LÝ LUẬN CHUNG VỀ THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DỰ ÁN TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

 Vốn đầu tư cho các dự án thường khá lớn nhưng ngân hàng không cho vay toàn bộ nhu cầu vốn của dự án mà ngân hàng sẽ căn cứ vào nhu cầu vay vốn của khách hàngtham gia vào dự án, tỷ lệ c

LÝ LUẬN CHUNG VỀ THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DỰ ÁN TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.

1.1 HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NHTM:

1.1.1 Hoạt động cơ bản của NHTM:

NHTM là một trong các tổ chức trung gian tài chính quan trọng nhất của nền kinh tế Hoạt động của ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi và sử dụng số tiền này để cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán cho khách hàng Ngoài ra, ngân hàng còn thực hiện cung cấp các dịch vụ tài chính khác như: mua bán ngoại tệ, bảo quản vất có giá, quản lý ngân hàng quỹ, tài trợ cho các hoạt động của Chính phủ, bảo lãnh, cho thuê thiết bị trung và dài hạn, cung cấp các dịnh vụ uỷ thác và tư vấn, dịch vụ môi giới đầu tư chứng khoán, dịch

vụ bảo hiểm và dịch vụ đại lý Cùng với sự phát triển của nền kinh tế và khoa học công nghệ, hoạt động ngân hàng đã và đang có những bước tiến rất nhanh, ngày càng được đa dạng hoá và hiện đại hoá đáp ứng tối đa nhu cầu của khách hàng Tuy nhiên khi nói đến hoạt động của NHTM thì không thể không đề cấp đến hoạt động huy động vốn, hoạt động tín dụng và hoạt động thanh toán Đây là ba hoạt động cơ bản, là nền tảng của bất cứ NHTM nào, nó

ra đời, tồn tại và phát triển cùng với sự ra đời và phát triển của ngân hàng

Nói đến hoạt động của ngân hàng trước tiên phải đề cập đến hoạt động huy động vốn Huy động vốn là hoạt động tạo nguồn vốn cho ngân hàng để ngân hàng thực hiện các hoạt động khác như tín dụng, thanh toán Đây là hoạt động đóng vai trò quan trọng nhất, ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động của ngân hàng Ngân hàng có thể huy động vốn từ vốn chủ sở hữu, từ nguồn tiền gửi của khách hàng hoặc từ nguồn đi vay Trong quá trình hoạt động, ngân hàng có thể gia tăng vốn chủ bằng cách chuyển một phần thu nhập ròng thành vốn đầu tư hay bổ sung từ phát hành thêm cổ phần, góp thêm, cấp thêm để mở rộng quy mô hoạt động, đổi mới trang thiết bị, hoặc để đáp ứng yêu cầu gia tăng vốn chủ do Ngân hàng Nhà nước quy định Tiền gửi của khách hàng là nguồn tài nguyên quan trọng nhất của NHTM, chiến tỷ trọng cao nhất trong tổng nguồn tiền của ngân hàng Khi một ngân hàng bắt đầu nghiệp vụ hoạt động, nghiệp vụ đầu tiên là mở các t khoản tiền gửi để giữ hộ và thanh

toán hộ cho khách hàng, bằng cách đó ngân hàng có thể huy động tiền của các doanh nghiệp, tổ chức và dân cư Bên cạnh nguồn vốn từ vốn chủ sở hữu và nguồn tiền gửi của khách hàng, để gia tăng vốn đáp ứng nhu cầu của hoạt động kinh doanh, các NHTM còn có thể vay mượn thêm ở Ngân hàng trung ương, các tổ chức tín dụng khác hay vay trên thị trường vốn

Huy động vốn là hoạt đông tạo nguồn tiền cho ngân hàng thì tín dụng là hoạt động sử dụng nguồn tiền đó để tạo ra lợi nhuận cho ngân hàng Tín dụng

là loại tài sản chiển tỷ trọng lớn nhất của các NHTM, nó phản ánh hoạt động đặc trưng của ngân hàng là doanh nghiệp kinh doanh tiền tệ Đây là khoản mục có thu nhập cao nhất, mang lại lợi nhuận chủ yếu cho ngân hàng Tuy nhiên đây cũng là hoạt động tiềm ẩn nhiều rủi ro gây tổn thất cho ngân hàng Các NHTM hiện nay đang phát triển ngày càng nhiều các hình thực tín dụng như: cho vay bằng tiền( có cả cho vay không xác định trước thời hạn- cho vay luân chuyển- và cho vay có kỳ hạn gồn tín dụng ngắn hạn, tín dụng trung và dài hạn ); bảo lãnh cho khách hàng( để khách hàng có thể phát hành các chứng khoán huy động vốn, mua hàng mà chưa cần trả tiền ngay, vay của người thứ ba ), chiết khấu thương phiếu, cho thuê thiết bị trung và dài hạn Thông qua nghiệp vụ tín dụng, ngân hàng hàng góp phần tài trợ nhu cầu vốn cho khách hàng Các nghiệp vụ tín dụng ngày càng đa dạng và được hiện đại hoá nhằm phù hợp với quá trình luân chuyển vốn và chu kỳ thu nhập của khách hàng.

Trong nền kinh tế hiện nay, NHTM trở thành trung gian thanh toán lớn nhất Ngân hàng thay mặt khách hàng thực hiện thanh toán giá trị hàng hoá

và dịch vụ Có nhiều hình thức thanh toán như: thanh toán bắn séc, uỷ nhiệm chi, nhở thu, L/C, thanh toán bằng điện, thẻ Ngoài ra, các ngân hàng còn thực hiện thanh toán bù trừ với nhau thông qua ngân hàng Trung ương hoặc thông qua trung tâm thanh toán Thanh toán qua ngân hàng đã mở đầu cho thanh toán không dùng tiền mặt và hiện nay, với các tiện ích của thanh toán không dùng tiền mặt ( an toàn, nhanh chóng, chính xác, tiết kiệm chi phí ) đã góp phần rút ngắn thời gian giao dịch, tiết kiệm chi phí và nâng cao thu nhập cho khách hàng không chỉ là các tổ chức kinh tế mà đối với toàn xã hội

1.1.2 Hoạt động cho vay của NHTM:

Với vai trò là trung gian tài chính trong nền kinh tế, xã hội mong muốn các ngân hàng hỗ trợ về mặt tài chính cho sự phát triển của nền kinh tế và cho toàn xã hội Ngân hàng cung cấp các dịch vụ tài chính mà đặc biệt là đáp ứng nhu cầu tài chính của doanh nghiệp và người tiêu dùng thông qua hình thức cấp tín dụng với một mức lãi suất hợp lý Cho vay là hoạt động kinh doanh chủ yếu, là khoản mục tài sản lớn nhất trong khoản mục tín dụng của các NHTM Lãi thu được từ hoạt động cho vay là nguồn thu lớn nhất của ngân hàng để bù đắp các chi phí như: chi phí huy động vốn, chi phí kinh doanh, chi phí quản lý

và tạo ra lợi nhuận cho ngân hàng

Cho vay là việc ngân hàng đưa tiền cho khách hàng với cam kết khách hàng phải hoàn trả cả gốc và lãi trong khoảng thời gian xác định.

Nghiệp vụ cho vay của các NHTM có thể phân chia theo nhiều tiêu thức khác nhau nhưng phổ biến nhất là phân chia theo thời gian Việc phân chia các khoản cho vay theo thời gian có ý nghĩa quan trọng đối với ngân hàng vì thời gian liên quan mật thiết đến tính an toàn và sinh lợi của ngân hàng Có thể phân loại thành:

 Cho vay ngắn hạn: là khoản cho vay có thời hạn từ 0 đến 12 tháng( dưới 01 năm) Tỷ trọng các khoản cho vay ngắn hạn tại các NHTM thường cao hơn tỷ trọng các khoản cho vay trung và dài hạn, các ngân hàng chủ yếu tài trợ cho tài sản lưu động của khách hàng.

 Cho vay trung hạn: là khoản cho vay có thời hạn từ trên 01 năm( 12 tháng) đến 05 năm.

 Cho vay dài hạn: là khoản cho vay có thời hạn trên 05 năm

Các khoản cho vay trung và dài hạn thường chiếm tỷ trọng thấp hơn các khoản cho vay ngắn hạn do có thời hạn dài hơn, mức độ rủi ro cao hơn, nguồn vốn đắt và khan hiếm hơn Tuy nhiên trong giai đoạn hiện nay, khi nhu cầu đầu tư cho nền kinh tế ngày càng tăng thì nhu cầu vay trung và dài hạn của các tổ chức kinh tế cũng tăng nhanh Đặc biệt nhu cầu đầu tư theo dự án đang ngày càng trở thành xu thế phát triển trong nền kinh tế vì vậy đòi hỏi các NHTM phải nhanh chóng tiếp cận và phát triển loại hình cho vay theo dự án, một mặt đáp ứng nhu cầu của khách hàng, mặt khác tăng lợi nhuận và khả năng cạnh

tranh cho ngân hàng Vậy hoạt động cho vay theo dự án có đặc điểm gì khác biệt so với các loại hình cho vay thông thường?

1.1.3 Hoạt động cho vay theo dự án của NHTM:

Một hình thức cho vay phổ biến hiện nay ở các NHTM là cho vay theo dự

án đầu tư Đây là hình thức NHTM cho khách vay vốn để thực hiện các dự án đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh, dịch vụ và phục vụ đời sống Ngoài những đặc điểm chung của hoạt động cho vay thì cho vay theo dự án có những đặc điểm cơ bản sau:

 Đây là những khoản cho vay trung và dài hạn( thời hạn kéo dài từ 12 tháng đến 60 tháng đối với các dự án trung hạn và trên 60 tháng đối với các dự án dài hạn) Đặc điểm này xuất phát từ tính chất dài hạn của các khoản đầu tư ( đầu tư thường có thời gian từ 01 năm trở nên, những hoạt động ngắn hạn trong vòng 01 năm tài chính không được coi là đầu tư ) Do thời hạn của các khoản cho vay theo dự án thường kéo dài nên rủi ro tín dụng sẽ cao Để bù đắp rủi ro NHTM sẽ áp dụng lãi suất cho vay theo dự án cao hơn lãi suất cho vay ngắn hạn và thường là lãi suất thoả thuận giữa ngân hàng và chủ dự án.

 Cho vay theo dự án là hoạt động tài trợ của ngân hàng cho những dự án cụ thể Dự án là một tập hợp các hoạt động đặc thù liên kết chặt chẽ và phụ thuộc lẫn nhau nhằm đạt được trong tương lai ý tưởng đã đặt ra( mục tiêu nhất định ) với nguồn lực và thời gian xác định

 Cho vay theo dự án là loại hình cho vay có mức độ rủi ro cao song lãi lớn Nguyên nhân là do quy mô vốn tài trợ cho các dự án thường lớn, thời hạn vay dài Hơn nữa dự án được xây dựng dựa trên những giả định, tồn tại trong môi trường không chắc chắn, môi trường triển khai dự án thường xuyên thay đổi, chứa đựng nhiều yếu tố bất định nên trong dự án rủi ro thường lớn và có thể xảy ra

 Vốn đầu tư cho các dự án thường khá lớn nhưng ngân hàng không cho vay toàn bộ nhu cầu vốn của dự án mà ngân hàng sẽ căn cứ vào nhu cầu vay vốn của khách hàngtham gia vào dự án, tỷ lệ cho vay tối đa so với giá trị tài sản bảo đảm để định ra một mức cho vay hợp lý:

- Nguồn vốn huy động khác

Những đặc điểm trên quyết định đặc tính sinh lời và đặc tính rủi ro của hoạt động cho vay theo dự án Sự thất bại của một khoản cho vay đầu tư sẽ có tác động rất tiêu cực đến ngân hàng , nó không chỉ làm giảm lợi nhuận của ngân hàng mà còn làm giảm khả năng thanh khoản của ngân hàng thậm chí

nó có thể làm giảm vốn chủ sở hữu và dẫn tới sự phá sản của ngân hàng Vì vậy, để hoạt động cho vay theo dự án đạt được mục tiêu an toàn và lợi nhuận thì ngân hàng phải thận trọng trước khi ra quyết định cho vay Hiện nay, các NHTM thường tiến hành quy trình tín dụng qua 04 bước:

• Bước 1: Phân tích trước khi cấp tín dụng: Đây là bước quan trọng nhất, quyết định chất lượng của quy trình phân tích tín dụng Nội dung chủ yếu là thu thập và xử lý các thông tin liên quan đến khách hàng bao gồm năng lực sử dụng vốn vay, uy tín và khả năng tạo ra lợi nhuận của khách hàng, nguồn ngân hàng quỹ và quyền sử hữu các tài sản và các điều kiện kinh tế khác có liên quan đến người vay.

• Bước 2: Xây dựng và ký kết hợp đồng tín dụng: trong bước này, ngân hàng hàng cùng khách hàng cân nhắc kỹ lưỡng các nội dung của bản hợp đồng tín dụng trong đó có sự thoả thuận giữa các bên về số lượng tín dụng, lãi suất, phí suất, thời hạn tín dụng, các loại bảo đảm, giải ngân hàng, điều kiện thanh toán, các điều kiện khác Nếu đặt được sự thoả thuận thì các bên sẽ ký hợp đồng tín dụng

• Bước 3: Giải ngân và kiểm soát trong khi cấp tín dụng: Sau khi ký kết hợp đồng tín dụng, Ngân hàng phải có trách nhiệm cấp tiền cho khách hàng như đã thoả thuận đồng thời ngân hàng có quyền kiểm soát khách hàng về mục đích

sử dụng vốn vay, tiến độ thực hiện, quá trình sản xuất kinh doanh để đảm bảo

an toàn cho vốn đã giải ngân và ra quyết định giải ngân trong thời gian còn lại của hợp đồng.

• Bước 4: Thu nợ và ra các phán quyết tín dụng mới.

Trong quy trình tín dụng trên, thì với các khoản cho vay theo dự án thì các NHTM thường xem giai đoạn phân tích trước khi cho vay- giai đoạn phân tích tín dụng, thẩm định dự án là quan trọng nhất Kết quả của khâu này sẽ quyết định chất lượng của khoản cho vay Riêng trong hoạt động thẩm định dự

án đầu tư thì thẩm định tài chính dự án là nội dung quan trọng và phức tạp

nhất Thẩm định tài chính dự án là khâu mà các NHTM đều đặc biệt phải quan tâm hàng đầu để giảm thiểu rủi ro, đảm bảo an toàn vốn đàu tư, nâng cao chất lượng hoạt động tín dụng và tăng khả năng cạnh tranh cho các NHTM.

1.2 THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DỰ ÁN TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NHTM:

1.2.1 Thẩm định dự án trong hoạt động cho vay của NHTM:

1.2.1.1 Khái niệm và mục đích:

Dự án là một tập hợp các hoạt động đặc thù liên kết chặt chẽ và phụ thuộc lẫn nhau nhằm đạt được trong tương lai ý tưởng đã đặt ra( mục tiêu nhất định) với nguồn lực và thời gian xác định

Các dự án đầu tư khi soạn thảo dự án được tính toán, nghiên cứu rất kỹ nhưng không thể tránh khỏi tính chủ quan của nhà phân tích, những khiếm khuyết, lệch lạc tồn tại trong quá trình thực hiện dự án là điều tất nhiên Để đánh giá tính hợp lý, tính hiệu quả và tính khả thi của dự án từ đó ra quyết định dự án

có được thực thi hay không cần phải có một quá tình xem xét, đánh giá một cách độp lập, tách biệt với quá trình soạn thảo dự án Quá trình đó gọi là thẩm định dự án

Thẩm định dự án là việc kiểm tra, so sánh, đánh giá một cách khách quan, khoa học và toàn diện các nội dung của dự án và liên quan đến dự án hoặc so sánh, đánh giá các phương án của một hay nhiều dự án để đánh giá tính hợp lý, tính hiệu quả và tính khả thi của dự án Từ đó có những quyết định đầu tư và cho phép đầu tư.

Mục đích chung của thẩm định dự án đầu là đánh giá tính hợp lý, tính hiệu quả

và tính khả thi của dự án Tuy nhiên, mục đích cuối cùng của thẩm định dự án lại phụ thuộc vào chủ thể thẩm định:

 Chủ đầu tư: Thẩm định dự án nhằm đưa ra quyết định đầu tư.

 Nhà tài trợ( các ngân hàng hàng ): Thẩm định dự án để ra quyête định tài trợ vốn.

 Cơ quan quản lý Nhà nước: Thẩm định dự án để xét duyệt, cấp giấy phép đầu tư.

1.2.1.2 Nội dung thẩm định dự án trong hoạt động cho vay của NHTM:

Tuỳ thuộc vào loại dự án, quy mô dự án, môi trường thực hiện dự án và mức độ ảnh hưởng của dự án tới môi trường xung quanh mà nội dung thẩm định dự án có thể khác nhau nhưng bao gồn trong 08 nội dung chính sau:

 Thẩm định các điều kiện pháp lý: Kiểm tra tính hợplý, hợp lệ của hhồ sơ trình duyệt, tư cách pháp nhân và năng lực của chủ đầu tư

 Thẩm định mục tiêu của dự án: Kiểm tra sự phù hợp giữa mục tiêu của dự

án với kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội, của nghành, vùng và cả nước

 Thẩm định về thị trường của dự án: Kiểm tra về nhu cầu hiện tại, trong tương lai, khả năng cạnh tranh sản phẩm của dự án và vùng thị trường của dự án.

 Thẩm định kỹ thuật của dự án: Kiểm tra công cụ tính toán, sai sót trong tính toán, sự phù hợp của công nghệ, thiệt bị đối với dự án

 Thẩm định về tài chính của dự án: Kiểm tra tổng vốn đầu tư, cơ cấu vốn đầu

tư, độ an toàn về tài chính( mức độ chủ động về tài chính của dự án trong xử lý các bất thường khi thực hiện dự án ), kiểm tra và đánh giá các chỉ tiêu hiệu quả tài chính của dự án, thẩm định định mức rủi ro của dự án

 Thẩm định định về kinh tế- xã hội: Kiểm tra việc sử dụng nguồn tài nguyên của dự án có hợp lý hay không, tạo việc làm và thu nhập cho xã hội, cải thiện đời sống xã hội như thế nào

 Thẩm định định môi trường sinh thái: Đánh giá tác động của dự án đến môi trường xung quanh ở các khía cạnh tích cực và tiêu cực.

 Thẩm định kế hoạch tổ chức, triển khai thực hiện dự án: Kiểm tra, đanh giá

kế hoạch cung cấp các điều kiện của dự án, các biện pháp thực hiện dự án, tiến

độ thực hiện dự án, mức độ khả thi của các kế hoạch, biện pháp trong khi thực hiện dự án

1.2.2 Thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay của NHTM:

1.2.2.1 Khái niệm và mục đích của công tác thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay của NHTM:

Thẩm định tài chính dự án là việc rà soát, đánh giá một cách khoa học

và toàn diện mọi khía cạnh tài chính của dự án trên giác độ của nhà đầu tư, doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế và cá nhân, hay nói cách khác thẩm định tài

chính dự án là việc xem xét dự án sẽ tạo ra được những lợi ích tài chính gì trong tương lai từ những nguồn lực tài chính đã đầu tư cho dự án.

Khi ngân hàng tiếp nhận hồ sơ vay vốn của khách hàng, điều ngân hàng quan tâm là tính khả thi của dự án, trên cơ sở đó dự án mới có khả năng lãi vay và trả nợ, đảm bảo mục tiêu an toàn và sinh lời cho ngân hàng Vì vậy, mục tiêu của NHTM khi tiến hành thẩm định tài chính dự án là nhằm:

 Đánh giá và đưa ra kết luận một cách khoa học, chính xác, toàn diện và sâu sắc vầ tình hình tài chính của dự án trên phương diện phân tích kế hoạch vốn đầu tư, cơ cấu vốn đầu tư, dòng tiền của dự án, các chỉ tiêu hiệu quả tài chính,

đo lường mức độ rủi ro cảu dự án và điều mà ngân hàng đặc biệt quan tâm là khả năng trả nợ của dự án Dựa trên những kết quả của công tác thẩm định tài chính dự án này mà ngân hàng ra quyết định tín dúng đồng ý hay từ chối tài trợ cho dự án.

 Căn cứ vào những kết luận và tình hình tài chính của dự án đã được thẩm định, ngân hàng xác định các điều kiện tài trợ và phương thức tài trợ cho dự

án : quy mô tín dụng, thời hạn tín dụng, thời gian trả nợ, thời gian ân hạn, lãi suất, tài sản bảo đảm

 Phát hiện và rút ra kinh nghiệm trong công tác thẩm định tài chính dự án

từ đó có những biện pháp phòng ngừa tối đa thiệt hại rủi ro tín dụng, tránh tổn thất cho ngân hàng và đưa ra ý kiến tư vấn giúp khách hàng sử dụng vốn vay an toàn, hiệu quả.

1.2.2.2 Sự cần thiết phải tiến hành thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay của NHTM:

Cho vay là hoạt động chủ yếu tạo ra lợi nhuận cho ngân hàng những cũng là hoạt động đem đến nhiều rủi ro nhất Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, nhu cầu đầu tư cho sản xuất kinh doanh ngày càng tăng tuy nhiên không phải lúc nào chủ dự án cũng có đủ khả năng về tài chính để đáp ứng một lượng vốn rất lớn cho việc thực hiện dự án Khi đó NHTM với tư cách là nhà trung gian tài chính lớn nhất và có vai trò quan trọng nhất trong nền kinh

tế sẽ đứng ra gánh vác trách nhiệm này Vì vậy hoạt động cho vay theo dự án của các NHTM hiện nay đang có xu hướng ngày càng tăng nhanh cả về số lượng và quy mô dự án Tuy nhiên hoạt động cho vay theo dự án với những

đặc điểm riêng biệt của nó như đã trình bày ở trên đã thể hiện đây là hình thức cho vay có độ rủi ro rất cao, nếu rủi ro xảy ra có thể làm giảm lợi nhuận của ngân hàng , thậm chí có thể làm ngân hàng giảm khả năng thanh khoản dẫn tới nguy cơ phá sản Điều này đã thôi thúc các NHTM phải thận trọng và kiểm soát tốt các khoản cho vay theo dự án Muốn vậy trong tất cả các khâu của quy trình nghiệp vụ cho vay đặc biệt là trong khâu phân tích đánh giá dự án ngân hàng phải thực hiện thẩm định tài chính dự án định thật tốt và có hiệu quả thì mới đảm bảo được mục tiêu an toàn – hiệu quả trong hoạt động cho vay

 Thẩm định tài chính dự án giúp ngân hàng phân tích, rà soát, đánh giá lại một cách khoa học, cụ thể, chính xác và toàn diện về khía cạnh tài chính của dự án- nội dung quan trọng nhất của dự án vì hiệu quả của dự án đầu tư thể hiện

ở hiệu quả tài chính và hiệu quả kinh tế Với tư cách là nhà tài trợ cho dự án thì ngân hàng thường quan tâm tới hiệu quả tài chính qua đó thể hiện khả năng hoàn trả nợ( gồn vốn gốc và lãi vay) của dự án cho ngân hàng Vì vậy ngân hàng cần phải tiến hành thẩm định tài chính dự án trước khi ra quyết đinh tín dụng để kiểm tra tính khả thi cuả dự án.

 Khi thẩm định tài chính dự án ngân hàng sẽ đánh giá được mức độ rủi ro của dự án qua đó ngân hàng chủ động phân tích các tình huống và đưa ra kết luận về sự thay đổi của các nhân tố có ảnh hưởng đến tính khả thi của dự án Như vậy ngân hàng sẽ chủ động trong kiểm soát việc sử dụng vốn của dự án và phòng ngừa, hạn chế các rủi ro phát sinh trong quá trình thực hiện dự án

 Thông qua thẩm định tài chính dự án ngân hàng còn có những căn cứ chính xác để đưa ra quyết định đồng ý hay từ chối cho vay và các điều kiện, phương thức cho vay hợp lý và hiệu quả nhất Xuất phát từ việc thẩm định các chỉ tiêu tài chính của dự án, ngân hàng sẽ xác định các nội dung của hợp đồng tín dụng với khách hàng như: Số lượng vốn vay, thời hạn cho vay, thời điểm cho vay, lãi suất cho vay, quản lý vốn vay, thời điểm và thời gian thu nợ( lãi và gốc), tài sản bảo đảm

 Mặt khác thẩm định tài chính dự án còn giúp ngân hàng có căn cứ để kiểm soát mục đích sử dụng vốn vay và tiến độ thực hiện dự án Qua đó ngân hàng

sẽ có những ý kiến tư vấn giúp khách hàng thực hiện đúng dự án như đã cam kết trong hợp đồng tín dụng và nâng cao tính khả thi, tính hiệu quả của dự án.

 Bên cạnh đó, thẩm định tài chính dự án cũng là hoạt động không thể thiếu

để ngân hàng tích luỹ thêm kinh nghiện trong hoạt động cho vay, hoàn thiện thêm công tác tổ chức, điều hành quy trình nghiệp vụ tín dụng cho phù hợp với thực tế và các quy định của pháp luật Qua đó giúp khách hàng sử dụng hiệu quả hơn đồng vốn vay và ngân hàng cao tính khả thi của dự án, đồng thời việc hoàn thiện công tác thẩm định tài chính dự án giúp ngân hàng phát hiện và phòng ngừa các rủi ro tín dụng, hạn chế thiệt hại cho ngân hàng.

Như vậy công tác thẩm định tài chính dự án là hết sức quan trọng và cần thiết trong hoạt động cho vay đặc biệt là cho vay theo dự án của các NHTM Đòi hỏi các ngân hàng phải thực hiện tốt công tác này vì lợi ích của khách hàng và vì mục tiêu an toàn, hiệu quả của chính bản thân ngân hàng.

1.2.3 Nội dung thẩm định tài chính dự án trong hoạt động cho vay của

Tổng vốn đầu tư của dự án bao gồm:

 Chi phí chuẩn bị đầu tư.

 Chi phí cho chuẩn bị đầu tư.

 Chi phí thực hiện đầu tư.

 Chi phí cho hoạt động của dự án.

Việc thẩm định quy mô tổng vốn đầu tư của dự án có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với tính khả thi và tính hiệu quả của dự án Nếu vốn đầu tư dự tính quá thấp thì dự án dễ được chủ đầu tư chấp thuận tài trợ nhưng tong quá trình thực hiện dự án dễ xảy ra thiếu vốn đầu tư, khi đó hoặc dự án không thể tiếp tục thực hiện được nữa, hoặc phải tiếp tục xin thêm vốn đầu tư cho dự án, như vậy tính khả thi và tính hiệu quả của dự án không cao Ngược lại, nếu tổng vốn đầu tư dự án tính quá cao thì dự án sẽ khó được ngân hàng chấp thuận và các chỉ tiêu hiệu quả tài chính sẽ không còn chính xác, dự án cũng không khả thi và hiệu quả Vì vậy khi thẩm định tài chính dự án ngân hàng cần phải xác

định chính xác tổng vốn đầu tư dựa trên cơ sở xác định được cơ cấu vốn đầu

tư của dự án.

b Thẩm định cơ cấu vốn đầu tư:

Những nội dung của tổng vốn đầu tư nói trên tạo thành hai loại vốn cơ bản của dự án là vốn đầu tư cố định và vốn lưa động( bao gồm cả vốn dự phòng ).

 Vốn cố định: Bao gồm chi phí cho các nhóm công việc: Chuẩn bị cho đầu tư, chuẩn bị thực hiện đầu tư và thực hiện đầu tư Các khoản đầu tư cho vốn cố định được tính chính xác cho từng năm trong thời gian chuẩn bị và thực hiện đầu tư cần thiết.

 Vốn lưu động: bao gồm vốn sản xuất( chi phí nghuyên, nhiên, vật liệu, điện, nước, tiền lương )và vốn lưu thông( thành phẩm tồn kho, sản phẩm dở dang, hàng hoá bán chịu, vốn bằng tiền ).Vốn lưu động cần thiết cho dự án được xác định cho từng năm dựa và các nhân tố sau: Khối lượng sản phẩm sản xuất và tiêu thụ hàng năm, định mức vốn lưu động, dự trù vốn lưu động và vòng quay vốn lưu động.

Từ việc xác định cơ cấu vốn đầu tư, ngân hàng tính được nhu cầu vốn đầu tư của dự án theo công thức:

Nhu cầu vốn đầu tư

có hiệu quả cao nhất, giúp khách hàng lập kế hoạch vay thêm vốn ngắn hạn để

bổ sung thêm vào vốn lưu động trong quá trình thực hiện dự án

c Thẩm định nguồn tài trợ cho dự án:

Sau khi phân tích nhu cầu vốn đầu tư, ngân hàng sẽ thẩm định tài chính

dự án định cơ cấu nguồn tài trợ cho dự án để xác định mức độ đảm bảo vốn đầu tư của dự án Nguồn vốn tài trợ cho dự án bao gồm:

 Nguồn vốn tự có: gồm vốn Nhà nước cấp, vốn góp( vốn cổ phần, vốn liên doanh), và vốn từ lợi nhuận.

 Nguồn vốn vay: gồm: vay ngắn hạn, vay trung và dài hạn từ trong và ngoài nước.

 Nguồn vốn khác: gồm viện trợ và quà tặng.

Khi phân tích cơ cấu nguồn tài trợ cho dự án, các NHTM thường quan tâm đến quy mô và thời hạn của mỗi nguồn, tính khả thi của mỗi nguồn và các điều kiện để dự án tiếp cận được các nguồn vốn đó

Nhiều nguồn tài trợ được thực hiện dưới hình thái hiện vật ( vốn góp dưới hình thức quyền sở hữu công nghệ, quyền sử dụng đất, nhà xưởng và thiết bị có sẵn ) Việc tính toán giá trị các loại tài sản này rất phức tạp tuy nhiên là cần thiết đối với các ngân hàng.Trong một số trường hợp, tài sản này

sẽ trở thành tài sản thế chấp cho ngân hàng Một số nguòn tài trợ có thời gian không dài như tín dụng thương mại( mua trả chậm thiết bị) Người mua có thể trả tiền cho người cung cấp khi máy móc thiết bị đã di vào hoạt động trong một thời gian ngắn Kế hoạch trả nợ này có ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch thu nợ của ngân hàng.

Nếu ngân hàng là người cấp tín dụng duy nhất cho dự án thì quy mô tín dụng rất lớn và rủi ro của tín dụng sẽ rất cao Ngược lại, khi có nhiều bên tham gia cấp tín dụng thì sẽ san sẻ rủi ro cho ngân hàng nhưng phải đòi hỏi ngân hàng phải tính toán kỹ lưỡng các nguồn tài trợ:

Quy mô tín dụng của

1.2.3.2 Thẩm định kế hoạnh doanh thu, chi phí và lợi nhuận hàng năm của dự án:

a Thẩm định doanh thu hàng năm trong thời gian thực hiện dự án:

Doanh thu từ hoạt động của dự án gồm doanh thu do bán sản phẩm chính, sản phẩm phụ, phế liệu, phế phẩm ,dịch vụ cung cấp cho bên ngoài và trợ cấp ( nếu có) Doanh thu được tính cho từng năm thực hiện dự án căn cứ vào kế hoạch sản xuất và tiêu thụ hàng năm.

Doanh thu = Số lượng sản phẩm tiêu thụ x Giá bán

Khi thẩm định về sản lượng tiêu thụ sản phẩm của dự án thì cần đặc biệt nghiên cứu kỹ nhu cầu thị trường về sản phẩm của dự án và khả năng đáp ứng của thị trường về sản phẩm đó Có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến nhu cầu tương lai về sản phẩm của dự án như: giá cả sản phẩm ( mối quan hệ giữa giá

cả và nhu cầu thể hiện qua hệ số co giãn của cầu, thường là mối quan hệ tỷ lệ nghịch), thu nhập của dân cư ( với hàng hoá thông thường thì khi thu nhập tăng nhu cầu tăng), hàng hoá thay thế và hàng hoá bổ sung( nếu sản phẩm của

dự án là sản phẩm thay thế thì nhu cầu tương lai sẽ giảm khi hàng hoá thay thế tăng, nếu sản phẩm của dự án là hàng hoá bổ sung thì nhu cầu tương lai sẽ tăng khi hàng hoá bổ sung tăng ), dân số và mức tăng dân số ( một số loại hàng hoá phụ thuộc vào quy mô và tốc độ tăng dân số như: điện, nước, y tế, giáo dục ) và các nhân tố khác.

Sau khi đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến nhu cầu tương lai về sản phẩm của dự án cần xác định:

Nhu cầu tăng

/giảm theo nhân

tố

= Mức tiêu thụ hiện tại theo nhân tố

x Hệ số co giãn x Hệ số biến

đổi nhân tố

Nhu cầu tổng hợp

của dự án

= Mức tiêu thụ hiện tại

± Mức tăng/ giảm nhu cầu theo từng nhân tố

Trên cơ sở đó đánh giá các nguồn đáp ứng ở hiện tại và xác định chênh lệch giữa nhu cầu và khả năng cung cấp sản phẩm của thị trường về sản phẩm cảu dự án để phân tích khả năng cạnh tranh của sản phẩm khả năng chiếm lĩnh thị trường của sản phẩm của dự án.

Ngoài ra cần chú ý thẩm định giá bán của sản phẩm trên thị trường để kiểm tra tính sát thực của mức giá do dự án đưa ra Trong thẩm định tài chính dự

án của các NHTM, giá cả dùng trong thẩm định doanh thu là giá thực tế cố định ở mức hiện tại hay tương lai Khi sử dụng giá này, nếu lạm phát xảy ra sẽ tác động như nhau đến hầu hết các loại giá trong khi vẫn giữ được tương quan giá cả và mọi sự thay đổi trong tương quan giá cả đều có tác động trưc tiếp đến thu nhập hay chi tiêu của dự án, do vậy đều được tính và đưa vào quyết toán tài chính một cách hợp lý

b Thẩm định chi phí sản xuất:

Chi phí sản xuất được tính cho từng năm trong suốt thời gian hoạt động của dự án, được tính dựa trên kế hoạch sản suất, kế hoạch khấu hao và kế hoạch trả nợ của dự án.

Chi phí sản xuất của dự án bao gồm: chi phí nguyên vật liệu (chính + phụ), chi phí nửa thành phẩm và dịch vụ mua ngoài, nhiên liệu, năng lượng, nước, tiền lương, bảo hiểm, chi phí bảo dưỡng máy móc, thiết bị, chi phí phân xưởng, chi phí quản lý xí nghiệp, chi phí khấu hao, chi phí dự phòng, chi phí khác Trong các loại chi phí của dự án, chi phí khấu hao không phải là chi phí trực tiếp bằng tiền nhưng nó có ảnh hưởng rất lớn đến việc xác định dòng tiền hàng năm của dự án Điều này ngân hàng cần phải nghiên cứa kỹ khi xác định dòng tiền của dự án.

Khi thẩm định chi phí hàng năm của dự án: trên cơ sở kiểm tra các văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ, các bộ, nghành có liên quan, của ngân hàng Nhà nước về các yếu tố liên quan đến chi phí của dự án, ngân hàng đối chiếu với các quy định của ngành, lĩnh vực đó và các dự án khác mà ngân hàng

đã từng thẩm định tương tự để xác định chính xác mức chi phí cần thiết của

dự án

c Thẩm định lợi nhuận của dự án:

Trên cơ sở thẩm định doanh thu - chi phí của dự án, ngân hàng tiến hành thẩm định lợi nhuận hàng năm của dự án theo trình tự sau:

 (1)Tổng doanh thu chưa có VAT.

 (2)Các khoản giảm trừ doanh thu.

 (3)Doanh thu thuần.(3=1-2)

 (4)Tổng chi phí sản suất.

 (5)Tổng lợi nhuận trước thuế.(5=3-4)

 (6)Lợi nhuận chịu thuế(6 = 5 + Lỗ luỹ kế các năm trước)

 (7)Thuế thu nhập doanh nhiệp.(7=6 x % thuế suất thuế Thu nhập doanh nghiệp)

 (8)Tổng lợi nhuận sau thuế.(8=6-7)

1.2.3.3 Thẩm định dòng tiền hàng năm của dự án:

Một trong những nội dung quan trọng nhất của công tác thẩm định tài chính dự án đầu tư là xác định dòng tiền hàng năm của dự án Đây là cơ sở để vận dụng các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tài chính của dự án

Dòng tiền về cơ bản là sự nhận tiền mặt (dòng tiền vào) hoặc thanh toán ( dòng tiền ra) Vì vậy có thể hiểu dòng tiền của một dự án là khoản chi và thu được kỳ vọng xuất hiện tại các mốc thời gian khác nhau trong suốt chu kỳ của

Dòng tiền tại thời điểm bỏ vốn đầu tư (CF0):

CF0 = - Tổng vốn đầu tư + Vốn vay.

Dòng tiền ròng ở cuối mỗi năm thực hiện dự án ( trừ năm cuối)

NCF = Thu nhập sau thuế + Khấu hao - Nợ gốc