu phức hợp trong một bối cảnh cụ thể” [3333, tr.12]

Bên cạnh những quan điểm trên về năng lực, thì ở trong nước, theo Tài liệu Hội thảo Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể trong chương trình giáo dục phổ thông mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo xếp năng lực vào phạm trù hoạt động khi giải

thích “Năng lực là sự huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng và các thuộc tính cá

nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí… để thực hiện một loại công việc trong một bối cảnh nhất định”

Thực ra, năng lực của con người thể hiện, bộc lộ qua việc thực hiện thành công hoạt động, nhưng bản thân nó không phải là hoạt động Nó là kết quả “huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác” nhưng không phải chính

“sự huy động” ấy Điều này có thể thấy rõ qua các định nghĩa về năng lực của Chương trình Giáo dục trung học bang Québec và của Denyse Tremblay

Ngoài những cách hiểu trên, một số tài liệu khác gọi năng lực là đặc điểm, phẩm chất hoặc thuộc tính cá nhân Cụ thể:

- Theo Từ điển tiếng Việt: Năng lực là “phẩm chất tâm lí và sinh lí tạo cho

con người khả năng hoàn thành một loại hoạt động nào đó với chất lượng cao” [30,

tr.660-661]

- Nguyễn Quang Uẩn thì lại cho rằng: “Năng lực là tổng hợp những thuộc tính

độc đáo của cá nhân phù hợp với những yêu cầu đặc trưng của một hoạt động nhất định, nhằm đảm bảo việc hoàn thành có kết quả tốt trong lĩnh vực hoạt động ấy” [31,

tr.18-19]

- Dương Hải Hưng: “Năng lực là thuộc tính cá nhân cho phép cá nhân thực

hiện thành công hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện

cụ thể” [14]

Giải thích năng lực là đặc điểm, phẩm chất hoặc thuộc tính của con người tỏ ra đúng hơn coi nó là một hoạt động Nhưng đặc điểm là một từ quá chung chung Giữa hai thuật ngữ còn lại là thuộc tính và phẩm chất thì thuật ngữ thuộc tính không nói lên được bản chất xã hội của năng lực, vì thuộc tính trong tiếng Việt được hiểu là “đặc tính vốn có của một sự vật, nhờ đó sự vật tồn tại, và qua đó, con người nhận thức được sự vật, phân biệt được sự vật này với sự vật khác” Trong khi đó, năng lực là cái “có thể phát triển trên cơ sở năng khiếu (đặc điểm sinh lí của con người, trước hết là của hệ thần kinh trung ương), song không phải là bẩm sinh, mà là kết quả phát triển của xã hội

và của con người (đời sống xã hội, sự giáo dục và rèn luyện, hoạt động của cá nhân)

Như vậy, theo chúng tôi, có thể hiểu khái niệm năng lực như sau: “Năng lực là

sự khả năng đáp ứng một cách có hiệu quả về kiến thức, kỹ năng phù hợp với những yêu cầu đặc trưng của một hoạt động nhất định, nhằm đảm bảo việc hoàn thành có kết quả tốt trong lĩnh vực hoạt động ấy”

1.2.2.2 Khái niệm năng lực phát triển chương trình nhà trường

Trên cơ sở phân tích khái niệm, kế thừa các tác giả chúng tôi cho rằng: “Năng

lực phát triển chương trình nhà trường là một quá trình trong đó cán bộ quản lý, giáo viên có khả năng đáp ứng một cách có hiệu quả những yêu cầu về kiến thức, kỹ năng trong việc xây dựng chương trình đào tạo, mục tiêu giáo dục, điều chỉnh chương trình hiện có… để có một chương trình mới, lập kế hoạch thực thi và đánh giá một hay nhiều khía cạnh trong chương trình mới của nhà trường, đảm bảo việc hoàn thành có kết quả tốt công tác quản lý giáo dục nhà trường”

Năng lực phát triển chương trình nhà trường bao gồm:

- Xác định mục tiêu giáo dục và đặc trưng môi trường giáo dục

- Năng lực nhận thức về việc bồi dưỡng phát triển chương trình nhà trường

- Khả năng xem xét, nhìn nhận, đánh giá chương trình giáo dục và sách giáo khoa hiện hành

- Khả năng lập kế hoạch, nhìn nhận, khả năng thực thi chương trình nhà trường trong trường phổ thông ở các cấp học

- Năng lực xây dựng cấu trúc nội dung dạy học ở các lớp học nhằm phát triển chương trình nhà trường phù hợp với định hướng đổi mới

- Năng lực ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý và phát triển chương trình nhà trường

- Kiểm soát quá trình thực hiện, đánh giá và cập nhật để điều chỉnh chương trình nhà trường theo từng năm học

1.2.3 Khái niệm bồi dưỡng, Bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường

1.2.3.1 Khái niệm bồi dưỡng

Theo Từ điển Tiếng Việt “Bồi dưỡng là làm tăng thêm năng lực, hoặc phẩm

chất Bồi dưỡng là làm nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn nghiệp vụ” [30]

Quá trình này chỉ diễn ra khi cá nhân và tổ chức có nhu cầu nâng cao kiến thức hoặc kỹ năng chuyên môn của bản thân để đáp ứng nhu cầu nghề nghiệp Bồi dưỡng

có thể coi là quá trình cập nhật kiến thức, kỹ năng vận dụng kiến thức để bù đắp kiến thức còn thiếu hoặc đã lạc hậu so với nhu cầu phát triển của xã hội, thường được xác định bằng các chứng chỉ Do đó bồi dưỡng có những yếu tố cơ bản:

- Bổ sung kiến thức, kỹ năng, phương pháp để từ đó nâng cao trình độ trong lĩnh vực chuyên môn qua hình thức học tập và đào tạo nào đó

- Bồi dưỡng có mục đích, mục tiêu, nội dung chương trình và hình thức thực hiện cụ thể:

+ Đối tượng được bồi dưỡng phải có một trình độ chuyên môn nhất định cần được bồi dưỡng thêm về chuyên môn nghiệp vụ, chính trị, tin học, ngoại ngữ… để đáp ứng sự nghiệp giáo dục phục vụ Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa đất nước

+ Mục đích bồi dưỡng là nhằm nâng cao phẩm chất chuyên môn để người lao động có cơ hội củng cố, mở mang về hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảo để đạt được hiệu quả công việc đang làm

Thông thường khái niệm bồi dưỡng chỉ dùng cho hoạt động dạy học nhằm bổ sung, bồi đắp thêm kiến thức, kỹ năng cho cả người dạy và người học Xét về mặt thời gian thì đào tạo thường có thời gian dài hơn, nếu có bằng cấp thì bằng cấp chứng nhận về trình độ Còn bồi dưỡng có thời gian ngắn và có thể có giấy chứng nhận đã học xong khóa bồi dưỡng Tuy nhiên khi xem xét hai khái niệm đào tạo và bồi dưỡng chỉ mang tính chất tương đối

Xét một cách khác thì bồi dưỡng được xác định như một quá trình làm biến đổi hành vi, thái độ con người một cách có hệ thống thông qua việc học tập Việc học tập này nảy sinh trong quá trình tự học, giảng dạy, giáo dục và quá trình lĩnh hội kinh nghiệm từ sách vở

Vậy, có thể hiểu khái niệm bồi dưỡng như sau: “Bồi dưỡng là quá trình nâng

cao năng lực, phẩm chất, trình độ chuyên môn nghiệp vụ thông qua việc tự học, giảng dạy, giáo dục và lĩnh hội kinh nghiệm từ cuộc sống”

1.2.3.2 Bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường

Từ việc tìm hiểu khái niệm năng lực phát triển chương trình nhà trường và khái niệm bồi dưỡng; chúng tôi đi đến kết luận về khái niệm bồi dưỡng năng lực phát

triển chương trình nhà trường như sau: “Bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình

nhà trường là quá trình nâng cao năng lực, phẩm chất, trình độ chuyên môn nghiệp

vụ cho cán bộ quản lý và giáo viên về việc xác định các yêu cầu đào tạo, mục tiêu giáo dục, điều kiện thực tế của nhà trường… nhằm xây dựng, điều chỉnh chương trình hiện, lập kế hoạch thực thi và đánh giá kết quả thực hiện chương trình của nhà trường đạt được hiệu quả cao”

1.2.4 Khái niệm hiệu trưởng

Luật giáo dục 2005 tại điều 54 quy định [1919]:

1 Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm quản lý các hoạt động của nhà trường, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền bổ nhiệm, công nhận;

2 Hiệu trưởng các trường thuộc hệ thống giáo dục quốc dân phải được đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý trường học”

- Theo điều lệ trường tiểu học (Ban hành kèm theo Thông tư số BGDĐT ngày 22/01/2014 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) [2]:

03/VBHN-1 Hiệu trưởng trường tiểu học là người chịu trách nhiệm tổ chức, quản lí các hoạt động và chất lượng giáo dục của nhà trường Hiệu trưởng do Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo bổ nhiệm đối với trường tiểu học công lập, công nhận đối với trường tiểu học tư thục theo quy trình bổ nhiệm hoặc công nhận Hiệu trưởng của cấp có thẩm quyền

2 Người được bổ nhiệm hoặc công nhận làm Hiệu trưởng trường tiểu học phải đạt chuẩn hiệu trưởng trường tiểu học

3 Nhiệm kì của Hiệu trưởng trường tiểu học là 5 năm Sau 5 năm, Hiệu trưởng được đánh giá và có thể được bổ nhiệm lại hoặc công nhận lại

Đối với trường tiểu học công lập, Hiệu trưởng được quản lí một trường tiểu học không quá hai nhiệm kì Mỗi Hiệu trưởng chỉ được giao quản lí một trường tiểu học

Như vậy, Hiệu trưởng có vị trí quyết định sự thành bại của quá trình giáo dục, đào tạo

1.3 Trường tiểu học và yêu cầu về năng lực, phẩm chất đội ngũ Hiệu trưởng các trường tiểu học

1.3.1 Trường tiểu học

1.3.1.1 Nhiệm vụ, quyền hạn và hoạt động quản lý của trường tiểu học

a Nhiệm vụ, quyền hạn của trường tiểu học

Nhiệm vụ và quyền hạn của trường tiểu học theo điều 3 - Điều lệ trường tiểu học quy định:

Tổ chức giảng dạy, học tập và hoạt động giáo dục đạt chất lượng theo mục tiêu, chương trình giáo dục phổ thông cấp tiểu học do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành

Huy động trẻ em đi học đúng độ tuổi 6 tuổi vào lớp 1, vận động trẻ em khuyết tật, trẻ em đã bỏ học đến trường, thực hiện phổ cập giáo dục và chống mù chữ trong cộng đồng Nhận bảo trợ và giúp các cơ quan có thẩm quyền quản lí các hoạt động giáo dục của các cơ sở giáo dục khác thực hiện chương trình giáo dục tiểu học theo

sự phân công của cấp có thẩm quyền Tổ chức kiểm tra và công nhận hoàn thành chương trình tiểu học cho học sinh trong nhà trường và trẻ em trong địa bàn trường được phân công phụ trách

Xây dựng, phát triển nhà trường theo các quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo và nhiệm vụ phát triển giáo dục của địa phương; thực hiện kiểm định chất lượng giáo dục; quản lí cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh; quản lí, sử dụng đất đai, cơ

sở vật chất, trang thiết bị và tài chính theo quy định của pháp luật; phối hợp với gia đình, các tổ chức và cá nhân trong cộng đồng thực hiện hoạt động giáo dục

Tổ chức cho cán bộ quản lí, giáo viên, nhân viên và học sinh tham gia các hoạt động xã hội trong cộng đồng; thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo quy định của pháp luật

b Hoạt động quản lý của trường tiểu học

Hoạt động quản lý của trường tiểu học thể hiện đầy đủ bản chất của hoạt động QL, mang tính xã hội, tính khoa học, tính kỹ thuật và nghệ thuật của hoạt động quản lý

Chủ thể quản lý của trường tiểu học chính là bộ máy quản lý giáo dục trường học (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng)

Quản lý ở trường tiểu học chủ yếu quản lý các mặt: quản lý quá trình giáo dục

- đào tạo; quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị; quản lý hành chính, tài chính; quản lý nhân sự; quản lý môi trường

Cơ cấu bộ máy quản lý và các tổ chức trong nhà trường tiểu học hiện nay gồm:

- Hiệu trưởng do Nhà nước bổ nhiệm chịu trách nhiệm quản lý các hoạt động của nhà trường Hiệu trưởng được bổ nhiệm theo định kỳ, quản lý các hoạt động của nhà trường theo chế độ thủ trưởng

- Tổ chức Đảng trong nhà trường tiểu học lãnh đạo nhà trường và hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật

- Công đoàn giáo dục, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh và các tổ chức

xã hội khác hoạt động trong trường theo quy định của pháp luật giúp nhà trường thực hiện mục tiêu, nguyên lư giáo dục

- Tổng phụ trách Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh có trách nhiệm phối hợp với nhà trường tổ chức và quản lý các hoạt động của Đội và các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Sự phối hợp giữa chính quyền và các tổ chức đoàn thể trong nhà trường tạo nên một sức mạnh tổng hợp trong việc quản lý trường học

Trường tiểu học chịu sự quản lý trực tiếp về chuyên môn, hành chính của Phòng Giáo dục và Đào tạo và cơ quan quản lý Nhà nước ở địa phương nơi trường đóng

1.3.1.2 Hiệu trưởng trường tiểu học

Điều 16 - Luật giáo dục quy định vai trò và trách nhiệm của Hiệu trưởng: Hiệu trưởng giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức, quản lý, điều hành các hoạt động giáo dục Hiệu trưởng phải không ngừng học tập, rèn luyện, nâng cao phẩm chất đạo đức, trình độ chuyên môn, năng lực quản lý và trách nhiệm cá nhân Nhà nước có kế hoạch xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ Hiệu trưởng nhằm phát huy vai trò

và trách nhiệm của Hiệu trưởng, bảo đảm phát triển sự nghiệp giáo dục [19]

Nhiệm vụ, quyền hạn của Hiệu trưởng: Theo Điều lệ trường tiểu học do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, Hiệu trưởng trường tiểu học có những nhiệm vụ và quyền hạn cơ bản sau:

Hiệu trưởng trưởng tiểu học là người chịu trách nhiệm tổ chức, quản lí các hoạt động và chất lượng giáo dục của nhà trưởng

Nhiệm vụ và quyền hạn của Hiệu trưởng:

- Xây dựng quy hoạch phát triển nhà trường; lập kế hoạch và tổ chức thực hiện

kế hoạch dạy học, giáo dục từng năm học; báo cáo, đánh giá kết quả thực hiện trước Hội đồng trường và các cấp có thẩm quyền;

- Thành lập các tổ chuyên môn, tổ văn phòng và các hội đồng tư vấn trong nhà trường; bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó Đề xuất các thành viên của Hội đồng trường trình cấp có thẩm quyền quyết định;

- Phân công, quản lý, đánh giá, xếp loại; tham gia quá trình tuyển dụng, thuyên chuyển; khen thưởng, thi hành kỷ luật đối với GV, nhân viên theo quy định;

- Quản lý hành chính; quản lý và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài chính, tài sản của nhà trường;

- Quản lý học sinh và tổ chức các hoạt động giáo dục của nhà trường; tiếp nhận, giới thiệu học sinh chuyển trường; quyết định khen thưởng, kỷ luật, phê duyệt kết quả đánh giá, xếp loại, danh sách học sinh lên lớp, ở lại lớp; tổ chức kiểm tra, xác nhận việc hoàn thành chương trình tiểu học cho học sinh trong nhà trường và các đối tượng khác trên địa bàn trường phụ trách;

- Dự các lớp bồi dưỡng về chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ quản lý; tham gia giảng dạy bình quân 2 tiết trong một tuần; được hưởng chế độ phụ cấp và các chính sách ưu đãi theo quy định;

- Thực hiện quy chế dân chủ cơ sở và tạo điều kiện cho các tổ chức chính trị -

xã hội trong nhà trường hoạt động nhằm nâng cao chất lượng giáo dục;

- Thực hiện xã hội hoá GD, phát huy vai trò của nhà trường đối với cộng đồng

1.3.2 Yêu cầu về phẩm chất và năng lực của đội ngũ Hiệu trưởng trường tiểu học

Những yêu cầu về chuẩn Hiệu trưởng trường tiểu học được xác định cơ bản theo quy định chuẩn Hiệu trưởng trường tiểu học, được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành tại Thông tư số: 14/2011/TT-BGDĐT ngày 08/04/2011 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo bao gồm 4 tiêu chuẩn với 18 tiêu chí, cụ thể [3]:

+ Tiêu chuẩn 1: Phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp, bao gồm các tiêu chí

- Tiêu chí 1: Phẩm chất chính trị

- Tiêu chí 2: Đạo đức nghề nghiệp

- Tiêu chí 3: Lối sống, tác phong

- Tiêu chí 4: Giao tiếp và ứng xử

- Tiêu chí 5: Học tập, bồi dưỡng

+ Tiêu chuẩn 2: Năng lực chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm, bao gồm các tiêu chí:

- Tiêu chí 6: Trình độ chuyên môn

- Tiêu chí 7: Nghiệp vụ sư phạm

+ Tiêu chuẩn 3: Năng lực quản lý trường tiểu học, bao gồm các tiêu chí:

- Tiêu chí 8: Hiểu biết nghiệp vụ quản lý

- Tiêu chí 9: Xây dựng và tổ chức thực hiện quy hoạch, kế hoạch phát triển nhà trường

- Tiêu chí 10: Quản lý tổ chức bộ máy, cán bộ, giáo viên, nhân viên nhà trường

- Tiêu chí 11: Quản lý học sinh

- Tiêu chí 12: Quản lý hoạt động dạy học và giáo dục

- Tiêu chí 13: Quản lý tài chính, tài sản nhà trường

- Tiêu chí 14: Quản lý hành chính và hệ thống thông tin

- Tiêu chí 15: Tổ chức kiểm tra, kiểm định chất lượng giáo dục

- Tiêu chí 16: Thực hiện dân chủ trong hoạt động của nhà trường

- Tiêu chí 17: Tổ chức phối hợp với gia đình học sinh

- Tiêu chí 18: Phối hợp giữa nhà trường và địa phương

1.4 Vai trò lãnh đạo của Phòng Giáo dục đào tạo các huyện, thành phố trong việc bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường tiểu học tỉnh Tuyên Quang

Phòng Giáo dục đào tạo các huyện, thành phố tham mưu cho các cấp Ủy đảng, chính quyền, các cấp ban hành văn bản hướng dẫn về việc chỉ đạo và xây dựng

kế hoạch bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học tỉnh Tuyên Quang phù hợp với tình hình thực tế tại từng

địa phương trên địa bàn tỉnh Đồng thời xây dựng quy trình phát triển, cũng như nội dung bồi dưỡng và công tác kiểm tra đánh giá kết quả bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường

Phòng Giáo dục đào tạo tại Thành phố Tuyên Quang và các huyện, thị trong tỉnh phải là đơn vị chủ trì trong công tác tổ chức, xây dựng kế hoạch bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường Khi thực hiện, tùy theo tình hình thực tế từng trường, từng khu vực khác nhau mà tổ chức linh hoạt các hình thức bồi dưỡng phong phú, đa dạng cho Hiệu trưởng các trường Tiểu học theo nhóm, theo cụm trường hoặc bồi dưỡng tập trung toàn Thành phố

Ngoài ra để thực hiện được công tác quản lý trong việc bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học, đòi hỏi đơn vị chủ chốt và Phòng Giáo dục đào tạo tại Thành phố và các huyện thị trên địa bàn tỉnh phải xây dựng chiến lược và có tầm nhìn phát triển chương trình nhà trường ở bậc học Tiểu học Muốn vậy, Phòng Giáo dục đào tạo phải là những người

có kiến thức chuyên môn, kỹ năng cần thiết để xác định tầm nhìn, nhận dạng xứ mệnh và xây dựng chiến lược bồi dưỡng để phát triển

Nội dung bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học là một vấn đề rất quan trọng cần được quan tâm đến Phòng Giáo dục phải căn cứ vào tình hình giáo dục thực tế ở bậc học Tiểu học theo từng địa bàn mà đề xuất và đưa ra các nội dung bồi dưỡng cho phù hợp

Bên cạnh đó, kinh phí để tổ chức thực hiện bồi dưỡng cũng cần được chuẩn bị trước Để đảm bảo kế hoạch bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường đạt hiệu quả, phòng Giáo dục cần dự trù và chuẩn bị kinh phí, cơ sở vật chất, nguồn lực tham gia nhằm tạo điều kiện tốt nhât cho công tác bồi dưỡng đạt hiệu quả

Để hoạt động bồi dưỡng đạt hiệu quả cao, phòng Giáo dục đào tạo cũng cần đảm bảo các điều kiện cho việc tổ chức học tập như chuẩn bị tốt về nội dung tài liệu học tập, đội ngũ báo cáo viên, công tác kiểm tra đánh giá sau khóa học… Thực hiện tốt công tác chuẩn bị sẽ giúp cho công tác bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường được thực hiện có hiệu quả, nâng cao chất lượng trong công tác quản lý và giáo dục tại địa phương

1.5 Bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường tiểu học

1.5.1 Mục tiêu của việc bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học

Hiện nay, mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông là tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh

Chương trình giáo dục phổ thông nói chung, giáo dục tiểu học nói riêng mới khi thực hiện phát triển chương trình nhà trường thực hiện giáo dục toàn diện: đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ, các kỹ năng cơ bản; rèn luyện, phát triển các phẩm chất và năng lực cần thiết Về phẩm chất: Yêu gia đình, yêu quê hương, đất nước; khoan dung; trung thực, tự trọng, chí công vô tư; tự lập, tự tin, tự chủ và có tinh thần vượt khó;

có trách nhiệm với bản thân, cộng đồng, môi trường tự nhiên; tôn trọng, chấp hành pháp luật Về năng lực gồm: năng lực tự học; giải quyết vấn đề, năng lực tư duy, tự quản lý; năng lực giao tiếp, hợp tác, sử dụng ngôn ngữ; năng lực tính toán

Một khi mục tiêu giáo dục đã thay đổi thì toàn bộ các thành tố của quá trình

giáo dục, bao gồm nội dung, phương pháp và kiểm tra - đánh giá, thi cử cũng phải

chuyển đổi theo một cách đồng bộ và nhất quán Chỉ khi đó mới tạo ra được sự chuyển biến thực sự về chất lượng giáo dục như mong đợi

Chính vì vậy, mục tiêu của việc bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ hiệu trưởng các trường tiểu học: nhằm nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ, phẩm chất và trình độ của hiệu trưởng các trường Tiểu học khi thực hiện phát triển chương trình nhà trường; từng bước khắc phục hạn chế của chương trình, sách giáo khoa hiện hành; lập được kế hoạch giáo dục mới phù hợp đối tượng học sinh; góp phần nâng cao chất lượng dạy học và hoạt động giáo dục của nhà trường Bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình cho đội ngũ giáo viên, tạo điều kiện để giáo viên được chuẩn bị về cơ sở lý luận và thực tiễn để sẵn sàng thực hiện chủ trương đổi mới chương trình, sách giáo khoa sau năm 2015 của Bộ Giáo dục và Đào tạo

1.5.2 Nguyên tắc bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường

Thực hiện bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường phải tuân theo nguyên tắc bảo đảm mục tiêu giáo dục cho mỗi lớp học, mỗi cấp học Cụ thể là các nguyên tắc:

- Bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình giáo dục nhà trường mới ở bậc học Tiểu học cần đảm bảo mục đích, yêu cầu của bậc học, lớp học

- Thực hiện bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cần căn cứ vào điều kiện cụ thể của từng trường và địa phương thực hiện xây dựng kế hoạch giáo dục mới phù hợp và thực hiện được trong tình hình thực tế của nhà trường, của xã hội

và địa phương (điều kiện, hoàn cảnh,…)

- Nguyên tắc tạo được sự hứng thú khi tham gia các lớp bồi dưỡng về kỹ năng, nhận thức Cần tôn trọng và phát huy tính sáng tạo của cán bộ quản lý khi tham gia bồi dưỡng Đặc biệt chú ý đến việc vận dụng các phương pháp dạy học mới, phương pháp dạy học tích cực, sử dụng hình thức tổ chức dạy học mới và đổi mới phương pháp dạy học phát huy được tính tích cực học tập của học sinh

- Bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho cán bộ quản lý phải đảm bảo tính hiệu quả, tất cả mọi hoạt động bồi dưỡng đều nhằm nâng cao năng lực phát triển chương trình nhà trường, đều thực hiện theo mục đích, yêu cầu của quá trình giáo dục Nội dung bồi dưỡng phải được vận dụng vào thực tế và mang lại kết quả tốt đẹp như mong đợi và mục tiêu ở từng hoạt động đã đề ra

1.5.3 Nội dung bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học

Hiện nay, định hướng chung của đổi mới chương trình giáo dục phổ thông nói chung, giáo dục tiểu học nói riêng là: Chuyển nội dung giáo dục từ nặng tính hàn lâm, kinh viện sang nội dung giáo dục gắn liền với thực tiễn đời sống; từ nặng về trang bị kiến thức lý thuyết sang nội dung giáo dục gắn lý thuyết với thực hành; chú trọng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, rèn luyện kỹ năng Nội dung giáo dục phải đảm bảo tính khoa học, cơ bản, hiện đại; thực hiện giảm tải, tinh giản, dễ hiểu, lựa chọn kiến thức có tính ứng dụng cao trong thực tiễn, không nặng về lý thuyết, chú trọng các môn khoa học xã hội - nhân văn, kỹ năng sống, pháp luật, thể chất, quốc phòng an ninh và hướng nghiệp

Vì vậy việc thiết kế nội dung bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho Hiệu trưởng cần phải xuất phát từ mục đích của các cấp học, bậc học, và phải được thực hiện một cách tổng thể, nhất quán Nội dung bồi dưỡng được lựa chọn một số nội dung khoa học cần thiết cho việc hình thành các năng lực và phẩm chất của người cán bộ quản lý khi thực hiện phát triển chương trình

Thiết kế nội dung bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho Hiệu trưởng cần thực hiện theo hướng hình thành năng lực tổng hợp trong nhận thức

và cách giải quyết các vấn đề của cuộc sống

Để có thể thực hiện được yêu cầu phát triển chương trình nhà trường, cần xác định các nội dung cơ bản khi bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình cho Hiệu trưởng các trường như sau:

(1) Xác định mục tiêu giáo dục và đặc trưng môi trường giáo dục

Nghiên cứu xác định rõ đặc trưng môi trường giáo dục, xác định triết lý và các giá trị giáo dục mang tính chiến lược cũng như các mục tiêu cụ thể trong từng giai đoạn của nhà trường Đánh giá rõ khả năng hiện thực hoá chương trình quốc gia và những điểm nhấn cần phát triển của chương trình nhà trường theo từng năm học, từng thời kỳ phát triển của nhà trường Đào tạo và bồi dưỡng năng lực phát triển chương

trình cho giáo viên: bao gồm cả lý thuyết và thực hành

(2) Nâng cao năng lực nhận thức về việc bồi dưỡng phát triển chương trình nhà trường

Năng lực phát triển chương trình là một trong những năng lực cốt lõi trong nhóm năng lực sư phạm của cán bộ quản lý và mỗi giáo viên Điều này đòi hỏi việc thay đổi phải từ gốc rễ: từ nhận thức, thái độ, hành vi đến việc bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn của cán bộ quản lý và giáo viên trong trường

(3) Bồi dưỡng khả năng xem xét, nhìn nhận, đánh giá chương trình giáo dục và sách giáo khoa hiện hành

- Xác định những nội dung dạy học trùng lặp, những kiến thức khó, chưa hoặc không cần thiết, những thông tin đã cũ,…

- Xác định những nội dung liên quan đến nhiều môn học…

Tăng cường hoạt động nghiên cứu chương trình môn học và nghiên cứu bài học của từng bộ môn nhằm thiết kế, biên soạn các sản phẩm dạy học dùng chung mang tính hệ thống: đề cương chương trình môn học (syllabus), hệ thống dự án và chuyên đề học tập, tài liệu dạy học môn học mang dấu ấn riêng của chương trình nhà trường (shool curriculum) trên cơ sở chương trình khung của quốc gia (core curriculum)

và định hướng chương trình địa phương (municipal curriculum)

(5) Bồi dưỡng năng lực xây dựng cấu trúc nội dung dạy học ở các lớp học nhằm phát triển chương trình nhà trường phù hợp với định hướng đổi mới

- Xác định và lựa chọn những nội dung kiến thức cơ bản và thiết yếu trong chương trình và sách giáo khoa hiện hành theo hướng giảm tải

- Bố trí sắp xếp lại các bài học cho hợp lí hơn về thời lượng và tiến độ

- Xây dựng các chủ đề dạy học liên môn theo cả 2 hướng: tổ hợp các chủ đề gần nhau đã có trong chương trình hiện hành và nêu các chủ đề mới cần thiết trang bị cho học sinh theo định hướng mới

- Xây dựng và thử nghiệm các hình thức hoạt động mới, chuyển một số nội dung thành các hoạt động hoặc điều chỉnh, cân đối lại các nội dung dạy học và các hoạt động nhằm tăng cường tính thực hành, ứng dụng; trang bị và rèn luyện kĩ năng sống; tăng cường hiểu biết xã hội, bồi dưỡng những tình cảm nhân văn…

- Tìm tòi và thử nghiệm các phương pháp và các hình thức tổ chức dạy học mới hoặc kết hợp các phương pháp và hình thức sao cho có hiệu quả hơn

- Liên kết hoạt động của các tổ bộ môn nhằm nghiên cứu để thiết kế ma trận của các nội dung học tập có thể lựa chọn để tích hợp và phát triển thành các chủ đề học tập của nhà trường, các dự án tích hợp liên môn Trên cơ sở đó tiến hành xây dựng mục tiêu, nội dung, hình thức/cách thức/biện pháp tổ chức hoạt động học tập, sản phẩm dự kiến và hiệu quả mong đợi của các chủ đề/dự án học tập này trên cơ sở các đối tượng học sinh (khối/lớp/nhóm học sinh) trong nhà trường

- Sử dụng và thử nghiệm các hình thức đánh giá theo hướng coi trọng năng lực,

yêu cầu vận dụng, thực hành, kiểm tra năng lực sáng tạo… kết hợp đánh giá quá trình

và kết quả thi, kiểm tra kết thúc; học xong đến đâu, kiểm tra đánh giá đến đấy (hết

chương, hết phần, hết môn); kì thi cuối cùng đề thi sẽ yêu cầu vận dụng tổng hợp kiến thức, kĩ năng của nhiều lĩnh vực/môn học để giải quyết một vấn đề chung

- Đề xuất các điều kiện dạy học và tổ chức các hoạt động (cơ sở vật chất, phương tiện, sách giáo khoa và các tài liệu dạy học khác…)

- Bồi dưỡng cho cán bộ quản lý về phương pháp, cách thức, kỹ năng phân tích, đánh giá, điều chỉnh và thiết kế lại chương trình khung - cốt lõi của quốc gia, chương trình của mỗi môn học, đồng thời phải liên kết, hợp tác được với giáo viên các môn học khác để có thể thiết kế được hệ thống chủ đề, dự án học tập, các chuyên

đề tích hợp nội môn hoặc liên môn và tổ chức, kiểm soát được quá trình thực hiện các hoạt động học tập phù hợp nhằm đạt được mục tiêu mong đợi

- Bồi dưỡng về việc xây dựng chương trình giáo dục từ hình thức chủ yếu giảng dạy trên lớp học sang tổ chức đa dạng các hình thức giáo dục; tăng cường các hoạt động

xã hội, nghiên cứu khoa học, phát huy sự sáng tạo của giáo viên trong công tác dạy học Chuyển từ chỉ coi trọng giáo dục trong nhà trường sang coi trọng phối hợp chặt chẽ giữa giáo dục gia đình, nhà trường và xã hội

(6) Bồi dưỡng năng lực ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản

lý và phát triển chương trình nhà trường

- Bồi dưỡng năng lực quản lý trong công tác đổi mới chương trình dạy học ngoại ngữ và tin học theo hướng chuẩn hoá, thiết thực, đảm bảo năng lực sử dụng thực tế; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học

(7) Kiểm soát quá trình thực hiện, đánh giá và cập nhật để điều chỉnh chương trình nhà trường theo từng năm học

Việc thực hiện chương trình nhà trường nhất thiết đòi hỏi mỗi giáo viên cũng như cả hệ thống phải liên tục đổi mới hình thức, phương pháp tổ chức dạy học nhưng vẫn dựa trên tiêu chí thống nhất: triết lý, mục tiêu giáo dục và hiệu quả mong đợi của quá trình dạy học

Hiện tại, trong các trường phổ thông, vấn đề phát triển chương trình nhà trường vẫn còn rất mới mẻ, chưa được hiện thực hoá trong chương trình đào tạo một cách rõ ràng Quá trình thực hiện chưa thực sự tiếp cận phát triển năng lực nghề của giáo viên, trong đó có năng lực phát triển chương trình Thêm nữa, các giáo viên đã

có nghề, thậm chí giỏi nghề đang dạy học trong các trường phổ thông hiện nay cũng chưa được đào tạo lại để có thể đáp ứng được việc chủ động trong nghiên cứu, thiết

kế, mở rộng và phát triển chương trình môn học nói riêng và chương trình nhà trường nói chung một cách có hệ thống Chính vì vậy, để triển khai phát triển chương trình giáo dục đòi hỏi Hiệu trưởng các trường phổ thông phải có năng lực về mọi mặt, mọi khía cạnh, từ đó nâng cao hiệu quả giáo dục và phát huy sức sáng tạo liên tục của đội ngũ giáo viên

1.5.4 Bồi dưỡng năng lực phát triển Chương trình giáo dục nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng trường Tiểu học

Dựa trên chương trình và sách giáo khoa môn học hiện hành và xuất phát từ điều kiện, hoàn cảnh thực tế của nhà trường, phòng Giáo dục thực hiện việc bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình giáo dục bao gồm các nội dung bồi dưỡng sau:

Bước 1: Khảo sát, đánh giá chương trình giáo dục ở bậc học Tiểu học

Trước hết Hiệu trưởng phải nắm rõ vị trí môn học đang dạy trong chương trình của bậc học/lớp học, để từ đó biết vị trí vai trò của môn học trong việc đạt được mục tiêu chung của cả bậc học/cấp học, qua đó có quan điểm đầy đủ về giáo dục toàn diện

Hơn nữa, người Hiệu trưởng sẽ biết tận dụng những kiến thức, kinh nghiệm mà học sinh đã tích luỹ được từ các môn học khác, tạo sự liên kết, vận dụng tổng hoà các kiến thức đó vào học tập cũng như cuộc sống sau này

Điều tra, đánh giá chương trình giáo dục ở bậc học Tiểu học được tiến hành qua các công việc cụ thể sau:

(1) Kiểm tra kiến thức nền của người học trước khi bắt đầu môn học: Kiểm tra kiến thức nền nhằm mục đích đánh giá khả năng học môn học, những khó khăn, thuận lợi mà những người học khác nhau có thể gặp phải trong quá trình học môn học Kiểm tra kiến thức nền giúp giáo viên phân loại học sinh theo các nhóm năng lực để có thể có các chiến lược dạy - học phù hợp Bài kiểm tra kiến thức nền có thể

là một bài, 1 bảng hỏi, có nội dung chủ yếu liên quan đến những vấn đề sẽ được học sau đó

(2) Điều tra phong cách học của người học: Phong cách học là những đặc trưng sinh học của cá nhân, là thói quen học tập riêng của từng người học (phong cách học là nguyên nhân của việc phương pháp giảng dạy của thầy cô có thể hiệu quả đối với nhóm học sinh này mà không hiệu quả đối với nhóm học sinh khác) Phong cách học của cá nhân giúp nhận biết cách xử lý thông tin của người học: Học thuộc, tập trung suy nghĩ, lí giải, ghi nhớ

Nếu có đầy đủ các thông tin về kiến thức đầu vào của người học, giáo viên sẽ

có chiến lược phù hợp trong việc thiết kế chương trình môn học, hoặc sẽ có kế hoạch dạy học môn học phù hợp nhất với một đối tượng cụ thể

Tìm hiểu những mong đợi của học sinh đối với môn học, sẽ giúp giáo viên hoặc người thiết kế điều chỉnh nội dung môn học nếu có thể, hoặc sẽ có những biện pháp phù hợp để điều chỉnh những mong đợi của họ

Tìm hiểu đặc điểm kinh tế - xã hội địa phương trường đóng; cơ sở vật chất kĩ thuật phục vụ dạy, học môn học hiện có trong nhà trường, với mục đích là tìm hiểu khả năng vận dụng kiến thức môn học với đặc điểm của địa phương, cũng như các điều kiện dạy học có thể sử dụng trong quá trình dạy môn học

Kết quả của quá trình khảo sát nhu cầu là cơ sở để xác định mục đích, mục tiêu của giáo dục và chương trình giáo dục

Bước 2: Bồi dưỡng năng lực xác định mục đích, mục tiêu chương trình

Mục đích của chương trình là mong muốn đối với học sinh sau khi hoàn thành chương trình môn học

Giáo viên phải xác định được mục tiêu của môn học là những gì học sinh hoàn thành được sau khi học xong môn học về kiến thức, kĩ năng, thái độ Đó là những mục tiêu thuộc lĩnh vực nhận thức (kiến thức), lĩnh vực tâm vận (kĩ năng) và lĩnh vực tình cảm (thái độ)

Những mục tiêu này được xác định dưới dạng hành vi, có thể quan sát được, chỉ rõ những hành vi mà học sinh phải thực hiện để chứng tỏ mục tiêu học tập đã hoàn thành

Bước 3: Bồi dưỡng năng lực rà soát, sắp xếp, thiết kế chương trình

a) Rà soát lại chương trình và sách giáo khoa

- Dựa vào kết quả rà soát chương trình và sách giáo khoa của Bộ Giáo dục và Đào tạo

- Kết hợp xem xét những điểm đặc thù của trường

- Đề xuất các nội dung cần thay đổi

- Phân bổ lại thời lượng: tính tổng thời lượng có được từ sự giảm bớt nội dung chương trình và sách giáo khoa, và tổng thời lượng cần cho các hoạt động và nội dung mới, liên môn

b) Xây dựng kế hoạch dạy học cho mỗi môn học/lớp học theo định hướng mới

- Sắp xếp lại nội dung dạy học các môn học

+ Những nội dung cơ bản

+ Những nội dung nâng cao, mở rộng

+ Những nội dung hoạt động mới (câu lạc bộ, hoạt động tập thể…)

c) Xây dựng nội dung cho các chủ đề liên môn, các hoạt động câu lạc bộ và hoạt động tập thể

d) Lập được kế hoạch giáo dục mới (Gồm các môn học và hoạt động giáo dục) e) Lựa chọn, đề xuất các hình thức tổ chức dạy học, phương pháp dạy học tích cực để phù hợp với nội dung kế hoạch giáo dục mới

f) Đề xuất phương pháp kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển năng lực học sinh theo kế hoạch dạy học mới

Bước 4: Bồi dưỡng năng lực thực thi chương trình mới

Thực hiện chương trình các môn học theo kế hoạch giáo dục mới mà nhà trường

đã phê duyệt ở các môn học và hoạt động giáo dục trong nhà trường Trong quá trình thực thi chương trình phải đảm bảo phát huy được tích cực, chủ động, sáng tạo của giáo viên trong quá trình dạy học, đổi mới phương pháp dạy học, phương pháp kiểm tra, đánh giá học sinh Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập và các hoạt động của học sinh

Bước 5: Bồi dưỡng năng lực đánh giá và điều chỉnh chương trình giáo dục

Rút kinh nghiệm đánh giá kết quả và điều chỉnh nội dung chương trình giáo dục Sau khi thực hiện xong các tổ chuyên môn, nhóm bộ môn tiến hành đánh giá chương trình giáo dục mới đã xây dựng và triển khai áp dụng tại nhà trường xem những ưu điểm cần phát huy và những tồn tại hạn chế, hoặc chỗ chưa phù hợp đã được ghi vào Nhật ký phát triển chương trình của mỗi giáo viên, từ đó có những điều chỉnh chương trình môn học và hoạt động giáo dục phù hợp hơn cho năm học tiếp theo

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến bội dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ hiệu trưởng các trường Tiểu học

1.5.1 Các yếu tố khách quan

a) Điều kiện về kinh tế, văn hoá - xã hội ở địa phương

Điều kiện kinh tế, văn hoá - xã hội của từng địa phương sẽ tác động sâu sắc đến tình hình giáo dục, trong đó có vấn đề bồi dưỡng xây dựng và phát triển chương trình giáo dục nhà trường Kinh tế địa phương phát triển tạo điều kiện thuận lợi ban đầu, cơ sở cho việc lên kế hoạch và thực hiện bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường phù hợp Bên cạnh đó, có nguồn lực về kinh tế thì có thể tổ chức thường xuyên và quy mô việc bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học

b) Quan điểm chỉ đạo, công tác kiểm tra, đánh giá của lãnh đạo cấp trên đối với việc bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình của nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học

Hiệu quả của công tác bồi dưỡng, các kế hoạch, các lớp bồi dưỡng phần lớn phụ thuộc vào sự quan tâm sâu sát, và chỉ đạo, kiểm tra, giám sát và đánh giá, rút kinh nghiệm của cấp trên (ngành giáo dục và chính quyền địa phương) Nếu cấp trên chỉ đạo cụ thể, quyết liệt và tâm huyết với việc tổ chức các lớp tập huấn, kế hoạch, cũng như các chuyên đề bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường cho đội ngũ Hiệu trưởng các trường Tiểu học, thực hiện tổ chức kiểm tra, đánh giá một cách thực chất thì mới có thể đảm bảo việc nâng cao năng lực, phẩm chất và chuyên môn nghiệp vụ cho Hiệu trưởng các trường

Tuy nhiên ngành có chủ trương và định hướng về việc bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình nhà trường hàng năm, phân quyền cho các trường về phát triển chương trình nhà trường, chỉ rõ các lĩnh vực và cách thức phát triển chương trình, các đối tượng có thể mời tham gia, trách nhiệm, quyền hạn của các đối tượng (Hiệu trưởng, giáo viên, cộng đồng ) thì các nhà trường mới thực hiện phát triển chương trình đúng hướng, mạnh dạn thay đổi theo hướng tích cực