Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục: Quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở các trường Trung học Cơ sở huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ

Tích hợp là một trong những xu thế dạy học hiện đại đang được quan tâm nghiên cứu, và áp dụng vào nhà trường ở nhiều nước trên thế giới. Ở nước ta từ thập niên 90 trở lại đây, vấn đề xây dựng tích hợp với những mức độ khác nhau mới thực sự được tập trung nghiên cứu, thử nghiệm và áp dụng vào trường phổ thông, chủ yếu là bậc Tiểu học, cấp THCS và gần đây áp dụng vào việc thiết kế chương trình, lập kế hoạch và tổ chức đào tạo ở các cấp phổ thông. Hiện nay, trong bối cảnh hội nhập quốc tế diễn ra mạnh mẽ và ngày càng sâu rộng, đã tạo ra nhiều cơ hội và thách thức cho GDĐT Việt Nam. Đứng trước những cơ hội và thách thức to lớn ấy, Đảng ta xác định vấn đề giáo dục con người luôn chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng vì vậy Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến lĩnh vực Giáo dục và đào tạo.

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐÀO HOÀNG HỮU

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐÀO HOÀNG HỮU

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phùng Thị Hằng

THÁI NGUYÊN - 2018

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS TS Phùng Thị Hằng Các số liệu trong luận văn là trung thực, chính xác, bảo đảm tính khách quan khoa học và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng

Tác giả luận văn

Đào Hoàng Hữu

Tôi xin chân thành cảm ơn bạn bè, người thân trong gia đình đã hết lòng động viên, khích lệ và giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Phùng Thị Hằng, người đã trực tiếp tận tình chỉ bảo, hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Mặc dù đã có nhiều cố gắng song luận văn khó tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế Rất mong nhận được sự chỉ bảo, góp ý của thầy cô, bạn bè để tôi có cơ hội trở lại vấn đề này một cách tốt nhất

iii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC BẢNG v

DANH MỤC BIỂU ĐỒ vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu 3

4 Phạm vi nghiên cứu 3

5 Giả thuyết khoa học 4

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 6

1.1 Sơ lược về lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Trên thế giới 6

1.1.2 Ở Việt Nam 7

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài 9

1.2.1 Quản lý, Quản lý giáo dục 9

1.2.2 Hoạt động, hoạt động dạy học 11

1.2.3 Tích hợp, dạy học theo chủ đề tích hợp 14

1.2.4 Quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp 17

1.3 Một số vấn đề cơ bản về quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường THCS 17

1.3.1 Tầm quan trọng của hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường THCS 17

1.3.2 Đặc điểm của hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường trung học cơ sở 19

iv

1.3.3 Hiệu trưởng trường THCS với vai trò quản lý hoạt động dạy học theo

chủ đề tích hợp ở trường THCS 25

1.3.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở các trường THCS 33

Kết luận chương 1 36

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN LÂM THAO, TỈNH PHÚ THỌ 37

2.1 Khái quát về tình hình giáo dục THCS của huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ 37

2.1.1 Khái quát chung về các trường THCS của huyện 37

2.2 Mục đích, nội dung, phương pháp khảo sát và phương thức xử lý số liệu 42

2.2.1 Mục đích khảo sát 42

2.2.2 Nội dung khảo sát 42

2.2.3 Phương pháp khảo sát và phương thức xử lí số liệu 43

2.3 Thực trạng công tác quản lí hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở các trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ 44

2.3.1 Thực trạng hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở các trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ 44

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp của Hiệu trưởng các trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ 52

2.4.1 Thực trạng xây dựng kế hoạch quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường THCS 52

2.4.2 Thực trạng tổ chức triển khai hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ 54

2.4.3 Thực trạng chỉ đạo hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ 55

2.4.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ 57

2.4.5 Đánh giá chung của các khách thể điều tra về việc thực hiện các chức năng quản lí của hiệu trưởng các trường THCS huyện Lâm thao, tỉnh Phú Thọ 59

v

2.5 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học theo chủ

đề tích hợp ở trường THCS 61

2.6 Đánh giá chung về thực trạng công tác quản lí hoạt động dạy học theo CĐTH ở trường THCS và nguyên nhân của thực trạng 62

2.6.1 Đánh giá chung 62

2.6.2 Nguyên nhân 63

Kết luận chương 2 64

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN LÂM THAO, TỈNH PHÚ THỌ 65

3.1 Một số nguyên tắc đề xuất các biện pháp quản lý 65

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu và pháp lý 65

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ 66

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 67

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 68

3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ 68

3.2.1 Nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ quản lý và GV về tầm quan trọng của hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường THCS 68

3.2.2 Đổi mới hoạt động của tổ chuyên môn đáp ứng yêu cầu của dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường THCS 71

3.2.3 Tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn và kĩ năng dạy học theo chủ đề tích hợp cho đội ngũ giáo viên ở trường THCS 74

3.2.4 Đổi mới công tác quản lý hoạt động học tập của HS ở trường THCS 76

3.2.5 Đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường THCS 81

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 83

3.4 Khảo nghiệm nhận thức về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đã được đề xuất 84

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 84

vi

3.4.2 Đối tượng khảo nghiệm 84

3.4.3 Tiến trình khảo nghiệm 84

3.4.4 Địa bàn khảo nghiệm và khách thể khảo nghiệm 84

3.4.5 Phân tích kết quả khảo nghiệm 85

Kết luận chương 3 89

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 90

1 Kết luận 90

2 Khuyến nghị 92

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 94 PHỤ LỤC

v

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Thống kê hệ thống trường, lớp năm học 2016 - 2017 37 Bảng 2.2 Đội ngũ hiệu trưởng, phó hiệu trưởng năm học 2016 - 2017 37 Bảng 2.3 Đội ngũ giáo viên năm học 2016 - 2017 38 Bảng 2.4 Tổng hợp cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ dạy học của các trường

THCS huyện Lâm Thao - Tỉnh Phú Thọ năm học 2016 - 2017 39 Bảng 2.5 Bảng thống kê kết quả xếp loại học lực của học sinh các trường

THCS huyện Lâm Thao trong năm học 2016-2017 40 Bảng 2.6 Bảng thống kê kết quả xếp loại hạnh kiểm của học sinh các trường

THCS huyện Lâm Thao trong năm học 2016-2017 40 Bảng 2.8 Đánh giá của khách thể điều tra về tầm quan trọng của DHTCĐTH

của CBQL, GV ở các trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ 44 Bảng 2.9 Đánh giá của các khách thể điều tra về nội dung dạy học theo chủ

đề tích hợp ở các trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ 45 Bảng 2.10 Đánh giá của các khách thể điều tra về các hình thức dạy học theo

chủ đề tích hợp cho giáo viên THCS 47 Bảng 2.11 Đánh giá của khách thể điều tra về các phương pháp dạy học theo chủ

đề tích hợp ở trường THCS 49 Bảng 2.12 Đánh giá của các khách thể điều tra về kết quả hoạt độngdạy học theo

chủ đề tích hợp ở trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ 51 Bảng 2.13 Đánh giá của các khách thể điều tra về việc lập kế hoạch quản lí

hoạt động dạy học theo CĐTH ở trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ 53 Bảng 2.14 Đánh giá của khách thể điều tra về các biện pháp tổ chức triển khai

hoạt động DHTCĐTH ở các trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ 54 Bảng 2.15 Đánh giá của khách thể điều tra về các biện pháp chỉ đạo hoạt động dạy

học theo CĐTH ở trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ 56 Bảng 2.16 Đánh giá của các khách thể điều tra về biện pháp kiểm tra, đánh giá

kết quả hoạt động DHTCĐTH ở trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ 57

vi

Bảng 2.17 Đánh giá chung của các khách thể điều tra về việc thực hiện các

chức năng quản lí của hiệu trưởng các trường THCS huyện Lâm thao, tỉnh Phú Thọ 59 Bảng 2.18 Đánh giá của các khách thể điều tra về các yếu tố ảnh hưởngđến công

tác quản lí hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường THCS 61 Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm mức độ cần thiết của các biện pháp quản lý hoạt

động DHTH tại các trường THCS huyện Lâm Thao tỉnh Phú Thọ 85 Bảng 3.2 Kết quả khảo nghiệm mức độ khả thi của các biện pháp quản lý

hoạt động DHTCĐTH tại các trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ 87

vi

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1 Mức độ cần thiết của các biện pháp đề xuất 86 Biểu đồ 3.2 Mức độ khả thi của các biện pháp đề xuất 88

sự được tập trung nghiên cứu, thử nghiệm và áp dụng vào trường phổ thông, chủ yếu

là bậc Tiểu học, cấp THCS và gần đây áp dụng vào việc thiết kế chương trình, lập kế hoạch và tổ chức đào tạo ở các cấp phổ thông

Hiện nay, trong bối cảnh hội nhập quốc tế diễn ra mạnh mẽ và ngày càng sâu rộng, đã tạo ra nhiều cơ hội và thách thức cho GD&ĐT Việt Nam Đứng trước những

cơ hội và thách thức to lớn ấy, Đảng ta xác định vấn đề giáo dục con người luôn chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng vì vậy Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến

lĩnh vực Giáo dục và đào tạo Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII

khẳng định: “Giáo dục và đào tạo là sự nghiệp của toàn Đảng, của Nhà nước, của toàn dân và là quốc sách hàng đầu, nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài Đầu tư cho giáo dục và đào tạo phải được ưu tiên và đi trước Mục tiêu cốt lõi của GD&ĐT là hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực con người Việt Nam” [Dẫn theo 2]

Việc đổi mới của nền GD&ĐT để đáp ứng yêu cầu của thời kì công nghiệp hóa- hiện đại hóa đất nước chắc chắn không thể thiếu sự đổi mới và sáng tạo các phương pháp và phương tiện trong quá trình dạy học của mỗi thầy cô giáo Trong đó dạy học theo chủ đề tích hợp có ý nghĩa vai trò to lớn

Dạy học tích hợp cũng đang là một hướng đi mới mà Bộ GD&ĐT khá kì vọng

để thiết kế nội dung giáo dục phổ thông nhằm giảm số môn học bắt buộc, tăng số môn học tự chọn và rèn luyện kỹ năng cho học sinh theo Đề án đổi mới căn bản toàn diện Trên cơ sở đó học sinh có được nhiều thông tin hơn với nội dung và phương pháp dạy mới, điều này không làm nặng nề cho người học mà làm cho người học hứng thú, giống một người thích công việc thì không biết mệt khi làm việc khi đó sẽ không đặt vấn đề quá tải hay không quá tải nữa Vấn đề ở chỗ người giáo viên sử dụng dung lượng kiến thức như thế nào để đạt được mục tiêu giáo dục là hình thành

2

kỹ năng cho người học và công tác quản lí hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở

các trường học đạt được hiệu quả tốt nhất

Lâm Thao là một huyện đồng bằng- trung du của tỉnhPhú Thọ Huyện lị là thị trấn Lâm Thao Bên cạnh sự phát triển về kinh tế - xã hội, sự nghiệp giáo dục và đào tạo của huyện đang có những bước chuyển mình rõ rệt Hiện nay trên địa bàn huyện

có nhiều trường THCS trong đó nổi lên năm trường với nhiều thành tích cao về công tác dạy học và quản lý dạy học gồm Trường THCS: Lâm Thao, Sơn Vi, Supe, Vĩnh Lại, Tứ Xã

Đội ngũ giáo viên năm trường THCS trong huyện Lâm Thao kể trên còn rất trẻ

về tuổi đời và tuổi nghề, còn những bất cập cả về số lượng, hạn chế về trình độ và chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay Số giáo viên

có kinh nghiệm tuổi nghề trên 15 năm chiếm một tỷ lệ khá khiêm tốn Đội ngũ giáo viên nữ chiếm đa số, khoảng 70% Đội ngũ cán bộ quản lý có một số hiệu trưởng chưa được qua các lớp đào tạo dài hạn, do vậy việc chỉ đạo hoạt động chuyên môn của nhà trường có một số vấn đề chưa theo kịp với tình hình thực tế hiện nay Tuy nhiên, trong những năm qua nhờ sự nỗ lực không ngừng, các trường THCS huyện Lâm Thao đã có những đổi mới nhất định về công tác quản lý dạy học theo chủ đề tích hợp và từng bước khẳng định mình, song chưa đáp ứng được tình hình thực tế hiện nay của giáo dục, đặc biệt trong quản lý hoạt động chuyên môn khi vấn đề đổi mới phương pháp dạy học là hết sức quan trọng, trong đó dạy học theo chủ đề tích hợp là yêu cầu bắt buộc

Việc quản lý tốt hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp của hiệu trưởng ở trường THCS sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo viên, nâng cao chất lượng giáo dục THCS Dạy học tích hợp chủ đề có thể sẽ là định hướng thích hợp với chương trình, nội dung và cách thức tổ chức quá trình dạy học hiện nay, góp phần tạo ra môi trường học tập tốt, thuận lợi giúp học sinh tham gia tích cực vào bài học và dễ dàng ghi nhận kiến thức một cách có hệ thống, không nhồi nhét quá tải Hơn nữa dạy học tích hợp từng bước khơi dậy khả năng tự học đang tiềm ẩn ở mỗi học sinh, tiến tới chỗ hình thành cho các em có phong cách biết tự học ở mọi nơi, mọi lúc, nâng cao tính tích cực, sáng tạo, tự lực tìm mà học ở người học, nhằm nâng cáo chất lương dạy

3

và học ở nước ta Vì vậy nghiên cứu DHTCĐTH ở trường THCS góp phần làm rõ quan điểm, chủ trương của Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT trong giai đoạn hiện nay và quá trình thực hiện quan điểm chủ trương đó không chỉ có ý nghĩa khoa học về mặt lý luận mà còn có giá trị về mặt thực tiễn Đồng thời nêu rõ được những thành công, hạn chế, rút ra những kinh nghiệm lãnh đạo thực hiện quản lý

hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường THCS là một việc cần thiết để nâng

cao chất lượng giáo dục đáp ứng yêu cầu đổi mới đất nước

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn vấn đề “Quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở các trường trung học cơ sở huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ”

làm đề tài luận văn để nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận văn đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở các trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ, nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học cấp THCS của Tỉnh

3 Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở các trường THCS

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp của Hiệu trưởng các trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ

4 Phạm vi nghiên cứu

4.1 Về nội dung: Luận văn tập trung nghiên cứu và đề xuất một số biện pháp quản lí

hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở các trường THCS Huyện Lâm Thao, Tỉnh Phú Thọ

4.2 Về khách thể điều tra và địa bàn khảo sát

- Khách thể điều tra: bao gồm 174 người, trong đó có 33 các bộ quản lí giáo dục và 141 giáo viên

- Địa bàn khảo sát: 05 trường THCS trên địa bàn huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ bao gồm: Trường THCS Lâm Thao, trường THCS Sơn Vi, trường THCS Supe, trường THCS Vĩnh Lại, trường THCS Tứ Xã

4

5 Giả thuyết khoa học

Vấn đề quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp của Hiệu trưởng các trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ trong thời gian qua còn có những bất cập như: Năng lực dạy học theo chủ đề tích hợp của giáo viên còn hạn chế, các biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp chưa hợp lý, chưa thực sự khoa học, vì thế hiệu quả của hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp chưa cao Nếu

đề xuất và áp dụng một cách đồng bộ các biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp phù hợp với tình hình thực tiễn thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học theo chủ đề tích hợp ở các trường THCS huyện Lâm Thao, Tỉnh Phú Thọ, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lí hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường THCS

6.2 Khảo sát và đánh giá thực trạng về quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở các trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ

6.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp

ở các trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Tiến hành phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các tài liệu lý luận và thực tiễn có liên quan đến quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp của hiệu trưởng trường THCS bao gồm: Các tài liệu, các văn kiện của Đảng, của nhà nước có liên quan đến nhà trường THCS (Luật Giáo dục, Điều lệ trường trung học, ); Các kết quả nghiên cứu, tài liệu về hoạt động quản lý giáo dục, quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp nhằm xây dựng khung lý thuyết cho luận văn

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp điều tra viết: Khảo sát lấy ý kiến các Hiệu trưởng, phó hiệu

trưởng, giáo viên các trường THCS nhằm đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo CĐTH của hiệu trưởng trường THCS Ngoài ra, chúng tôi tiến hành khảo sát

118 HS nhằm làm rõ hơn thực trạng về vấn đề nghiên cứu

5

7.2.2 Phương pháp phỏng vấn: Tiến hành phỏng vấn một số Hiệu trưởng, phó

hiệu trưởng phụ trách chuyên môn, giáo viên của trường để làm rõ thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo CĐTH của Hiệu trưởng

7.2.3 Phương pháp quan sát: Tiến hành dự một số giờ dạy trong lớp và ngoài

lớp học để làm rõ thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo CĐTH của Hiệu trưởng

7.2.4 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Dự trên các báo cáo sơ kết, tổng kết

theo từng năm học va kinh nghiệm rút ra của hiệu trưởng, phó hiệu trưởng để làm rõ thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo CĐTH của Hiệu trưởng

7.2.5 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Nghiên cứu các sản phẩm

hoạt động như kế hoạch chuyên môn của trường, tổ bộ môn, giáo viên trong việc xây dựng và triển khai dạy học theo CĐTH

7.2.6 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: Lấy ý kiến một số cán bộ, chuyên

viên phòng GD&ĐT để làm rõ hoạt động dạy học theo CĐTH trên địa bàn huyện

7.3 Các phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

Sử dụng một số công thức toán học: tính trung bình cộng, tính phần trăm để

xử lý kết quả điều tra

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu; Kết luận, Khuyến nghị; Tài liệu tham khảo; Phụ lục, luận văn gồm 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở

trường THCS

- Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở các

trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ

- Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở các

trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ

6

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 Sơ lược về lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Trên thế giới

Việc nghiên cứu, thử nghiệm và thực thi dạy học theo quan điểm tích hợp được bắt đầu từ những năm 60 của thế kỉ XX Tuy nhiên, từ cuối những năm 90 trở lại đây, vấn đề nghiên cứu về một khoa học thống nhất trên quan điểm phân tích hệ thống và theo quan điểm tiếp cận tích hợp trong giáo dục nhằm hình thành và phát triển các năng lực cho người học mới thực sự được quan tâm

Các nhà khoa học nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề dạy học tích hợp có thể kể đến nhà lí luận giáo dục Pháp Xavier Roegiers Ông có hai công trình có chất lượng khoa học cao, trong đó có một cuốn đã được dịch sang tiếng Việt Trước 1996 có:

"Khoa sư phạm tích hợp hay làm thế nào để phát triển các năng lực tích hợp ở nhà

trường?" - Nguyên bản tiếng Pháp - người dịch: Đào Trọng Quang, Nguyễn Ngọc Nhị,

NXB Giáo dục, 1996 Bốn năm sau đó, ông công bố công trình: "Một phương pháp sư

phạm của hội nhập Và tích hợp các kĩ năng có được trong giảng dạy" Phối hợp với

Jean Marie De Ketele phiên bản De Boeck Đại học Bỉ, 2000 ("Une pe'dagogie de

L'inte'gration Compe'tences et inte'gration des acquis dans l'enseignement" Avec la

collaboration de Jean Marie De Ketele Editions De Boeck universite' Belgium, 2000) Theo Xavier Roegiers, sư phạm tích hợp là một quan niệm về quá trình học tập, trong

đó toàn bộ quá trình học tập góp phần hình thành ở học sinh những năng lực cụ thể có

dự tính trước những điều kiện cần thiết cho học sinh, nhằm phục vụ cho các quá trình học tập sau này hoặc nhằm hòa nhập học sinh vào cuộc sống lao động Như vậy sư phạm tích hợp tìm cách làm cho quá trình học tập có ý nghĩa [dẫn theo 17]

Ngoài ra, Donald P Cauchak, Paul D Eggen trong mục: "Tích hợp các đơn vị

chương trình học liên ngành và chuyên đề" thuộc công trình: "Học tập và phương pháp giảng dạy nghiên cứu", Công ty Allyn, 1998 (Integrating the Curriculum Interdisciplinary and thematic units thuộc công trình: "Learning and Teaching - Research based methods", Allyn company, 1998) cũng đã đặt ra và bước đầu giải

quyết vấn đề dạy và học theo quan điểm sư phạm tích hợp [dẫn theo 17]

7

Ở một số nước trên thế giới, dạy học theo quan điểm tích hợp đã được ứng dụng từ những năm 80 của thế kỷ XX Tích hợp có nơi được xem như nguyên tắc tổng quát của việc xây dựng cả hệ thống chương trình Ví dụ chương trình Tiểu học ở

Ma-lai-xi-a được gọi là: "The intergrated curriculum for Primary school" (Chương

trình giảng dạy tích hợp cho trường Tiểu học) do Bộ GD&ĐT Ma-lai-xi-a công bố lần đầu năm 1997)

Các chương trình tích hợp ở các nước trên thế giới có thể được thực hiện ở các mức độ khác nhau: từ phối hợp, kết hợp đến tích hợp hoàn toàn Ở mức độ thấp có sự phối hợp về nội dung, phương pháp của một số môn có liên quan nhưng mỗi môn cần đặt trong một phần hay một chương riêng Tích hợp ở mức độ cao hơn có sự kết hợp chặt chẽ trong nội dung, đặc biệt là những phần giao nhau của các môn học này Tích hợp ở mức độ cao nhất được thực hiện ở nội dung của các môn học được hòa vào nhau hoàn toàn thành một chỉnh thể mới đạt mục tiêu đề ra một cách hiệu quả và tiết kiệm hơn về nội dung, thời gian

Như vậy, các công trình nghiên cứu trên thế giới đã đề cập đến các khía cạnh khác nhau như nội dung, cách thức, hiệu quả,… của việc dạy học tích hợp trong nhà

trường phổ thông, đây chính là cơ sở cho việc dạy học theo chủ đề tích hợp hiện nay

1.1.2 Ở Việt Nam

Ngày nay mục đích của dạy học không chỉ dừng lại ở cách tiếp cận truyền thụ, cung cấp kiến thức, kỹ năng, những kinh nghiệm mà loài người đã tích luỹ được cho học sinh mà đang chuyển dần sang cách tiếp cận phát triển năng lực: năng lực giao tiếp; năng lực tự học, tự nghiên cứu; năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề; khả năng thích ứng; năng lực sáng tạo… cho học sinh Phát triển năng lực toàn diện cho học sinh là nhiệm vụ trọng tâm của tất cả các nhà trường hiện nay theo tinh thần đổi mới giáo dục Để làm tốt nhiệm vụ đó, các nhà quản lý giáo dục phải đầu tư nghiên cứu, trải nghiệm để tìm ra những giải pháp nâng cao chất lượng dạy học nói riêng và chất lượng giáo dục và đào tạo nói chung trong nhà trường

Quản lý hoạt động dạy học nói chung, quản lý hoạt động dạy học tích hợp nói riêng là hoạt động trung tâm của người hiệu trưởng cũng như là mục tiêu trung tâm

và quan trọng nhất của quản lý nhà trường Vì vậy nó là vấn đề được nhiều người quan tâm và nghiên cứu

8

Những năm gần đây, vấn đề quản lý giáo dục được đặc biệt quan tâm với sự xuất hiện của những công trình nghiên cứu khoa học, những bài viết trên báo, tạp chí, tài liệu được dịch từ nước ngoài, nhiều tài liệu được xuất bản của những nhà nghiên cứu về công tác giáo dục của một số tác giả

Tác giả Trần Ngọc Giao trong cuốn “Quản lý trường phổ thông” cũng đã bàn

về khoa học quản lý và QLGD [11]

Tác giả Nguyễn Phúc Châu trong cuốn “Quản lý nhà trường” đã nêu rất rõ về quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường [10]

Tác giả Đào Trọng Quang với bài “Biên soạn SGK theo quan điểm tích hợp, cơ

sở lí luận và một số kinh nghiệm” Tác giả đã đề cập tới bản chất của sư 9 phạm tích hợp, quan điểm tích hợp, một số nguyên tắc chủ đạo và một số kỹ thuật của tích hợp [21]

Tác giả Đỗ Ngọc Thống đã nêu một hệ thống quan điểm tích hợp và dạy học theo hướng tích hợp, đã nhấn mạnh sự khác biệt giữa cộng gộp kiến thức và tích hợp kiến thức trong cuốn “Đổi mới dạy và học Ngữ văn ở THCS”, Tác giả Trần Viết Thụ (1997) trong công trình nghiên cứu “Vận dụng nguyên tắc liên môn khi dạy các vấn

đề văn hóa trong SGK trong lịch sử THPT” đã vận dụng kiến thức văn học, địa lý, chính trị vào giảng dạy bộ môn lịch sử theo quan điểm liên môn

Cuốn tài liệu tập huấn Dạy học tích hợp ở các trường THCS, THPT của nhà

xuất bản Đại học sư phạm nói về “Dạy học tích hợp là xu thế chung của các quốc gia trên thế giới và Việt Nam, nhất là nước ta đang đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục

và đào tạo” [28]

Một số luận văn Thạc sỹ quản lý giáo dục cũng đã có nhiều đóng góp cho việc nghiên cứu quản lý hoạt động dạy học, quản lý hoạt động DHTH của hiệu trưởng các trường THCS Tác giả Lê Trọng Sơn với công trình “Vận dụng tích hợp giáo dục dân số qua dạy học phần sinh lý người ở lớp 9 THCS” tác giả đã nhấn mạnh việc tích hợp dân số vào môn Sinh học 9 là thích hợp với nội dung cũng như độ tuổi của học sinh Tác giả Nguyễn Thị Thinh với công trình “Quản lý hoạt động dạy học tích hợp ở các trường THCS quận Nam Từ Liêm- thành phố Hà Nội” đã đề cập đến nội dung dạy học tích hợp

Những công trình nghiên cứu trên đã đề cập đến nhiều phương diện khác nhau

về lý luận cũng như thực tiễn đối với vấn đề dạy học, quản lí hoạt động dạy học tích

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý, Quản lý giáo dục

1.2.1.1 Quản lý

Chúng ta có thể tiếp cận khái niệm quản lý theo nhiều cách khác nhau quản lý

là khái niệm thuộc phạm trù lịch sử, cùng với quá trình hình thành và phát triển của

xã hội loài người, việc phân công lao động ngày càng phức tạp, đa dạng và chuyên môn hoá, quá trình đó gắn liền với hoạt động quản lý, khó có thể khẳng định khái niệm quản lý ra đời từ thời điểm nào, song có thể hình dung khái niệm ấy có thể được manh nha hình thành từ khi có sự phân công lao động trong các nhóm người, các tộc

người Theo quan điểm của Thomas.J.Robins và Wayned Morrison: “Quản lý là một nghề nhưng cũng là một nghệ thuật, một khoa học” [20, tr.20 ] Theo quan điểm của

W Taylor: “Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng chính xác điều bạn muốn người khác làm, và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất” [12, tr.327] Theo Harold Koontz, Cyri O’Donnell và Heinz Weihrich thì:

“Quản lý là một hoạt động thiết yếu đảm bảo sự hoạt động nỗ lực của các cá nhân nhằm đạt được các mục tiêu của tổ chức” [12, tr.33]

Hiện nay khái niệm về quản lý được hiểu và diễn đạt theo nhiều cách khác nhau Ở Việt Nam, khi nghiên cứu về công tác quản lý và lý luận về quản lý, một số tác giả trong nước đã đưa ra các quan điểm, định nghĩa về quản lý như sau:

Tác giả Nguyễn Ngọc Quang quan niệm: “Quản lí là tác động có mục đích, có

kế hoạch của chủ thể quản lí đến tập thể những người lao động (khách thể quản lí) nhằm thực hiện những mục tiêu dự kiến” [22, tr.31].

Theo tác giả Trần Quốc Thành cho rằng: “Quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi và hoạt động của con người, nhằm đạt được mục đích đúng với ý chí nhà quản lý, phù hợp với quy luật khách quan” [24, tr.1].

10

Nhóm tác giả Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo cho rằng: “Quản

lí là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lí tới đối tượng quản lí nhằm đạt mục tiêu đề ra” [13, tr.12]

Từ các khái niệm, quan điểm trên về quản lý, có thể thấy rằng khái niệm quản

lý được tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau, như: tiếp cận theo hành vi quan hệ cá nhân, tiếp cận theo lý thuyết quyết định, tiếp cận toán học, tiếp cận theo các vai trò quản lý, tiếp cận theo các chức năng quản lý, và tiếp cận hệ thống Nhưng nhìn chung

có những dấu hiệu đặc trưng cơ bản sau:

- Hoạt động quản lý được tiến hành trong một tổ chức hay một nhóm người

- Hoạt động quản lý có tính hướng đích

- Hoạt động quản lý có những tác động phối hợp nỗ lực của mỗi cá nhân nhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức hay một nhóm người

Từ những quan niệm nêu trên trên về quản lý, chúng ta có thể hiểu rằng: Quản

lý là sự tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản

lý, nhằm làm cho tổ chức vận hành, phát triển phù hợp với quy luật khách quan, trong đó sử dụng và khai thác có hiệu quả nhất các tiềm năng, các cơ hội để đạt được mục tiêu xác định của tổ chức

1.2.1.2 Quản lý giáo dục

Quản lý giáo dục là một khoa học quản lý chuyên ngành, người ta nghiên cứu trên nền tảng của khoa học quản lý nói chung Cũng giống như khái niệm quản lý, khái niệm QLGD cũng có nhiều cách tiếp cận khác nhau, ở đây chúng tôi chỉ đề cập tới khái niệm QLGD trong phạm vi quản lý một hệ thống giáo dục nói chung mà hạt nhân của hệ thống là các cơ sở trường học

Về khái niệm QLGD các nhà nghiên cứu đã quan niệm như sau:

- Theo M.I Kônđacốp: "QLGD là tập hợp những biện pháp, kế hoạch hoá nhằm đảm bảo vận hành bình thường của cơ quan trong hệ thống giáo dục để tiếp tục phát triển, mở rộng hệ thống cả về số lượng cũng như chất lượng" (dẫn theo [19])

Ở Việt Nam, QLGD cũng là lĩnh vực được nhiều tác giả quan tâm, nghiên cứu:

Tác giả Nguyễn Ngọc Quang định nghĩa: "Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho

11

hệ thống vận hành theo đường lối nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học - giáo dục thế hệ trẻ, đưa giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất" [23, tr.35]

Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lí giáo dục thực chất là quản lí con người, do đó quan hệ giữa con người với con người là nét nổi bật Để mối quan hệ này tốt đẹp, người cán bộ quản lí không chỉ có kinh nghiệm mà còn phải am hiểu Khoa học Quản lí, đặc biệt là khoa học quản lí Giáo dục’’ [15, tr.23]

- Theo Đặng Quốc Bảo thì: "QLGD theo nghĩa tổng quát là hoạt động điều hành phối hợp của các lực lượng xã hội nhằm thúc đẩy công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu xã hội" [9]

Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành trung ương Đảng khoá VIII

cũng đã viết: “quản lý giáo dục là sự tác động của chủ thể quản lý tới khách thể quản

lý nhằm đưa hoạt động sư phạm của hệ thống giáo dục đạt tới kết quả mong muốn bằng cách hiệu quả nhất” [2].

Những khái niệm trên tuy có những điểm khác nhau, nhưng vẫn có thể tìm ra những điểm đồng nhất QLGD theo cách định nghĩa nào cũng đều hướng tới mục tiêu giáo dục quản lý giáo dục theo nghĩa rộng là quản lý mọi hoạt động liên quan đến giáo dục trong xã hội bao gồm hoạt động giáo dục của bộ máy nhà nước, của các tổ chức xã hội, của hệ thống giáo dục quốc dân, của gia đình QLGD theo nghĩa hẹp là những tác động có mục đích, có hệ thống, có khoa học, có ý thức của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đưa hoạt động giáo dục của nhà trường đạt hiệu quả cao nhất Trong luận văn này tác giả sử dụng khái niệm QLGD theo tiếp cận vi mô

Vậy, có thể hiểu: Quản lý giáo dục là những tác động có mục đích, có hệ thống, có tính khoa học của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý trong lĩnh vực GD&ĐT nhằm đạt được mục tiêu giáo dục đã đề ra

1.2.2 Hoạt động, hoạt động dạy học

1.2.2.1 Hoạt động

Mọi hoạt động của con người đều có tính mục đích Con người hiểu được mục đích hoạt động của mình, từ đó mới định rõ chức năng, nhiệm vụ, động lực của hoạt

12

động để đạt hiệu quả trong công việc M.I Kôndakôp cho rằng, "hoạt động của con người là hoạt động có mục đích, có ý thức; mục đích, ý thức ấy như một quy luật, quyết định phương thức hoạt động và bắt ý chí con người phụ thuộc vào nó" K Marx viết: “Công việc đòi hỏi một sự chú ý bền bỉ, bản thân sự chú ý đó chỉ có thể là kết quả của một sự căng thẳng thường xuyên của ý chí” (dẫn theo [20]) Trong lịch sử của

nhân loại, tính mục đích trong hoạt động và tầm nhìn về lợi ích của hoạt động con người thể hiện rõ trong nền giáo dục của các dân tộc và quốc gia từ xưa đến nay Hoạt động của con người dành cho việc dạy và học luôn được chú trọng và đề cao Hồ Chủ

tịch từng nhắc lại một bài học của người xưa: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây,

vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người” Dạy học là dạy người Trong quan niệm của

người Việt, người thầy được coi là một nhân tố góp phần quan trọng, quyết định sự nghiệp của con người Câu tục ngữ “Không thầy đố mày làm nên” có ý nghĩa như vậy

Theo quan điểm lý thuyết về hoạt động, A.N.Leontiev cho rằng hoạt động “là một tổ hợp các quá trình con người tác động vào đối tượng nhằm đạt mục đích thỏa mãn một nhu cầu nhất định và chính kết quả của hoạt động là sự cụ thể hóa nhu cầu của chủ thể” (dẫn theo [20])

Lý thuyết về hoạt động chú trọng vai trò của chủ thể hoạt động Chủ thể (con người) chủ động tổ chức, điều khiển các hoạt động (hành vi, tinh thần, trí tuệ,…) tác động vào đối tượng (sự vật, tri thức,…) Hoạt động của con người được phân biệt với hoạt động của loài vật ở tính mục đích của hoạt động Nghĩa là chủ thể (con người)

thực hiện ý đồ của mình, biến cái “vật chất được chuyển vào trong đầu mỗi người được cải biến trong đó” (dẫn theo [20]) (K.Marx) thành hiện thực Như vậy, nhờ có

hoạt động, con người làm ra sản phẩm đáp ứng nhu cầu cụ thể của mình

Hiểu như trên, hoạt động có những đặc điểm sau đây:

1/ Chủ thể của hoạt động - tức là người thực hiện các hành động - làm việc theo kế hoạch, ý đồ nhất định Trong quá trình hoạt động, con người biết cách tổ chức các hành động tạo thành hệ thống (tổ hợp), lựa chọn, điều khiển linh hoạt các hoạt động phù hợp với đối tượng, hoàn cảnh, tình huống

2/ Hoạt động bao giờ cũng có đối tượng của nó Đối tượng của hoạt động là sự vật, tri thức,… Con người thông qua hoạt động để tạo tác, chiếm lĩnh, sử dụng nó (đối tượng) nhằm thỏa mãn nhu cầu

13

3/ Hoạt động có tính mục đích Đây là nét đặc trưng thể hiện trình độ, năng lực người trong việc chiếm lĩnh đối tượng Con người sử dụng vốn hiểu biết, kinh nghiệm, phương tiện để phát hiện, khám phá đối tượng chuyển thành ý thức, năng lực của chính mình (chủ thể hóa khách thể) Tính mục đích định hướng cho chủ thể hoạt động, hướng tới chiếm lĩnh đối tượng

Như vậy, có thể hiểu: Hoạt động là sự tác động của chủ thể đến đối tượng theo một tổ hợp quá trình nào đó, đồng thời sản phẩm tạo ra có sự phản hồi để chủ thể tự điều chỉnh nhằm đạt được mục tiêu, thỏa mãn nhu cầu của chủ thể

Cách hiểu khái niệm hoạt động như trên khi được vận dụng vào giáo dục sẽ giúp ta cắt nghĩa rõ hơn bản chất của hoạt động dạy học

1.2.2.2 Hoạt động dạy học

Hoạt động dạy học là quá trình gồm hai hoạt động thống nhất biện chứng: Hoạt động dạy của giáo viên và Hoạt động học của học sinh Trong đó, dưới sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của giáo viên, người học tự giác, tích cực tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động học tập của mình nhằm thực hiện những nhiệm vụ dạy học Trong quá trình dạy học, hoạt động dạy của giáo viên có vai trò chủ đạo, hoạt động học của học sinh có vai trò tự giác, chủ động, tích cực Nếu thiếu một trong hai hoạt động trên, quá trình dạy học không diễn ra

Hoạt động dạy học gồm 3 bước:

Bước 1: Thực hiện chương trình dạy học (việc nắm vững chương trình dạy học

là một tiền đề đảm bảo hiệu quả quản lí dạy và học)

Bước 2: Soạn bài, chuẩn bị lên lớp (yêu giáo viên phải nắm vững nội dung - phương pháp giảng dạy cho học sinh)

Bước 3: Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh (để biết được mức độ lĩnh hội tri thức của học sinh)

Hoạt động dạy học là hoạt động được thực hiện theo một chiến lược, chương trình đã được thiết kế, tác động đến người học nhằm hướng tới mục tiêu hình thành

và phát triển phẩm chất, năng lực của người học Giáo viên xây dựng, thiết kế hoạt động dạy học một cách đầy đủ và cụ thể bao nhiêu thì công việc dạy học càng hiệu quả bấy nhiêu

14

Hoạt động dạy học ở đây được xem xét trong tương quan giữa hoạt động của người dạy - người lớn, và “hoạt động của trẻ” - người học Trong tương quan giữa hoạt động của người dạy và hoạt động của người học, hoạt động dạy học của người thầy hướng về mục tiêu của hoạt động dạy học”… hoạt động dạy và học là nhằm hình thành và phát triển nhân cách ở người học

Vậy, có thể hiểu: Hoạt động dạy học là hệ thống các hành động có mục đích,

có kế hoạch của GV với tư cách là chủ thể của hoạt động dạy học để tổ chức điều khiển hoạt động học của HS nhằm hình thành, phát triển năng lực và phẩm chất, hoàn thiện nhân cách ở học sinh

1.2.3 Tích hợp, dạy học theo chủ đề tích hợp

1.2.3.1 Tích hợp, dạy học tích hợp

Tích hợp (tiếng Anh: Integration) có nguồn gốc từ tiếng Latinh, với nghĩa xác lập lại cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất trên cơ sở những bộ phận riêng lẻ Integration (n)/ integrate (v) trong tiếng Anh có nghĩa là hợp lại thành một hệ thống thống nhất, sự bổ sung thành thể thống nhất, sự hợp nhất, sự hòa hợp với môi trường, (tiếng Anh - Mỹ còn có nghĩa sự hòa hợp chủng tộc, sự mở rộng cho mọi chủng tộc)

Trong tiếng Việt, tích hợp được ghép từ hai từ tích và hợp Tích: (danh từ) là kết quả của phép nhân; (động từ): dồn góp từng ít cho thành số lượng đáng kể (Từ điển tiếng Việt, Viện Ngôn ngữ học; tr 981) Hợp:(danh từ): tập hợp mọi phần tử của các tập hợp khác; (động từ): gộp chung; (tính từ): không mâu thuẫn, đúng với đòi hỏi Tích hợp: lắp ráp, kết nối các thành phần của một hệ thống theo quan điểm tạo nên một hệ thống toàn bộ

Như vậy, Tích hợp là sự hợp nhất,nối kết các thành phần của một bộ phận Đó

là sự hợp nhất hay nhất thể hóa các bộ phận khác nhau để đưa tới một đối tượng mới như là một thể thống nhất dựa trên những nét bản chất của các thành phần đối tượng chứ không phải là phép cộng giản đơn những thuộc tính của các thành phần ấy

Như vậy, Tích hợp có hai tính chất cơ bản, liên hệ mật thiết với nhau và quy định lẫn nhau, đó là tính chất liên kết, tính chất toàn vẹn

15

Dạy học tích hợp:

- Dạy học tích hợp có nghĩa là những kiến thức, kĩ năng học được ở môn học

này, phần này của môn học được sử dụng như những công cụ để nghiên cứu học tập trong môn học khác, trong các phần khác của cùng một môn học

- Tích hợp là nguyên lý không bàn cãi bởi tri thức của chúng ta tất cả đều là tích hợp, không có ai chỉ tư duy bằng môn này hoặc môn kia, bởi khi giải quyết một vấn đề thực tiễn phải sử dụng tri thức của nhiều môn học khác nhau Con người cần cái đó thì giáo dục phải giáo dục cái đó là đương nhiên Dạy học tích hợp sẽ giúp và đòi hỏi học sinh học tập thông minh và vận dụng kiến thức, kĩ năng và phương pháp một cách toàn diện, hài hòa, sáng tạo và hợp lí nhằm giải quyết những tình huống khác nhau và mới mẻ trên giảng đường cũng như trong cuộc sống)

Trong dạy học tích hợp, học sinh dưới sự chỉ đạo của giáo viên thực hiện việc chuyển đổi liên tiếp các thông tin từ ngôn ngữ của môn học này sang ngôn ngữ của môn học khác; học sinh học cách sử dụng phối hợp những kiến thức, những kĩ năng

và những thao tác để giải quyết một tình huống phức tạp - thường là gắn với thực tiễn Chính nhờ quá trình đó, học sinh nắm vững kiến thức, hình thành khái niệm, phát triển năng lực và các phẩm chất cá nhân)

Như vậy có thể hiểu: Dạy học tích hợp là sự kết hợp những vấn đề, nội dung

của nhiều phần, nhiều môn học khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học, trong đó những nội dung khoa học được đề cập theo một tinh thần và phương pháp thống nhất Mức độ tích hợp có thể khác nhau tùy theo mục tiêu dạy học Mức độ tích hợp

cao nhất là xây dựng các chủ đề thống nhất chung cho các môn học thuộc lĩnh vực Khoa học Tự nhiên hoặc Khoa học Xã hội Ở mức độ thấp hơn, có thể áp dụng tích hợp một phần như Vật lí-Hóa học, Hóa học-Sinh học…

1.2.3.2 Dạy học theo chủ đề tích hợp

Trong giáo dục, khái niệm Tích hợp xuất hiện từ thời kỳ Khai sáng (thế kỷ XVIII) dùng để chỉ một quan niệm giáo dục toàn diện con người, chống lại hiện tượng làm cho phát triển thiếu hài hòa, cân đối Trong dạy học các bộ môn, tích hợp được hiểu là sự kết hợp, tổ hợp các nội dung từ môn học thành “môn học” mới, như Vật lý, Hóa học, Sinh học được tích hợp thành Khoa học tự nhiên; Lịch sử, Địa lý, Xã hội học, Kinh tế học thành môn Nghiên cứu xã hội

16

Dạy học tích hợp là hành động liên kết một cách hữu cơ, có hệ thống các đối tượng nghiên cứu, học tập của một vài lĩnh vực môn học khác nhau thành nội dung thống nhất, dựa trên cơ sơ các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập trong các môn học đó nhằm hình thành ở HS các năng lực cần thiết [27]

Chủ đề tích hợp là những chủ đề có nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học, thể hiện ở sự ứng dụng của chúng trong cùng một hiện tượng, quá trình trong tự nhiên hay xã hội

Trong DHTCĐTH, HS dưới sự chỉ đạo của GV thực hiện việc chuyển đổi liên tiếp các thông tin từ ngôn ngữ của môn học này sang ngôn ngữ của môn học khác;

HS học cách sử dụng phối hợp những kiến thức, kĩ năng và thao tác để giải quyết một tình huống phức hợp - thường là gắn với thực tiễn Chính nhờ quá trình đó, HS nắm vững kiến thức, hình thành khái niệm, phát triển năng lực và các phẩm chất cá nhân

Vì vậy, các cán bộ quản lý nhà trường và tổ chuyên môn cần nhận thức được việc tổ chức DHTH trong nhà trường là một trong những hoạt động của nhà trường, nhắm đến việc rèn luyện kĩ năng:

- Xây dựng chủ đề tích hợp;

- Xây dựng các hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho HS;

- Phát triển chương trình nhà trường

Các cán bộ quản lý và tổ trưởng chuyên môn cần chỉ đạo thực hiện các nhiệm vụ:

- Tổ chức phối hợp các hoạt động giữa tổ, nhóm chuyên môn trong việc lựa chọn chủ đề tích hợp;

- Lập kế hoạch thực hiện dạy học và phân công các nhóm chuyên môn, chịu trách nhiệm thiết kế các hoạt động dạy học các chủ đề tích hợp;

- Tổ chức xây dựng các tiêu chí đánh giá các giờ dạy học tích hợp;

- Quản lý các hoạt động trong dạy học chủ đề tích hợp như: Tổ chức phối hợp với

GV trong các tổ chuyên môn hoặc nhóm chuyên môn trong dạy học các chủ đề tích hợp

ở trên lớp, ngoài lớp; Đánh giá các hoạt động dạy học theo chủ đè tích hợp; chia sẻ, rút kinh nghiệm về tổ chức chỉnh sửa các hoạt động dạy học chủ đề tích hợp [27]

Dựa vào các nội dung đã phân tích trên đây có thể hiểu: Dạy học theo CĐTH

là phương án dạy học dựa trên sự lựa chọn các chủ đề tích hợp, đó là những chủ đề

17

có nội dung kiến thức liên quan đến một số lĩnh vực hoặc môn học khác nhau tạo thành một nội dung thống nhất, có mối liên hệ lí luận và thực tiễn trong những môn học nhất định, nhằm hình thành ở HS năng lực vận dụng tri thức vào thực tiễn

1.2.4 Quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp

Trong các nhà trường, hoạt động trong dạy học giữ vị trí trung tâm bởi nó chiếm hầu hết thời gian, khối lượng công việc của thầy và trò trong một năm học, đóng vai trò chủ đạo trong quá trình dạy học, được quy định bởi đặc thù lao động sư phạm của người GV, cho nên có cũng quy định tính đặc thù của công tác quản lý nhà trường nói chung và trong quản lý hoạt động dạy học nói riêng

Quản lý hoạt động trong dạy học theo CĐTH thực chất là quản lý một số thành

tố của quá trình dạy học theo CĐTH bao gồm: việc xây dựng chủ đề dạy học, hoạt động dạy của GV, hoạt động học của HS, Phương pháp dạy học và giáo dục, đánh giá kết quả học tập của HS Song song với việc quản lý các thành tố của quá trình dạy học theo CĐTH qua quy trình hoạt động của người dạy thì hiệu trưởng cũng cần chú trọng quản lý các thành tố khác gồm mục tiêu chương trình dạy học, nội dung và các điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học bởi các yếu tố này cũng góp phần tạo nên quá trình dạy học

Hiệu trưởng quản lý hoạt động dạy học theo CĐTH cần chú ý những vấn đề cơ bản sau: quản lý thực hiện theo kế hoạch; quản lý thực hiện chương trình; quản lý chất lượng dạy và học; quản lý thực hiện thanh tra, kiểm tra GV và HS

Dựa trên các khái niệm: quản lý, tích hợp, dạy học theo CĐTH đã nêu trên, có

thể hiểu: Quản lý hoạt động dạy học theo CĐTH là những tác động của chủ thể quản

lý ( Hiệu trưởng) đến quá trình dạy học theo CĐTH (được tiến hành bởi tập thể GV,

HS với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội) nhằm góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách HS theo mục tiêu đào tạo của nhà trường

1.3 Một số vấn đề cơ bản về quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường THCS

1.3.1 Tầm quan trọng của hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường THCS

Hoạt động dạy học ở trường THCS giữ vị trí trung tâm bởi nó chiếm hầu hết thời gian, khối lượng công việc của thầy và trò trong một năm học; nó làm nền tảng quan trọng để thực hiện thành công mục tiêu giáo dục toàn diện của nhà trường; đồng thời, nó quyết định kết quả đào tạo của nhà trường

18

Hoạt động dạy học còn là hoạt động đặc thù của nhà trường phổ thông, nó được qui định bởi đặc thù lao động sư phạm của người giáo viên Vì vậy, nó cũng qui định tính đặc thù của công tác quản lý nhà trường nói chung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng trong đó có quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp Người hiệu trưởng phải nhận thức đúng vị trí quan trọng và tính đặc thù của hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp để có những biện pháp quản lý khoa học, sáng tạo nhằm nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường

Thực tế cho thấy, hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường THCS có tầm quan trọng to lớn Nhiều nghiên cứu và thực tế giáo dục trên thế giới đã chỉ ra rằng có rất nhiều phương thức dạy học khác nhau để đạt được mục tiêu giáo dục đề ra trong đó dạy học tích hợp là phương thức dạy học duy nhất có thể đạt được mục tiêu giáo dục là phát triển phẩm chất, năng lực cho người học để nhằm phục vụ cho các quá trình học tập sau này hoặc nhằm hoà nhập học sinh vào cuộc sống lao động Không những thế quản lí dạy học theo chủ đề tích hợp còn đem lại lợi ích là kích thích giáo viên tư duy và không ngừng trau dồi kiến thức ở nhiều lĩnh vực, bộ môn khác nhau để có một phông kiến thức sâu, rộng đủ để đáp ứng với những đòi hỏi ngày càng cao của dạy học hiện nay Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Vinh Hiển cho biết:

"Dạy học tích hợp sẽ mang lại nhiều lợi ích như giúp học sinh áp dụng được nhiều kỹ năng, nền tảng kiến thức tích hợp giúp việc tìm kiếm thông tin nhanh hơn, khuyến khích việc học sâu và rộng, thúc đẩy thái độ học tập tích cực đối với học sinh Thay đổi cách dạy này không gây ra sự xáo trộn về số lượng và cơ cấu giáo viên, không nhất thiết phải đào tạo lại mà chỉ cần bồi dưỡng một số chuyên đề dạy học tích hợp Không đòi hỏi phải tăng cường quá nhiều về cơ sở vật chất và thiết bị dạy học" Vì

vậy việc quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường THCS là yếu tố cần thiết và phải được chú trọng

Quản lý hoạt động dạy học là nhiệm vụ trọng tâm của người hiệu trưởng Xuất phát từ vị trí quan trọng của hoạt động dạy học, người hiệu trưởng phải dành nhiều thời gian và công sức cho công tác quản lý hoạt động dạy học trong đó có hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp nhằm ngày càng nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội trong công cuộc đổi mới đất nước

19

1.3.2 Đặc điểm của hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường trung học cơ sở

1.3.2.1 Đặc điểm về chủ đề tích hợp trong dạy học ở trường trung học cơ sở

Hoạt động dạy học ở trường THCS có mục tiêu khác với mục tiêu dạy học ở trường tiểu học và khác với mục tiêu dạy ở trường THPT Hoạt động dạy học ở trường THCS tạo điều kiện cho HS nghiên cứu cơ sở của những khoa học với sự phong phú và đa dạng của các bộ môn với khối lượng nội dung lớn nhưng phức tạp hơn, hệ thống hơn ở bậc tiểu học, đáp ứng yêu cầu giáo dục toàn diện Chủ đề tích hợp trong dạy học ở trường THCS có những đặc điểm sau đây:

- Về nội dung chủ đề tích hợp: Chủ đề tích hợp ở trường THCS là những chủ

đề có nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học, thể hiện ở sự ứng dụng của chúng trong cùng một hiện tượng, quá trình trong tự nhiên hay xã hội Vì vậy, dạy học theo chủ đề tích hợp đối với học sinh, trước hết, các chủ đề liên môn, tích hợp có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho học sinh

- Về mức độ tích hợp trong các chủ đề: Các chủ đề tích hợp cần được xây dựng phù hợp và khoa học, đảm bảo việc vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, tránh việc ghi nhớ kiến thức một cách máy móc Điều quan trọng hơn là các chủ đề tích hợp giúp cho học sinh không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa không có được sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vào thực tiễn

- Về phương thức tích hợp trong các chủ đề: có thể tích hợp giữa các môn học trong cùng một ban (Ban khoa học tự nhiên, ban khoa học xã hội), hoặc tích hợp kiến thức từ hai môn học trở lên ở hai phân ban khác nhau

- Vai trò của giáo viên trong dạy học theo CĐTH: Đối với giáo viên khi dạy học theo CĐTH thì ban đầu có thể có chút khó khăn do việc phải tìm hiểu sâu hơn những kiến thức thuộc các môn học khác Tuy nhiên khó khăn này chỉ là bước đầu và

có thể khắc phục dễ dàng bởi hai lý do: Một là, trong quá trình dạy học môn học của mình, giáo viên vẫn thường xuyên phải dạy những kiến thức có liên quan đến các môn học khác và vì vậy đã có sự am hiểu về những kiến thức liên môn đó; Hai là, với việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, vai trò của giáo viên không còn là người

20

truyền thụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra, định hướng hoạt động học của học sinh cả ở trong và ngoài lớp học; vì vậy, giáo viên các bộ môn liên quan có điều kiện và chủ động hơn trong sự phối hợp, hỗ trợ nhau trong dạy học Như vậy, dạy học theo các chủ đề tích hợp không những giảm tải cho giáo viên trong việc dạy các kiến thức liên môn trong môn học của mình mà còn có tác dụng bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ năng sư phạm cho giáo viên, góp phần phát triển đội ngũ giáo viên bộ môn hiện nay thành đội ngũ giáo viên có đủ năng lực dạy học kiến thức tích hợp

1.3.2.2 Dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường THCS

Để hoạt động dạy học theo CĐTH ở các trường THCS đạt kết quả tốt những yêu cầu cơ bản cần có là:

a) Hoạt động dạy của giáo viên

Hoạt động dạy của GV là hoạt động lãnh đạo, tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức - học tập của HS, giúp HS tìm tòi khám phá tri thức, qua đó thực hiện có hiệu quả chức năng của bản thân GV cần phải: Đề ra mục đích, yêu cầu nhận thức - học tập; Xây dựng kế hoạch hoạt động của mình và dự tính hoạt động nhận thức - học tập tương ứng của người học; Tổ chức thực hiện hoạt động dạy của mình và dự tính hoạt động tương ứng của người học; Kích thích tính tự giác, tính tích cực, độc lập, chủ động sáng tạo của người học bằng cách tạo nên nhu cầu, động cơ, hứng thú, khêu gợi tính tò mò, ham hiểu biết của người học, làm cho họ ý thức rõ trách nhiệm, nghĩa

vụ học tập của mình; Theo dõi, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học, qua

đó mà có những biện pháp điều chỉnh, sửa chữa kịp thời những thiếu sót, sai lầm của

họ cũng như trong công tác giảng dạy của mình

Hoạt động dạy của GV phải đảm bảo các nội dung sau: Thực hiện đúng, đầy

đủ phân phối chương trình theo quy định của Bộ GD&ĐT; Chuẩn bị tốt về thiết kế bài giảng, thực hiện nghiêm túc, đảm bảo chất lượng bài dạy; Thực hiện tốt đổi mới phương pháp dạy học; Chuẩn bị tốt về hồ sơ chuyên môn; Thực hiện tốt, nghiêm túc chất lượng tự học, tự bồi dưỡng; Tham gia các hoạt động của tổ chuyên môn trong nhà trường; Thực hiện nề nếp chuyên môn: giờ giấc lên lớp, sinh hoạt tổ…; Thực hiện công tác dự giờ, thao giảng, xây dựng kế hoạch dự giờ

và đánh giá giờ dạy; Tự đánh giá, rút kinh nghiệm hoạt động dạy của bản thân

21

* Nội dung dạy học theo chủ đề tích hợp

Trên thực tế, nội dung chương trình các môn học trong chương trình giáo dục trung học cơ sở hiện hành có tính độc lập tương đối, được thiết kế theo mạch kiến thức môn học trên nguyên tắc kiến thức được học trước là cơ sở của những kiến thức được học sau Vì thế, một số nội dung kiến thức có liên quan đến nhiều môn học đều được đưa vào chương trình của các môn học đó gây ra sự chồng chéo, quá tải Không những thế, thời điểm dạy học các kiến thức đó ở các môn học khác nhau là khác nhau, đôi khi thuật ngữ được dùng cũng khác nhau, gây khó khăn cho học sinh Để khắc phục những khó khăn đó, cần phải rà soát chương trình các môn học có liên quan với nhau trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, tìm ra những kiến thức chung để xây dựng thành các chủ đề dạy học tích hợp Nội dung dạy học theo chủ đề tích hợp bao gồm:

Tên chủ đề tích hợp

Căn cứ vào nội dung kiến thức và các ứng dụng của chúng trong thực tiễn để xác định tên chủ đề tích hợp sao cho phù hợp, thể hiện được nội dung tích hợp giữa các môn học Cần xác định chủ đề tích hợp của bộ môn nào với nhau, lượng kiến thức như thế nào Ví dụ:

-Tên chủ đề tích hợp “Cấu tạo phân tử của các chất” với các môn tích hợp: Hóa học, Công nghệ, Giáo dục công dân, Toán, Tin học, mĩ thuật, Hướng nghiệp

-Tên chủ đề tích hợp “ chủ đề nước” với các môn tích hợp: Sinh học, Hóa học, Địa

Lý, Vật lý, Giáo dục công dân, Công nghệ

- Về thái độ: Trình bày về những tác động của việc thực hiện các hoạt động học theo chủ đề đối với nhận thức, giá trị sống và định hướng hành vi của học sinh

22

Nội dung các chủ đề tích hợp

- Nội dung kiến thức thuộc chương trình các môn học được dạy học tích hợp trong chủ đề; nêu rõ yêu cầu cần đạt; tên bài (tiết), thời lượng phân phối chương trình hiện hành và thời điểm dạy học theo chương trình hiện hành;

- Phương án/kế hoạch dạy học môn học sau khi đã tách riêng phần nội dung kiến thức được dạy học theo chủ đề đã xây dựng;

- Trình bày nội dung dạy học trong chủ đề; phân tích về thời lượng và thời điểm thực hiện chủ đề trong mối liên hệ phù hợp với chương trình dạy học các môn học liên quan;

- Trình bày ý tưởng/câu hỏi của chủ đề nhằm giải quyết một vấn đề nào đó để qua đó học sinh học được nội dung kiến thức liên môn và các kĩ năng tương ứng đã được tách ra từ chương trình các môn học nói trên, có thể là vấn đề theo nội dung dạy học hoặc vấn đề cần giải quyết trong thực tiễn;

- Ý nghĩa của việc thực hiện chủ đề trong dạy học các môn học liên quan/hoạt động trải nghiệm sáng tạo đối với việc hình thành kiến thức, kĩ năng, thái độ và phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh

Sản phẩm của chủ đề

Mô tả rõ sản phẩm mà học sinh phải hoàn thành về nội dung và hình thức thể hiện (bài báo báo, bài trình chiếu, tập tranh ảnh, video, mô hình, vật thật, dụng cụ thí nghiệm, phần mềm…); nêu rõ tên và yêu cầu của sản phẩm cùng với tiêu chí đánh giá

sản phẩm

* Phương pháp dạy học theo chủ đề tích hợp

Để dạy học theo các CĐTH, GV thường sử dụng các phương pháp dạy học truyền thống kết hợp với các phương pháp dạy học hiện đại, trong đó phương pháp dạy học tích cực đóng vai trò chủ đạo Tùy theo đặc thù bộ môn và nội dung dạy học của chủ đề, giáo viên có thể lựa chọn các phương pháp dạy học khác nhau Tuy nhiên, các phương pháp dạy học tích cực nói chung đều dựa trên quan điểm dạy học giải quyết vấn đề có tiến trình sư phạm tương tự nhau: xuất phát từ một sự kiện/hiện tượng/tình huống/nhiệm vụ làm xuất hiện vấn đề cần giải quyết - lựa chọn giải pháp/xây dựng kế hoạch giải quyết vấn đề - thực hiện giải pháp/kế hoạch để giải

23

quyết vấn đề - đánh giá kết quả giải quyết vấn đề Một số phương pháp dạy học theo CĐTC gồm: Phương pháp vấn đáp; Phương pháp đặt và giải quyết vấn đề; Phương pháp hoạt động nhóm; Phương pháp đóng vai; Phương pháp động não…

* Hình thức tổ chức dạy học theo chủ đề tích hợp

Dạy học theo chủ đề tích hợp có các hình thức cơ bản sau:

- Dạy học trên lớp: chủ yếu dành cho các hoạt động nhằm phát hiện vấn đề, đề xuất giải pháp giải quyết vấn đề, xây dựng kế hoạch giải quyết vấn đề, trình bày báo cáo, trao đổi, thảo luận về kết quả giải quyết vấn đề

- Dạy học ở ngoài lớp học (trong phòng thí nghiệm, thư viện), ở nhà và cộng đồng (nếu cần): Việc dạy học ngoài lớp học phát huy tốt sự tìm tòi, nghiên cứu nhằm giải quyết vấn đề của học sinh, bao gồm việc nghiên cứu tài liệu và thực hành, thí nghiệm (nếu có) Quá trình hoạt động học tập, nghiên cứu của học sinh bên ngoài lớp học cần được theo dõi, kiểm tra và hỗ trợ thường xuyên nhằm đảm bảo sự thành cồng

và hiệu quả

- Dạy học trên “trường học kết nối”: Việc tổ chức dạy học các chủ đề tích hợp cần phải tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin để thực hiện chức năng đó của giáo viên Trên trang mạng giáo dục "Trường học kết nối" hiện nay đã có đầy đủ công cụ để mỗi giáo viên tổ chức các bài học để hướng dẫn học sinh học tập song song với quá trình dạy học trên lớp Để thực hiện điều đó, mỗi giáo viên phải có tài khoản giáo viên do nhà trường cấp cùng với danh sách các tài khoản của học sinh các lớp được giao phụ trách

b) Hoạt động học của học sinh

Học là một loại hình nhận thức, là sự phản ánh hiện thực khách qua vào não người Sự phản ánh đòi hỏi phải trải qua hoạt động tư duy phức tạp dựa trên những thao tác logic Hoạt động học của HS không phải bằng sự tiếp nhận những kết quả có sẵn mà phải bằng hoạt động nhận thức tích cực chủ động của bản thân Quá trình học của HS có thể diễn ra dưới sự tác động trực tiếp của GV như diễn ra trong tiết học, hoặc dưới sự tác động gián tiếp của GV như việc tự học ở nhà

Về việc thực hiện nề nếp, nội quy: HS phải có ý thức xây dựng lối sống lành mạnh, chấp hành nghiêm chỉnh, đúng nội quy, quy định của nhà trường về

24

giờ giấc ra vào lớp, không trốn học, trung thực trong học tập, tham gia các hoạt động tập thể, hoạt động ngoài giờ lên lớp của nhà trường tổ chức, chấp hành nghiêm túc các quy định của nhà trường về tác phong, trang phục khi đến trường

Về hoạt động học tập: Có ý thức, thái độ học tập đúng đắn Trên lớp chú ý nghe giảng, phát biểu ý kiến xây dựng bài, tích cực, chủ động sáng tạo và hợp tác với GV trong quá trình học Ngoài giờ lên lớp, phải tự học thêm ở nhà, ở trường, làm bài tập đầy đủ, nghiêm túc, có phương pháp tự học hiệu quả, tự đánh giá kết quả học tập của bản thân để có sự điều chỉnh quá trình học tập của mình

Học sinh phải nhận diện được các chủ đề tích hợp, các nội dung kiến thức đưa vào chủ đề tích hợp, biết tổng hợp, khái quát hóa các đơn vị kiến thức trong CĐTH, phát hiện mối liên hệ giữa các đơn vị kiến thức Đồng thời HS biết vận dụng kiến thức trong CĐTH vào thực tiễn

Hoạt động học của HS là hoạt động tự giác, tích cực, chủ động, tự tổ chức,

tự điều khiển hoạt động nhận thức, học tập của mình nhằm thu nhận, xử lý và biến đổi thông tin bên ngoài thành tri thức của bản thân, qua đó người học thể hiện mình Tính tích cực, chủ động nhận thức của HS được thể hiện ở các mặt: Tiếp nhận những nhiệm vụ, kế hoạch học tập do GV đề ra; Tiến hành thực hiện những hành động, thao tác nhận thức - học tập nhằm giải quyết những nhiệm vụ học tập được đề ra; Tự điều chỉnh hoạt động nhận thức - học tập của mình dưới tác động kiểm tra, đánh giá của GV và tự đánh giá của bản thân; Phân tích những kết quả hoạt động nhận thức - học tập dưới tác động của GV, qua đó mà cải tiến hoạt động học tập

Như vậy, hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS có mối quan hệ mật thiết, tác động qua lại với nhau, đem lại những kết quả tốt đẹp khi có sự kết hợp hài hòa giữa phương pháp tổ chức dạy của giáo viên và học tập của học sinh

Ngoài yêu cầu hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh, hoạt động dạy học theo CĐTH còn cần các điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học đó là CSVC, thiết bị dạy học được huy động vào việc giảng dạy, học tập và các hoạt động mang tính giáo dục khác để đạt được mục đích giáo dục

Cơ sở vật chất bao gồm phòng học, phòng thí nghiệm, phòng học bộ môn, phòng đa năng, thư viện, phòng máy vi tính, khuôn viên trường Thiết bị dạy học là

25

toàn bộ những trang thiết bị, đồ dùng, dụng cụ được sử dụng phục vụ trực tiếp cho việc giảng dạy và học tập trong nhà trường như: máy chiếu, máy vi tính, các loại tranh, ảnh, bản đồ, bảng biểu, mô hình, vật thật, các dụng cụ, thiết bị thí nghiệm

Cơ sở vật chất, thiết bị dạy học là một bộ phận không thể thiếu trong quá trình giáo dục, quá trình dạy học, vừa là một bộ phận nội dung và phương pháp vừa là phương tiện để nhận thức, vừa là đối tượng chứa nội dung nhận thức, vừa

hỗ trợ tích cực trong việc đưa người học tham gia vào quá trình dạy học khoa học,

tự khai thác và tiếp nhận tri thức dưới sự hướng dẫn của người dạy cùng với sự đầy đủ, đồng bộ, phù hợp của nó sẽ giúp cho việc triển khai các Phương pháp dạy họcmột cách có hiệu quả Nguồn tài chính trong trường THCS là nguồn do ngân sách Nhà nước cung cấp và nguồn thu sự nghiệp của nhà trường tuân theo đúng qui định của Nhà nước

1.3.3 Hiệu trưởng trường THCS với vai trò quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường THCS

1.3.3.1 Chức năng, nhiệm vụ của Hiệu trưởng trường THCS

a) Vị trí của hiệu trưởng

Hiệu trưởng có vị trí cao nhất, trung tâm nhất trong việc điều hành và xử lý các công việc, là người đi tiên phong, là cánh chim đầu đàn trong nhà trường hiệu trưởng là thủ trưởng của đơn vị, chịu trách nhiệm hoàn toàn về các mặt hoạt động của nhà trường hiệu trưởng có thẩm quyền cao nhất về mặt hành chính và chuyên môn, thay mặt nhà trường xây dựng mối liên kết giữa nhà trường với cộng đồng, với các lực lượng xã hội nói chung để tạo môi trường giáo dục lành mạnh, giáo dục theo định hướng xã hội chủ nghĩa cho trẻ em

b) Vai trò lãnh đạo của hiệu trưởng

Thực hiện vai trò thủ trưởng đơn vị để điều hành toàn bộ hoạt động nhà trường; hiệu trưởng chỉ đạo lập các kế hoạch hoạt động của nhà trường và ra các quyết định thực hiện các kế hoạch; Hướng dẫn thực hiện quyết định tạo sự ăn ý giữa tập thể và các cá nhân, các nhóm, trong các sở thích và giải quyết các mâu thuẫn nảy sinh trong quá trình thực hiện quyết định; Tổng kết thực hiện kế hoạch

và tạo ra công việc mới cần làm; Hỗ trợ các điều kiện cần thiết, liên kết các lực

26

lượng và thực hiện tốt xã hội hóa giáo dục, xây dựng tập thể sư phạm vững mạnh

về phẩm chất chính trị và chuyên môn nghiệp vụ; hiệu trưởng thực hiện công tác thanh kiểm tra mọi mặt hoạt động của nhà trường để kịp thời sửa chữa và điều chỉnh sai lệch, phát huy nhân tố tích cực, nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường; hiệu trưởng là hạt nhân đổi mới giáo dục, QLGD và nâng cao năng lực của đội ngũ CBQL nhà trường để thực hiện mục tiêu giáo dục và thực hiện tự chủ, tự quản trong giáo dục; hiệu trưởng phải nắm được đặc điểm lao động sư phạm của GV thấy được sự phức tạp tinh tế, khó khăn của công tác giảng dạy, đồng thời cũng thấy rõ vị trí, vai trò quan trọng của công tác giáo dục trong giai đoạn đất nước hiện nay

1.3.3.2 Nội dung quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp của Hiệu trưởng trường THCS

a Xây dựng kế hoạch quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường THCS

Xây dựng kế hoạch là giai đoạn quan trọng nhất trong quá trình quản lí hoạt động hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp Hoạt động này nhằm xác định hệ thống mục tiêu, nội dung hoạt động, các biện pháp cần thiết để đạt được trạng thái mong muốn của hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp khi kết thúc một giai đoạn phát triển Kế hoạch là nền tảng của quản lí, là sự quyết định lựa chọn lộ trình của hoạt động dạy học theo chủ

đề tích hợp của nhà trường, các tổ chuyên môn, từng giáo viên phải tuân theo nhằm hoàn thành các mục tiêu của hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp

Hiệu trưởng (Ban giám hiệu) nhà trường xây dựng kế hoạch dạy học theo chủ

đề tích hợp dựa trên yêu cầu và sự thống nhất nội dung, chương trình dạy học của Bộ GD&ĐT Trong hoạt động dạy học nói chung cũng như hoạt động dạy học theo chủ

đề tích hợp của GV nói riêng, việc xây dựng kế hoạch dạy học theo chủ đề tích hợp là vấn đề trước nhất mang tính định hướng cho mọi hoạt động Kế hoạch đó phải thể hiện được các yêu cầu chủ yếu sau:

- Mục tiêu dạy học theo chủ đề tích hợp :

Việc dạy học theo chủ đề tích hợp phải hướng tới mục tiêu cơ bản, đó là: Nâng cao năng lực dạy học tích hợp theo chủ đề cho giáo viên THCS; Phát triển năng lực

tự học, tự bồi dưỡng, tự đánh giá hiệu quả dạy học theo chủ đề tích hợp của GV và năng lực tổ chức, quản lí hoạt động tự học, tự bồi dưỡng GV của nhà trường

27

- Đối tượng dạy học theo chủ đề tích hợp :

Bao gồm toàn bộ GV các đang tham gia giảng dạy tại các trường THCS

- Nội dung dạy học theo chủ đề tích hợp :

Căn cứ vào nhu cầu dạy học theo chủ đề tích hợp của GV để xác định nội dung, hình thức và thời lượng của mỗi hợp chủ đề tích hợp Có thể xây dựng các chủ

đề tích hợp theo đơn môn hoặc đa môn, hoặc cũng có thể xây dựng các chủ đề tích hợp theo nhu cầu, nhiệm vụ cụ thể của mỗi đơn vị trường học

Các nội dung dạy học theo chủ đề tích hợp gồm: Kiến thức chuyên môn sâu của từng bộ môn và kiến thức liên ngành tích hợp; Hiểu biết về bản chất DHTH; các cách tích hợp, các mức độ tích hợp (dọc, ngang; theo chủ đề; liên môn, xuyên môn,

đa môn…); Kỹ năng xác định chủ đề/ hoặc nội dung tích hợp; kỹ năng khai thác những nội dung, yếu tố có mối liên hệ gắn kết gần gũi với nội dung bài học; Thiết kế các kế hoạch dạy học theo chủ đề tích hợp (về nội dung, về hoạt động…); Biết lựa chọn phương pháp, cách thức dạy học theo chủ đề tích hợp; Kỹ năng khai thác, sử

dụng các kênh thông tin một cách hiệu quả, nhất là qua Internet; Kỹ năng giải quyết

vấn đề cũng như các tình huống nảy sinh trong dạy học; Khả năng gắn lý thuyết với thực hành

b Tổ chức hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường THCS

Trong quá trình tổ chức hoạt động dạy học theo chủ đề tích hợp ở trường THCS, Hiệu trưởng nhà trường cần lưu ý những công việc sau đây:

28

* Tổ chức phân công việc giảng dạy cho giáo viên

Phân công giảng dạy cho GV thực chất là công tác tổ chức - cán bộ, hiệu trưởng cần quán triệt quan điểm phân công giảng dạy theo chuyên môn đã được đào tạo theo yêu cầu đảm bảo chất lượng và đảm bảo quyền lợi học tập của HS

Trong điều kiện tình hình đội ngũ GV hiện nay do chất lượng chuyên môn không đồng đều nên việc phân công giảng dạy cho GV phải phù hợp với các yêu cầu của công việc và nguyện vọng cá nhân không phải là điều dễ dàng Điều đó đòi hỏi sự phân công phải đảm bảo hài hòa giữa việc cân đối số giờ thực dạy và số giờ làm công tác kiêm nhiệm, đảm bảo tương đối công bằng về khối lượng công việc của từng GV

Hiệu trưởng cần phải phân công giảng dạy cho GV theo đúng chuyên môn GV được đào tạo, phân đúng theo năng lực của GV Trong quá trình quản lý dạy và học, hiệu trưởng phải có những tác động cụ thể, phong phú và linh hoạt để nâng cao chất lượng giờ lên lớp của GV đó là trách nhiệm của người quản lý

* Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ giáo viên và giáo viên tự bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ Phối hợp các lực lượng tham gia công tác quản lý giáo viên nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ

Đẩy mạnh công tác kiện toàn đội ngũ, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn và nghiệp vụ cho GV là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của các trường, một nhiệm vụ hết sức quan trọng của các nhà quản lýGD, bởi vì xây dựng đội ngũ

GV và là tạo động lực cho người dạy và người học thực hiện dạy tốt và học tốt

Hoạt động tự học, tự nghiên cứu và bồi dưỡng kiến thức, trình độ chuyên môn nghiệp vụ của GV là hoạt động rất quan trọng, tác động đến chất lượng bài giảng, chất lượng dạy học, nhất là khâu đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới giáo dục bởi

GV không ngừng nghiên cứu, không ngừng học tập, nắm bắt thông tin làm chủ công nghệ thì mới có thêm kiến thức và vận dụng tốt vào hoạt động giảng dạy của mình, nhất là dạy học theo chủ đề tích hợp hiện nay

Hoạt động bồi dưỡng trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho GV phải là một việc làm thường xuyên của hiệu trưởng, giúp cho GV nâng cao và mở rộng tri thức mới để theo kịp những thay đổi của nội dung, chương trình, trang thiết bị dạy học, phương pháp dạy học và những kỹ năng sư phạm đáp ứng tinh thần đổi mới về phương pháp