SKKN sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học ngữ pháp tiếng anh lớp 10

Hầu hết giáo viên dạy ngoại ngữ nhận thấy rõ tầm quan trọng của việc dạy ngữ pháp một cách hiệu quả nhằm giúp học sinh có kiến thức tổng quát về ngữ pháp và có thể vận dụng tốt vào bài t

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc -

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY TRONG

LỚP 10

+ Đại danh hiệu LĐTT Xuất sắc nhiều năm liền

+ Đạt danh hiệu chiến sĩ thi đua cấp cơ sở năm học 2010-2011 Trình độ chính trị : sơ cấp

Mục lục Trang

A.PHẦN MỞ ĐẦU

I- LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1 Cơ sở lí luận………….……….……… …… 2

2 Cơ sở thực tiễn……… 2

II-NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:……… 4

III.PHẠM VI NGHIÊN CỨU: ….……… 5

IV.MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU: ……… 5

V PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU: ……… .5

B- PHẦN NỘI DUNG……… 6

I- ĐỊNH NGHĨA ……… 6

II-NHỮNG ƯU ĐIỂM CHUNG CỦA VIỆC SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY……… 6

III- NHỮNG ƯU ĐIỂM CỦA VIỆC SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY TRONG DAY HỌC NGỮ PHÁP TIẾNG ANH………7

IV- CÁC BƯỚC THỰC HIỆN BẢN ĐỒ TƯ DUY TRONG DẠY HỌC 8

V- VÍ DỤ MINH HỌA……….11

VI NHỮNG KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC SAU KHI ÁP DỤNG ĐỀ TÀI : … 19 VII BÀI HỌC KINH NGHIỆM: ……… 19

VIII NHỮNG KIẾN NGHỊ ……… 20

C- PHẦN KẾT LUẬN……… 21

CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 22

cơ bản nhất về phương pháp mới là làm sao phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh và tạo điều kiện tối ưu cho học sinh rèn luyện, phát triển và nâng cao kỹ năng sử dụng ngôn ngữ vào mục đích giao tiếp chứ không phải việc cung cấp kiến thức ngôn ngữ thuần tuý Với quan điểm này, các thủ thuật và hoạt động trên lớp học cũng đã được thay đổi và phát triển đa dạng Chính vì thế người dạy cần nắm bắt những nguyên tắc cơ bản của phương pháp mới, tìm hiểu các thủ thuật và hoạt động dạy học theo quan điểm giao tiếp sao cho có thể áp dụng được một cách uyển chuyển, phù hợp và có hiệu quả Để đảm bảo học sinh

có thể sử dụng tốt tiếng anh thì song song với việc phát triển các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết chúng ta cũng cần chú trọng đến dạy ngữ pháp và các kiến thức ngôn ngữ khác cho học sinh

2 Cơ sở thực tiễn

Mặc dù hiện nay, nhiều giáo viên dạy ngoại ngữ có khuynh hướng áp dụng các phương pháp mới trong giảng dạy ngữ pháp, nhưng làm thế nào để dạy ngữ pháp hiệu quả vẫn là một vấn đề gây nhiều tranh cãi và cần phải được quan tâm hơn nữa Hầu hết giáo viên dạy ngoại ngữ nhận thấy rõ tầm quan trọng của việc dạy ngữ pháp một cách hiệu quả nhằm giúp học sinh có kiến thức tổng quát

về ngữ pháp và có thể vận dụng tốt vào bài tập Phần lớn học sinh khi học tiếng anh thường gặp phải rất nhiều khó khăn khi làm bài tập ngữ pháp Có thể nói việc nắm vững kiến thức ngữ pháp sẽ góp phần giúp nâng cao hiệu quả học tiếng Anh

cũng như kết quả thi vì kiến thức ngữ pháp chiếm tỉ lệ không nhỏ trong các bài

thi Ngoài ra, việc nắm vững kiến thức ngữ pháp cũng sẽ góp phần giúp học sinh

hoàn thiện tốt hơn các kỹ năng như nghe, nói, đọc và viết Đã có một số phương

pháp dạy và học ngữ pháp khá hiệu quả được áp dụng trong quá trình dạy học

như đưa ra cấu trúc và các qui luật; giới thiệu bằng hình ảnh hoặc phương pháp

sử dụng tình huống, ví dụ… Tuy nhiên những phương pháp này vẫn gặp phải

một vấn đề đó là với mỗi bài giảng ngữ pháp sử dụng các phương pháp trên sẽ

tốn khá nhiều thời gian, học sinh phải ghi chép khá nhiều và sẽ khó cho học sinh

hệ thống một cách chi tiết trong quá trình ôn tập và vận dụng Bên cạnh đó hầu

hết học sinh học ngữ pháp bằng cách ghi nhớ máy móc các cấu trúc cũng như

cách thức sử dụng Đây là một trong những lý do học sinh luôn cảm thấy khó

khăn khi học ngữ pháp Chính vì vậy giáo viên nên giúp học sinh sử dụng và

phát huy khả năng tư duy khi học ngữ pháp Để thực hiện mục đích đó và nhằm

giúp việc dạy và học ngữ pháp Tiếng Anh hiệu quả hơn, giúp học sinh nắm sâu

hơn, vững hơn những vấn đề ngữ pháp đã học để vận dụng tốt trong quá trình sử

dụng cũng như trong thi cử tôi xin giới thiệu đề tài :

" SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY TRONG DẠY HỌC

NGỮ PHÁP TIẾNG ANH LỚP 10"

Với việc nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn sẽ phần nào giúp giáo viên dần

khắc phục những khó khăn trong quá trình dạy ngữ pháp tiếng Anh, nhằm tạo ra

các giờ học hiệu quả hơn, học sinh tích cực, chủ động hơn khi tiếp thu, lĩnh hội

kiến thức của bài học và phát huy tối đa khả năng sáng tạo của mình

II-NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:

Khi nghiên cứu đề tài này , tôi thực hiện các nhiệm vụ sau:

1 Nghiên cứu các tài liệu hướng dẫn dạy và học tiếng Anh

2 Thao giảng, dạy thử nghiệm

3 Dự giờ đồng nghiệp, trao đổi, rút kinh nghiệm

4 Kiểm tra, đánh giá kết quả việc nắm bài của học sinh, để từ đó có sự điều chỉnh bổ sung hợp lý

III.PHẠM VI NGHIÊN CỨU:

Đề tài xoay quanh vấn đề nghiên cứu việc sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học ngữ pháp Tiếng Anh ở trường THPT Ba Vì

Đối tượng nghiên cứu điển hình mà tôi đã mạnh dạn áp dụng đề tài này là học sinh lớp 10A1 và 10A3

IV.MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

Với việc nghiên cứu thành công đề tài, sáng kiến kinh nghiệm này sẽ giúp giáo viên có thêm kinh nghiệm tổ chức các giờ dạy ngữ pháp có hiệu quả cao

V.PH ƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

1.Phương pháp quan sát: Tìm tòi nghiên cứu, tiến hành dự giờ thăm lớp của đồng nghiệp

2 Phương pháp trao đổi, thảo luận: Sau khi dự giờ của đồng nghiệp ,đồng nghiệp dự giờ của tôi, đồng nghiệp và tôi tiến hành trao đổi,thảo luận để từ đó rút

ra được những kinh nghiệm cho tiết dạy

3 Phương pháp thực nghiệm: Giáo viên tiến hành dạy thực nghiệm theo từng mục đích yêu cầu cụ thể một số tiết dạy ngữ pháp cụ thể

4 Phương pháp điều tra: Giáo viên đặt câu hỏi để kiểm tra, đánh giá việc nắm nội dung bài của học sinh

B- PHẦN NỘI DUNG

Để sử dụng tốt Tiếng Anh người học không chỉ cần phải học tốt các kỹ năng

nghe, nói , đọc, viết mà còn phải nắm vững ngữ pháp Tuy nhiên trong quá trình học ngữ pháp, người học thường gặp phải những khó khăn như không nhớ nổi cách sử dụng hoặc sử dụng nhầm lẫn và không chính xác ngữ pháp do không nắm vững nội dung khi học Vì vậy học ngữ pháp theo bản đồ tư duy sẽ giúp người học nắm vững hơn những kiến thức cơ bản cần nhớ Vậy bản đồ tư duy là

II- NHỮNG ƯU ĐIỂM CHUNG CỦA VIỆC SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY

So với các cách thức ghi chép truyền thống thì phương pháp sử dụng bản đồ tư duy có những điểm vượt trội như sau:

2.1 Ý chính sẽ ở trung tâm và được xác định rõ ràng

2.2 Quan hệ tương hỗ giữa mỗi ý được chỉ ra tường tận Ý càng quan trọng

thì sẽ nằm vị trí càng gần với ý chính

2.3 Liên hệ giữa các khái niệm then chốt sẽ được tiếp nhận lập tức bằng thị

giác

2.4 Ôn tập và ghi nhớ sẽ hiệu quả và nhanh hơn

2.5 Thêm thông tin (ý) dễ dàng hơn bằng cách vẽ chèn thêm vào giản đồ 2.6 Mỗi giản đồ sẽ phân biệt nhau tạo sự dễ dàng cho việc gợi nhớ

2.7 Các ý mới có thể được đặt vào đúng vị trí trên hình một cách dễ dàng, bất

chấp thứ tự của sự trình bày, tạo điều kiện cho việc thay đổi một cách nhanh chóng và linh hoạt cho việc ghi nhớ

2.8 Có thể tận dụng hỗ trợ của các phần mềm trên máy tính

III- NHỮNG ƯU ĐIỂM CỦA VIỆC SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY TRONG DẠY HỌC NGỮ PHÁP TIẾNG ANH

3.1 Trong giảng dạy ngữ pháp tiếng Anh nếu giáo viên sử dụng bản

đồ tư duy thì họ có thể giúp học sinh thay đổi cách ghi bài theo lối truyền thống, tức là ghi hết dòng này đến dòng khác Sử dụng được bản đồ tư duy giáo viên sẽ làm phong phú thêm kho tư liệu về phương pháp, thủ thuật dạy học của mình, góp phần vào việc đổi mới phương pháp giảng dạy, tạo ra nhiều thử thách cho học sinh trong học tập, từng bước rèn luyện khả năng tư duy cho học sinh thông qua việc động viên khuyến khích học sinh tham gia vào bài giảng hoặc đọc các bản đồ tư duy mà học sinh đã ghi chép lại sau các tiết học

3.2 Sử dụng bản đồ tư duy trong giảng dạy cũng giúp khắc phục được

tình trạng thầy ghi lên bảng, trò chép lại vào vở Như vậy vừa mất thời gian vừa không hiệu quả, không khí lớp học tẻ nhạt , không gây được hứng thú học tập cho học sinh Nhưng khi giảng dạy bằng sơ đồ tư duy thì khác Bản

đồ tư duy được phát triển dần từng bước theo tiến trình giờ dạy Các chi tiết

liên quan mở rộng cho thông tin chính được giáo viên gợi ý cho học sinh (thảo luận theo cặp, nhóm hoặc cá nhân) trả lời và do nội dung ghi chỉ là từ hoặc cụm từ, học sinh có thì giờ tự ghi chép Bản đồ tư duy cũng giúp học sinh rèn luyện kỹ năng thuyết trình và nắm vững kiến thức của bài học một cách chắc chắn hơn, nhớ bài lâu hơn

3.3 Qua nghiên cứu lí luận và thực nghiệm dạy ngữ pháp cho thấy, sử

dụng bản đồ tư duy trong dạy học kiến thức mới giúp học sinh học tập một cách chủ động, tích cực và huy động được tất cả học sinh tham gia xây dựng bài một cách hào hứng Với sản phẩm độc đáo “kiến thức + hội họa” là niềm vui sáng tạo hàng ngày của học sinh và cũng là niềm vui của chính thầy cô giáo khi chứng kiến thành quả lao động của học trò của mình Cách học này còn phát triển được năng lực riêng của từng học sinh về trí tuệ (vẽ, viết gì trên bản đồ tư duy), hệ thống hóa kiến thức (huy động những điều đã học trước đó để chọn lọc các ý để ghi), khả năng hội họa (hình thức trình bày, kết hợp hình vẽ, chữ viết, màu sắc) và sự vận dụng kiến thức được học qua sách vở vào cuộc sống

3.4 Bên cạnh đó học sinh thường gặp khó khăn khi học đến các vấn đề

ngữ pháp trừu tượng và phức tạp và mất rất nhiều thời gian để ghi nhớ được một vấn đề ngữ pháp mới Do vậy bản đồ tư duy – như một giáo cụ trực quan, rất có ích trong việc giúp học sinh có được các kiến thức cơ bản của từng vấn đề ngữ pháp qua việc nghe giáo viên giảng bài, nghe các học sinh khác thảo luận trong giờ học và cuối cùng được giáo viên hướng dẫn ghi lại hoặc phát cho bản tóm tắt vấn đề ngữ pháp vừa học bằng một bản dồ tư duy đơn giản Có được bản đồ tư duy đơn giản này, về nhà học sinh sẽ dễ học bài hơn, hiểu sâu hơn và nắm vững hơn kiến thức ngữ pháp đã học

IV- CÁC BƯỚC THỰC HIỆN BẢN ĐỒ TƯ DUY TRONG DẠY HỌC

Để giúp học sinh thiết lập được bản đồ tư duy về vấn đề ngữ pháp cần học, ta cần thực hiện những bước sau

4.1 Bước 1- Đưa ra chủ đề

Giáo viên đưa ra chủ đề ( vấn đề ngữ pháp sẽ học trong giờ học đó) đây chính là

từ khóa để học sinh xây dụng bản đồ tư duy và hướng học sinh chú ý đến từ

khóa, ghi nhớ từ khóa điều đó sẽ giúp học sinh nắm bắt được toàn bộ nội dung

cần truyền đạt Khi từ khóa được đưa ra , giáo viên yêu cầu học sinh tập chung

chú ý vào từ khóa và suy nghĩ về tất cả những vấn đề liên quan đến từ khóa đó

4.2 Bước 2 : Vẽ chủ đề ở trung tâm

- Ở bước này giáo viên hướng dẫn cho học sinh sử dụng một tờ giấy trắng

(không kẻ ô) đặt nằm ngang và vẽ chủ đề( có chứa từ khóa) ở chính giữa tờ giấy,

từ đó phát triển ra các ý khác ở xung quanh Ngoài ra giáo viên cũng cho học sinh

biết là các em hoàn toàn có thể sử dụng các màu sắc theo sở thích của mình để

thực hiện vẽ sơ đồ Chủ đề trung tâm có thể là chữ hoặc là hình, nếu kết hợp cả 2

thì càng tốt

4.3 Bước 3 :Vẽ thêm các tiêu đề phụ (nhánh cấp 1)

Đối với mỗi chủ đề, giáo viên nên yêu cầu học sinh dành khoảng 1-2 phút để

suy ngẫm về nó và ghi lại các ý tưởng Nếu chưa biết diễn tả bằng tiếng Anh, học

sinh có thể sử dụng tiếng Việt hay từ điển Sau đó giáo viên hướng dẫn cho học

sinh tiến hành phát triển các nhánh như sau:

- Tiêu đề phụ nên được viết nằm trên các nhánh dày để làm nổi bật ý

- Tiêu đề phụ nên gắn liền với trung tâm

- Tiêu đề phụ nên được vẽ theo hướng chéo góc chứ không nằm ngang, như vậy

nhiều nhánh phụ khác có thể được vẽ tỏa ra một cách dễ dàng hơn Giáo viên có

thể gợi ý số lượng nhánh bằng cách đặt một số câu hỏi nhằm hướng học sinh vào

những ý chính của vấn đề ngữ pháp cần học hoặc ôn tập

Từ đó học sinh xác định được số nhánh sẽ vẽ và thực hiện vẽ các nhánh phụ theo

ý tưởng của mình

4.4 Bước 4 : Vẽ các nhánh cấp 2, cấp 3, …

- Ở bước này, giáo viên hướng dẫn cho học sinh vẽ nối tiếp nhánh cấp 2 vào

nhánh cấp 1, nhánh cấp 3 vào nhánh cấp 2, v.v… để tạo ra sự liên kết

- Khuyến khích học sinh vẽ theo ý tưởng riêng và nhiều nhánh cong hơn đường

thẳng, như thế sẽ làm cho sơ đồ tư duy nhìn mềm mại, uyển chuyển và dễ nhớ hơn

- Chỉ nên tận dụng từ khóa và hình ảnh, ở mỗi nhánh chỉ sử dụng 1 từ khóa Việc này giúp cho nhiều từ khóa mới và những ý khác được nối thêm vào các từ khóa sẵn có một cách dễ dàng Sau đó, học sinh có thể thảo luận theo các nhóm để so sánh, đối chiếu các luận điểm và bổ sung thêm vào mind map Bước này giúp học chữa lỗi cho nhau rất hiệu quả và có thể trao đổi những ý tưởng mà ở trên học

sinh không thể diễn tả bằng tiếng Anh được

4.5 Bước 5 : Thêm các hình ảnh minh họa

Ở bước này, giáo nên để trí tưởng tượng của học sinh bay bổng hơn bằng

cách khuyến khích học sinh thêm nhiều hình ảnh nhằm giúp các ý quan trọng

thêm nổi bật, cũng như lưu chúng vào trí nhớ tốt hơn vì não bộ của con người có khả năng tiếp thu hình ảnh cao hơn chữ viết ( Nếu thời gian không cho phép thì

có thể để học sinh hoàn thiện bước này ở nhà)

4.6 Bước 6: Báo cáo, nhận xét

- Báo cáo, thuyết minh về bản đồ tư duy Cho một vài học sinh hoặc đại diện của các nhóm học sinh lên báo cáo, thuyết minh về bản đồ tư duy mà nhóm mình

đã thiết lập Qua hoạt động này vừa biết rõ việc hiểu kiến thức của các em vừa là một cách rèn cho các em khả năng thuyết trình trước đông người, giúp các em tựtin hơn, mạnh dạn hơn, đây cũng là một trong những điểm cần rèn luyện của học sinh hiện nay

- Thảo luận, chỉnh sửa,hoàn thiện bản đồ tư duy Tổ chức cho học sinh thảo luận,

bổ sung, chỉnh sửa để hoàn thiện bản đồ tư duy về kiến thức của vấn đề ngữ pháp

đã học trong bài Giáo viên sẽ là người cố vấn, giúp học sinh hoàn thiện bản đồ

tư duy về vấn đề ngữ pháp đó , từ đó dẫn dắt đến kiến thức trọng tâm của bài học

- Củng cố kiến thức bằng một bản đồ tư duy Giáo viên cho học sinh lên trình bày, thuyết minh về kiến thức ngữ pháp của buổi học hôm đó thông qua một bản

đồ tư duy do giáo viên đã chuẩn bị sẵn (vẽ ở bảng phụ hoặc ở bìa), hoặc bản đồ

tư duy mà các em vừa thiết kế và cả lớp đã chỉnh sửa, hoàn thiện

V- VÍ DỤ MINH HỌA

Period 6 : UNIT 1:

A DAY IN THE LIFE OF…

Part E : Language Focus

I Objectives:

By the end of the lesson Ss will be able to:

- Identify the sound / I / and / i : /.Review the Present and Past simple tense and adverds of frequency in order to help Ss be better at using these tenses and this kind of adverds

II Teaching aids

-Textbook, computer, projecter

III Anticipated problems

- Ss may not know how to pronounce the two sounds correctly

T- Demonstrates the sounds / I / and / i : / by

pronounce them clearly and slowly

T- Helps Ss distinguish these two sounds

T- Instructs the way to pronounce:

 / I / : open your mouth very little to make the sound

/ I /

 / i : / : First practice the sound / I / Then open your

mouth a little more

2 Practise

- Let Ss listen the first time

- Ask ss to read the word in chorus

- Ask Ss to read the word individually

- Ask Ss to practise reading sentences

- Corrects and comments

*Give examples:

- I often get up at 6:00 a.m

- My father usually watches TV in the evening

Whole class

Individual work

Whole class