Quản lý rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại

Chính vì vầy, điều không ngạc nhiên là khi cán bộ thanh tra đến ngân hàng, họ luôn kiểm tra toàn bộ danh mục tín dụng của Ngân hàng, bao gồm: phân tích chi tiết các hồ sơ tín dụng vừa và

Quản lý rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại

1.1 Rủi ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại.

1.1.1 Hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại

Trong nền kinh tế thị trường, cung cấp tín dụng là chức năng kinh tế cơ bản của ngân hàng Đối với hầu hết các Ngân hàng, dư nợ tín dụng thường chiếm khoảng hơn 1/2 tổng tài sản và có thu nhập từ hoạt động tín dụng chiếm khoảng từ 1/2 đến 2/3 tổng thu nhập của ngân hàng Và lại, rủi ro trong kinh doanh ngân hàng có xu hướng tập trung vào danh mục tín dụng Khi ngân hàng rơi vào trạng thái tài chính khó khăn nghiêm trọng, thì nguyên nhân thường phát sinh từ hoạt động tín dụng của Ngân hàng Việc Ngân hàng không thu hồi được vốn có thể do Ngân hàng đã buông lỏng quản lý, cấp tín dụng không minh bạch,

áp dụng một chính sách tín dụng kém hiệu quả, hay do nền kinh tế đi xuống không lường trước Chính vì vầy, điều không ngạc nhiên là khi cán bộ thanh tra đến ngân hàng, họ luôn kiểm tra toàn bộ danh mục tín dụng của Ngân hàng, bao gồm: phân tích chi tiết các hồ sơ tín dụng vừa và nhỏ, trên cơ sở đó đánh giá chính sách tín dụng của ngân hàng nhằm đảm bảo lành mạnh và hiệu quả để bảo

vệ những người gửi tiền và cổ đông của ngân hàng

1.1.1.1 Phân loại tín dụng Ngân hàng.

Ngân hàng cung cấp rất nhiều loại tín dụng, cho nhiều đối tượng khách hàng với những mụ đích sử dụng khác nhau Để tránh nhầm lẫn và có cái nhìn tổng quát về các loại tín dụng, có một số tiêu chí phân loại tín dụng như sau:

 Căn cứ vào thời hạn cho vay:

- Cho vay ngắn hạn: có thời hạn đến 1 năm

- Cho vay trung hạn: có thời hạn từ trên 1 năm đến 5 năm

- Cho vay dài hạn: có thời hạn trên 5 năm

 Căn cứ vào bảo đảm tín dụng

- Tín dụng không có bảo đảm: Là tín dụng không có tài sản cầm cố, thế chấp không có bảo lãnh của người thứ ba.

- Tín dụng có bảo đảm: Là tín dụng có tài sản cầm cố thế chấp hay

có bảo lãnh của người thứ ba

 Căn cứ vào mục đích của tín dụng

- Tín dụng bất động sản: Đây là các khoản tín dụng được bảo đảm bằng bất động sản, bao gồm: Tín dụng ngắn hạn cho xây dựng và

mở rộng đất đai và tín dụng dài hạn để mua đất đai, nhà cửa, căn

hộ cơ sở dịch vụ, trang trại và bất động sản ở nước ngoài

- Tín dụng công và thương nghiệp: Đây là các khoản tín dụng cấp cho các doanh nghiệp để trang trải chi phí thu mua nguyên vật liệu, trả thuế và chi trả lương

- Tín dụng nông nghiệp: Đây là các khoản tín dụng cấp cho các hoạt động nông nghiệp, nhằm trợ cấp cho các hoạt động nông nghiệp, trợ giúp các hoạt động trồng trọt, thu hoạch mùa màng và chăn nuôi gia súc

- Tín dụng cá nhân: Đây là các khoản tín dụng cấp cho cá nhân để mua sắm hàng hoá tiêu dùng đắt tiền như xe hơi, nhà cửa, trang thiết bị trong nhà…

- Tín dụng cho các tổ chức tài chính: Đây là các khoản tín dụng cấp cho các Ngân hàng, công ty bảo hiểm, công ty tài chính và các tổ chức tài chính khác

- Cho thuê tài chính: Là việc Ngân hàng mua các trang thiết bị, máy móc và cho thuê lại chúng

- Tín dụng khác: Bao gồm các khoản tín dụng chưa được phân loại

ở trên (Ví dụ như tín dụng kinh doanh chứng khoán)

1.1.1.2 Nhân tố xác định quy mô và tính đa dạng tín dụng Ngân hàng.

Quy mô và tốc độ tăng trưởng tín dụng của các Ngân hàng là rất khác nhau, phụ thuộc chủ yếu vào:

 Các đặc trưng thuộc vào lĩnh vực dịch vụ Ngân hàng cung cấp.

Mỗi Ngân hàng phải đáp ứng nhu cầu cụ thể về tín dụng của khách hàng trong lĩnh vực dịch vụ mà Ngân hàng cung cấp Ví dụ, Các ngân hàng hoạt động ở vùng ngoại ô thường có khách hàng đông đảo là những

hộ gia đình, các cửa hàng mua bán lẻ, các cá nhân với các khoản tín dụng nhỏ Ngược lại, các NH hoạt động ở thành phố thường có đội ngũ khách hàng đông đảo là những siêu thị, trụ sở các công ty, các cơ sở sản xuất với những khoản tín dụng lớn

 Quy mô Ngân hàng

Nhìn chung các nước đều quy định, dư nợ tín dụng cho một NH phụ thuộc vào quy mô vốn tự có của NH Các NH lớn thường cung cấp các khoản tín dụng cho DN và công ty; các NH nhỏ lại tập trung vào các khoản tín dụng nhỏ cho các cá nhân, hộ gia đình, các công ty và cửa hàng

tư nhân Như vậy, quy mô NH cũng là nhân tố xác định quy mô tín dụng

và chủng loại tín dụng của NH

 Tỷ suất lợi nhuận dự tính

Tính đa dạng của tín dụng phụ thuộc chủ yếu vào tỷ suất lợi nhuận dự tính đối với từng nhóm tín dụng Với các nhân tố khác không đổi, NH sẽ

ưu tiên cấp các khoản tín dụng mang lại lợi nhuân ròng lớn nhất sau khi trừ chi phí và RRTD Quy mô NH có ảnh hưởng đáng kẻ đến tỷ suất lợi nhuận đối với các nhóm tín dụng khac nhau Nhìn chung, các NH nhỏ thường có tỷ suất lợi nhuận cao đối với tín dụng thương mại và bất động sản; trong khi đó các NH lớn có ưu thế trong việc cấp thẻ tín dụng cho cá nhân và hộ gia đình Điều hiển nhiên là, quy mô, khách hàng cũng giống như quy mô NH có ảnh hưởng đáng kể đến tỷ suất lợi nhuận tín dụng; ví

dụ, NH lớn cấp tín dụng cho khách hàng thường áp dụng mức lãi suất thấp hơn, bởi vì mức RRTD thấp và áp lực cạnh tranh cao hơn Ngược lại, tín dụng của NH nhỏ cấp cho công ty vừa và nhỏ thường có mức lãi suất cao hơn

1.1.1.3 Chất lượng tín dụng và xếp loại NH

Chất lương danh mục tín dụng và chính sách tín dụng của NH luôn là đối tượng kiểm tra của thanh tra NH Ở Mỹ, cán bộ thanh tra tiến hành xếp hạng chất lượng tài sản có của NH (bao gồm cả tín dụng) theo các cấp độ (bằng số) như sau:

1 = Hoạt động tốt (strong performance)

2 = Hoạt động khá (satisfactory)

3 = Hoạt động trung bình (fair performance)

4 = Hoạt đông bên bờ thua lỗ (únatusfactoryperformence)

NH nào được đánh giá càn cao thì càng bị ít nhà chức trách để ý và thanh tra Cán bộ thanh tra thường kiểm tra các khoản tín dụng có số dư lớn hơn một mức quy định nào dó, còn các khoản tín dụng nhỏ hơn thì chỉ tiến hành kiểm tra ngẫu nhiên Những khoản tín dụng hoạt động tốt, nhưng có một vài điểm yếu nhỏ như đã không tuân thủ chính xác quy trình tín dụng hay không lưu trữ đầy

đủ hồ sơ khách hàng được gọi là tín dụng có thiếu sót Những khoản tín dụng chứa đựng những điểm yếu căn bản hay theo nhà thanh tra là nguy hiểm như tập trung quá lớn cho mộ khách hàng hay một ngành, nghề nào đó gọi là tín dụng tâp trung

Khi cán bộ thanh tra phát hiện ra những khoản tín dụng chứa đựng rủi ro không trả được nợ ngay lập tức theo như thoả thuân, thì chúng đựoc xếp vào loại tín dụng xấu Các khoản tín dụng xấu được phân thành 3 nhóm:

 Nợ cần chú ý: các khoản tín dụng được tổ chức tín dụng đánh giá là có khả năng thu hồi đầy đủ cả gốc và lãi nhưng có dấu hiệu khách hàng suy giảm khả năng trả nợ

 Nợ dưới tiêu chuẩn: các khoản nợ được tổ chức tín dụng đánh giá là

có khả năng thu hồi đầy đủ cả nợ gốc và lãi khi đến hạn Các khoản nợ này được tổ chức tín dụng đánh giá là có khả nưng tổn thất một phần

cả gốc và lãi

 Nợ nghi ngờ: Các khoản nợ được tổ chức tín dụng đánh giá là có khả năng tổn thất cao.

 Nợ có khả năng mất vốn: Các khoản nợ được tổ chức tín dụng đánh giá là không còn khả năng thu hồi, mất vốn

Tuy nhiên, chất lượng tín dụng và các TS có khác của NH mới chỉ là một khía cạnh phản ánh chất lượng hoạt động của NH nói chung Việc xếp hạng NH còn dựa vào sự xem xét của cán bộ thanh tra về các tiêu chí như: vốn chủ sở hữu, chất lượng quản lý, biểu đồ thu nhập, khả năng thanh khoản, và mức độ nhạy cảm với rủi ro thị trường Các tiêu chí này được biết đến rộng rãi với tiêu

đề CAMELS, bao gồm :Capital adequacy, Asset quality, Management quality, Earning record, Liquidity position, Sensitivity to market risk

Những NH có hệ số xếp hạng tổng hợp theo tiêu chí CAMELS càng thấp thì càng bộc lộ rủi ro nên được các nhà thanh tra xếp vào nhóm 4 hay 5; những

NH có hệ số xếp hạng tổng hợp cao hơn thì sẽ xếp vào các nhóm từ 1 đến 3

1.1.1.4 Chính sách tín dụng Ngân hàng

Một trong những biện pháp quan trọng để các khoản tín dụng NH đáp ứng được các tiêu chuẩn pháp lý và đảm bảo an toàn là việc hình thành các tiêu chuẩn pháp lý và bảo đảm an toàn là việc hình thành mộ “chính sách tín dụng

an toàn và hiệu quả” Chính sách tín dụng cung cấp cho cán bộ tín dụng và nhà quản lý một khung chỉ dấn chi tiết để ra các quyết định tín dụng và định hướng danh mục đầu tư tín dụng của NH Thông qua kết cấu danh mục tín dụng của một NH, ta có thể biết được chính sách tín dụng của NH này là như thế nào Nếu một chính sách tín dụng không hiệu quả thì phải tiến hành kiểm tra hoặc phải tăng cường quản lý bởi ban lãnh đạo NH

Chính sách tín dụng mang lại nhiều hữu ích trong quá trình thực hiện cho vay Trước hết, đối với cán bộ tín dụng, họ biết được cần phải làm các bước như thế nào khi tiến hành một khoản cho vay và biết được trách nhiệm của mình đến đâu; đối với NH thông qua chính sách tín dụng NH có thể đạt được một danh

mục tín dụng đa mục đích, làm tăng khả năng sinh lời, kiểm soát được tiềm ẩn rủi ro và đáp ứng được các đòi hỏi từ các nhà quản lý.

Quản lý rủi ro tín dụng trong chính sách tín dụng.

Chính sách tín dụng là một trong những phương thức để quản lý rủi ro tín dụng đang đựoc các NH triển khai hiện nay Chính sách tín dụng giúp cho hoạt đông phân tích tín dụng trong tầm kiểm soát Vậy nội dung quản lý RRTD thể hiện trong chính sách tín dụng như sau:

1- Mục đích của danh mục tín dung NH (bao gồm các đăc điểm của một danh mục tín dụng tốt xét theo các tiêu chí như các loại tín dụng, những kỳ hạn tín dụng, các độ lớn tín dụng và chất lượng tín dụng)

2- Phân hạng thẩm quyền cho vay đối với từng cán bộ tín dụng và từng hội đồng tín dụng ( quy đinh mức cho vay tối đa, các loại tín dụng được phép

và chữ ký của người có trách nhiệm)

3- Phân cấp chịu trách nhiệm trong công việc và báo cáo thông tin trong nội

bộ phòng tín dụng

4- Quy trình tiếp nhận, kiểm tra, đánh giá và ra quyết định đối với đơn xin vay của khách hàng

5- Hồ sơ bắt buộc đối với từng đơn xin vay, và những gì phải được lưu giữ tại

NH ( ví dụ như các báo cáo tài chính, hợp đồng bảo đảm tín dụng…)

6- Phân cấp chịu trách nhiệm trong nội bộ NH, cụ thể ai là người chịu trách nhiệm kiểm tra và duy trì hồi sơ tín dụng

7- Các chỉ dẫn nhận, định giá và hoàn tất hồ sơ đảm bảo tín dụng

8- Quy định chính sách và quy trình ấn định mức lãi suất tín dụng, mức phí,

và các điều kiện hoàn trả nợ vay

9- Quy định những tiêu chuẩn chất lượng áp dụng chung cho tất cả các loại tín dụng

10-Quy đinh giới hạn tín dụng tối đa, quy định hạn mức tối đa, tỷ lệ tổng dư nợ/tổng tài sản tối đa

11-Quy định lĩnh vực hoạt đông chính của NH từ đó hương hoạt động tín dụng của NH vào lĩnh vực này.

12-Các phương an ưu tiên trong việc phát hiện, phân tích và xử lý tín dụng có vấn đề

Tuỳ theo đăc điển cụ thể của từng NH, nhà quản lý có thể bổ sung thêm những quy đinh cho phù hợp Ví dụ, NH có quy định không cấp một số loại tín dụng nhất định, nhưng lại qui định ưu tiên đối với một số loại tín dụng khác…

1.1.2 Rủi ro tín dụng của Ngân hàng thương mại.

1.2.1.1 Khái niệm rủi ro tín dụng.

Đã có rất nhiều cách tiếp cận về rủi ro dưới rất nhiều giác đọ khác nhau

và thông nhất ở quan điểm “ Rủi ro là khả năng có thể xảy ra các biến cố không lường trước và thường gay ra các hậu quả xấu” Rủi ro luôn xuất hiện bất ngờ

và đe dọa sự sống còn của doanh nghiệp Thường thì những hoạt động kinh doanh mang lại lợi nhuận càng cao thì ẩn chứa rủi ro càng lớn, mâu thuẫn này luôn tồn tại Do vậy muốn có lợi nhuận càng cao thì cần phải chấp nhận rủi ro

có thể xảy ra để tìm biện pháp hạn chế, phòng ngừa nhằm giảm thiểu thiệt hại

do rủi ro gấy ra

Là một đơn vị hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ, NHTM phải thường xuyên đối mặt với rất nhiều loại rủi ro như: rủi ro tín dụng, rủi ro hối đoái, rủi ro lãi suất, rủi ro thanh khoản, rủi ro tồn đọng vốn và các loại rủi ro khác

Trong điều kiện hiện nay tín dụng vẫn là hoạt động cơ bản nhất của NH

và đồng thời rủi ro rín dụng cũng là loại rủi ro lớn nhất, thường xuyên xảy ra và gây hậu quả năng nề nhất đối với hoạt động của NH Sở dĩ vậy là vì dư nợ tín dụng thường chiếm một tỷ lệ lớn giá trị tổng tài sản và tạo ra một phần không nhỏ nguồn thu của NH Do vậy rủi ro tín dụng cũng được đề cập đến rất nhiều trong hoạt động kinh doanh NH nói chung và hoạt động tín dụng nói riêng

Theo quyết định 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/4/2005 của NHNN Việt

Nam thì “Rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng của tổ chức tín dụng là khả

năng xảy ra tổn thất trong hoạt động NH của các tổ chức tín dụng do khách hàng không thực hiện hoạc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình theo cam kết”

Rủi ro tín dụng được hiểu một cách đơn giản là một khả năng trong tương lai người đi vay ngân hàng hoặc người cho vay thất bại trong việc thực hiện đúng các điều khoản trong hợp đồng tín dụng Như vậy rủi ro tín dụng là khả năng khách hàng vay vốn không thanh toán được tiền lãi hoặc vốn gốc hoặc cả hai Rủi ro tín dụng không chỉ giới hạn ở hoạt động cho vay, mà còn bao gồm nhiều hoạt động mang tính chất tín dụng khác của ngân hàng như bảo lãnh, cam kết, chấp thuận tài trợ thương mại, cho vay ở thị trường liên ngân hàng, tín dụng thuê mua, đồng tài trợ …

Rủi ro tín dụng là một tất yếu mà các ngân hàng không thể loại bỏ hoàn toàn ra khỏi hoạt động tín dụng của mình, họ buộc phải chấp nhận sự tồn tại của rủi ro và cố gắng tìm mọi phương thức để có thể hạn chế tới mức thấp nhất rủi

ro tín dụng, đặc biệt là khi thế giới đang tiến dần tới giai đoạn toàn cầu hóa, các hoạt động của ngân hàng trở nên vô cùng phong phú và không chỉ giới hạn trong phạm vi quốc gia như trước đây mà còn hướng ra các thị trường quốc tế Trong bối cảnh đó, các hoạt động tín dụng chứa đựng nhiều rủi ro hơn, yêu cầu

có một phương thức quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả là vấn đề trọng tâm trong công cuộc đổi mới và phát triển của các ngân hàng hiện nay Đồng thời, sự tăng cường kiểm soát quốc tế, thể hiện trong các quy định về ngân hàng và các định chuẩn quốc tế, như Hiệp ước Basel do ủy ban Basel ban hành, đặt ra yêu cầu các ngân hàng cần có những bịên pháp hữu hiệu để hạn chế rủi ro và đáp ứng được những tiêu chuẩn quy định

1.1.2.2 Nguyên nhân của rủi ro tín dụng.

Có rất nhiều nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng Quản lý rủi ro tín dụng cần xác định những nguyên nhân cụ thể, xác thực gây rủi ro tín dụng để có biện phấp hạn chế

 Những nguyên nhân thuộc về ngân hàng

Có nhiều yếu tố gây ra rủi ro tín dụng mà nguyên nhân thuộc về NH, có thể kể ở đây một số nguyên nhân như sau:

* Chiến lược kinh doanh của ngân hàng: Tuỳ theo chiến lược kinh doanh

cụ thể mà mỗi NH đưa ra các mức độ chấp nhận rủi ro khác nhau, ví dụ NH A

có thể chấp nhận một mức độ rủi ro cao hơn nhằm thu được một mức lợi nhuận

kỳ vọng cao hơn hoặc một thị phần lớn hơn, trong khi đó, một NH B chỉ chấp nhận một tỷ lệ rủi ro nhỏ mặc dù các khoản lợi nhuận kỳ vọng chỉ ở mức trung bình, song có độ an toàn cao hơn so với NH A

* Bản chất và mức độ phức tạp của các hoạt động ngân hàng: các hoạt

động NH ngày càng trở nên đa dạng và phức tạp hơn, mang lại nhiều lợi nhuận hơn song mức độ rủi ro cũng cao hơn Tuỳ thuộc vào mức độ phức tạp của các hoạt động mà NH xác định được khả năng chấp nhận rủi ro của mình NH tiến hành mở rộng hay đưa ra một sản phẩm tín dụng mới phải phù hợp về mức độ tin cậy đối với khả năng trả nợ của người vay Các rủi ro trong từng sản phẩm mang tính chất đặc thù riêng biệt, do đó NH cần xác định các rủi ro thông qua bản chất của từng sản phẩm và thực hiện biện pháp hạn chế rủi ro tốt nhất theo các tiêu chuẩn cho từng loại

* Áp lực cạnh tranh trong hoạt động tín dụng: hiện nay khi các ngân hàng

đang bước vào cuộc cạnh tranh gay gắt và quyết liệt, các khoản tín dụng được chấp nhận dễ dàng hơn nhằm tăng thêm thị phần cho NH song cũng đem lại nhiều rủi ro hơn

* Mức độ tập trung của danh mục tín dụng: Mức độ tập trung trong danh

mục tín dụng theo các đặc thù riêng trực tiếp ảnh hưởng đến rủi ro của danh mục tín dụng Một khoản vay mang một đặc điểm bất lợi nào đó sẽ có khả năng gây ra thất thoát trầm trọng hơn nếu ngân hàng có mức độ tập trung cao vào các khoản cho vay có cùng các đặc điểm này Ngân hàng có thể hạn chế các rủi ro do tập trung trong danh mục tín dụng bằng cách thường xuyên đánh giá rủi ro trong từng thị trường, trong từng ngành, từng vị trí địa lý, sản phẩm và

hình thức thế chấp, loại tiền tệ và hình thức đáo hạn, từ đó đảm bảo duy trì một danh mục tín dụng đa dạng.

* Các hệ thống đánh giá và quản lý rủi ro tín dụng chưa đạt được yêu cầu

về sự tổng hợp, chặt chẽ, thống nhất và hợp lý

* Do bản thân các ngân hàng khi phát sinh các khoản nợ xấu thường không muốn phản ánh vào tài khoản và chuyển thành nợ khó đòi vì như vậy sẽ

ảnh hưởng tới thành tích của ngân hàng, khiến cho bảng cân đối “không đẹp”

Điều này dẫn tới việc ngân hàng tiếp tục gia hạn cho khách hàng nhiều lần, cho phép khách hàng đảo nợ và dẫn đến việc không thực hiện thu nợ đúng theo hợp đồng tín dụng

* Hệ thống thông tin chưa đầy đủ, cập nhật và chính xác khiến cho quá

trình đánh giá rủi ro gặp nhiều khó khăn

- Ngân hàng chưa có được thông tin đầy đủ về toàn bộ thị trường của khách hàng

- Ngân hàng không có những kênh thông tin chính xác để kiểm tra về khách hàng như thông qua các ngân hàng khác, thông qua các khách hàng khác, thông qua báo chí và các cơ quan có liên quan Ngân hàng không đánh giá được chính xác mối quan hệ đã, đang có của doanh nghiệp đối với các định chế tài chính khác, mà chủ yếu là các NHTM khác do các doanh nghiệp có thể vay cùng một lúc nhiều ngân hàng (doanh nghiệp đang vay cụ thể bao nhiêu, của những tổ chức nào, đã trả nợ được bao nhiêu, chưa trả nợ hoặc quá hạn bao nhiêu )

* Xuất phát từ các cán bộ tín dụng

- Cán bộ tín dụng chưa có những nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc hạn chế rủi ro tín dụng

- Cán bộ tín dụng chưa có những đánh giá chính xác về khách hàng và khả năng trả nợ của họ (bao gồm ngành nghề kinh doanh, mùa vụ, tư cách phẩm chất của khách hàng, chiến lược kinh doanh, thị phần trên thị trường trong nước

và quốc tế, uy tín của doanh nghiệp)

- Cán bộ tín dụng chưa có những đánh giá chính xác về ngành hàng kinh doanh, tiềm năng và vị trí của ngành hàng đó trong toàn bộ nền kinh tế; xu hướng phát triển của ngành hàng đó hiện nay và trong tương lai trên thị trường trong nước, khu vực và quốc tế; các chủ trương của Nhà nước về sự phát triển của ngành hàng này trong tương lai, chứng minh bằng các con số cụ thể và các văn bản pháp luật cụ thể.

- Cán bộ tín dụng chưa có những đánh giá chính xác về phương án kinh doanh của khách hàng

- Cán bộ tín dụng chưa có những đánh giá chính xác về những đối tác tham gia bảo lãnh cho các khoản tín dụng

- Cán bộ tín dụng chưa có những đánh giá chính xác về các tài sản đảm bảo cho khoản tín dụng

- Cán bộ tín dụng không dự báo được những vấn đề có thể phát sinh từ phía khách hàng có thể gây bất lợi cho ngân hàng (việc dự đoán các vấn đề này còn tuỳ thuộc vào thời hạn của từng khoản vay, ví dụ như các khoản vay ngắn hạn thì việc dự đoán cũng chỉ trong một thời gian ngắn, còn các khoản vay dài hạn thì việc dự đoán phải bao quát một khoảng thời gian dài hơn, và yêu cầu cụ thể hơn, chặt chẽ hơn)

- Đạo đức nghề nghiệp của cán bộ khiến cho việc xem xét các khoản cho vay không được khách quan và đúng đắn, có thể gian lận hoặc cố tình làm sai:

+ Làm trái qui trình tín dụng để mưu lợi cá nhân

+ Định giá tài sản thế chấp không đúng với giá trị thực tế do có sự thông đồng với khách hàng

+ Trực tiếp thu nợ gốc và lãi nhưng không nộp lại cho ngân hàng

mà dùng cho mục đích cá nhân

+ Lập hồ sơ giả để vay tiền cá nhân, vay hộ, nhờ người vay hộ, vay tiền ngân hàng chuyển cho công ty TNHH gia đình

+ Tẩy xoá, sửa chữa chứng từ có giá để thế chấp vay tiền ngân hàng.

 Những nguyên nhân thuộc về khách hàng

* Những nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ năng lực quản lý của khách

- Sự không minh bạch về tài chính của khách hàng gây khó khăn cho ngân hàng trong việc đánh giá rủi ro

- Tính thanh khoản không cao trong các hoạt động của khách hàng, khiến cho nguồn vốn thu hồi chậm và không hiệu quả

- Những thay đổi bất ngờ trong tổ chức nội bộ của khách hàng mà ngân hàng không kiểm soát được

* Những nguyên nhân xuất phát từ sự không tuân thủ các điều kiện trong

hợp đồng tín dụng mà khách hàng đã ký với ngân hàng, bao gồm:

- Sự cố ý của khách hàng trong việc gian lận nhằm lừa đảo ngân hàng

- Khách hàng sử dụng khoản vay không đúng với mục đích ban đầu khi xin cấp tín dụng

- Sự cố ý không trả nợ cho ngân hàng đúng hạn của khách hàng nhằm sử dụng được vốn vay trong thời gian lâu dài hơn Trong thực tế, nguyên nhân này

có thể mang tính khách quan nhiều hơn, trong trường hợp doanh nghiệp chưa thu được tiền đúng thời hạn phải chi trả cho ngân hàng Đây không phải là do hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp không có hiệu quả mà chỉ đơn thuần là vấn đề thời gian không phù hợp Trong trường hợp này ngân hàng phải xem xét

kỹ và có thể gia hạn cho doanh nghiệp để tạo điều kiện cho họ thanh toán nợ đầy đủ cho ngân hàng.

Đối với từng khách hàng khác nhau thuộc các ngành nghề khác nhau thì mức độ rủi ro cũng khác nhau.Trong chiến lược kinh doanh của NHTM, việc lựa chọn các khách hàng mục tiêu và ngành nghề mục tiêu là một việc làm thiết yếu Sự tồn tại của các ngân hàng gắn liền với sự tồn tại và phát triển của khách hàng hay ngành nghề mà ngân hàng cấp tín dụng Đối với những đối tượng khách hàng mục tiêu ngân hàng cần có những nghiên cứu sâu rộng về ngành hàng, tình hình thị trường cũng như khả năng phát triển trong tương lai

 Những nguyên nhân khách quan

Nhưng nguyên nhân khách quan tác động tới người vay, làm họ mất khả năng thanh toán cho NH Ví dụ: thiên tai, chiến tranh, hoặc những thay đổi tầm

vĩ mô ( thay đổi chính phủ, chính sách kinh tế, hàng rò thuế quan…) vượt quá tầm kiểm soát của người vay lẫn người cho vay

Những thay đổi này thường xuyên xảy ra, tác động liên tục tới người vay tạo thuận lời hay khó khăn với người cho vay Nhiều người vay với bản lĩnh của mình có khả năng dự báo, thích ứng hoặc khắc phục những tổn thấtkhó khăn Trong những trường hợp khác người vay có thể tổn thất song vẫn có khả năng trả nợ đúng hạn cho NH cả gốc và lãi Tuy nhiên, khi tác động của nguyên nhân bất khả kháng đối với người vay là nặng nề, khả năng trả nợ của họ bị suy giảm

1.2 Quản lý rủi ro tín dụng của NHTM.

1.2.1 Quan niệm về quản lý rủi ro tín dụng.

RRTD là khả năng xảy ra tổn thất ngoài dự kiến nền hậu quả khó lường trước Vì vậy, mỗi NH cần phải quan tâm đên quản lý RRTD Nhìn chung, quản

lý RRTD là toàn bộ quá trình kiểm tra, giám sát, phòng ngừa liên tục, bắt đầu từ khâu thẩm định, đánh giá khách hàng cũng như khoản vay của khách hàng cũng như khoản vay của khách hàng trước khi có quyết định cho vay, đến giải ngân, theo dõi và các biện pháp xử lý, những khoản nợ có vấn đề nhằm giảm thiểu mức độ rủi ro thể xảy ra nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng

Hoạt động quản lý RRTD nhằm mục đích đảm bảo cho các hoạt động tín dụng của NH không phải gánh chịu những rủi ro hoặc hạn chế những rủi ro mà

lẽ ra NH phải gánh chịu

1.2.2 Mục tiêu quản lý RRTD.

Khi thực hiên quản lý tốt rủi ro tín dụng NH sẽ đạt được những mục tiêu sau:

- Tăng lợi nhuận:

Khi RRTD xảy ra sẽ phát sinh các khoản nợ khó thu hồi Ảnh hưởng trước mắt của nó đến hoạt động NH là sự ứ đọng vốn dẫn đến làm giảm vòng quay vốn của NH Mặt khác, khi có quá nhiều các khoản nợ khó hoặc không thu hồi được sẽ lại phát sinh các khoản chi phí quản lý, giám sát, thu nợ Các chi phí này còn cao hơn khoản thu nhập từ việc tăng lãi suất các khoản nợ quá hạn bởi vì thực ra đây chỉ là những khoản thu nhập ảo, thực tế NH rất khó có khả năng thu hồi đầy đủ được chúng Bên cạnh đó, NH vẫn phải trả lãi cho các khoản tiền huy động được trong khi một bộ phận tài sản của ngân hàng không thu được lãi cũng như không chuyển được thành tiền để cho người khác vay và thu lãi Do đó khi làm tốt công tác quản lý rủi ro tín dụng ngân hàng sẽ đảm bảo được mục tiêu tăng lợi nhuận

-Đảm bả khả năng thanh toán

NH thường lập kế hoạch cân đối dòng tiền ra (trả lãi và gốc tiền gửi, cho vay, đầu tư mới ) và dòng tiền vào (tiền nhận gửi, tiền thu nợ gốc và lãi cho vay ) tại các thời điểm trong tương lai Khi các món vay không được thanh toán đầy đủ và đúng hạn sẽ dẫn đến sự không cân đối giữa hai dòng tiền Các khoản tiền gửi, tiền tiết kiệm của khách hàng vẫn phải thanh toán đúng kỳ hạn trong khi các khoản tiền vay của khách hàng lại không được hoàn trả đúng hẹn Nếu

NH không đi vay hoặc bán các tài sản của mình thì khả năng chi trả của ngân hàng sẽ bị suy yếu và hạn chế, NH sẽ gặp khó khăn trong khâu thanh toán Quản lý rủi ro tín dụng tốt ngân hàng sẽ đảm bảo được lượng tiền mặt trong thanh toán

- Đảm bảo uy tín

Nếu tình trạng mất khả năng chi trả tái diễn nhiều lần hay những thông tin về RRTD của NH bị tiết lộ ra công chúng, uy tín của NH trên thị trường tài chính sẽ bị giảm sút Hậu quả là khả năng cạnh tranh của NH trên thị trường sẽ yếu đi, NH sẽ gặp khó khăn trong việc huy động tiền gửi của dân cư và thiết lập giao dịch với các doanh nghiệp, NH khác Các NH hoạt động trong nền kinh tế thị trường khi đã để mất niềm tin của khách hàng thì việc khôi phục lại là hết sức khó khăn Như vậy quản lý RRTD tốt sẽ giúp ngân hàng tạo được uy tín tốt đối với khách hàng của mình Khiến họ tự tin và yên tâm khi gửi tiền tại ngân hàng

Khi NH làm tốt quản lý rủi ro tín dụng sẽ đem lại cho khách hàng tránh được một số tình huống xấu như: không phải trả thêm tiền lãi phạt do nợ quá han, ngoài ra, khi NH không thu được nợ của khách hàng đầy đủ và đúng hạn, đây sẽ là dấu hiệu xấu nói lên hoạt động kinh doanh yếu kém không hiệu quả của khách hàng và làm giảm uy tín của khách hàng đối với NH Họ sẽ gặp nhiều khó khăn khi muốn tiếp tục xin vay tại NH những lần sau đó Mặt khác,

do hệ thống thông tin về khách hàng giữa các ngân hàng ngày càng được cập nhật và phát triển, họ cũng sẽ khó tiếp cận được với nguồn vốn vay từ các NH khác Đồng thời, các bạn hàng của doanh nghiệp cũng sẽ do dự khi thiết lập quan hệ kinh tế với doanh nghiệp Thậm chí các chủ nợ khác của doanh nghiệp cũng sẽ đến đòi nợ doanh nghiệp dù các món nợ chưa đến hạn Dù doanh nghiệp có thể thanh toán được tất cả các món nợ đó thì uy tín của doanh nghiệp trên thương trường vẫn bị suy giảm

1.2.3.Các nguyên tắc quản lý RRTD.

Quản lý rủi ro tín dụng dự trên hàng loạt các nguyên tắc, trong đó bao gồm các nguyên tắc cơ bản như:

1.2.3.1 Nguyên tắc chấp nhận rủi ro.

Các nhà quản trị cần phải chấp nhận rủi ro ở mức cho phép nếu như muốn

có được thu nhập phù hợp từ hoạt động tín dụng của mình Bởi muốn loại bỏ

hoàn toàn rủi ro tín dụng trong hoạt động NH là điều không thể, trừ phi NH không cho vay đối với bất kỳ khách hàng nào! Do đó, nguyên tắc đầu tiên trong quá trình quản lý rủi ro tín dụng là phải nhận biết rủi ro cho phép Việc chấp nhận mức độ rủi ro tín dụng chính là điều kiện quan trọng để điều tiết những tác động tiêu cực của chúng trong quá trình quản lý rủi ro.

1.2.3.2 Nguyên tắc điều hành rủi ro cho phép.

Nguyên tắc này đòi hỏi phần lớn rủi ro tín dụng trong gói rủi ro cho phép phải có khả năng điều tiết trong quá trình quản lý mà không phụ thuộc vào hoàn cảnh khách quan hay chủ quan của nó Chỉ có những loại rủi ro như vậy thì nhà quản trị mới có thể sử dụng tất cả những công cụ của mình để điều tiết Ngoài

ra, đối với các loại rủi ro không thể điều chỉnh cần phải được chuyển đẩy sang cho các công ty bảo hiểm bên ngoài

1.2.3.3 Nguyên tắc quản lý độc lập rủi ro tín dụng với các loại rủi ro khác trong NH

Nhìn chung, sự thiệt hại đối với NH do các loại rủi ro khác nhau gây lên

là khá độc lập nhau nên quá trình quản lý chúng phải được điều tiết cách biệt, không thể gộp các loại rủi ro khác nhau vào một nhóm để đưa ra cùng một phương án điều hành

1.2.3.4 Nguyên tắc phù hợp với chiến lược chung của NH.

Hệ thống quản lý rủi ro tín dụng cần phải dực trên nền tảng những tiêu chí chung của chiến lược phát triển NH cũng như các chính sách điều hành hoạt động của NH

Trên đây là 5 nguyên tắc quản lý rủi ro tín dụng cơ bản để từ đó NH xây dưng một chính sách quản lý rủi ro tín dụng riêng biệt Chính sách quản lý rủi

ro của NH, đặc biệt là chính sách quản lý rủi ro tín dụng phải được xem là một phần trong chiến lược hoạt động chung của NH

1.2.4 Nội dung quản lý rủi ro tín dụng.

Quản lý rủi ro tín dụng thể hiện trong các nội dung sau:

1.2.4.1 Tiêu chí phản ánh rủi ro tín dụng.

Việc kinh doanh khó có thể thất bại qua một đêm, do vậy mà sự thất bại đó thường có một vài dấu hiệu báo động Có dấu hiệu biểu hiện mờ nhạt, có dấu hiệu biểu hiện rất rõ ràng Ngân hàng cần có phương pháp nhận ra những dấu hiệu này để từ chối cho vay (trong trường hợp trước khi cho vay) hoặc để ngăn ngừa xử lý kịp thời (trong trường hợp đã cho vay) Các dấu hiệu này đôi khi không phải có thể nhận ra ngay trong một thời điểm mà phải sau một quá trình quan sát và nghiên cứu Có thể sắp xếp các dấu hiệu của rủi ro tín dụng theo các nhóm sau:

- Nhóm 1: Nhóm các dấu hiệu liên quan đến mối quan hệ với ngân hàng:

* Trong quá trình hạch toán của khách hàng, xu hướng của các tài

khoản của khách hàng qua một quá trình sẽ cung cấp cho ngân hàng một số dấu

hiệu quan trọng gồm:

+ Phát hành séc quá bảo chứng hoặc bị từ chối

+ Khó khăn trong thanh toán lương

+ Sự dao động của các tài khoản mà đặc biệt là giảm sút số dư tài khoản tiền gửi

+ Tăng mức sử dụng bình quân các tài khoản

+ Thường xuyên yêu cầu hỗ trợ nguồn vốn lưu động từ nhiều nguồn khác nhau

+ Không có khả năng thực hiện các hoạt động cắt giảm chi phí.+ Gia tăng các khoản nợ thương mại hoặc không có khả năng thanh toán nợ khi đến hạn

* Các hoạt động vay:

+ Mức độ vay thường xuyên gia tăng

+ Thanh toán chậm các khoản nợ gốc và lãi

+ Thường xuyên yêu cầu ngân hàng cho đáo hạn

+ Yêu cầu các khoản vay vượt quá nhu cầu dự kiến

* Phương thức tài chính: