Một số giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động tiêu thụ sản phẩm tại các liên doanh ô tô trong bối cảnh toàn cầu hoá.doc

Một số giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động tiêu thụ sản phẩm tại các liên doanh ô tô trong bối cảnh toàn cầu hoá

Mục lục

Trang Lời mở đầu

Chơng I: Toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế Quốc tế của Việt Nam 7

1.1 Các nớc đang phát triển trong cơn lốc toàn cầu hoá 7

2 Hội nhập kinh tế Quốc tế của Việt Nam - thuận lợi và khó khăn 19

2.1 Quá trình hội nhập kinh tế Quốc tế trong những năm gần đây 19

1.2 Nền công nghiệp ô tô thế giới trong bối cảnh toàn cầu hoá 28

2 Hiện trạng ngành công nghiệp sản xuất và lắp ráp ô tô ở Việt Nam 31

trong bối cảnh toàn cầu hoá

2.1 Hiện trạng ngành công nghiệp sản xuất và lắp ráp ô tô ở Việt Nam 31

2.2 Các doanh nghiệp sản xuất và lắp ráp ô tô ở Việt Nam 33

3 Hoạt động tiêu thụ sản phẩm ở các doanh nghiệp liên doanh sản 38

xuất và lắp ráp ô tô tại Việt Nam

3.1 Tình hình thị trờng tiêu thụ ô tô Việt Nam trớc năm 1990 38

3.2 Tình hình thị trờng tiêu thụ ô tô Việt Nam từ khi có các liên doanh ô tô 40

3.2.2 Khả năng đáp ứng nhu cầu của các liên doanh ô tô 41

4 Khả năng cạnh tranh của các liên doanh sản xuất và lắp ráp ô tô

4.1.Cạnh tranh giữa xe lắp ráp trong nớc với xe nguyên chiếc nhập ngoại 44

4.2.Cạnh tranh giữa các xe lắp ráp trong nớc với nhau 46

thụ sản phẩm của các liên doanh sản xuất và lắp ráp ô tô tại Việt

nam - Nghiên cứu điển hình tại Xí nghiệp liên doanh sản xuất ô tô

Hòa Bình

I Phân tích thực trạng hoạt động tiêu thụ sản phẩm của VMC 51

2 Phân tích các hoạt động hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm của VMC 59

II Định hớng sản xuất kinh doanh của xí nghiệp liên doanh VMC 69

2 Nâng cao chất lợng, đa dạng hoá sản phẩm để giữ uy tín với khách hàng 74

4 Quản lý hiệu quả và phát triển mạng lới tiêu thụ sản phẩm 77

IV Các điều kiện đảm bảo thực hiện tại Xí nghiệp liên doanh sản 81

xuất ô tô Hoà Bình

Danh mục bảng biểu:

 Bảng:

Bảng 1: Tốc độ tăng trởng kinh tế hàng năm và mức độ thay đổi của khối lợng

mậu dịch thế giới (%)

Bảng 2: Vốn đầu t nớc ngoài vào các khu vực năm 2002

Bảng 3: Số lợng tiêu thụ ô tô tại một số nớc ASEAN

Bảng 4: Sản lợng ô tô của 11 liên doanh sản xuất và lắp ráp tại VN từ năm

1998 - 2002

Bảng 5: Kết quả tiêu thụ của các liên doanh sản xuất ô tô ở Việt Nam từ năm

1998 - 2002

Bảng 6: Tỷ trọng khách hàng mua xe theo nhóm

Bảng 7: Thống kê lợng tiêu thụ của xe nguyên chiếc nhập khẩu

Bảng 8: Thống kê lợng tiêu thụ của xe lắp ráp trong nớc

Bảng 8: Danh mục xe tải nhẹ

Bảng 9: Danh mục xe tải nhẹ

Bảng 10: Danh mục xe hai cầu 7 chỗ

Bảng 11: Bảng thống kê các loại xe 5 chỗ sản xuất tại Việt Nam

Bảng 12: So sánh số lợng xe lắp ráp và tiêu thụ từ 1999 - 2002

Bảng 13: Cơ cấu sản phẩm tiêu thụ chủ yếu

Bảng 14: Tỷ trọng tiêu thụ theo nhóm khách hàng

Bảng 15: Tiêu thụ các sản phẩm chính

Bảng 16: Kết quả tiêu thụ sản phẩm của VMC và Đại lý VMC

Bảng 16: Giá bán một số loại xe của VMC tại thời điểm tháng 12/2002

Bảng 17: Chi phí cho các hoạt động xúc tiến bán hàng từ 1999 - 2002

Lời mở đầu

Hiện ở Việt Nam có 14 liên doanh sản xuất và lắp ráp ô tô đợc cấp giấy

phép hoạt động, trong đó 11 liên doanh đã đi vào hoạt động và có sản phẩm tiêu

thụ trên thị trờng, 02 liên doanh đang tiến hành xây dựng nhà xởng và chuyển giao

công nghệ, 1 liên doanh đã bị giải thể

Ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đang phát triển trong một xu thế chung

của toàn thế giới - đó là xu thế toàn cầu hoá Hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực

đang là một vấn đề nóng bỏng buộc các nhà hoạch định chính sách phải dày công

suy nghĩ để làm sao có đợc kết quả tốt nhất, phù hợp nhất Một trong những bớc đi

đầu tiên trong quá trình hội nhập là những cam kết của khu vực mậu dịch tự do

ASEAN (AFTA/CEPT) Công nghiệp ô tô Vịêt nam cũng phải tìm ra con đờng đi

riêng của mình Khi những cam kết này đợc thực hiện, ô tô của các nớc ASEAN sẽ

tràn sang Việt Nam Và với lợi thế của nhũng nớc đi trớc, họ sẽ chiếm u thế so với

ngành công nghiệp ô tô non trẻ của chúng ta

ở các doanh nghiệp, tiêu thụ sản phẩm là giai đoạn cuối cùng của quá trình

sản xuất kinh doanh, là yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh

nghiệp Khi sản phẩm của doanh nghiệp đợc tiêu thụ tức là nó đợc ngời tiêu dùng

chấp nhận Sức tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp thể hiện uy tín của doanh

nghiệp, chất lợng sản phẩm, sự thích ứng với nhu cầu ngời tiêu dùng và sự hoàn

thiện các hoạt động dịch vụ Nói cách khác tiêu thụ sản phẩm phản ánh đầy đủ

những điểm mạnh và điểm yếu của doanh nghiệp đồng thời nó thể hiện cả ba mục

tiêu: lợi nhuận, vị thế và an toàn

Trong nền kinh tế thị trờng cạnh tranh ngày càng gay gắt bắt buộc mỗi

doanh nghiệp phải nỗ lực hết sức để tồn tại và phát triển thì việc tiêu thụ sản phẩm

càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Nó là cơ sở để hoạt động sản xuất kinh

doanh của doanh nghiệp đợc tiến hành thờng xuyên, liên tục, có hiệu quả nhằm

đ-a dođ-anh nghiệp phát triển hơn nữđ-a Điều này đòi hỏi mỗi dođ-anh nghiệp phải tự xác

định cho mình phơng hớng, cách thức tiêu thụ thích hợp với khả năng và điều kiện

của doanh nghiệp mình

Đẩy mạnh hoạt động tiêu thụ sản phẩm, chiếm thị phần lớn luôn là mục tiêu

phấn đấu chung của tất cả các liên doanh ô tô hiện đang hoạt động tại Việt Nam

Nó có ý nghĩa rất lớn đối với sự phát triển của các liên doanh và còn đối với sự

phát triển của ngành công nghiệp ô tô non trẻ trong nớc cũng nh sự phát triển của

đất nớc trong những năm tới Theo gợi ý của khoa Kinh tế Ngoại th ơng - Trờng đại

học Ngoại thơng và nguyện vọng cá nhân đợc tìm hiểu vấn đề này, tôi đã chọn đề

tài: "Một số giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động tiêu thụ sản phẩm tại các

liên doanh ô tô trong bối cảnh toàn cầu hoá" - Nghiên cứu điển hình tại Xí

nghiệp Liên Doanh Sản Xuất Ô tô Hoà Bình".

Khoá luận này tập trung trình bày khái quát một số yếu tố về toàn cầu hoá

và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam cũng nh thực trạng ngành công nghiệp ô

tô thế giới, thị trờng ô tô Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá; phân tích khả năng

đáp ứng thị trờng từ đó đa ra giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động tiêu thụ sản

phẩm cho các doanh nghiệp sản xuất và lắp ráp ô tô trong n ớc Tuy nhiên do khả

năng còn hạn chế nên bản khóa luận này không tránh khỏi những khiếm khuyết

Tôi rất mong nhận đợc sự góp ý của các thầy cô giáo và đồng nghiệp để bản khoá

luận của tôi đợc hoàn chỉnh hơn

Nội dung chính của khoá luận gồm có 3 chơng:

Chơng I: Toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế Quốc tế của Việt Nam

Chơng II: Nền công nghiệp ô tô Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá

Chơng III: Một số giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động tiêu thụ sản phẩm

của các liên doanh sản xuất và lắp ráp ô tô tại thị trờng Việt Nam

-Nghiên cứu điển hình tại Xí nghiệp liên doanh sản xuất ô tô Hòa Bình.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với cô giáo Thạc sĩ Đặng Thị Lan, thầy giáo

Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Tuấn - Khoa Kinh tế Ngoại thơng - Trờng Đại học Ngoại

th-ơng, các bạn đồng nghiệp và anh Võ Hoàng Anh đã giúp đỡ nhiệt tình trong khâu

tìm kiếm tài liệu, số liệu để tôi có thể hoàn thành bản khoá luận này

Chơng I toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế

của Việt Nam

I Một số vấn đề về toàn cầu hóa

1 Toàn cầu hoá và chiến lợc của các nớc đang phát triển

1.1 Các nớc đang phát triển trong cơn lốc toàn cầu hóa

Chúng ta biết rằng chủ nghĩa t bản đã tạo ra sự phát triển của sản xuất mà

cha nền văn minh nào trớc đó đạt đợc Cùng với sự phát triển của chủ nghĩa t bản,

các cuộc chiến tranh giành giật thị trờng cũng không ngừng bùng nổ Chính từ

những cuộc chiến tranh này mà các nớc t bản đã triển khai một sức mạnh kinh tế,

quân sự bao trùm thế giới Nh vậy, có thể nói thời đại quốc tế hóa đã đợc mở ra

trong vũ lực và bóc lột đối với các vùng thuộc địa Vào thế kỷ XIX đế quốc Anh có

sự phát triển mạnh, khống chế hầu nh toàn bộ thế giới Cho đến đầu thế kỷ XX

n-ớc Anh kiểm soát các đờng giao thông hàng hải quốc tế và khống chế nhiều vùng

thuộc địa với 1/5 diện tích trái đất Sự hội nhập của các thị trờng thuộc địa vào thị

trờng thế giới đã đa đến sự biến động về luồng di dân và giao lu phát triển kinh tế

Thời kỳ này bên cạnh hoạt động hàng hóa hữu hình là sự gia tăng hoạt động xuất

khẩu vốn dới dạng t bản cho vay Vào nửa sau thế kỷ XIX, mậu dịch giữa các nớc

mà trung tâm đặt tại Luân Đôn đã trở thành một hệ thống thống nhất sau khi các

quốc gia chính ở Châu Âu đã chính thức công nhận chế độ bản vị vàng

Một đặc trng nổi bật của các nớc đang phát triển trong bối cảnh toàn cầu

hoá hiện nay là sự khan hiếm và thiếu sót của tài nguyên con ng ời và thể chế cần

thiết cho phát triển Vì vậy, đặc điểm quan trọng của các nớc này là tăng trởng

kinh tế đôi khi không đồng hành với phát triển kinh tế, do những bất bình đẳng

trong phân phối thu nhập và do phúc lợi xã hội nh giáo dục, y tế, giao thông, môi

trờng chậm đợc cải thiện

Tăng trởng kinh tế không đi liền với phát triển là một vấn đề rất đáng lu ý, vì

nó cho thấy toàn cầu hoá không phải là một quá trình tự phát mà là một quá trình

áp đặt, dới nhiều hình thức khác nhau, cái gọi là "chủ nghĩa tự do mới" (neo

-liberalism) của các nớc t bản lớn, lên những nớc phát triển Để hiểu rõ hơn vấn đề

này, chúng ta hãy cùng quay lại với bối cảnh quan hệ kinh tế quốc tế cuối những

năm 1980, khi ngân sách của các nớc Mỹ, Anh thâm hụt nghiêm trọng Những

năm cuối nhiệm kỳ của tổng thống Ronald Reagan và suốt nhiệm kỳ của tổng

thống George Bush, do chính sách chạy đua vũ trang với Liên Xô, ngân sách của

thâm hụt khoảng 200 tỷ USD mỗi năm Trong thời kỳ đó, Mỹ và các nớc đồng minh

phơng Tây đã ép các nớc nghèo phải tuân thủ nghiêm ngặt các điều khoản bất

bình đẳng trong các mối quan hệ kinh tế với họ, đồng thời ra các điều kiện bất bình

đẳng trong quan hệ viện trợ và đầu t nớc ngoài

Đến năm 1989, chính phủ Mỹ cùng với Ngân hàng thế giới (WB) và Quỹ

tiền tệ quốc tế (IMF) nhất trí đi tới cái gọi là "Sự đồng thuận Oasinhtơn" (The

Washington Concencus), bao gồm 10 chính sách lớn - mà IMF gọi là điều kiện tiên

quyết - nhằm định nghĩa mô hình phát triển kinh tế mới mà chính quyền Mỹ và

đồng minh bắt buộc các nớc đang phát triển phải thi hành để cải cách và thúc đẩy

phát triển nền kinh tế Điều này có nghĩa là, Mỹ dùng các thể chế quốc tế WB và

IMF để thu hẹp thâm hụt kinh tế thành tăng trởng kinh tế theo mô hình của Mỹ

Mô hình này dựa trên hai vấn đề chủ yếu sau: một là ổn định kinh tế vĩ mô mà

trong đó giảm lạm phát và giảm thâm hụt ngân sách là mục tiêu hàng đầu; hai là

cải cách cơ cấu kinh tế bằng tự do hoá mậu dịch, tự do hoá tài chính, t nhân hoá

và thu nhỏ một cách dứt khoát vai trò của nhà nớc trong nền kinh tế

Trên lý thuyết thì tự do hoá thơng mại và tài chính giúp gia tăng hiệu quả

kinh tế và về lâu dài nó đẩy mạnh hợp tác kinh tế quốc tế Trên thực tế, tự do hoá,

đặc biệt là tự do hoá tài chính, làm lợi nhiều nhất cho nhóm thu nhập cao, làm tài

sản của họ ngày một gia tăng, dựa trên việc đầu t những tài sản đã có Tự do hoá

giúp họ có những cơ hội đầu t với lợi nhuận cao và nhanh chóng rút ra khỏi cuộc

chơi khi rủi ro đến gần, do họ là một trong số ít ngời đợc trang bị tri thức đầy đủ về

thị trờng và có khả năng nắm bắt, xử lý thông tin hơn các bộ phận khác trong cộng

đồng Khi kinh tế suy thoái, nhóm thu nhập thấp luôn là nhóm bị tổn th ơng nhiều

nhất do những khoản tiết kiệm ít ỏi của họ buộc phải đem ra để trả nợ nớc ngoài,

phần còn lại của các khoản tiết kiệm này thì lại bị mất mát lớn do đồng tiền trong

nớc mất giá

T nhân hoá, nếu thi hành một cách dân chủ, công khai, tôn trọng pháp luật,

có giám sát của chính quyền và nhân dân, thì có thể đem lại lợi ích chung cho nền

kinh tế cũng nh cho nhóm có thu nhập thấp Nhng ở nhiều nớc, t nhân hoá đã làm

cho phân hoá giàu nghèo thêm sâu sắc Trờng hợp điển hình là ở Nga, vì vấn đề

tham nhũng đợc "hợp pháp hoá" qua t nhân hoá Vì thế, nếu chính sách t nhân

hoá không đợc thi hành với mục đích tạo thêm bình đẳng cho xã hội thì về lâu dài

sẽ làm cho bất bình đẳng ngày càng trầm trọng

Bảng 1 - Tốc độ tăng trởng kinh tế hàng năm và mức thay đổi của khối lợng mậu

Nguồn: World Economic Review, 10/2002; * Số liệu dự báo

Trong cơ cấu của nền thơng mại thế giới hiện nay xuất hiện một loại hình

buôn bán mới về hàng hóa và dịch vụ dựa trên tốc độ phát triển chóng mặt của

ngành công nghệ thông tin - đó là thơng mại điện tử Với lợi thế trong giao dịch

thanh toán, quản lý vv , thơng mại điện tử đã nhanh chóng đợc phổ biến và áp

dụng trong các thơng vụ ở các quy mô khác nhau Với thơng mại điện tử các hoạt

động thơng mại toàn cầu sẽ thực sự gắn bó chặt chẽ với nhau, đó sẽ là công cụ

đắc lực của toàn cầu hóa kinh tế

Một vấn đề khác là thị trờng lao động quốc tế đợc mở rộng Trong xu thế

toàn cầu hóa hiện nay, dới tác động của sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ

thuật đã mở ra cho con ngời khả năng giao lu, tiếp cận các thông tin, nâng cao

trình độ dân trí Vì vậy con ngời có thể tiếp cận đợc nhiều các cơ hội việc làm hơn

ở các nớc khác nhau Bên cạnh đó, bản thân sự bành trớng của các công ty xuyên

quốc gia đã là nhân tố hạn chế sự dịch chuyển lao động quốc tế Song chính điều

đó lại càng tạo ra sự gắn kết chặt chẽ của thị trờng lao động quốc tế chứ không

phải là ngợc lại Lao động ở các quốc gia đang phát triển đợc thu hút vào chi

nhánh các công ty xuyên quốc gia

1.1.1 Bất bình đẳng - mảng tối trong bức tranh toàn cầu hoá

Hiển nhiên quá trình toàn cầu hóa gắn liền với chủ nghĩa t bản dựa trên sự

phát triển của khoa học kỹ thuật tạo ra sự phát triển sản xuất mạnh mẽ Và chính

trong sự phát triển sản xuất với mục tiêu lợi nhuận các tổ chức độc quyền cạnh

tranh nhau gay gắt Kết quả là hình thành những liên minh độc quyền không chỉ

trong phạm vi quốc gia mà trên phạm vi quốc tế

Sau khi chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và các nớc Đông Âu sụp đổ, phạm vi

ảnh hởng của chủ nghĩa t bản đợc mở rộng Các nớc đế quốc mu toan lợi dụng xu

thế toàn cầu hóa để nhằm xóa bỏ các nớc xã hội chủ nghĩa còn lại Rõ ràng là xét

về logic và lịch sử thì toàn cầu hóa là một xu thế tất yếu, là kết quả của sự phát

triển lực lợng sản xuất, của kinh tế thị trờng, song cũng cần phải thấy toàn cầu hóa

hiện nay không phải không có tính chất chính trị do việc tham gia vào toàn cầu

hóa xuất phát từ các lợi ích khác nhau, đôi khi đối nghịch nhau giữa các chủ thể

của chính quá trình toàn cầu hóa

Sự tác động to lớn của Mỹ đối với quá trình toàn cầu hóa bắt nguồn từ sự

chi phối của Mỹ đối với các lĩnh vực quyền lợi cơ bản của thế giới ngày nay, đó là

sức mạnh về kinh tế, khoa học công nghệ và về quân sự Những điều này khẳng

định vai trò siêu cờng số một, chi phối phần quan trọng đối với quan hệ kinh tế

quốc tế

Thừa nhận sự chi phối của chủ nghĩa t bản đối với quá trình toàn cầu hóa

hiện nay, thừa nhận tính chính trị của quá trình toàn cầu hóa không có nghĩa là

chúng ta tẩy chay, từ chối tham gia toàn cầu hóa mà ngợc lại phải đấu tranh vì

toàn cầu hóa hớng tới sự tiến bộ và phát triển của nhân loại Tham gia vào toàn

cầu hóa không chỉ có Mỹ và các nớc t bản mà còn có hàng loạt các quốc gia trên

thế giới trong đó có các quốc gia đang trên con đờng đi lên chủ nghĩa xã hội Do

vậy quá trình toàn cầu hóa không phải đơn giản là sự phổ biến các giá trị của chủ

nghĩa t bản mà là quá trình đấu tranh sàng lọc mà trong đó các giá trị văn minh

nhân đạo của loài ngời sẽ đợc chấp nhận và trong quá trình ấy những gì là tiến bộ sớm

muộn sẽ đợc phát huy Đây cũng là quy luật phát triển chung của xã hội

Từ những năm cuối thập kỷ 70 đến nay, chúng ta đã đợc chứng kiến sự

tăng trởng kinh tế ngoạn mục của các nớc Đông á và một số nớc Mỹ La tinh nh

Braxin, Mêhicô Sự tăng trởng này, bên cạnh những yếu tố trong nớc, còn dựa

trên chiến lợc toàn cầu hoá mà Mỹ vừa viết kịch bản vừa làm tổng đạo diễn Việc

khuyến khích kinh tế thị trờng phát triển trên quy mô toàn thế giới đã giúp một số

nhóm giàu có của các nớc phát triển nắm đợc những nguồn lực quan trọng nhất

của xã hội Sự tập trung nguồn lực đó vào tay một số nhóm ngời nhất định đã làm

gia tăng nhanh chóng mức độ bất bình đẳng trong các quốc gia này Thu nhập của

nền kinh tế tập trung vào các nhóm trẻ ở thành thị - những ngời có cơ hội nắm bắt

tri thức và thông tin nhanh chóng của Mỹ và các nớc phơng Tây Nhiều ngời cho

rằng bất bình đẳng trong thu nhập là điều tích cực giúp cho nền kinh tế phát triển

mạnh Nhng đây là cách nhìn sai lạc lớn nhất của các nhà kinh tế học trong hơn 40

năm qua về liên hệ giữa bình đẳng và tăng trởng kinh tế Trớc hết họ cho rằng sự

bất bình đẳng dĩ nhiên là tốt vì nó là động cơ thúc đẩy mọi ngời làm việc tích cực

hơn và do đó thúc đẩy tăng trởng kinh tế Nhng nhiều nghiên cứu từ giữa thập kỷ

90 đến nay đã chứng minh rằng sự bất bình đẳng ở các nớc trên thế giới đã có

ảnh hởng tiêu cực đối với tăng trởng kinh tế trong các nớc ấy trong vòng 150 năm

qua

Các con số thống kê cho thấy, bất bình đẳng thờng gia tăng nhanh hơn ở

các nớc đang phát triển Bên cạnh đó, mức độ chênh lệch của các nhóm nghèo

giữa các nớc phát triển và các nớc đang phát triển rất lớn và ngày càng tăng Nếu

tính theo chỉ số phát triển con ngời của Chơng trình phát triển Liên hợp quốc

(UNDP) dựa trên ba tiêu chuẩn cơ bản là giáo dục, thu nhập và tuổi thọ thì mức độ

bất bình đẳng còn nghiêm trọng hơn nhiều Tính đến năm 1995, chỉ số phát triển

con ngời của Thái Lan đứng thứ 59 trên thế giới, của Inđônêxia là 96, của Malaixia

là 98, của Việt Nam là 122 Điều này chứng tỏ cái gọi là "thần kỳ kinh tế" của

châu á cha đến đợc với đông đảo ngời dân ở đây

Tuy nhiên, nếu không có tăng trởng kinh tế thì số ngời nghèo càng đông

hơn và việc xoá đói giảm nghèo càng khó duy trì Mặt khác, nếu không giải quyết

đợc một phần nào vấn đề phân hóa giàu nghèo thì không thể đảm bảo phát triển

kinh tế dài hạn Bất bình đẳng cản trở phát triển kinh tế và hiệu quả của nền kinh

tế vì nó làm giảm bớt sự hăng say của con ngời trong quá trình làm việc cũng nh

tiết kiệm và đầu t Bên cạnh đó, bất bình đẳng còn gây cho ngời dân cảm giác về

một thể chế bất công, phi hiệu qủa, ảnh hởng đến tiến trình phát triển kinh tế dài

hạn

1.1.2 Giáo dục - Phơng thuốc hữu hiệu giảm bất bình đẳng.

Trong thời đại kinh tế toàn cầu hoá dựa trên tri thức và thông tin, thì giáo

dục là tài sản còn quý hơn đất đai vì nó giúp con ngời cải thiện thu nhập nhanh

chóng Đối với một nớc ít đất nhng gần 80% dân số là nông dân nh Việt Nam thì

giáo dục là tài sản quý báu mà Nhà nớc có thể phân phối công bằng cho họ đợc

Chất lợng giáo dục của nớc ta ít nhất phải bằng các nớc trong khu vực thì mới có khả

năng cải thiện thu nhập cho ngời dân Giáo dục là một trong những việc có hiệu quả

nhất để xoá đói giảm nghèo và giảm bớt phân hoá giàu nghèo

Trong thập kỷ vừa qua, nhiều nghiên cứu về phát triển trên thế giới đã

chứng minh rằng nguồn lực con ngời, với chất lợng và số lợng giáo dục, là một

trong những nhân tố quan trọng nhất giúp tăng trởng kinh tế đợc lâu dài Giáo dục

làm tăng kỹ năng nhận thức và những kỹ năng khác, qua đó làm tăng năng suất

lao động Hơn thế nữa, phân bố giáo dục một cách công bằng cũng giúp làm giảm

bớt sự bất bình đẳng trong thu nhập một cách hữu hiệu nhất Thực tế đã chứng

minh, cùng số lợng nguồn lực con ngời ban đầu, nớc nghèo tăng trởng kinh tế

nhanh hơn nớc giàu và do đó qua một thời gian, mức thu nhập của các nớc có mức

giáo dục giống nhau sẽ bằng nhau

Nghiên cứu của một nhóm các nhà kinh tế do Nancy Birdsall làm chủ nhiệm

đã cho thấy, các nớc có thu nhập cao thì hai phần ba của tổng số bất bình đẳng

trong lơng bổng gây ra Bất bình đẳng cao trong thu nhập gia đình làm cho những

hộ nghèo không đủ phơng tiện đầu t cho giáo dục con cái, dù họ biết rằng đầu t

vào giáo dục sẽ thu lợi nhuận lớn trong tơng lai Những gia đình nghèo cần phải

dùng thu nhập của họ để sống qua ngày đoạn tháng nên họ không thể đầu t vào

giáo dục cho con cái

Birdsall dựa trên số liệu của Ngân hàng thế giới để so sánh các nớc Đông á

và các nớc khác có mức thu nhập trung bình trên đầu ngời bằng nhau nhng có

mức độ bất bình đẳng trong thu nhập cao hơn để chỉ ra ảnh hởng của bất bình

đẳng trong thu nhập tới tỷ lệ học sinh đến trờng là rất lớn Bên cạnh đó, ông cũng

cho biết bất bình đẳng cao trong thu nhập cũng ảnh hởng sâu sắc tới cung và cầu

giáo dục trong nền kinh tế Nếu các chính phủ tài trợ giáo dục phổ thông cho nhiều

trẻ em trong tuổi đi học, thì gánh nặng thuế sẽ chuyển dịch từ nhóm có thu nhập

thấp sang nhóm thu nhập cao hơn, dẫn tới sự phân bổ nguồn lực công bằng hơn

Tuy nhiên, để tránh gánh nặng thuế, các nhóm thu nhập cao sẽ chống các biện

pháp tài trợ giáo dục phổ thông và tìm cách để chuyển các nguồn tiền tài trợ này

cho giáo dục đại học và sau đại học, nơi mà con em của họ sẽ đợc lợi nhiều nhất

Nếu thu nhập đợc phân bố đồng đều hơn, thì thuế dùng để tài trợ cho giáo dục phổ

thông cũng đợc chia đồng đều hơn, do đó sự chống đối của các nhóm thu nhập

cao sẽ yếu hơn

Birdsall cũng chỉ ra rằng tuy ngân sách cho giáo dục tính theo phần trăm

GDP ở châu Mỹ Latinh không thấp hơn các nớc Đông á, nhng tỷ lệ ngân sách đợc

phân bổ cho giáo dục phổ thông lại thấp hơn Đông á Một nghiên cứu cho biết

rằng chi phí cho một sinh viên đại học lớn gấp 50 lần chi phí cho một học sinh cấp

tiểu học Một ví dụ tơng phản giữa châu Mỹ Latinh và Đông á là trờng hợp của

Venezuela và Hàn Quốc Năm 1985 Venezuela dành 43% ngân sách giáo dục

cho đại học và sau đại học trong khi Hàn Quốc chỉ dành có 10% Ngân sách dành

cho giáo dục tính theo phần trăm GDP của Venezuela cao hơn (4,3%) ở Hàn Quốc

(3%) nhng sau khi trừ đi phần chi phí cho giáo dục đại học và sau đại học, phần

ngân sách cho giáo dục phổ thông ở Hàn Quốc là 2,5% GDP, trong khi Venezuela

chỉ là 1,3% Do đó, ở Đông á, một số lợng lớn các trẻ em nghèo đợc hởng ngân

sách cho giáo dục phổ thông, trong khi ở châu Mỹ Latinh, số lợng nhỏ các con cái

nhà giàu đợc lợi Đây là lý do tại sao trẻ em nghèo ở châu Mỹ Latinh ít có cơ hội

học phổ thông hơn và chất lợng giáo dục thấp hơn khu vực Đông á

Tóm lại toàn cầu hoá đang tạo một sân chơi bình đẳng cho các nớc nghèo

Và để giảm bớt sự bất bình đẳng này, bên cạnh việc kêu gọi xây dựng luật chơi

mới bình đẳng hơn cho toàn cầu hoá, các nớc đang phát triển phải nỗ lực nhiều

hơn nữa trong phát triển kinh tế, trong đó cải cách giáo dục và vấn đề quan trọng

hàng đầu

1.2 Toàn cầu hoá mang tính hai mặt

Việc tham gia vào toàn cầu hóa kinh tế sẽ tạo ra cho các bên tham gia

những cơ hội, đồng thời nó cũng đặt ra những thách thức Có ý kiến cho rằng toàn

cầu hóa là "con dao hai lỡi" có thể tạo ra những xung lực làm tăng tốc độ phát triển

kinh tế, góp phần nâng cao đời sống của ngời dân nhng nó cũng có thể làm xói

mòn nền văn hóa và chủ quyền quốc gia, đe dọa sự ổn định kinh tế xã hội

1.2.1 Những cơ hội của tham gia toàn cầu hóa

Đề cập đến những cơ hội của tham gia toàn cầu hóa có rất nhiều ý kiến,

thậm chí có nhiều ngời tuyệt đối hóa những u thế do toàn cầu hóa mang lại Tuy

nhiên vận dụng nó nh thế nào còn phụ thuộc vào năng lực và thực trạng của mỗi

quốc gia Có thể nêu ra một số cơ hội sau:

- Toàn cầu hóa nền kinh tế phá bỏ những cản trở, những rào ngăn cách

giữa các quốc gia, mở ra những điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế quốc

tế, từ đó các quốc gia có thể tận dụng cơ hội phát triển cho thị trờng bên ngoài

Một thực tế hiển nhiên là không một quốc gia nào có đủ các điều kiện xây dựng

một nền kinh tế nội địa hiệu quả mà không xét đến thị trờng bên ngoài, cho dù đó

là những nớc khổng lồ nh Mỹ, Nga, Trung Quốc, Nhật bản Chính Nga và Trung

Quốc trớc kia đã chủ trơng tạo lập một nền kinh tế tự chủ bao gồm tất cả các

ngành, các lĩnh vực cần thiết cho nhu cầu sản xuất và đời sống nhân dân Cơ cấu

kinh tế đó không những đã không đem lại hiệu quả mà còn làm chậm tốc độ tăng

trởng, lãng phí tài nguyên và kết cục đã phải có những cải cách mở cửa h ớng đến

xây dựng một cơ cấu kinh tế phù hợp, gắn sản xuất nội địa với nhu cầu của thị tr

-ờng quốc tế, đặc biệt chú ý phát triển những ngành có lợi thế xuất khẩu

- Toàn cầu hóa kinh tế mở ra khả năng cho các quốc gia chậm phát triển

tham gia vào hệ thống phân công lao động quốc tế, từ đó hình thành một cơ cấu

kinh tế - xã hội hiệu quả, đẩy nhanh tiến trình hiện đại hóa

- Quá trình toàn cầu hóa tạo cơ hội cho các quốc gia tiếp cận với nguồn

vốn và công nghệ kỹ thuật, trình độ quản lý cao Ngày nay, trong nền kinh tế toàn

cầu cùng với việc mở cửa thị trờng làm cho quan hệ trao đổi mua bán hàng hóa

dịch vụ gia tăng mạnh mẽ là dòng lu chuyển của vốn, của công nghệ cũng đợc mở

rộng và đẩy nhanh Tham gia vào toàn cầu hóa các quốc gia không chỉ tận dụng

đợc thị trờng mà còn có thể thu hút, sử dụng các dòng vốn quốc tế Điều này có ý

nghĩa quan trọng đặc biệt đối với các quốc gia đang phát triển, nơi đang rất cần

vốn và trình độ quản lý tiên tiến Vì vậy, có thể thấy toàn cầu hóa vừa là điều kiện

vừa là nhân tố kích thích sự phát triển của khoa học công nghệ (xem bảng 2)

Bảng 2 - Vốn đầu t nớc ngoài vào các khu vực năm 2002:

Các nớc châu á khác 94 2,6

* Đông á gồm: Inđônêxia, Hàn Quốc, Malaixia, Philipines, Singapore, Đài

Loan, Thái Lan

Nguồn: UNCTAD , World Investment Report, 2002

- Hội nhập vào các tổ chức kinh tế toàn cầu và khu vực cho phép các quốc

gia thành viên đợc hởng những u đãi về thuế quan, hàng hóa có thể nhanh chóng

tiếp cận đợc thị trờng thế giới Đối với các nớc đang phát triển thì hội nhập vào các

tổ chức kinh tế quốc tế cũng chính là tham gia vào diễn đàn cho phép mình bình

đẳng bày tỏ quan điểm bảo vệ lợi ích chính đáng của mình Việc hội nhập vào các

tổ chức khu vực và toàn cầu, về thực chất là sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế

Điều này vô hình chung tạo ra cơ chế đảm bảo an toàn trong hoạt động kinh

doanh Với thực tế đó toàn cầu hóa cũng sẽ góp phần gia tăng xu thế hòa bình

hợp tác và phát triển Tham gia hội nhập cũng đòi hỏi phải mở cửa thị tr ờng, phá

bỏ các rào cản Nh vậy muốn hội nhập phải nâng cao năng lực cạnh tranh, tăng

năng suất lao động

-Toàn cầu hóa kinh tế thực chất là quá trình mở cửa hội nhập của quốc gia.

Trong quá trình hội nhập, các quốc gia đều nhanh chóng đợc tiếp nhận những

thông tin tri thức mới góp phần nâng cao trình độ dân trí, tạo cơ sở nền tảng cho

dân chủ phát triển Trong môi trờng bảo hộ, đặc biệt với nền kinh tế "khép kín" khó

có thể tiếp nhận và áp dụng những thông tin tri thức mới Ngày nay, sự hiện diện

của mạng Internet đã nhanh chóng lan truyền thông tin toàn cầu, sự ngăn cách

không gian hầu nh không còn ý nghĩa Với các phơng tiện thông tin và giao thông

hiện đại, con ngòi ở các vùng xa xôi hẻo lánh cũng tiếp cận đợc những tri thức văn

hóa thế giới Toàn cầu hóa đa lại điều kiện giao lu hội nhập của con ngời giữa các

nền văn hóa, không những con ngời hiểu nhau hơn mà còn góp phần nâng cao giá

trị văn hóa truyền thống, xóa bỏ những hủ tục phi nhân văn, mở ra điều kiện phát

triển cho con ngời và cho sự chung sống hòa bình của các nền văn hóa

1.2.2 Những thách trong quá trình tham gia toàn cầu hóa

- Toàn cầu hóa đã không phân phối công bằng các cơ hội và lợi ích giữa

các khu vực, quốc gia, trong mỗi quốc gia và từng nhóm dân c Trên thực tế, trong

toàn cầu hóa những nớc phát triển giàu có, những cá nhân giàu có mới đợc hởng

phần lớn những lợi thế Vì vậy, toàn cầu hóa đã làm gia tăng tình trạng bất công,

làm sâu sắc sự phân hóa giàu nghèo Hiện nay, các quốc gia phát triển chiếm

20% dân số thế giới, nắm 73% khối lợng buôn bán trao đổi tài sản và dịch vụ, 58%

đầu t trực tiếp nớc ngoài và 91% số ngời sử dụng Internet Hầu nh tuyệt đại đa số

bộ phận các công ty xuyên quốc gia, thế lực chính của toàn cầu hóa thuộc về các

quốc gia phát triển Cùng với sự gia tăng của quá trình toàn cầu hóa sự chênh lệch

thu nhập giữa 20% dân số giàu nhất với 20% dân số nghèo nhất cũng tăng lên

mạnh mẽ Tỷ lệ này năm 1960 là 30/1, năm 1990 là 60/1 và năm 2001 là 77/4

Tổng tài sản của 367 tỷ phú trên thế giới hiện nay không thua kém thu nhập của

3,1 tỷ ngời ở các nớc nghèo Vấn đề đặt ra là phải chăng toàn cầu hóa càng gia

tăng thì thế giới càng phân hóa? Thực tế này đặt ra yêu cầu cần phải đấu tranh

cho một quá trình toàn cầu hóa với mục tiêu nhân bản hơn

- Khi hội nhập, kỹ thuật công nghệ hiện đại đợc du nhập tạo ra khả năng

nâng cao năng suất, đồng thời dòng sản phẩm hàng hóa dịch vụ của các n ớc phát

triển có lợi thế cũng sẽ lấn át sản phẩm của các quốc gia kém phát triển hơn Điều

này đã dẫn đến việc cạnh tranh gay gắt làm nảy sinh vấn đề phá sản, thất nghiệp,

làm trầm trọng thêm các vấn đề xã hội vốn đã rất nan giải ở các quốc gia chậm

phát triển Tuy nhiên, khi nhìn nhận vấn đề này cũng cần nhận thấy một thực tế là

do áp lực cạnh tranh buộc các doanh nghiệp phải đổi mới làm ăn có hiệu quả hơn

ở đây gắn liền với vai trò của doanh nghiệp là vai trò của nhà n ớc trong việc hỗ trợ

cho các doanh nghiệp

- Toàn cầu hóa mở ra cơ hội tranh thủ nguồn lực bên ngoài, song chính điều

đó lại bao hàm khả năng phụ thuộc vào hệ thống phân công lao động quốc tế, nếu

nh không xác định đợc một chiến lợc phát triển phù hợp dựa trên cơ sở phát huy

nội lực là chính

- Toàn cầu hóa cho phép tận dụng các nguồn lực để rút ngắn quá trình phát

triển, song nó bao hàm khả năng không bền vững trong phát triển Có thể có tăng

trởng nhng lại kèm theo những hậu quả về mặt môi trờng xã hội Điều này phụ

thuộc rất lớn vào chính sách phát triển và hiệu quả của bộ máy quản lý nhà n ớc

Thực trạng của nhiều quốc gia trong đó có Việt Nam, việc mở cửa du nhập các

thành tựu công nghệ, nguồn vốn v.v để phát triển, song công nghệ lạc hậu, ô

nhiễm môi trờng, vốn thất thoát cùng các tệ nạn xã hội khác gia tăng Do vậy, nếu

không có sự kiểm soát, nguy cơ trở thành bãi thải công nghệ đối với các nớc tiếp

nhận công nghệ không phải xa vời Ngay Việt Nam theo thống kê gần đây việc

nhập khẩu máy móc công nghệ trong những năm vừa qua có đến 50% thuộc loại

đã lạc hậu, có những máy móc đã hết khấu hao, thậm chí có loại đợc sản xuất từ

những năm 20 Với tình trạng nhập công nghệ nh vậy các quốc gia đi sau đã chịu

thua thiệt lớn, nguy cơ tụt hậu ngày càng tăng

- Toàn cầu hóa còn đặt ra những hậu quả phi kinh tế Đó là vấn đề phổ biến

lan tràn nhanh các dịch bệnh, đặc biệt HIV/ AIDS Do toàn cầu hóa luồng di

chuyển lao động, du lịch giao lu gia tăng mạnh, theo đó dịch bệnh cũng có khả

năng lây lan nhanh Đồng thời đó cũng còn là sự phổ biến của các loại hình văn

hóa ngoại lai với lối sống trái ngợc thuần phong mỹ tục, làm băng hoại đạo đức con

ngời Mạng Internet là phơng tiện thông tin tuyệt vời và nó cũng là con đờng xâm

thực về mặt văn hóa khá nguy hiểm nếu không có cách quản lý hiệu quả

1.3 Toàn cầu hóa kinh tế gắn liền với xu thế khu vực hóa.

Nét mới và là một trong những đặc trng của xu thế toàn cầu hóa kinh tế hiện

nay là nó diễn ra cùng với xu thế khu vực hóa Trong quan hệ với toàn cầu hóa thì

xu thế khu vực hóa đợc xem là bớc chuẩn bị để tiến tới toàn cầu hóa, mặt khác xu

thế khu vực hóa hiện nay phản ánh một thực trạng co cụm nhằm bảo vệ những lợi

ích tơng đồng giữa một vài nớc trớc những tác động tiêu cực do toàn cầu hóa đặt

ra

Khu vực hóa có nhiều mức độ khác nhau, từ một vài nớc và lãnh thổ đến

nhiều nớc tham gia vào một tổ chức khu vực địa lý Hiện nay có các tổ chức đáng

chú ý nh Liên minh châu Âu (EU); Khu vực thơng mại tự do ASEAN (AFTA); Diễn

đàn kinh tế hợp tác châu á - Thái Bình Dơng (APEC); Khu vực mậu dịch tự do Bắc

Mỹ (NAFTA); Tổ chức hợp tác khu vực Nam á (SAARC) EU - tổ chức liên kết khu

vực ở trình độ cao nhất, và AFTA - tổ chức liên kết khu vực mà chính Việt Nam

chúng ta đang là một thành viên

Với việc thực hiện liên kết AFTA rõ ràng năng lực hội nhập của ASEAN vào

nền kinh tế thế giới sẽ gia tăng Bởi lẽ, việc mở rộng buôn bán tự do trong khu vực

sẽ bảo vệ và nâng cao vị thế của ASEAN đối với các khu vực khác Qua hợp tác

nội bộ sẽ góp phần giảm bớt sự lệ thuộc vào các tổ chức và quốc gia bên ngoài và

sự hợp tác này sẽ tạo đà cho việc tham gia hợp tác trong không gian mở rộng hơn

nh APEC và WTO Với những lợi thế rõ rệt của AFTA, tại Hội nghị ngoại tr ởng

ASEAN tháng 7/1994 họp tại Thái Lan các quốc gia thành viên đã quyết định đẩy

nhanh tiến trình AFTA nhằm kết thúc vào 2003 chứ không phải 2008 nh kế hoạch

ban đầu

Sự phát triển ngày càng mạnh của ASEAN đợc khẳng định qua Hội nghị

th-ợng đỉnh không chính thức họp tại Kuala Lumpur với việc đặt AFTA trong tầm nhìn

2020 và điều này đợc cụ thể hóa trong Tuyên bố Hà Nội và chơng trình hành

động Các hoạt động của ASEAN đang tập trung chú ý soạn thảo các chơng trình

giúp đỡ các quốc gia còn kém phát triển nhằm bố trí lại cơ cấu kinh tế, đào tạo

nguồn nhân lực; tạo lập các tam giác phát triển giữa các quốc gia có vị trí gần

nhau; thực hiện thúc đẩy tự do hóa tài chính gắn với tự do hoá về đầu t, thơng mại;

đa ra ý tởng về đồng tiền chung của khu vực làm cơ sở thanh toán nội bộ, giảm lệ

thuộc vào đồng USD; tạo lập cơ sở cho sự phát triển bền vững, hớng tới một mô

hình phát triển phù hợp với điều kiện trong mỗi nớc cũng nh điều kiện khu vực và

thế giới đầu thế kỷ 21

Động lực gia tăng xu thế khu vực hoá trong giai đoạn hiện nay xuất phát từ

mục đích phát huy những lợi ích so sánh, những nét tơng đồng của các quốc gia

trong mỗi nhóm khu vực Đồng thời xu thế khu vực hoá còn đợc đẩy mạnh bởi xu

thế toàn cầu hoá còn đợc đẩy mạnh bởi chính xu thế toàn cầu hoá gia tăng mạnh

mẽ vợt trớc cả việc hoàn thiện những định chế toàn cầu để quản lý quá trình này

Toàn cầu hoá kinh tế về bản chất là đi đến tự do hoá các yếu tố sản xuất

trên phạm vi toàn cầu nhằm phục vụ lợi ích của các dân tộc Tuy vậy do những

khác biệt về trình độ phát triển, về nguồn lực sản xuất đã đa lại những lợi ích khác

nhau khi tham gia vào quá trình này Để khắc phục điều đó các quốc gia có những

điểm tơng đồng tìm đến nhau tạo lập các tổ chức kinh tế, tạo cho nhau những điều

kiện thuận lợi hơn các quy định quốc tế hiện hành Nh vậy về trình độ hợp tác hoá

khu vực hiện nay cao hơn so với toàn cầu hoá Tuy vậy khu vực hoá chỉ là tạm

thời, nó ra đời trên cơ sở một trình độ phát triển nhất định của toàn cầu hoá, là b ớc

tất yếu trên đờng đi tới toàn cầu hoá Hợp tác hoá kinh tế khu vực càng phát triển

sẽ là điều kiện và động lực cho toàn cầu hoá kinh tế

Thực trạng phát triển hiện nay cho thấy toàn cầu hoá mới chỉ ở giai đoạn

đầu Để tiến tới một thế giới toàn cầu hoá, loài ngời còn phải phấn đấu lâu dài để

loại bỏ những khác biệt trên những bình diện khác nhau Toàn cầu hoá và khu vực

hoá là xu hớng tất yếu, nó xuất hiện và gia tăng gắn liền với sự phát triển của lực

l-ợng sản xuất, đặc biệt là khoa học công nghệ Điều này cũng có nghĩa hội nhập

quốc tế và khu vực là yêu cầu tất yếu của phát triển Vấn đề là hội nhập ra sao?

Tiến trình và cách thức thế nào để tận dụng đợc những mặt tích cực, hạn chế tác

động tiêu cực của những xu thế trên

2 Hội nhập kinh tế Quốc tế của Việt Nam - Thuận lợi và khó khăn

Trên thực tế nền kinh tế Việt Nam mới hội nhập kinh tế quốc tế ở mức độ và

quy mô hạn chế Do nhu cầu phát triển nền kinh tế hiện tại và trong tơng lai cũng

nh xu thế phát triển chung của thế giới đã đến lúc chúng ta cần phải đẩy nhanh

quá trình hội nhập kinh tế khu vực và thế giới

2.1 Quá trình hội nhập quốc tế trong những năm gần đây

Trong suốt quá trình hình thành và phát triển của dân tộc ta, thực ra ch a

bao giờ chúng ta tách khỏi nền kinh tế thế giới Trớc khi nhà nớc Việt Nam Dân

Chủ Cộng Hoà (nay là Cộng Hoà Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam) ra đời, chúng ta đã

tham gia vào tiến trình kinh tế thế giới, tuy nhiên đó là quá trình bị động khi mà nền

kinh tế của chúng ta chịu sự chi phối của chủ nghĩa thực dân Sau khi nớc Việt

Nam Dân Chủ Cộng Hoà ra đời, do điều kiện chiến tranh nên việc phát triển kinh

tế rất hạn chế Quan hệ của Việt Nam với khu vực Đông Nam á kể từ sau 1945

đến trớc khi thực hiện đổi mới bị ngng trệ Khi đó chúng ta chỉ quan hệ với các nớc

XHCN mà đáng chú ý là việc tham gia vào khối SEV (Hội đồng tơng trợ kinh tế)

Song bản thân việc tham gia vào SEV cũng không phải xuất phát từ yêu cầu tất

yếu của phân công hợp tác về mặt kinh tế đối với Việt Nam Từ cuối thập kỷ 70,

đất nớc ta lâm vào tình trạng khó khăn, cơ chế kinh tế cũ không còn tác dụng, cơ

chế mới cha hình thành Viện trợ từ bên ngoài giảm trong khi các thế lực thù địch

trong và ngoài nớc chống phá trên mọi phơng diện Gần suốt thập kỷ 80 chúng ta

loay hoay tìm cách khắc phục song không những không hiệu quả mà còn làm cho

tình trạng khó khăn phức tạp thêm

Đại hội Đảng VI đã mở ra phơng cách mới, chúng ta đã bắt đầu chuyển

sang cơ chế thị trờng Cùng với những đổi mới bên trong, chúng ta cũng thực hiện

từng bớc chuyển hớng chiến lợc trong kinh tế đối ngoại, từng bớc hội nhập vào nền

kinh tế thế giới Tiếp tục tinh thần đổi mới đó, các Đại hội Đảng VII và VIII cùng

các Nghị quyết của Hội nghị Trung ơng đều có chú ý đến các vấn đề hội nhập

quốc tế

Trải qua hơn một thập kỷ từng bớc hội nhập chúng ta đã có đợc những kết

quả bớc đầu trên các mặt thơng mại, đầu t, ngoại giao , phá bỏ thế cô lập, tạo ra

môi trờng cùng hợp tác phát triển với các đối tác trên thế giới Về ngoại th ơng,

chúng ta đã mở quan hệ kinh tế với 150 quốc gia và lãnh thố trên thế giới Từ 1990

đến 2000 tổng giá trị xuất khẩu của Việt Nam tăng gần 5 lần, trong khi đó tổng giá

trị nhập khẩu tăng hơn 4 lần Trên thực tế kết thúc năm 2000 kim ngạch xuất khẩu

và nhập khẩu gần nh ngang bằng Trong cơ cấu hàng hoá cũng có chuyển biến

tích cực, tăng dần những hàng hoá đã qua chế biến Trong lĩnh vực thu hút vốn

n-ớc ngoài chúng ta cũng đạt đợc những kết quả đáng khích lệ Tính đến tháng

9/2000 chúng ta đã thu hút gần 36 tỷ USD FDI của hơn 70 quốc gia và lãnh thổ

trên thế giới, trong đó đầu t vào công nghiệp xây dựng đạt gần 53% Cùng với vốn

FDI chúng ta còn tiếp nhận một lợng không nhỏ nguồn vốn ODA thực sự có ý

nghĩa quan trọng trong phát triển cơ sở hạ tầng Tính ra mức vốn nớc ngoài hiện

nay chiếm khoảng 32% tổng vốn đầu t xã hội Tỷ lệ đóng góp của khu vực có vốn

đầu t nớc ngoài trong GDP đều tăng lên qua các năm

Cùng với việc mở cửa thu hút vốn nớc ngoài, gia tăng xuất khẩu, các doanh

nghiệp Việt Nam cũng đã mạnh dạn đầu t ra nớc ngoài, kể cả vào những nớc phát

triển nh Nhật Bản Tính cho đến nay các doanh nghiệp Việt Nam đã có 27 dự án

đầu t ra nớc ngoài với tổng số khoảng 8 triệu USD, tập trung chủ yếu trong lĩnh

vực chế biến thực phẩm, thơng mại, dịch vụ và xây dựng Đồng thời những năm 90

chúng ta đã ký các hợp đồng lao động đa hơn 8 vạn lao động ra nớc ngoài làm

việc

Thực ra để đạt đợc những kết quả nh trên trong những năm qua Việt Nam

đã có nhiều đổi mới cải thiện môi trờng đầu t, đặc biệt là Luật đầu t, mặc dù còn

phải điều chỉnh song đã đợc thừa nhận là luật cởi mở, có sức thu hút đối với FDI

Chúng ta cũng có nhiều đổi mới trong lĩnh vực tài chính tiền tệ, điều chỉnh các mức

thuế theo hớng ngày một tự do hơn

Kết quả hội nhập còn đợc thể hiện rõ ở việc gia nhập và tham gia vào

những hoạt động kinh tế khu vực và toàn cầu Chúng ta đã trở thành thành viên

của ASEAN, APEC, có quan hệ chặt chẽ với các tổ chức chuyên môn của UN,

IMF, WB và ADB Đặc biệt chúng ta đã từng bớc bình thờng hoá quan hệ ngoại

giao và thơng mại với Mỹ, đã ký kết hiệp định thơng mại Việt - Mỹ và đang xúc tiến

gia nhập WTO

Việc hội nhập tích cực, chủ động nh trên đã góp phần quan trọng vào thành

tựu kinh tế - xã hội những năm đổi mới vừa qua Không những phá vỡ đợc thế bao

vây cô lập mà còn nâng cao vị thế của Việt Nam trong khu vực cũng nh trên trờng

quốc tế Tuy vậy, cũng cần thấy là bên cạnh những kết quả, tiến trình hội nhập của

Việt Nam trong những năm qua cũng đã và đang đặt ra nhiều vấn đề ở cả tầm vĩ

mô và vi mô cần phải suy nghĩ và giải quyết để tiếp tục hội nhập ngày càng hiệu

quả hơn

2.2 Một số thuận lợi và khó khăn.

2.2.1 Những thuận lợi

- Đảng và Nhà nớc đã có những chủ trơng và chính sách nhất quán cho

việc chủ động tham gia vào tiến trình khu vực hoá và toàn cầu hoá, nhờ đó chúng

ta sẽ đẩy nhanh đợc quá trình hội nhập Về xu thế không thể tránh khỏi đối với sự

phát triển của việc tham gia toàn cầu hoá thực chất có ý nghĩa rất lớn đối với sự

nghiệp đổi mới, hội nhập của Việt Nam Từ nhận thức này, trong những năm qua

các chính sách phát triển kinh tế đối nội và đối ngoại đều theo hớng tự do hoá, tất

nhiên còn phụ thuộc vào thực lực của mỗi lĩnh vực

- Tham gia vào toàn cầu hoá chính là nhằm tranh thủ những điều kiện quốc

tế để khai thác các tiềm năng kinh tế nớc nhà, phục vụ cho việc nâng cao đời sống

nhân dân Việt Nam là quốc gia có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú nhng

cha đợc khai thác hiệu quả Nguồn tài nguyên này còn là sức thu hút đối với các

công ty nớc ngoài Trên cơ sở các nguồn tài nguyên, chúng ta có thể xác lập cơ

cấu ngành kinh tế với những sản phẩm có tính cạnh tranh đáp ứng nhu cầu thị

tr-ờng thế giới

- Việt Nam hiện nay tuy là quốc gia đang phát triển, là một trong những nớc

nghèo nhất thế giới, song nớc ta đợc đánh giá cao về chỉ số nguồn nhân lực Với

thị trờng gần 80 triệu dân, trong đó tỷ lệ ngời trong tuổi lao động khá cao, có trình

độ văn hoá, cần cù lao động và đặc biệt là giá lao động rẻ Đó là lợi thế so sánh có

ý nghĩa trong quá trình tham gia hội nhập Trong điều kiện nền kinh tế thế giới

đang chuyển sang nền kinh tế trí tuệ, khoa học - công nghệ phát triển mạnh, trở

thành lực lợng sản xuất trực tiếp chi phối mọi lĩnh vực kinh tế xã hội, nhng cũng

không thể thay thế đợc vai trò của nguồn nhân lực lao động Trong thực tế nhiều

công ty nớc ngoài vào Việt Nam, một trong những lý do quan trọng là tận dụng

nguồn nhân lực lao động dồi dào, rẻ và có khả năng tiếp thu công nghệ mới

- Chúng ta đẩy nhanh tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế trong điều kiện đất

nớc hoà bình, chính trị xã hội ổn định Đây là điều kiện quan trọng tiên quyết để

phát triển kinh tế, mở rộng quan hệ đối ngoại Hơn nữa, nó đảm bảo vai trò định

h-ớng trong hội nhập quốc tế Sự ổn định về kinh tế xã hội cho phép tập trung toàn

thể sức lực của nhân dân cho phát triển đất nớc Trong những năm qua chúng ta

không những phát huy tốt nguồn nhân lực trong nớc mà còn thu hút đợc sự đóng

góp không nhỏ của kiều bào ta ở nớc ngoài cùng với một lợng vốn lớn của nớc

ngoài đổ vào Việt Nam Sự ổn định chính trị xã hội thực sự là yếu tố quan trọng tạo

ra môi trờng kinh doanh lành mạnh tăng thu hút đối với đầu t

Trong những năm qua Việt Nam cũng đã gia tăng quan hệ với Liên Hiệp

Quốc, IMF, WB Cho đến nay đã hơn 20 năm Việt Nam tham gia vào LHQ Sự

tham gia này cho phép Việt Nam nhận đợc sự giúp đỡ của LHQ trong nhiều lĩnh

vực, đồng thời qua đó Việt Nam cũng đóng góp vào sự phát triển của tổ chức này

Ngày nay chúng ta đã tham gia tích cực vào các hoạt động của LHQ và có quan

hệ chặt chẽ với các tổ chức của LHQ nh UNDP, UNFPA, UNICEF, UNHCR v.v

Ngoài ra, Việt Nam cũng đã tham gia hội nhập tích cực dới hình thức quan

hệ song phơng Đáng chú ý là quan hệ của ta với Nhật, Mỹ và các nớc thành viên

EU Riêng Nhật Bản và các thành viên EU là những quốc gia có quan hệ khá

thuận lợi đối với Việt Nam Nhật Bản luôn là quốc gia cung cấp ODA lớn nhất, bạn

hàng thơng mại lớn nhất và là một trong ba nhà đầu t hàng đầu ở Việt Nam Đối

với EU, Việt Nam cũng là một trong những quốc gia nhận tài trợ chính từ EU

Tháng 7/1995 Việt Nam và EU đã ký hiệp định khung về hợp tác Trong quan hệ

với Mỹ, Việt Nam luôn tỏ ra thiện chí Năm 1994 Mỹ bãi bỏ lệnh cấm vận với Việt

Nam và đặc biệt là tháng 7/2001 Hiệp định Thơng mại Việt - Mỹ đã đợc ký kết góp

phần gia tăng quan hệ Việt - Mỹ cũng nh quan hệ của Việt Nam với thế giới

Có thể nói sự phát triển kinh tế trở thành mục tiêu chiến lợc của mỗi quốc

gia, trong đó hợp tác là cách thức chủ yếu và ổn định là điều kiện cần thiết để phát

triển Với sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế dới tác động của khoa học kỹ thuật đã

làm cho phân công lao động quốc tế ngày càng sâu sắc, các quốc gia ngày một

gắn bó, phụ thuộc vào nhau Tuy vậy hợp tác lại đi liền với cạnh tranh Sự cạnh

tranh diễn ra trong sự ràng buộc, xâm nhập lẫn nhau, các quốc gia không thể phát

triển nếu đứng tách riêng trong điều kiện toàn cầu hoá ngày nay

2.2.2 Những khó khăn, thách thức chủ yếu

- Về mặt kinh tế, trình độ phát triển của ta so với quốc tế còn thấp và lạc

hậu Hiện nay, 75% lao động làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp Cho đến năm

1999 nền kinh tế nớc ta về bản chất vẫn là nền kinh tế nông nghiệp, trong đó khu

vực nông nghiệp chiếm 25,4% GDP, công nghiệp chiếm 34,5% và dịch vụ chiếm

40,1% Trong khi đó ở các nớc phát triển, tỷ trọng khu vực nông nghiệp giảm

mạnh, chỉ còn khoảng 3% GDP, công nghiệp cũng giảm dần chỉ còn khoảng 20%

GDP, khu vực dịch vụ thì đặc biệt phát triển, nhất là lĩnh vực thông tin Nhìn chung

trong nền kinh tế Việt Nam hiện nay, công nghệ là vô cùng lạc hậu, chậm hơn so

với thế giới từ 50 - 100 năm Hệ thống thiết bị kỹ thuật ở hầu hết các doanh nghiệp

lạc hậu hơn so với mức trung bình của thế giới từ 2 - 3 thế hệ, thậm chí có những

lĩnh vực từ 5 - 6 thế hệ Chính vì vậy năng suất lao động của ta thấp, sản phẩm sẽ

có giá thành cao, không có sức cạnh tranh Sự yếu kém còn thể hiện ở chỗ cơ cấu

mặt hàng xuất khẩu cũng không có tính cạnh tranh Hiện chúng ta chủ yếu xuất

khẩu nguyên liệu và các sản phẩm sơ chế nh dầu thô, gạo, cao su, chè, cà

phê Các sản phẩm công nghiệp, nhất là những sản phẩm có hàm l ợng công

nghệ cao ít, sức cạnh tranh yếu

Chúng ta biết rằng chủ thể tham gia thực sự vào hội nhập là các doanh

nghiệp Trong khi đó các doanh nghiệp của ta còn nhỏ và yếu Yếu cả về khả

năng quản lý kinh doanh lẫn năng lực sản xuất Hiện nay trong 6000 doanh nghiệp

Nhà nớc chỉ có khoảng 5% làm ăn thực sự có hiệu quả hơn, nhng phần tuyệt đại

bộ phận cũng là doanh nghiệp vừa và nhỏ, khả năng về vốn và công nghệ cũng bị

hạn chế Trong khi đó, cơ chế chính sách khuyến khích bộ phận kinh tế này cũng

cha tạo ra cho họ môi trờng thuận lợi Đó là cha kể hệ thống thuế của ta, nhiều

doanh nghiệp còn kêu quá cao dẫn đến giá thành sản phẩm của họ cao, giảm

năng lực cạnh tranh

Năng lực cạnh tranh kém là nguy cơ lớn khi đẩy nhanh nhịp độ hội nhập

Để hội nhập có hiệu quả vấn đề là làm sao phải nâng cao đợc năng lực cạnh

tranh thì các doanh nghiệp mới có thể đứng vững đợc trớc sự xâm nhập của hàng

hoá bên ngoài và từ đó mới có thể vơn ra đợc thị trờng thế giới Vì vậy, nhà nớc

cũng nh các doanh nghiệp cần có chính sách để nâng cao hiệu quả kinh doanh,

tăng năng lực cạnh tranh, xem đó là nhiệm vụ hàng đầu hiện nay nếu không sẽ

không thể chạy kịp với lịch trình hội nhập vào AFTA

- Nền kinh tế thị trờng thế giới hiện nay đã phát triển trong khi đó chúng ta

mới chuyển sang kinh tế thị trờng, vì vậy, các yếu tố của thị trờng cũng chỉ mới

hình thành ở bớc đầu cha phát triển Hơn nữa nền kinh tế thị trờng thế giới hiện

nay đang nằm dới sự chi phối của các công ty xuyên quốc gia Hội nhập, chúng ta

phải tham gia vào các định chế khu vực và toàn cầu Các luật chơi chúng ta ch a

thông thạo, thậm chí kiến thức kinh tế thị trờng còn bất cập Thách thức này bộc lộ

khá rõ trong quá trình hội nhập vừa qua Do mới chuyển sang kinh tế thị tr ờng mà

trình độ cán bộ quản lý còn yếu Hội nhập đặt ra yêu cầu cao đối với các nhà

quản lý doanh nghiệp, bên cạnh kiến thức, năng lực kinh doanh còn phải hiểu biết

về kinh tế quốc tế, tổ chức và hoạt động của các thể chế kinh tế quốc tế, các cam

kết mà Việt Nam và các quốc gia khác đã thoả thuận Có thể nói nhìn chung các

doanh nghiệp Việt Nam cha đáp ứng đợc yêu cầu này

- Muốn hội nhập tốt một trong những điều kiện quan trọng là có bộ máy

điều hành có hiệu quả Tình trạng tham nhũng không hiệu quả của bộ máy điều

hành trên thực tế đã làm nản lòng các nhà kinh doanh nớc ngoài Riêng trong lĩnh

vực tiếp nhận đầu t nớc ngoài theo ông Shunzo Osawa thuộc công ty thép

Vinakyoei Steel đã phải chờ 3 năm mới nhận đợc giấy phép đầu t Mặc dù luật“Mặc dù luật

đầu t ở Việt Nam tự do hơn nhiều nớc châu á khác nhng Việt Nam thiếu một hệ

thống hành chính hoàn chỉnh để thực hiện luật này - Ông Eri Habu giám đốc t” - Ông Eri Habu giám đốc t

vấn đầu t quốc tế thuộc công ty Tomatsu nhận xét Rõ ràng bộ máy hành chính

của ta cần đợc cải cách tích cực để hội nhập có hiệu quả

- Cùng với cải cách hành chính, chúng ta phải có hệ thống luật lệ chính

sách thống nhất phù hợp với thông lệ quốc tế mà vẫn đảm bảo đợc chủ quyền

quốc gia Đây cũng là cái khó của ta khi tham gia toàn cầu hoá

- Để đẩy nhanh hội nhập, vấn đề đặt ra là phải có chiến lợc tổng thể về hội

nhập kinh tế quốc tế gắn với chiến lợc phát triển kinh tế xã hội Chúng ta thấy các

quốc gia láng giềng đều có chiến lợc phát triển hợp tác kinh tế quốc tế với cam kết

về lộ trình tự do hoá Chúng ta trong những năm vừa qua vừa hội nhập vừa nghe

ngóng đề điều chỉnh các cam kết Đành rằng ta cha có kinh nghiệm cùng với nhiều

ràng buộc khác về an ninh chính trị song cũng phải có chiến lợc tổng thể về hội

nhập để các cấp, các ngành, các doanh nghiệp có phơng hớng xác định, chủ động

tham gia hội nhập

- Phải thấy rằng trong quá trình hội nhập vừa qua không phải mọi ngời đều

đã hiểu và nhận thức đợc yêu cầu phải mở cửa hội nhập Trong những năm qua

hàng hóa ngoại tràn vào Việt Nam đã phần nào kéo theo cả nếp sống "sùng

ngoại" Khoảng cách phân hoá giầu nghèo ngày càng tăng đi liền với tệ nạn xã hội

nổi lên cha từng thấy làm ảnh hởng sâu sắc đến thuần phong mỹ tục, đến bản sắc

dân tộc Có thể nói những hậu quả kéo theo quá trình hội nhập đang là thách thức

lớn của nớc ta hiện nay Nếu đẩy nhanh hội nhập mà không có cơ chế chính sách

đi kèm để giải quyết các hiện tợng này thì hội nhập không hẳn đã hiệu quả, đã

thành công

Trong thời đại ngày nay không thể phát triển nếu không hội nhập, không

tham gia vào quá trình toàn cầu hoá Toàn cầu hoá đã, đang và sẽ diễn ra từng

giờ từng phút không chỉ trên phạm vi toàn thế giới mà trong khuôn khổ hạn hẹp

của bản khoá luận này chúng ta không thể đề cập hết mọi khía cạnh đ ợc ở chơng

sau, chúng ta sẽ đi sâu vào một ngành cụ thể đang đặt ra khá nhiều vấn đề cần

phải giải quyết và một phần nào đó chúng ta sẽ đứng trên góc độ của toàn cầu

hóa, của quá trình hội nhập kinh tế để xem xét ngành nghề này - đó là ngành

Công nghiệp Ô tô Việt Nam Để có thể hiểu và phân tích cặn kẽ về ngành công

nghiệp ô tô Việt Nam, thiết nghĩ chúng ta cũng nên điểm qua đôi nét về lịch sử

hình thành và phát triển của nền công nghiệp ô tô thế giới trong bối cảnh toàn cầu

hoá hiện nay

Chơng II: Nền công nghiệp ô tô Việt Nam trong bối

cảnh toàn cầu hoá

1 Nền công nghiệp ô tô thế giới

1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của công nghiệp ô tô

Lời tiên đoán của nhà hiền triết xứ sở sơng mù từ thế kỷ 13 mới có cơ sở để

trở thành hiện thực từ cuối thế kỷ 18, khi Christian Huygens tạo ra động cơ lực đẩy

piston bằng chất nổ và Jame Watt (1736 - 1819) cho ra đời máy hơi nớc Amede

Boile đợc coi là cha đẻ của chiếc xe hơi đầu tiên khi ông giới thiệu chiếc xe giống

nh xe ngựa chạy bằng hơi nớc mang tên Obeissante vào năm 1873 Chiếc xe“Mặc dù luật ” - Ông Eri Habu giám đốc t

này đã đợc đích thân chủ nhân của nó thực hiện chuyến đi lịch sử từ Paris đến

Berlin

Tháng 4 năm 1885, Gottlieb Daimler đã đăng ký bản quyền sản xuất động

cơ chạy bằng xăng và tháng 8 cùng năm, ông cho ra đời chiếc mô tô chạy bằng

động cơ đầu tiên mang tên Montura do chính con trai ông là Paul Daimler lái“Mặc dù luật ” - Ông Eri Habu giám đốc t

biểu diễn trớc công chúng Đó là loại xe 1 xy lanh 0,88 mã lực độc nhất mang tên

Benz Victoria và rồi thị trờng xuất hiện hàng loạt xe Benz Velo, nhỏ và nhẹ hơn

Ngay sau khi ra đời, ô tô đã phát huy công dụng là phục vụ đời sống chứ

không chỉ đơn thaùan là đồ trang sức của các quí ông quí bà nữa Cũng chính vì lý

do đó, nhu cầu cải tiến động cơ, nội ngoại thất xe trở nên cấp thiết và liên tục

Năm đầu tiên của thế kỷ 20, năm 1901, trên toàn thế giới đã có 621 nhà

máy sản xuất ô tô xe máy, trong đó 112 ở Vơng quốc Anh, 11 ở Italy, 35 ở Đức,

167 ở Pháp, 215 ở Mỹ và 11 nớc khác Dù đã chế tạo ra chiếc xe hơi đầu tiên cho

mình từ những năm 1896, song mãi 7 năm sau Henry Ford mới thành lập hãng

Ford Motor ở Detroit và bắt đầu sản xuất hàng loạt xe Đến năm 1920 thì những

chiếc xe Ford T nổi tiếng đã chiếm một nửa số xe lu hành trên thế giới

Mặc dù bị ảnh hởng nặng nề của Đại chiến thế giới I (1914 - 1918), ngành

công nghiệp sản xuất ô tô xe máy vẫn tiếp tục phát triển Năm 1916, hãng xe hơi

nổi tiếng BMW (Bayerische Motoren Werke) đã ra đời tại thành phố Munich (Đức)

từ liên doanh giữa một công ty sản xuất động cơ với hãng sản xuất máy bay của

Gustav Otto

Ngày nay, ngành công nghiệp ô tô đang đóng một vai trò rất quan trọng

trong phát triển kinh tế ở các nớc công nghiệp phát triển, công nghiệp ô tô là

nguồn động lực phát triển của các ngành công nghiệp khác Một nớc công nghiệp

hoá không thể không quan tâm đến ngành công nghiệp sản xuất ô tô Mỹ, Nhật và

các nớc Tây Âu là ba trung tâm lớn về chế tạo ô tô và cũng là thị tr ờng tiêu thụ lớn

nhất Theo phòng thơng mại Mỹ (US Department of Commerce) thì nền công

nghiệp ô tô Mỹ chiếm 4,5% tổng sản phẩm quốc dân và tạo 1,4 triệu chỗ làm cho

công nhân trong 4400 nhà máy chế tạo ô tô

Vai trò của ngành công nghiệp ô tô còn thể hiện ở chỗ nó là động lực cho

sự phát triển của các ngành công nghiệp liên quan nh: công nghiệp ô tô tiêu thụ

70% cao su tự nhiên; 67% chì; 64% gang đúc; 50% cao su tổng hợp; 40% máy

công cụ; 25% thủy tinh; 20% vật liệu bán dẫn; 18% nhôm; 12% thép và một số

nhiên liệu, dầu nhớt khổng lồ Trong số này, những vật liệu nhẹ nh nhôm, vật liệu

bán dẫn sử dụng trong công nghiệp ô tô này càng nhiều vì đòi hỏi chất lợng ô tô

ngày càng phải bền, đẹp, hiện đại và tiện nghi

Tại Nhật Bản, theo thống kê chính xác năm 2001, công nghiệp ô tô chiếm

13,6% tổng sản phẩm quốc dân và chiếm 24,2% tổng kim ngạch xuất khẩu Theo

Industrial Research Department thì trong tổng số 64,4 triệu lao động ở Nhật thì có

tới 7,7 triệu làm trong ngành công nghiệp ô tô, chiếm 11,95% Các hãng xe ô tô

hàng đầu là Toyota, Honda, Nissan, Mitsubishi, Mazda, Isuzu, Hino, Suzuki,

Daihatsu

Tại Châu Âu, đại diện cho nền công nghiệp ô tô là các Hãng nổi tiếng của

Đức nh BMW, Mercedes Benz; của Pháp nh Renault, Peugeot, Citroen; của Italy

nh Fiat, Iveco Riêng hãng xe Renault - Volvo đã có doanh số bán năm 1998 là

267 triệu FF

Tại Mỹ có ba hãng ô tô khổng lồ là GM, Ford, Chrysler và ngoài ra còn có

các hãng xe của Nhật liên doanh nh Navistar, US Honda, International, Diamond

-ster, Numi

Sự phát triển của ngành công nghiệp ô tô trên thế giới có thể chia làm ba

giai đoạn:

- Trớc năm 1945: nền công nghiệp ô tô của thế giới chủ yếu tập trung tại

Mỹ, sản lợng công nghiệp ô tô ở Tây Âu và Nhật Bản rất thấp

- Giai đoạn 1945 - 1960: sản lợng công nghiệp ô tô của Nhật Bản và Tây

Âu tăng mạnh song còn nhỏ bé so với Mỹ

- Giai đoạn từ 1960 trở lại đây: nền công nghiệp sản xuất ô tô xe máy

Nhật đã vơn lên mạnh mẽ và đã chiếm vị trí thứ nhất trong ngành công

nghiệp to lớn này Nhật đã trở thành đối thủ số một của Mỹ và Tây Âu

trong ngành công nghiệp ô tô

Ngành công nghiệp ô tô của Nhật có khả năng cạnh trạnh rất lớn, để sản

xuất 1 chiếc xe ô tô mới, Nhật chỉ cần 17 giờ trong khi Mỹ cần 25 giờ và Tây Âu

cần 37 giờ Còn để xuất xởng 1 mẫu xe mới Nhật chỉ cần 43 tháng trong khi Mỹ

cần 62 tháng và Tây Âu cần những 63 tháng Bên cạnh đó là tính cạnh tranh của

các bộ phận chi tiết phụ tùng Số lợng các khuyết tật tính trung bình trên 1 xe của

Nhật là 0,24 so với Mỹ là 0,33 và Tây Âu là 0,62 Tuy nhiên sức cạnh tranh này

gần đây đã giảm

1.2 Nền công nghiệp ô tô thế giới trong bối cảnh toàn cầu hoá

Ngày nay, trong xu thế phát triển không ngừng của các tiến bộ khoa học

công nghệ, ngành công nghiệp ô tô cũng có những tiến bộ không ngừng trong sự

phát triển của mình Có thể nói công nghiệp ô tô là ngành tiếp cận nhanh nhất và

sớm nhất các thành tựu khoa học công nghệ hiện đại từ công nghệ thông tin, điều

khiển, vật liệu mới và tự động hoá sản xuất với các hệ thống máy móc hiện đại

nhất của ngành cơ khí Ví dụ nh việc đa các vật liệu mới và tăng tỷ trọng các vật

liệu nhẹ và bền vào kết cấu ô tô (nhôm, chất dẻo ); các trang thiết bị điện và

điện tử hiện đại (hệ thống điều khiển, máy điều hoà, băng đĩa, TV ), thiết bị điều

khiển, báo trớc sự cố, hệ thống phun nhiên liệu điện tử vv., Do sức ép về yêu cầu

bảo vệ môi trờng và việc ngày càng khan hiếm các nguồn nhiên liệu, trên thế giới

đã xuất hiện các loại xe hơi chạy bằng năng lợng mặt trời, xe hơi chạy bằng điện,

khí đốt Tuy nhiên chỉ có ô tô chạy bằng khí đốt và bằng điện mới có nhiều triển

vọng thơng mại Giá trung bình của ô tô trên thế giới đang giảm, nhất là đối với các

kiểu ô tô cũ, tốn nhiên liệu, ô nhiễm môi trờng

Công nghiệp ô tô đợc đánh giá là bộ mặt cho nền công nghiệp mỗi nớc

Tổng số ô tô thế giới hiện nay là khoảng 660 triệu xe, tức là bình quân trên thế giới

cứ 8 ngời dân có 1 xe ô tô Số lợng này hầu nh không tăng giảm trong nhiều năm

gần đây

Sản lợng ô tô trên thế giới gần nh ổn định quanh con số khoảng 50 - 52

triệu xe/ năm, tập trung vào ba trung tâm công nghiệp lớn là Mỹ, Nhật Bản và Tây

Âu Thị trờng thế giới về ô tô vào khoảng 780 tỷ USD/ năm Riêng 6 tập đoàn lớn

của công nghiệp ô tô năm 1999 đã sản xuất tới 82,5% tổng số ô tô thế giới trong

đó Mỹ có 3 tập đoàn, Nhật, Đức, Pháp mỗi nớc có 1 tập đoàn

Có thể nói công nghiệp ô tô là ngành công nghiệp toàn cầu hoá sớm nhất,

và hiện nay cung đã vợt cầu, năng lực sản xuất d thừa khoảng 21% Các thị trờng

Mỹ và Châu Âu gần nh bão hoà hoặc tăng rất ít Xu hớng của các nớc công nghiệp

ô tô là dịch chuyển các nhà máy của họ và đầu t sang các nớc đang phát triển để

khai thác thị trờng và tận dụng lao động rẻ của các nớc này, với nguyên tắc sản

xuất ở đâu tiêu thụ ở đó

Sẽ là thiếu sót nếu chúng ta không đề cập đến sự bùng nổ của nền công

nghiệp ô tô ở châu á Trong những năm gần đây, châu á là khu vực có tốc độ tăng

trởng kinh tế mạnh nhất thế giới, khoảng 8%/ năm Thu nhập bình quân đầu ng ời

cũng tăng dần theo đà này Châu á đang là thị trờng ô tô nóng bỏng nhất nhì thế

giới, điều này đã đợc khẳng định rất rõ qua các số liệu thống kê về mua bán và sử

dụng ô tô Ta có thể tham khảo qua một số nớc có lợng tiêu thụ lớn nhất tại

ASEAN (xem bảng 3)

Bảng 3 - Số lợng tiêu thụ ô tô tại một số nớc ASEANThị trờng Số lợng xe tiêu thụ (chiếc)

năm 2001 năm 2000 (tính đến hết

Đây rõ ràng là một trong số những thị trờng lớn, tiêu biểu của khu vực Châu

á Tuy nhiên những thị trờng lớn nhất phải kể đến Nhật Bản, Trung Quốc, ấn Độ,

Hàn Quốc Là những nớc đi sau nhng nhìn vào tốc độ tiêu thụ trên ta có thể thấy

các nớc châu á đang bắt nhịp với tốc độ phát triển của các nớc tiên tiến trên thế

giới Thị trờng xe của châu á và ASEAN tăng liên tục trong 20 năm gần đây, thị

tr-ờng này sẽ tiếp tục tăng từ 7% - 9% từ nay đến năm 2005 so với mức tăng 2%

bình quân của thế giới

Bốn nớc công nghiệp ô tô của ASEAN (xem bảng 3) đang chuẩn bị cho

chiến lợc toàn cầu hoá ngành ô tô và đợc cụ thể hoá tập trung vào 5 lĩnh vực:

- Chất lợng - cao.

- Giá thành - cạnh tranh

- Cung cấp - kịp thời, đúng hạn

- Công nghệ kỹ thuật - hiện đại

- Quản lý - tiên tiến và hiệu quả

Giá thành ô tô của ASEAN trung bình còn cao hơn 15 - 20% so với xe cùng

loại của chính quốc

Ngành công nghiệp ô tô Thái Lan hiện thu hút 345.000 ngời, doanh số

chiếm 7,5% tổng GDP với 17 nhà máy lắp ráp ô tô, 1.500 nhà cung cấp (chuyên

sản xuất phụ tùng, linh kiện) trong đó có 300 nhà cung cấp loại 1 mà 70% là

doanh nghiệp có vốn đầu t nớc ngoài Cho đến nay, tỷ lệ nội địa hoá của các loại

xe ô tô, xe máy ở Thái Lan đã đạt nh sau:

- Xe tải nhỏ ca - bin kép: 87%

1.3 Thị trờng ô tô thế giới hiện tại

Theo The Economic Review, tháng 11/2002 lợng ô tô các loại bán ra tại

Liên minh Châu Âu (EU) tăng 3,9% so với cùng kỳ năm 2001 Trong đó l ợng ô tô

bán ra tại Đức - thị trờng lớn nhất EU tăng 3,5%; tại Pháp, Italy, Tây Ban Nha tăng

3,2% Cả năm 2002 lợng ô tô tiêu thụ ở các nớc EU chỉ cao hơn mức của năm

2001, khoảng 15,547 triệu chiếc

Trong thời gian gần đây, ngành công nghiệp ô tô Châu á chững lại vì tình

trạng d thừa công suất, do việc đầu t quá mức vào ngành này Theo dự báo của

các chuyên gia thuộc Hiệp hội ô tô Nhật Bản, sau thời gian ngắn bị chững lại,

ngành công nghiệp ô tô châu á có thể đi vào ổn định và bắt đầu hồi phục vào năm

2003; mức tiêu thụ ô tô tại thị trờng châu á sẽ vào khoảng 15 triệu ô tô và sau 5

năm nữa con số này sẽ là 20 triệu chiếc Đây là yếu tố thuận lợi để ngành công

nghiệp ô tô Châu á ổn định và phát triển sản xuất

Tuy nhiên theo các nhà kinh tế của cơ quan t vấn tại London, mặc dù

ngành công nghiệp ô tô Châu á có khả năng phục hồi vào năm 2003, nhng tới

năm 2005, doanh thu từ bán ô tô mới đạt mức tơng đơng năm 2000 Các công ty

sản xuất ô tô có quy mô nhỏ tại Châu á sẽ phát triển khá mạnh nh: Tata (ấn Độ),

Thiên Tân và Trờng An (Trung Quốc), Proton (Malaysia)

Giám đốc điều hành khu vực Đông Nam á của Ford Motor Co.(Mỹ) cũng dự

đoán năm 2003 sẽ là năm đánh dấu sự tăng trởng của ngành công nghiệp ô tô

Châu á, nhất là khi khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) đợc thực hiện Tới thời

điểm đó, thuế đánh vào các sản phẩm ô tô trong khu vực ASEAN sẽ giảm xuống

mức 0 - 5% Điều này sẽ giúp các doanh nghiệp sản xuất ô tô ở Đông Nam á tăng

cờng khả năng cạnh tranh và mở rộng quy mô sản xuất

Hiện tại nhiều hãng sản xuất ô tô ở Châu á cũng đang tích cực cạnh tranh

với các doanh nghiệp ở phơng Tây, nhằm duy trì thị phần của mình ở Châu á

2 Hiện trạng ngành công nghiệp sản xuất và lắp ráp ô tô ở Việt Nam trong

bối cảnh toàn cầu hoá

2.1 Hiện trạng của ngành công nghiệp sản xuất và lắp ráp ô tô ở Việt Nam

trong bối canh toàn cầu hoá

Trong những năm 80, thị trờng xe hơi Việt Nam gần nh bị các nhà đầu t nớc

ngoài lãng quên Hơn 10 năm trở lại đây, thị trờng này đã thực sự sôi động trở lại bởi

sự có mặt của các nhà đầu t nớc ngoài Họ đã liên tục tung ra nhiều chủng loại xe với

kiểu dáng hấp dẫn, tiện nghi, chất lợng cao đáp ứng mọi nhu cầu của khách hàng

trong nớc và nớc ngoài

Chúng ta đều thấy rằng xe hơi ngày càng thâm nhập vào đời sống kinh tế xã

hội của toàn cầu, Việt Nam chúng ta cũng không nằm ngoài xu thế này Tổng quan,

ớc tính hiện nay có khoảng 480.000 đầu xe đang lu hành tại Việt Nam, với tỷ lệ

khoảng 180 ngời/xe, còn quá thấp so với các nớc phát triển (2 - 3 ngời/xe) Tuy

nhiên có tới 80% xe tập trung tại các đô thị và trung tâm lớn, vì vậy, tại các đô thị

này, tỷ lệ lên tới xấp xỉ 20 ngời/ xe, gần tơng đơng với các nớc tiên tiến trong khu

vực Lợng xe mua bán luân chuyển khoảng 35.000 xe/năm, với doanh số trên

700.000 tỷ đồng Rõ ràng với doanh số nh vậy, đây là một thị trờng lớn

Tuy nhiên thời gian gần đây nhiều ngời đánh giá thị trờng này khó có cơ hội

phát triển nhanh Các lý do đa ra dờng nh rất thuyết phục: giá xe cao, thu nhập

thấp, hệ thống đờng sá bến bãi quá kém, dịch vụ lạc hậu Nhận định này lại có vẻ

mâu thuẫn với thực trạng là số lợng xe gia tăng ngay trong từng năm Đơn cử

mảng xe lắp ráp trong nớc, năm 1999 lợng xe mới bán ra xấp xỉ 7.000 xe, thì trong

năm 2001 đạt 19.558 xe và năm 2002 đạt con số xấp xỉ 22.000 xe

Một thị trờng bao giờ cũng đợc hình thành và duy trì bằng một cơ cấu vận

hành, sự tơng tác giữa các nhân tố thị trờng Thị trờng ô tô nớc ta đợc đánh giá là

sơ khai, có những đặc thù rất riêng biệt và tất nhiên thiếu vắng những cơ cấu vận

hành hoàn hảo Tìm hiểu thị trờng này hoàn toàn không đơn giản Cho tới nay các

cơ quan quản lý nhà nớc vẫn cha xác định rõ đợc đờng hớng chiến lợc sẽ "ô tô

hóa" hay hạn chế ô tô, cân nhắc giữa đẩy mạnh sản xuất ô tô nh một động lực của

ngành công nghiệp nặng hay kiềm chế sự bùng nổ ô tô nh một tác nhân gây mất

cân bằng xã hội

Trong thị trờng ô tô sơ khai và bấp bênh hiện nay, khi các chính sách quy

chế liên tục thay đổi và bổ sung, các nhà sản xuất bắt buộc phải giữ độ an toàn cao

về giá, dè dặt trong các dự án đầu t thích đáng cho các dịch vụ đi kèm và hậu mãi,

chứ cha nói đến các thử nghiệm tiên tiến về kỹ thuật, an toàn và môi trờng

Kinh doanh mang tính chất "xử lý tình huống" càng đợc thể hiện rõ nét trong

giới buôn bán xe (kể cả các đại lý) Thay vì có chiến lợc kinh doanh lâu dài hớng

tới ngời tiêu dùng, họ tìm mọi cách để bán đợc xe thu lời ngay trong khi vẫn than

phiền về thuế cao, thị trờng ế ẩm Đây đó hiện tợng "cò" xe mà doanh số bán hàng

của một nhân viên bán hàng còn cao hơn cả một số cửa hàng Liệu có lời giải

thích thỏa đáng khi buôn xe cũ lại dễ dàng và có lời hơn khi kinh doanh xe mới?

Mua xe trao tay nhiều hơn mua bán tại các cửa hàng?

Liệu sớm có sự bùng nổ thị trờng xe hơi ở nớc ta trong tơng lai hay không?

Cha thể có câu trả lời chính xác cho vấn đề này Hạ tầng cơ sở lạc hậu, môi trờng

giao thông chật hẹp, thị hiếu không định hình và nhất là giá thành cao dễ dẫn tới

việc lợng xe sản xuất trong nớc cha tăng Hàng bán đợc ít thì giá thành không

giảm đợc, giá không giảm thì không thêm đợc nhiều ngời mua, thị trờng không

phát triển lên đợc Cứ nh vậy vòng luẩn quẩn cha có đờng thoát Thiếu vắng một

môi trờng thông tin lành mạnh với độ chuyên nghiệp cao, thiếu vắng các tiêu

chuẩn kinh tế kỹ thuật thích hợp đợc phổ cập làm cho ngời tiêu dùng giữ chặt hầu

bao Các nhà sản xuất đang đòi hỏi sân chơi lành mạnh cho các bên, ng ời tiêu

dùng cũng đang có những đòi hỏi tơng tự nh vậy

Thị trờng luôn sôi động và biến đổi từng ngày, hy vọng trong các cuộc cạnh

tranh lành mạnh các nhà sản xuất sẽ làm hết sức mình để nâng cao chất lợng sản

phẩm, đa dạng hóa dịch vụ và từng bớc hạ giá thành, đáp ứng đợc lòng mong mỏi

của ngời tiêu dùng

2.2 Các doanh nghiệp sản xuất và lắp ráp ô tô ở Việt Nam

Có lẽ trớc tiên chúng ta cũng nên điểm lại một chút về quá trình hình thành và

phát triển của công nghiệp ô tô Việt Nam:

- Giai đoạn 1 (Từ trớc năm 1945): chủ yếu là các hãng xe của Pháp nh

Renault, Peugeot, Citroen Xe đợc nhập từ Pháp bán thông qua các gara vừa để

trng bày, vừa để bán, sửa chữa và bảo hành sản phẩm

- Giai đoạn 2 (từ năm 1954 - 1975): chuyển đổi các nhà máy cơ khí trong

quân đội sang làm nhiệm vụ sản xuất một số phụ tùng thay thế cho xe của Trung

Quốc và Liên Xô viện trợ, có thể kể đến các Nhà máy ô tô 1/5, Nhà máy cơ khí

Ngô Gia Tự, Nhà máy cơ khí Trần Hng Đạo vv.,

- Giai đoạn 3 (từ năm 1975 - 1991): giai đoạn này tính bao cấp của các nhà

máy sản xuất phụ tùng ô tô không còn nữa, máy móc chế tạo đã quá lạc hậu và

cũ nát vì vậy một loạt các nhà máy cơ khí phải chuyển sang sản xuất các mặt

hàng thông dụng hơn, ngành công nghiệp ô tô hầu nh không còn vai trò nữa trong

khi đó nhu cầu về ô tô ngày càng phát triển do đòi hỏi khách quan của nền kinh tế

- Giai đoạn 4 (Từ 1991 đến nay): đứng trớc yêu cầu đòi hỏi của thị trờng ô

tô Việt Nam, nhà nớc ta đã xem xét lại cách tổ chức xây dựng và phát triển nền

công nghiệp ô tô Việt Nam Chúng ta thiếu vốn, thị trờng nhỏ hẹp song nhu cầu

đòi hỏi rất nhiều loại xe, tự thân vận động là rất khó Chính vì vậy, chính phủ đã

quyết định lựa chọn hình thức kêu gọi đầu t nớc ngoài bằng hình thức liên doanh

cho ngành công nghiệp này Cho đến nay, chính phủ đã chính thức cấp giấy phép

cho 14 liên doanh ô tô nhng hiện nay chỉ có 11 liên doanh cho ra sản phẩm, 2 liên

doanh đang tiến hành xây dựng nhà máy và chuyển giao công nghệ và 1 liên

doanh bị giải thể Các hãng xe này có công suất thiết kế tổng cộng lên tới gần

163.000 xe/ năm Thực trạng này đã tạo nên một sức ép cạnh tranh ghê gớm đối

với các nhà sản xuất ô tô Việt Nam Sản phẩm chủ yếu của các liên doanh này là xe

du lịch 4 - 7 chỗ, xe van, xe minibus, xe bus, xe tải thông dụng từ 1,2 đến 7,5 tấn

11 liên doanh có vốn đầu t trực tiếp nớc ngoài FDI đang sản xuất lắp ráp ô

tô đó là:

- Công ty ô tô Mekong.

- Xí nghiệp liên doanh sản xuất ô tô Hòa Bình (VMC)

- Công ty ô tô Việt Nam Daewoo (Vidamco)

- Công ty liên doanh ô tô Vinastar

- Công ty liên doanh Mercedes - Benz Việt Nam

- Visuco

- Công ty liên doanh Vietindo Daihatsu

- Công ty Toyota Việt Nam

- Công ty TNHH Ford Việt Nam

- Công ty liên doanh Hino Motors Việt Nam

* Hoạt động kinh doanh của 11 liên doanh trên có thể tóm tắt nh sau:

- Tổng vốn đầu t theo giấy phép: 543,429 triệu USD

- Tổng vốn đầu t thực hiện đến 31/12/2002: 346,813 triệu USD, đạt 63,13%

tổng số vốn đầu t theo giấy phép

- Tổng số xe đã lắp ráp tại Việt Nam tính từ ngày đợc cấp giấy phép đầu t

đến hết ngày 31/12/ 2002 là 59.432 xe

- Tổng số xe đã bán ra thị trờng đến hết ngày 31/12/2002 là 67.791 xe

- Tổng doanh thu đến hết 31/12/2002: 1.827.696 triệu USD

- Tổng số nộp ngân sách đến hết 31/12/2002: 162,323 triệu USD

- Lao động: thu hút đợc 2.859 ngời (có 55 ngời nớc ngoài)

* Các mặt hạn chế:

- Về sản phẩm: hầu hết các loại ô tô của các liên doanh trên đa vào thị

tr-ờng Việt Nam đều là các loại xe cao cấp, đắt tiền, sang trọng do đợc bảo hộ mạnh

qua thuế Những chủng loại xe này chỉ phù hợp với mức sống và thu nhập cao,

cùng với điều kiện đờng sá của các nớc công nghiệp tiên tiến chứ cha phù hợp với

mức sống chung và hạ tầng cơ sở của Việt Nam

- Về thiết bị công nghệ: hầu hết các doanh nghiệp trên đều thực hiện phơng

thức lắp ráp CKD1 và CKD2, cha đầu t vào các lĩnh vực có hàm lợng công nghệ

cao mà chỉ tập trung vào các dây chuyền công nghệ tơng đối đơn giản, giống nhau

cho cả 3 công đoạn:

+ Hàn

+ Tẩy rửa, sơn (trong đó có cả sơn tĩnh điện)

+ Lắp ráp (kèm theo thiết bị kiểm tra)

- Về khai thác năng lực sản xuất: khai thác công suất mới đạt trung bình

khoảng 10% so với công suất thiết kế

- Tỷ lệ nội địa hóa của các doanh nghiệp mới đạt cao nhất là 8%, thấp nhất

là 2%, thấp hơn nhiều so với những cam kết ban đầu

- Thị trờng nhỏ, sản lợng nhỏ, lại có quá nhiều nhà sản xuất lắp ráp ô tô

+ Thị phần ô tô Việt Nam sản xuất năm 2002 chỉ chiếm 3% so với ASEAN

và chiếm 0,056% sản lợng ô tô trên thế giới

+ Theo các số liệu thống kê thì 11 liên doanh lắp ráp ô tô ở Việt Nam năm

2002 đã sản xuất 24.000 xe chủ yếu là các loại xe cao cấp (xem bảng 4) gồm 72

loại xe Với số chủng loại xe đó thì nếu đợc sản xuất ở 4 nớc ASEAN đã đề cập ở

trên thì sản lợng của họ phải gấp 30 lần của Việt Nam Nh vậy, bình quân mỗi loại

ô tô sản xuất ở Việt Nam chỉ có sản lợng 300 xe/ năm và mỗi liên doanh ô tô Việt

Nam chỉ cần sản xuất bình quân khoảng gần 1.700 xe/năm Con số đó quá sức

nhỏ bé so với quy mô của một ngành công nghiệp sản xuất ô tô

- Thiếu nhà cung cấp nội địa về linh kiện phụ tùng

- Giá xe ô tô sản xuất và lắp ráp ở Việt Nam quá cao Bình quân giá xe do

các liên doanh Việt Nam sản xuất cao gấp từ 1,6 - 2,9 lần giá xe của thế giới

* Về các chính sách của Nhà nớc đối với ngành công nghiệp sản xuất ô tô.

Chúng ta đã có những chính sách bảo hộ (kể cả thuế và phi thuế) rất cao

đối với các sản phẩm ô tô để giúp các liên doanh có điều kiện phát triển, cụ thể:

- Nếu tính về số học, ô tô từ 5 chỗ ngồi trở xuống lắp ráp trong nớc đợc bảo

hộ bằng thuế nhập khẩu và thuế tiêu thụ đặc biệt bằng 400% giá CIF, trong khi bộ

linh kiện xe ô tô nhập khẩu để lắp ráp ở dạng CKD2 chỉ phải chịu thuế nhập khẩu

20% và 5% thuế GTGT

- Biện pháp phi thuế: Theo Quyết định của Thủ tớng Chính phủ về cơ chế

điều hành xuất nhập khẩu thời kỳ 2001 - 2005:

+ Cấm nhập khẩu ô tô đã qua sử dụng 16 chỗ ngồi trở xuống.

Bảng 4 - Sản lợng ô tô của 11 liên doanh sản xuất & lắp ráp tại Việt Nam

88

136

32 18 3 4

102 40 14 1 90 52 32 21 43 10 9

62 20 34 0 47 152 347 181 10 10 0 3

67 20 34 0 47 162 400 210 15 20 0 10

459 11 352 198 35 59 15 97 25

560 678 0 569 278 0 7 5 23 21 64 17

404 636 0 213 465 0 69 0 4 9 0 0

454 731 0 312 556 0 130 0 30 40 0 0

783 73 87 50 94 10

456 124 335 95 52 418 145 123 2

495 0 1337 0 3 811 160 78 22

512 0 1400 0 3 850 171 84 40

290 119 52 145 44

127 244 202 227 23 90 45

270 368 216 573 0 104 81

285 379 230 590 0 124 85

108 18 4 23

37 38

19 57 2 2 1

49 9 28 336 105 7 1 6 6

159 55 5 60 1333 112 102 24 22 1

230 90 15 80 1453 150 122 34 22 17

Carry Window Van

Carry Blind Van

Carry Truck

178 97 111

156 28 136

298 67 581

92 385 84 947

110 400 95 1080

254

606 456 838

222 1025 672 182 760 18 1674

315 1348 701 363 251 870 271 1559

415 1548 801 412 280 890 271 1700

61 15 52 40 32

68 92 90 149 44 10

154 194 68 223 6 99

170 203 75 230 20 110

19

126 118 25 16 21

644

145 293 11 59 43

968 228 27 161 0 0 524 9

1150 250 61 188 0 0 564 37

26 17 1 0

61 19 11 0

61 38 0 5

88 73 0 76

Nguồn: Hiệp hội ô tô xe máy Việt Nam tháng 2/2003

+ Xe ô tô nguyên chiếc từ 9 chố ngồi trở xuống do Bộ Thơng mại cấp giấy

phép nhập khẩu (nhng trên thực tế là không cho nhập khẩu)

Các chính sách trên của Nhà nớc nhằm tích cực bảo hộ cho ngành công

nghiệp sản xuất và lắp ráp ô tô Việt Nam, thể hiện mong muốn của Việt Nam

nhanh chóng phát triển một ngành công nghiệp ô tô đích thực, đủ sức cạnh tranh

khi hội nhập với khu vực và thế giới Tuy nhiên, chính sách bảo hộ hiện đang gây

rất nhiều tranh cãi và chúng ta sẽ còn đề cập đến vấn đề này trong các phần sau

Trên cơ sở các đánh giá trên ta có thể đi đến một số kết luận sau:

- Các chính sách của Nhà nớc mà chủ yếu là chính sách bảo hộ qua thuế

cần hiệu chỉnh lại theo hớng khuyến khích và đẩy mạnh nội địa hóa thực sự,

khuyến khích sản xuất ô tô trong nớc, nhanh chóng tiến đến sản xuất ô tô mang

thơng hiệu Việt Nam

- Xem xét việc rút giấy phép của các liên doanh mà thời gian qua không

thực sự thực hiện nghiêm chỉnh các cam kết theo dự án khi xin cấp phép đầu t, để

cho các liên doanh thực sự có tiềm năng về tài chính, uy tín và có công nghệ cũng

nh có triển vọng, có điều kiện tồn tại và làm ăn lâu dài tại Việt Nam

3 Hoạt động tiêu thụ sản phẩm ở các doanh nghiệp liên doanh sản xuất và

lắp ráp ô tô tại Việt Nam

3.1 Tình hình tiêu thụ ô tô ở Việt Nam trớc năm 1990

Trong quá trình đổi mới, nền kinh tế Việt Nam đã đạt đợc rất nhiều thành

tựu có ý nghĩa Tỷ lệ tăng trởng kinh tế cao và ổn định qua nhiều năm, thu hút đợc

nhiều các dự án đầu t nớc ngoài, hoạt động xuất nhập khẩu cũng tăng lên đáng

kể Các thành phần kinh tế cũng đợc khuyến khích phát triển, giá cả ổn định, tỷ lệ

lạm phát thấp Các hoạt động thơng mại và đầu t đợc mở rộng Tỷ giá hối đoái đợc

quản lý và điều chỉnh, giá trị tiền tệ ổn định vv.,

Nền kinh tế của một nớc là nhân tố quyết định cho sự phát triển của ngành

công nghiệp ô tô của nớc đó Kinh tế phải đạt đợc đến một điểm nào đó thì nhu

cầu tiêu dùng ô tô mới xuất hiện Thực trạng tại Việt Nam là nhu cầu đi lại bằng ô

tô rất cao nhng nhu cầu đó lại là nhu cầu không có khả năng thanh toán hoặc khi

có khả năng thanh toán thì điều kiện về cơ sở vật chất lại cha cho phép ngời dân

làm chủ một chiếc xe hơi

Ngành công nghiệp ô tô Việt Nam còn quá non trẻ so với thế giới, hơn nữa,

Việt Nam không có đủ vốn, công nghệ và khả năng quản lý còn hạn chế Mặc dù

vậy, công nghiệp ô tô Việt Nam đang đi đúng hớng, các liên doanh đang đóng góp

phần quan trọng trong công cuộc phát triển đó Trở ngại lớn nhất trong việc phát

triển ô tô Việt Nam là thiếu những nhà quản lý hàng đầu để có thể tiếp cận với

những công nghệ tiên tiến nhất Cùng với việc thành lập các liên doanh, ngời Việt

Nam đã có điều kiện và cơ hội tiếp cận với công nghệ mới

Việc nội địa hóa còn thấp là do giới hạn của thị trờng Khi mà công suất và

chu kỳ của một sản phẩm chỉ khoảng 500 xe/ model (kiểu xe) thì ch ơng trình nội

địa hóa khó mà có thể đạt đợc nh kế hoạch ban đầu Dân số Việt Nam khoảng 80

triệu ngời là một thị trờng bình thờng Nhng với thu nhập bình quân GDP đầu ngời

là 400 USD thì Việt Nam lại là một thị trờng vô cùng nhỏ bé Qua nghiên cứu thì

ngành công nghiệp ô tô chỉ có thể phát triển trong điều kiện GDP đầu ngời tối

thiểu là 4500 USD

Triển vọng của ngành công nghiệp ô tô Việt Nam, đặc biệt là khả năng cạnh

tranh giữa các loại xe trong thị trờng khu vực và thị trờng quốc tế còn kém là do sự

phát triển chậm của ngành công nghiệp ô tô, tiến bộ công nghệ bị phụ thuộc vào

phía đối tác và việc sản xuất phụ tùng thay thế cha phát triển Mặt khác, thị trờng

còn bị tác động bởi sự thay đổi của ngoại tệ và việc tăng giá nhiên liệu Việc thực

hiện chơng trình AFTA/ CEPT, yêu cầu hủy bỏ chơng trình nội địa hóa khi thực

hiện hiệp định thơng mại Việt - Mỹ và gia nhập WTO sẽ khiến cho công nghiệp ô

tô Việt Nam gặp phải rất nhiều khó khăn Thị trờng của các liên doanh ô tô Việt

Nam chủ yếu vẫn là thị trờng nội địa

Quá trình đổi mới ở Việt Nam đang diễn ra mạnh mẽ là động lực quyết định

cho mọi sự phát triển kinh tế xã hội ở nớc ta Trớc những năm 90 nghành công

nghiệp sản xuất và lắp ráp ô tô ở Việt Nam cha có Các phơng tiện đi lại bằng

đ-ờng bộ chủ yếu là các loại xe cũ, xe các nớc xã hội chủ nghĩa, xe tải chuyển đổi

thành xe chở khách vv Hầu hết các loại phơng tiện này chất lợng không đợc

đảm bảo và không đáp ứng đợc cho nhu cầu đi lại, cộng với mạng lới đờng bộ

rộng lớn 105.000 Km đờng, 10.730 cầu, 170 phà làm cho việc lu thông hàng hoá

và hành khách càng trở nên khó khăn Trong thời kỳ này cả nớc ta có khoảng

200.000 xe ô tô các loại trong đó có 55.000 xe tải, 25.000 xe ca, 60.000 xe con

và hầu hết là các loại xe đợc viện trợ của các nớc hoặc các loại xe cũ do chúng

ta tự đóng từ những khung xe cũ Do vậy nghành công nghiệp sản xuất và lắp

ráp ô tô cha đợc hình thành và việc đóng cửa nền kinh tế của nớc ta trớc những

năm 90 làm cho nghành sản xuất ô tô cha phát triển Trớc tình hình đó việc hình

thành các liên doanh sản xuất và lắp ráp ô tô để đáp ứng cho nhu cầu đi lại trong

nớc là rất cần thiết

* Đặc điểm sản phẩm ô tô:

Ôtô là sản phẩm của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật thế giới cuối thế kỷ

thứ 19 Ôtô là sản phẩm của nhiều ngành công nghiệp hiện đại ô tô do nhiều chi

tiết hợp thành, trạng thái kỹ thuật của ô tô có liên quan mật thiết đến chất lợng lắp

ghép giữa các chi tiết

Tóm lại, ô tô là một phơng tiện giao thông hữu hiệu đặc biệt quan trọng đối

với ngời tiêu dùng thuộc mọi thành phần kinh tế xã hội Ô tô đợc phân chia ra làm

nhiều loại: ô tô du lịch, ô tô tải, ô tô buýt, ô tô vừa chở ngời vừa chở hàng, ô tô thể

thao

Hiện nay có rất nhiều ô tô các loại đang hoạt động, đang phát huy tác dụng

trong vận tải đờng ngắn, vận tải trung chuyển và vận tải du lịch, vận tải gia đình

ở Việt Nam hiện nay, ô tô là phơng tiện chủ yếu làm cho mạng lới đờng bộ

trở thành những huyết mạch nối liền các địa bàn, thành thị, nông thôn, miền núi,

biên giới xa xôi và cách trở

3.2 Tình hình thị trờng tiêu thụ ô tô ở Việt Nam từ khi có các liên doanh:

3.2.1 Nhu cầu thị trờng ô tô ở Việt Nam

Hơn 8 năm qua, kể từ khi khởi động nền công nghiệp ô tô Việt Nam với sự

ra đời của hai Liên doanh sản xuất ô tô đầu tiên là Mê Kông và Xí nghiệp Liên

doanh sản xuất ô tô Hoà Bình (VMC), đến nay đã có 14 Liên doanh ô tô đ ợc cấp

phép và 11 Liên doanh đã đi vào hoạt động trong đó có mặt nhiều công ty hàng

đầu thế giới nh Toyota, Ford, Mercedes-Benz, BMW

Sự ra đời của các liên doanh sản xuất và lắp ráp trong nớc có thể đáp ứng

đợc cho hầu hết các doanh nghiệp trong và ngoài nớc Đặc biệt giai đoạn này nhà

nớc đang khuyến khích các doanh nghiệp đầu t sản xuất, tăng cờng thu hút ngoại

tệ và công nghệ tiên tiến Do vậy nhu cầu xử dụng phơng tiện đi lại và vận chuyển

hàng hoá tăng lên đáng kể Đặc biệt hình thành các doanh nghiệp vận tải taxi với

số lợng xe lên tới gần 1500 xe taxi chở khách và 1000 xe taxi chở hàng hoá Các

văn phòng đại diện nớc ngoài tại Việt Nam tăng lên đáng kể Do đó nhu cầu xử

dụng các phơng tiện vận tải loại đắt tiền ngày càng càng trở lên phổ biến hơn

3.2.2 Khả năng đáp ứng nhu cầu của các liên doanh:

Theo số liệu từ các cơ quan quản lý Nhà nớc, mức tiêu thụ xe ô tô lắp ráp

trong nớc hiện nay của thị trờng ô tô Việt Nam vào khoảng 6.000 xe đến 7.000 xe

mỗi năm Đây là một con số quá nhỏ so với công suất thiết kế 140.000 xe/năm

của 11 Liên doanh ô tô đang hoạt động

Tuy nhiên, theo số liệu từ Cục cảnh sát giao thông cho thấy, trong 05 năm

trở lại đây, hàng năm số xe ô tô đăng ký dao động từ 25.000 xe đến 40.000 xe

Nếu trừ những xe mua đi bán lại thì vẫn có khoảng 15.000 xe mỗi năm đợc đăng

ký mới đầu tiên Nh vậy theo tính toán của các chuyên gia, nếu thị trờng không còn

các loại xe cũ nhập khẩu thì số xe mới đợc đa vào sử dụng hàng năm có thể đủ để

duy trì một thị trờng cho số các Liên doanh ô tô tồn tại và chờ thời

Thời gian đầu trôi qua khá thuận tiện, hầu hết các Liên doanh ô tô đều cố

gắng triển khai dự án, chủ trơng sản xuất tiêu thụ càng sớm càng tốt nhằm tranh

thủ thời gian gặt sớm Nh“Mặc dù luật ” - Ông Eri Habu giám đốc t ng thị trờng đã không chiều theo ý muốn của các nhà

đầu t và nhiều dự án đang bị đe dọa Tính đến hết năm 1998, chỉ trừ có Liên

doanh Toyota Việt Nam làm ăn có lãi và VMC đã từng có lãi trong hai năm liền là

1995 và 1996 còn lại các Liên doanh khác đều trong tình trạng lỗ vốn do năng lực

sản xuất thì cao mà tỷ lệ khai thác thì thấp và còn không đạt đ ợc kế hoạch tiêu thụ

nh chỉ tiêu đã đề ra Nhiều ngời đã cho rằng với tình hình tiêu thụ nh vậy thì không

phải Liên doanh nào cũng đủ sức cầm cự cho tới khi thị tr“Mặc dù luật ” - Ông Eri Habu giám đốc t ờng lớn mạnh và thế

nào cũng có Liên doanh bỏ cuộc chơi sớm Một điều đáng tiếc là sự phát triển“Mặc dù luật ” - Ông Eri Habu giám đốc t

của ngành công nghiệp đợc coi là đầu tàu, là điểm khởi đầu để xây dựng một nền

công nghiệp hoàn chỉnh này lại đang giậm chân tại chỗ và có những dấu hiệu của

sự bế tắc khi mà năm 1998 lợng xe lắp ráp tiêu thụ trong nớc giảm đang kể so với

các năm trớc đó

Bảng 5: Kết quả tiêu thụ của các Liên doanh sản xuất ô tô ở Việt Nam từ

năm 1998 - 2002

Năm Liên doanh

Nguồn: Theo số liệu từ Hiệp hội ô tô Việt Nam tháng 2/2003.

Lợng xe ô tô đợc bán ra trong năm 1999 vừa qua chỉ đạt 6442 xe và con số

này đã phản ánh một cách thực tế, thể hiện sự trì trệ của thị trờng tiêu thụ ô tô toàn