Những vấn đề lý luận về hoạt động tài trợ cho thuê tại các công ty cho thuê tài chính

phân biệt cho thuê tài chính và cho thuê vận hành Thông thường cho thuê tài chính và cho thuê vận hành có các điểm khác nhau cơ bản sau: Bảng 1: Sự khác nhau giữa cho thuê tài chính và

Những vấn đề lý luận về hoạt động tài trợ cho thuê tại các công ty cho thuê tài chính

1 Tổng quan về hoạt động cho thuê tài chính

1.1 lịch sử ra đời của hoạt động cho thuê

Theo các văn tự cổ, cho thuê (leasing) ra đời rất sớm Khoảng 2800 năm trước Công nguyên ở Sumerians1 của người UR đó cú hoạt động cho thuê về dụng cụ nông nghiệp và công cụ cầm tay Cho thuê đất nông nghiệp đó xuất hiện trong nền văn minh Babylonia khoảng 1800 năm trước Công nguyên và ở

Hy Lạp 370 năm trước Công nguyên Sau đó tài sản cho thuê được mở rộng sang nhiều loại khác như: các thiết bị, máy móc, tàu thuyền và súc vật (bũ kộo,

bũ sữa) Đến thế kỉ 19, hoạt động cho thuê tài sản đó cú sự gia tăng đáng kể về

số lượng và chủng loại thiết bị, đó phỏt triển cỏc loại tài sản cho thuê có giá trị lớn như toa xe, đầu máy tầu hoả, đường ray ở Anh năm 1894 và ở Hoa Kỳ cuối thế kỉ 19

Hoạt động cho thuê đó trải qua hàng nghỡn năm, nhưng mói đến giữa thế

kỉ 20 mới trở thành ngành kinh doanh thực sự Công ty chuyên hoạt động cho thuê đầu tiên được thành lập tại Hoa Kỳ vào tháng 5/1952 đó là công ty cho thuê Hoa Kỳ (United States Leasing Corporation) Năm 1960, Công ty cho thuê tài chính Mercantile (đơn vị trực thuộc của tổ chức tín dụng Mercantile) ra đời

Từ đó hoạt động cho thuờ phỏt triển rộng rói ở Mỹ và Chõu Âu

Ở Châu Á, Nhật là quốc gia có ngành kinh doanh cho thuê ra đời sớm nhất Công ty cho thuê đầu tiên của Nhật được thành lập vào năm 1963, đó là công ty cho thuê Orient (Orient Leasing Corporation) Ở Nhật hoạt động của các công

ty cho thuê được sự hỗ trợ tích cực của các ngân hàng thương mại, các công ty thương mại tổng hợp và các hóng sản xuất, vỡ vậy ngành cho thuờ ở Nhật phỏt triển khỏ nhanh Năm 1970, tổng giá trị hợp đồng cho thuê của 31 công ty cho thuê lớn nhất là 726 triệu USD, năm 1981 là 7.500 triệu USD, tăng hơn 10 lần

so với năm 1970

Đầu những năm 70, hoạt động cho thuê tài chính cũng bắt đầu xuất hiện ở Hàn Quốc, Ấn Độ, Indonesia; đến cuối những năm 70 đầu 80 hoạt động cho thuê tài chính đó phỏt triển hầu hết ở các nước Châu Á

So với các nước Châu Á, ngành công nghiệp cho thuê thâm nhập vào Việt Nam có phần muộn hơn Ngân hàng đi đầu trong lĩnh vực này là Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam, năm 1994 Ngân hàng này đó thành lập cụng ty cho thuờ và đầu tư để thực hiện hoạt động cho thuê tài chính Tuy nhiên, đến ngày

27 tháng 5 năm 1995 Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam mới ban hành thể lệ tín dụng thuê mua (Quyết định 149/QĐ - NH5) và ngày 9/10/1995, Chính phủ đó ban hành Nghị định 64/CP về "Quy chế tạm thời về tổ chức và hoạt

1 Là một thành phố phía nam của thành phố Mesopotania cổ - gần vịnh Ba Tư, là một phần của Iraq

ngày nay - được xác định là một trong những nền văn minh phát triển sớm nhất thế giới Oxford

Advanced Learner's Dictionary, Oxford University Press, 1992, page 912.

động của công ty cho thuê tài chính ở Việt Nam" Các văn bản pháp lý trờn đó tạo điều kiện cho các công ty cho thuê tài chính, bao gồm các công ty cho thuê trực thuộc các ngân hàng thương mại, công ty cho thuê liên doanh và công ty cho thuê 100% vốn nước ngoài ra đời và hoạt động.

Theo Luật các Tổ chức tín dụng số 02/1997/QH10 ngày 12/12/1997 của Việt

Nam, kinh doanh dịch vụ cho thuê tài chính là chức năng của các công ty cho

thuê tài chính, đây là một định chế tài chính phi ngân hàng Định chế này được huy động tiền gửi có kỳ hạn (không được huy động tiền gửi thanh toán) và thực hiện cho thuê tài sản đối với các tổ chức và cá nhân

1.2 khái niệm cho thuê tài chính

1.2.1 định nghĩa cho thuê tài chính

Cho thuê là một giao dịch hợp đồng giữa hai chủ thể: bên chủ sở hữu tài

sản (bên cho thuê) và bên sử dụng tài sản (bên đi thuê), trong đó bên cho thuê chuyển giao tài sản cho bên đi thuê sử dụng trong một thời gian nhất định và bên sử dụng tài sản phải thanh toán tiền thuê cho bên chủ sở hữu tài sản

Cho thuê có hai loại chính sau: cho thuê vận hành (operating leases) và cho thuê tài chính (financial leases)

Cho thuê vận hành là loại cho thuê ngắn hạn so với toàn bộ đời sống hữu

ích của tài sản và bên đi thuê có thể huỷ bỏ hợp đồng và bên cho thuê có trách nhiệm bảo trỡ, đóng bảo hiểm và thuế tài sản

Xuất phát từ các đặc điểm trên dẫn đến tổng chi phí tiền thuê của một hợp đồng nhỏ hơn nhiều so với giá trị của tài sản Thông thường khi kết thúc hợp đồng bên cho thuê có thể gia hạn hợp đồng, ký hợp đồng mới hoặc tỡm một khỏch hàng cho thuờ khỏc

Cho thuê tài chính là loại cho thuê trung và dài hạn, bên thuê không được

huỷ bỏ hợp đồng Bên đi thuê chịu trách nhiệm bảo trỡ, đóng bảo hiểm và thuế tài sản Phần lớn các hợp đồng cho thuê tài chính, bên đi thuê được quyền gia hạn hợp đồng hoặc được quyền mua đứt tài sản sau khi thời hạn hợp đồng kết thúc Thực chất cho thuê tài chính là một hỡnh thức tài trợ vốn, trong đó theo yêu cầu sử dụng của bên đi thuê, bên cho thuê tiến hành mua tài sản và chuyển giao cho bên đi thuê sử dụng

Theo Điều 1 - Chương I - Nghị định số 16/2001/NĐ-CP của Chính phủ, ngày 02/05/2001, cho thuê tài chính là hoạt động tín dụng trung và dài hạn thông qua việc cho thuê máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác trên cơ sở hợp đồng cho thuê giữa bên cho thuê và bên thuê Bên cho thuê cam kết mua máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác theo yêu cầu của bên thuê và nắm giữ quyền sở hữu đối với các tài sản cho thuê Bên thuê sử dụng tài sản thuê và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê đó được hai bên thoả thuận

Khi kết thúc thời hạn thuê, bên thuê được quyền lựa chọn mua lại tài sản thuê hoặc tiếp tục thuê theo các điều kiện đó thoả thuận trong hợp đồng cho thuê tài chính Tổng số tiền thuê một loại tài sản quy định trong hợp đồng cho thuê tài

chính, ít nhất phải tương đương với giá trị của tài sản đó tại thời điểm ký hợp đồng

1.2.2 phân biệt cho thuê tài chính và cho thuê vận hành

Thông thường cho thuê tài chính và cho thuê vận hành có các điểm khác nhau cơ bản sau:

Bảng 1: Sự khác nhau giữa cho thuê tài chính và vận hành

Các tiêu thức Cho thuê tài chính Cho thuê vận hành

Thời hạn cho thuê của

đóng bảo hiểm và thuế

tài sản

Bên đi thuê Bên cho thuê

Mức thu hồi vốn của

một hợp đồng thuê

Tổng số tiền thuê gần bằng hoặc lớn hơn giá

trị tài sản

Tổng số tiền thuê của một hợp đồng nhỏ hơn nhiều so với giá trị tài

sản

Chuyển quyền sở hữu

hoặc bán tài sản

Trong hợp đồng thuê thường có điều khoản thoả thuận chuyển quyền sở hữu hoặc bán hoặc cho thuê tiếp

Không có thoả thuận chuyển quyền sở hữu hoặc bán lại tài sản cho

bên đi thuê

Trách nhiệm rủi ro liên

Những điểm khác biệt trên đây thực chất là khác biệt mang tính phổ biến của hai loại cho thuê nói trên Tuy nhiên, trong đời sống thực tế người ta có thể vận dụng hết sức linh hoạt, vỡ vậy nhiều lỳc ranh giới giữa hai loại cho thuờ này cũng khụng rừ ràng Xuất phỏt từ tỡnh hỡnh thực tế núi trờn mà cỏc cơ quan quản lý Nhà nước thường ban hành các tiêu chuẩn để làm cơ sở phân biệt giữa giao dịch cho thuê vận hành và cho thuê tài chính Hiện nay phần lớn các

nước đó đưa ra các tiêu chuẩn dựa trên các tiêu chuẩn do Ủy ban Tiêu chuẩn kế toán quốc tế (IASC) đó quy định để xác định một hợp đồng giao dịch được gọi

là hợp đồng cho thuê vận hành hay hợp đồng cho thuê tài chính Theo quy định của IASC, bất cứ một giao dịch cho thuê nào thoả món ớt nhất một trong bốn tiờu chuẩn sau đây đều được coi là cho thuê tài chính:

1 Quyền sở hữu tài sản được chuyển giao khi chấm dứt thời hạn hợp đồng.

2 Hợp đồng có quy định quyền chọn mua

3 Thời hạn hợp đồng bằng phần lớn thời gian hoạt động của tài sản.

4 Hiện giá của các khoản tiền thuê lớn hơn hoặc gần bằng giá trị tài sản.

1.3 các loại hình cho thuê tài chính

Hiện nay, cho thuê tài chính đó trở thành một trong những phương thức tài trợ chủ yếu cho các doanh nghiệp, không chỉ ở các nước phát triển, mà cả các nước đang phát triển Về cơ bản, việc áp dụng các phương thức tài trợ này không có khác biệt lớn giữa các nước phát triển và các nước đang phát triển, vỡ cỏc lý do sau:

- Quan hệ cho thuê không chỉ bó hẹp trong phạm vi một nước, mà nó đó trở thành một mối liờn hệ quốc tế, như Trung Quốc đến năm 1980 đó thuờ 50 chiếc mỏy bay từ cỏc cụng ty cho thuờ nước ngoài Tương tự phần lớn các máy bay đang sử dụng của Hóng hàng khụng quốc gia Việt Nam là thuờ của cỏc tổ chức nước ngoài, trong đó có một phần là thuê theo hợp đồng cho thuê tài chính

- Các công ty cho thuê tài chính, các ngân hàng lớn của các nước phát triển

đó thõm nhập vào cỏc nước đang phát triển dưới hỡnh thức mở chi nhỏnh cụng

ty cho thuờ tài chính nước ngoài hoặc liên doanh với các tổ chức tài chính sở tại Chính yếu tố này đó làm cho việc ứng dụng phương thức tài trợ này nhanh hơn và mang tính phổ biến hơn Ở Singapore, ba công ty cho thuê hàng đầu của Nhật đều có mặt, đó là: Công ty cho thuê Orient, Công ty cho thuê Nippon và Công ty cho thuê Tokyo; ở Trung Quốc có 25 công ty cho thuê liên doanh với nước ngoài

Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng có một số khác biệt trong hoạt động cho thuê giữa các nước đang phát triển và các nước phát triển Sự khác biệt này xuất hiện

từ điều kiện kinh tế và môi trường kinh doanh Ở các nước phát triển việc áp dụng các phương thức tài trợ này mang tính phổ biến hơn, cách thức vận dụng linh hoạt hơn; mặt khác các công ty cho thuê tài chính không chỉ thực hiện nghiệp vụ cho thuờ tài chớnh, mà cũn thực hiện nghiệp vụ cho thuờ vận hành,

vỡ ở cỏc nước này thị trường hàng hoá cũ hoạt động tốt hơn

Một số loại hỡnh cho thuờ tài chớnh đang áp dụng phổ biến ở các nước phát triển, cũng như các nước đang phát triển như sau:

1.3.1 các loại hình cho thuê tài chính cơ bản

1.3.1.1- Cho thuê tài chính hai bên

Theo phương thức này, trước khi thực hiện nhiệm vụ cho thuê, tài sản cho thuê đó thuộc quyền sở hữu của bờn cho thuờ bằng cách mua tài sản hoặc

tự xây dựng

Phương thức tài trợ này thường do các công ty kinh doanh bất động sản

và các công ty sản xuất máy móc thiết bị thực hiện, như các nhà đầu tư xây dựng cao ốc văn phũng, cỏc chung cư, sau đó ký các hợp đồng cho thuê với khách hàng Các tổ chức tài chính rất ít áp dụng phương thức tài trợ này

Phương thức tài trợ cho thuê tài chính có sự tham gia của hai bên được thực hiện như sau:

1 Bên cho thuê và bên đi thuê ký hợp đồng cho thuê

2a Bên cho thuê lập thủ tục chuyển giao quyền sử dụng cho bên đi thuê

2b Bên cho thuê giao tài sản cho bên đi thuê

3 Theo định kỳ bên đi thuê thanh toán tiền thuê cho bên cho thuê

1.3.1.2- Cho thuê tài chính ba bên

Theo phương thức này, bên cho thuê chỉ thực hiện việc mua tài sản theo yêu cầu của bên đi thuê và đó được hai bên thoả thuận theo hợp đồng thuê Quy trỡnh tài trợ cú sự tham gia của ba bờn, bao gồm: Bờn cho thuờ, bờn đi thuê và bên cung cấp Phương thức tài trợ có sự tham gia của ba bên cũn được gọi là phương thức cho thuê tài chính thuần (net leases)

1a Bên cho thuê và bên đi thuê ký hợp đồng thuê tài sản

1b Bờn cho thuờ và bờn cung cấp ký hợp đồng mua tài sản

2a Bên cung cấp lập thủ tục chuyển giao quyền sở hữu cho bên cho thuê

2b Bên cung cấp lập thủ tục chuyển giao tài sản cho bên đi thuê

2c Bên cho thuê thanh toán tiền mua tài sản

2d Bên cho thuê lập thủ tục chuyển giao quyền sử dụng cho bên đi thuê

3 Theo định kỳ bên đi thuê thanh toán tiền thuê cho bên cho thuê

Đây là phương thức cho thuê áp dụng phổ biến nhất vỡ:

- Bên cho thuê không phải mua tài sản trước và như vậy, sẽ làm cho vũng quay của vốn nhanh hơn vỡ khụng phải dự trữ tồn kho

- Việc chuyển giao tài sản được thực hiện trực tiếp giữa bên cung cấp

và bên đi thuê và giữa họ cũng chịu trách nhiệm trực tiếp về tỡnh trạng hoạt động của tài sản cũng như việc thực hiện bảo hành và bảo dưỡng tài sản Như vậy, bên cho thuê trút bỏ gánh nặng về tỡnh trạng hoạt động của tài sản

- Bên cho thuê không trực tiếp nhận tài sản rồi sau đó chuyển giao cho bên đi thuê sẽ hạn chế được rủi ro liên quan đến việc từ chối nhận hàng của bên

đi thuê do những sai sót về mặt kỹ thuật

Xuất phát từ các ưu điểm trên đây mà các ngân hàng và các tổ chức tài chính đó ỏp dụng chủ yếu phương thức này để tài trợ cho các doanh nghiệp đặc biệt đối với cho thuê thiết bị Trên thế giới 80% hợp đồng cho thuê áp dụng theo phương thức này

1.3.2 các loại cho thuê tài chính đặc biệt

1.3.2.1- Tái cho thuê (lease-back)

Tỏi cho thuờ hay cũn gọi là bán và thuê lại (sale and leases back) là một

dạng đặc biệt của phương thức cho thuê có sự tham gia của hai bên Trong hoạt động kinh doanh có nhiều doanh nghiệp vốn lưu động để khai thác tài sản cố định hiện có, nhưng lại không đủ uy tín để vay vốn lưu động ở các ngân hàng Trong trường hợp đó, họ buộc phải bán lại một phần tài sản cố định cho ngân hàng hoặc công ty tài chính, sau đó thuê lại tài sản để sử dụng và như vậy sẽ có thêm nguồn tài chính để đáp ứng nhu cầu vốn lưu động Đôi lúc các định chế tài chính cũng áp dụng phương thức tài trợ này như là một biện pháp giải quyết nợ quá hạn mà không phải dùng biện pháp thanh lý, tức là đề nghị tuyên bố phá sản doanh nghiệp khi lõm vào tỡnh trạng khú khăn tài chính Cần lưu ý rằng khi dựng phương thức này như là một biện pháp giải quyết nợ quá hạn các định chế tài chính cũn kốm theo cỏc biện phỏp khỏc như kiểm soát các khoản thu, chi về ngân quỹ, tư vấn trong quản trị kinh doanh, khuyến cáo về việc bán các tài sản chưa cần dùng, tham gia vào quản trị doanh nghiệp…

Phương thức tái thuê áp dụng trong hai trường hợp trên là sự chuyển hoá

từ cho vay ngắn hạn sang tài trợ trung và dài hạn Nhưng tại sao các định chế tài chính lại chấp nhận tài trợ trung và dài hạn hơn là cho vay ngắn hạn? Như phần

trên đó trỡnh bày, cho thuờ tài chớnh là kỹ thuật cấp tớn dụng ớt rủi ro, vỡ vậy định chế tài chính có thể sử dụng nó để thay thế cho vay ngắn hạn khi mà không cũn cách nào khác để giúp cho xí nghiệp có thể giải quyết được khó khăn về tài chính Nếu không giải quyết bằng cách này doanh nghiệp có thể lâm vào tỡnh trạng phỏ sản và trong trường hợp đó ngân hàng có thể bị thiệt hại lớn hơn.

Hỡnh 3: Mụ hỡnh tỏi cho thuờ

1b Bên đi thuê và bên cho thuê ký hợp đồng cho thuê

2a Doanh nghiệp lập thủ tục chuyển giao quyền sở hữu cho công ty

2b Ngân hàng lập thủ tục chuyển giao quyền sử dụng cho doanh nghiệp được phép sử dụng tài sản

2c Ngõn hàng trả tiền mua tài sản cho doanh nghiệp Nếu là biện phỏp giải quyết nợ quỏ hạn thỡ khoản thanh toỏn này được thu hồi khoản nợ quá hạn

3 Theo định kỳ doanh nghiệp thanh toán tiền thuê cho công ty

1.3.2.2- Cho thuê hợp tác (leveraged lease)

Cho thuê hợp tác là phương thức đặc biệt biến tướng từ hai loại cho thuê

cơ bản nói trên Trong cho thuê hợp tác, bên cho thuê đó vay phần lớn vốn từ cỏc ngõn hàng hoặc từ cỏc định chế tài chính khác để mua tài sản cho thuê Đối với tài sản thuê có giá trị lớn, một bên cho thuê không đủ vốn để tài trợ hoặc sợ rủi ro vỡ tập trung vốn quỏ lớn vào một khỏch hàng Trong trường hợp này, một hoặc một số bên cho thuê hợp tác với một hoặc nhiều bên cho vay khác để cùng tài trợ Tuy nhiên, hỡnh thức hợp tỏc này khụng phải là phương thức cùng tài trợ mà bên cho thuê vẫn là trái chủ trong quan hệ cho thuê hay nói cách khác, vốn tài trợ trong phương thức này bao gồm hai phần, một phần là vốn của bản thân bên cho thuê và một phần là vốn vay được cung cấp từ các bên cho vay

Thông thường, bên cho vay bao gồm: các ngân hàng, công ty bảo hiểm, quỹ đầu tư Cũn bờn cho thuờ là cỏc công ty cho thuê tài chính và các tổ chức

Bên cho thuê

(công ty cho thuê tài

chính)

Bên đi thuê(doanh nghiệp)

khác hợp tác với công ty cho thuê Trong trường hợp có nhiều bên cho thuê thỡ

họ cú thể uỷ thỏc cho một tổ chức để ký kết các hợp đồng và quản lý vốn; nếu

cú nhiều bờn cho vay cũng cú thể làm tương tự

Đối với các hợp đồng thuê có giá trị lớn và phức tạp, bên cho thuê và bên cho vay cùng uỷ thác cho một tổ chức tài chính đứng ra đảm nhiệm các công việc và bên này được gọi là bên thụ uỷ trọn gói Thông thường, bên thụ uỷ trọn gói là một công ty cho thuê tài chính độc lập hoặc một ngân hàng

Trong thời gian qua, Tổng công ty hàng không Việt Nam đó thực hiện một số hợp đồng theo phương thức cho thuê hợp tác với các tổ chức tài chính nước ngoài Ví dụ: Năm 1989, Hóng hàng khụng Việt Nam đó thuờ hai mỏy bay hành khỏch ATR 72 của Công ty Stock Leasing LTD và công ty này lại được các ngân hàng của Pháp cho vay để thực hiện hợp đồng cho thuê này với Hóng hàng khụng Việt Nam

1d

1a bên cho thuê và bên đi thuê ký hợp đồng cho thuê

1b bờn cho thuờ và bờn cung cấp ký hợp đồng mua tài sản

1c bên cho thuê và bên đi vay ký hợp đồng tín dụng

1d bên cung cấp và bên đi thuê ký hợp đồng bảo hành và bảo dưỡng tài sản2a bên cung cấp lập thủ tục chuyển giao quyền sở hữu cho bên thuê

2b bờn cho thuờ thanh toỏn tiền mua tài sản bằng một phần vốn của mỡnh và một phần vốn đi vay

2c bên cho thuê lập thủ tục chuyển giao quyền sử dụng cho bên đi thuê

2d bên cung cấp chuyển giao tài sản cho bên đi thuê

3a bên đi thuê thanh toán tiền thuê theo định kỳ

3b bên cho thuê thanh toán tiền thuê cho bên cho vay

Trong cho thuê hợp tác, vốn vay thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng

số tiền tài trợ, khoảng 60% - 80% và khoảng cho vay được bảo đảm bằng chính tài sản cho thuê và cam kết chuyển nhượng hợp đồng cho thuê và các khoảng tiền thuê

1.3.2.3- Cho thuê giáp lưng (under lease)

Bên cho thuê (leasor)

Bên cho vay

(lender)

Bên đi thuê (leasee)Bên cung cấp

(supplier)

Mặc dù cho thuê có thể tài trợ được cho cả những doanh nghiệp mà ngân hàng hoặc công ty tài chính chưa có độ tin cậy cao, nhưng không có nghĩa

là tài trợ cho bất cứ ai Vỡ vậy, trong nhiều trường hợp người cần tài sản muốn

đi thuê nhưng không thể thực hiện trực tiếp từ những bờn cho thuờ chuyờn nghiệp Lý do cú thể rất nhiều, cú thể là người đó đó khụng thực hiện những hợp đồng kinh tế trong quá khứ (hợp đồng tín dụng hoặc hợp đồng thu mua), có thể là hoạt động yếu kém theo cách đánh giá của các tổ chức tài chính, hoặc đơn giản là vỡ doanh nghiệp đó chưa được bên cho thuê biết đến, như những công ty cho thuê nước ngoài họ chỉ chấp nhận tài trợ cho những công ty lớn của Việt Nam Trong những trường hợp như vậy đũi hỏi phải ỏp dụng phương thức cho thuê giáp lưng

Cho thuê giáp lưng là phương thức mà trong đó, thông qua sự đồng ý của bờn cho thuờ, bờn đi thuê thứ nhất cho bên đi thuê thứ hai thuê lại tài sản

đó Trên thực tế, thực chất bên đi thuê thứ nhất chỉ là bên trung gian giữa bên

cho thuê và bên đi thuê thứ hai, nhưng về mặt pháp lý thỡ bờn đi thuê thứ nhất phải chịu trách nhiệm về việc thực hiện hợp đồng với bên cho thuê Với phương thức thuê này, mặc dù doanh nghiệp không đủ điều kiện để trực tiếp thuê với bên cho thuê, vẫn thuê được tài sản để sử dụng cho kinh doanh

Hỡnh 5: Mụ hỡnh cho thuờ giỏp lưng

3b 1a 2

3a

1b

1a bên cho thuê và bên đi thuê thứ nhất ký hợp đồng cho thuê

1b bên đi thuê thứ nhất và bên đi thuê thứ hai ký hợp đồng cho thuê

2 bên cho thuê hoặc bên cung cấp chuyển giao tài sản cho bên đi thuê thứ hai3a bên đi thuê thứ hai trả tiền thuê cho bên đi thuê thứ nhất

3b bên đi thuê thứ nhất trả tiền thuê cho bên cho thuê

Cần lưu ý rằng, tiền thuờ mà bờn đi thuê thứ hai phải trả thường cao hơn tiền thuê mà bên đi thuê thứ nhất trả cho bên cho thuê Phần chênh lệch giữa hai khoảng tiền thuê đó bên đi thuê thứ nhất được hưởng, coi như là hoa hồng trách nhiệm Ngoài ra, cho thuê giáp lưng cũng áp dụng trong trường hợp bên đi thuê thứ nhất đó thuờ tài sản và sử dụng tài sản đó nhưng sau đó không cú nhu cầu

sử dụng thỡ cú thuờ cho bờn khỏc thuờ lại với sự đồng ý của bên cho thuê

1.4 lợi ích của cho thuê tài chính

Một trong những nguyên nhân thúc đẩy hoạt động cho thuê tài chính phát triển mạnh mẽ trên thế giới, nhất là đối với các nền kinh tế đang phát triển là do

Bên cho thuê

Bên đi thuê thứ 2Bên đi thuê thứ 1

những lợi ích mà chúng đem lại cho nền kinh tế nói chung và cho các bên tham gia vào hỡnh thức này.

1.4.1 đối với nền kinh tế

1.4.1.1 Cho thuê tài chính góp phần thu hút vốn đầu tư cho nền kinh tế

Do tính chất của hoạt động cho thuê tài chính có mức độ rủi ro thấp, phạm vi tài trợ rộng rói hơn các hỡnh thức tớn dụng khỏc,… nờn cho thuờ tài chớnh cú thể khuyến khớch cỏc thành phần kinh tế, cỏ nhõn và nhất là cỏc định chế tài chính đầu tư vốn để kinh doanh Do đó, hoạt động cho thuê đó huy động được những nguồn vốn cũn nhàn rỗi trong nội bộ nền kinh tế thậm chớ thu hỳt vốn từ cỏc lĩnh vực đầu tư khác

Mặt khác, trong điều kiện giao lưu quốc tế ngày nay, cho thuê tài chính góp phần giúp các quốc gia thu hút các nguồn vốn quốc tế cho nền kinh tế thông qua các loại máy móc thiết bị cho thuê mà quốc gia đó nhận được Đồng thời, hỡnh thức thu hỳt vốn đầu tư nước ngoài này không làm tăng khoản nợ nước

ngoài của quốc gia nhận được thiết bị cho thuê (theo quy định của Quỹ tiền tệ

quốc tế IMF).

Đối với các nền kinh tế đang phát triển, cho thuê tài chính càng phát huy tác dụng mạnh mẽ bởi việc tích luỹ vốn của các nền kinh tế này thường rất khó khăn, do các doanh nghiệp đều thuộc loại vừa và nhỏ, thu nhập quốc dân thấp, hiệu quả của nền kinh tế thấp nên hoạt động này có thể thu hút vốn quốc tế giúp các doanh nghiệp hiện đại hoá sản xuất, gia tăng công suất, hiệu quả, tạo điều kiện cho nền kinh tế phát triển

1.4.1.2.Cho thuê tài chính góp phần thúc đẩy đổi mới công nghệ, thiết bị, cải tiến khoa học kỹ thuật

Thông qua hoạt động tài trợ cho thuê, các loại máy móc, thiết bị có trỡnh độ công nghệ tiên tiến được đưa vào các doanh nghiệp, góp phần nâng cao trỡnh độ công nghệ của nền sản xuất trong những điều kiện có khó khăn về vốn đầu tư Ngay cả đối với các nền kinh tế phát triển cao như Mỹ, Nhật, Pháp, v.v… cho thuê tài chính vẫn phát huy tác dụng cập nhật hoá công nghệ hiện đại cho nền kinh tế

Đối với các quốc gia chậm phát triển nếu có những biện pháp đúng đắn, đồng bộ và toàn diện… thỡ tỏc dụng của nú cũn mạnh mẽ hơn nhiều Nhất là trong thời đại bùng nổ công nghệ ngày nay, việc đầu tư công nghệ hiện đại một cách kịp thời, nhanh chóng đối với các nền kinh tế chậm phát triển gặp rất nhiều khó khăn Nếu có chính sách đúng đắn, hoạt động tài trợ cho thuê có thể đáp ứng được nhu cầu đổi mới công nghệ nhanh chóng

Song mặt khác, trờn bỡnh diện vĩ mụ cũng cần cú chớnh sỏch quản lý

chặt chẽ, biện phỏp khoa học để khắc phục những mặt trái của hoạt động cho thuê tài chính, nhất là đối với các quốc gia chậm phát triển Do thông tin thiếu, trỡnh độ quản lý yếu, luật pháp không rừ ràng…, và nhất là trong xu hướng các nước phát triển đang muốn chuyển giao công nghệ lỗi thời gây ô nhiễm môi trường, hao tốn nguyên liệu, sử dụng nhiều lao động, điều kiện an toàn không đảm bảo, sản xuất ra sản phẩm có chất lượng kém, v.v… sang các quốc gia đang

phát triển Do đó, nếu không có chiến lược chính sách công nghiệp hoá - hiện đại hoá đúng đắn, khoa học; hoạt động tài trợ cho thuờ sẽ “gúp phần” gõy lóng phớ nguồn ngoại tệ hiếm hoi của quốc gia, biến đất nước thành “bói rỏc thiết bị cụng nghiệp”.

1.4.2 đối với người cho thuê

Những tính chất riêng biệt của hoạt động tài trợ thuê mua mang lại nhiều thuận lợi và lợi ích cho các nhà tài trợ so với cỏc hỡnh thức tài trợ khỏc

1.4.2.1 Tài trợ cho thuờ là hỡnh thức tài trợ cú mức độ an toàn cao

Do quyền sở hữu tài sản cho thuê mua vẫn thuộc người cho thuê nên họ

có quyền kiểm tra, giám sát việc sử dụng tài sản Nếu có những biểu hiện đe doạ

sự an toàn cho giao dịch thuê mua đó, người cho thuê có thể thu hồi tài sản ngay lập tức Nhờ vậy, họ có thể tránh được những thiệt hại, mất vốn tài trợ Trong khi đó, đối với nhiều hỡnh thức tài trợ khỏc, người tài trợ khó có thể thực hiện được các biện pháp này

Khi tiến hành tài trợ cho thuê sẽ đảm bảo cho khoản tiền tài trợ được sử dụng đúng mục đích mà người được tài trợ yêu cầu Nhờ vậy, đảm bảo khả năng trả nợ của người vay Do tài trợ bằng tài sản hiện vật nên hạn chế được ảnh hưởng của lạm phát, không làm giảm dần khoản vốn tài trợ

Tài trợ cho thuê giúp cho người thuê không bị khó khăn về khả năng thanh khoản do tiền thuê và vốn được thu hồi dựa trên hiệu quả hoạt động của tài sản

1.4.2.2 Phương thức cho thuê tài chính cho phép người cho thuê linh hoạt trong kinh doanh

Trong thời gian diễn ra giao dịch thuê mua, vốn tài trợ được thu hồi dần cho phép người cho thuê tái đầu tư chúng vào hoạt động kinh doanh sinh lợi và giữ vững được nhịp độ hoạt động Người cho thuê do tập trung vào lĩnh vực hẹp của họ nên có điều kiện đầu tư theo chiều sâu cả về kiến thức kinh tế kỹ thuật và

kỹ năng nghiệp vụ tín dụng Do đó có thể ngày càng nâng cao hiệu quả kinh doanh của họ

Song bên cạnh những lợi ích trên, mặt trái của tín dụng thuê mua đối

với người cho thuê cũng rất phức tạp nhất là hoạt động trong những môi trường kinh tế vĩ mô không thuận lợi Những quốc gia không có luật quy định rừ ràng

về quyền sở hữu hay khụng cú thị trường mua bỏn mỏy múc thiết bị cũ hoặc cỏc quy chế xuất nhập khẩu, thuế… chặt chẽ thỡ nguy cơ bị quốc hữu hoá, đọng vốn, mất vốn hoặc gây lỗ trong kinh doanh là điều rất dễ xảy ra

1.4.3 đối với người thuê

1.4.3.1 Người thuê có thể gia tăng năng lực sản xuất trong những điều kiện hạn chế về nguồn vốn đầu tư

Trong quỏ trỡnh kinh doanh, nhu cầu gia tăng công suất của doanh nghiệp có thể được đặt ra vào bất cứ lúc nào Việc đáp ứng các nhu cầu này đũi hỏi phải cú nguồn vốn tớch luỹ Trong khi đó, các doanh nghiệp - nhất là các

doanh nghiệp vừa và nhỏ - thường gặp rất nhiều khó khăn về nguồn vốn trung

và dài hạn và nếu đi vay theo các thể thức tín dụng thông thường lại thiếu tài sản thế chấp Thông qua thuê mua, các doanh nghiệp có thể từ tay không mà vẫn có thể có được máy móc, thiết bị phục vụ yêu cầu của sản xuất và sau một

số năm có thể có được một số tài sản tích luỹ nhất định

1.4.3.2 Hoạt động tài trợ cho thuê không ảnh hưởng bất lợi đối với các hệ

số kinh doanh của doanh nghiệp

Trừ Mỹ và Mexico có những điều kiện trong các đạo luật quy định phải hạch toán tài sản thuê mua vào Bảng tổng kết tài sản như một khoản vay nợ, hầu hết các quốc gia đều quy định phần tiền thuê trả cho người cho thuê được đưa vào phần giải trỡnh của Bảng tổng kết tài sản Như vậy, tài sản thuê mua được hạch toán ngoại bảng và được coi như một khoản nợ phát sinh trong năm tài chính Do đó, không làm thay đổi các hệ số phân tích tài chính của doanh nghiệp theo chiều hướng bất lợi

1.4.3.3 Những doanh nghiệp khụng thoả món cỏc yêu cầu vay vốn của các ngân hàng cũng có thể nhận được vốn tài trợ

Các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ hay những doanh nghiệp mới thành lập, chưa có uy tín với các ngân hàng thường rất khó thoả món cỏc điều kiện chống rủi ro nên thường bị các tổ chức này từ chối cho vay Trong khi đó, đặc thù của cho thuê tài chính là người cho thuê nắm quyền sở hữu pháp lý đối với tài sản và họ cú thể trực tiếp kiểm soỏt theo dừi việc sử dụng tài sản, tỡnh hỡnh kinh doanh của người thuê Do đó, các công

ty cho thuê tài chính có thể sẵn sàng thoả món nhu cầu đầu tư của khách hàng ngay cả khi vị thế tài chính, uy tín của họ có những hạn chế

Hơn nữa, do chuyên biệt kinh doanh thuê mua các loại tài sản thiết bị nên các công ty cho thuê tài chính thường có mạng lưới hoạt động rộng rói, cú trỡnh

độ chuyên sâu về thiết bị, công nghệ cao nên họ có thể cải tiến, điều chuyển các loại tài sản cho phù hợp với nhu cầu của khách hàng ở các khu vực thị trường khác nhau Bởi vậy, họ không quá bi quan khi một giao dịch tài trợ cho thuê bị

đổ vỡ như các ngân hàng nghi ngại bị "xù nợ"

1.4.3.4 Đi thuê tài sản có thể giúp doanh nghiệp đi thuê không bị đọng vốn trong tài sản cố định.

Thông qua nghiệp vụ bán và tái thuê, các doanh nghiệp có thể chuyển nguồn tài sản cố định thành tài sản lưu động hay chuyển dịch vốn đầu tư cho các dự án kinh doanh khác có hiệu quả cao hơn trong khi vẫn duy trỡ được hoạt động đầu tư hiện hành vỡ tài sản vẫn được tiếp tục sử dụng

Mặt khác, nếu doanh nghiệp muốn giành vốn tích luỹ cho kinh doanh

mà cú nhu cầu về thiết bị và tài sản thỡ vẫn cú thể thực hiện được thông qua thuê mua tài sản cố định

1.4.3.5 Đi thuê tài sản là phương thức rút ngắn thời gian triển khai đầu tư đáp ứng kịp thời các cơ hội kinh doanh.

So với các phương thức tăng vốn khác, tài trợ cho thuê có mức độ rủi ro thấp hơn nên các thủ tục và điều kiện tài trợ cũng đơn giản hơn Do người thuê

có thể tự tỡm kiếm nguồn cung ứng tài sản thiết bị, hay đàm phán, thoả thuận trước về hợp đồng mua bán thiết bị với nhà cung cấp, sau đó mới yêu cầu công

ty cho thuê tài chính tài trợ nên có thể cho phép người thuê rút ngắn thời gian tiến hành đầu tư thiết bị

Mặt khỏc, nếu thiết bị cho thuờ là tài sản của cụng ty cho thuờ tài chớnh thỡ cỏc thụng số kỹ thuật của thiết bị, cỏc ý kiến tư vấn cho những vấn đề phát sinh trong đầu tư được các công ty này đưa ra phục vụ khách hàng thường rất hữu ích Bởi ngày nay các công ty cho thuê tài chính hoạt động chuyên môn hoá sâu trong lĩnh vực tài sản cho thuê mua thường tổ chức cung ứng các loại thiết

bị theo phương thức khép kín Thiết bị thường gắn liền với phụ tùng, linh kiện,

kỹ năng quản trị, huấn luyện đào tạo thậm chí cả về kỹ thuật công nghệ, thị trường, sản phẩm cho khách hàng Do đó giúp người thuê nhanh chóng đáp ứng được các cơ hội kinh doanh

1.4.3.6 Đi thuê tài sản cho phép người thuê hiện đại hoá sản xuất theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ mới.

Trong điều kiện bùng nổ công nghệ hiện nay, việc thay đổi thiết bị, máy móc theo kịp đà phát triển của công nghệ mới, góp phần sản xuất ra những sản phẩm chất lượng cao, có sức cạnh tranh trên thị trường là một vấn đề đặt ra với bất cứ doanh nghiệp nào Nhưng đây cũng là một khó khăn đối với các doanh nghiệp, nhất là đối với các doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ ở các quốc gia đang phát triển đối với các doanh nghiệp phải tự xuất vốn hay vay vốn để đầu

tư Thông qua đi thuê, các doanh nghiệp có thể bán thiết bị cũ, nhập thiết bị mới hay nhận được lời khuyên nên áp dụng trỡnh độ công nghệ ở mức nào cho phù hợp với doanh nghiệp, thị trường và môi trường kinh tế vĩ mô Thông qua đi thuê, việc thay đổi công nghệ của doanh nghiệp diễn ra có ưu thế hơn các hỡnh thức tài trợ khỏc do đặc điểm của nó là thiết bị thuộc quyền sở hữu của người cho thuê nên mọi rủi ro về mặt phỏp lý và những rủi ro hao mũn vụ hỡnh đều thuộc về phía người cho thuê Người cho thuê thường phải sử dụng những khả năng chuyên biệt về nghiệp vụ thuê mua để khắc phục những rủi ro này

1.4.3.7 Đi thuê tài sản cho phép người thuê hoón thuế

Các khoản tiền thuê phải trả hàng năm được tính vào chi phí của doanh nghiệp Do đó, chúng làm giảm mức lợi nhuận của doanh nghiệp bằng chính những khoản chi phí đó Khoản chi phí này được nhân với tỷ lệ chiết khấu sau thuế của doanh nghiệp và nhân với lói suất cho vay của ngõn hàng, sẽ cho ta biết tỷ lệ tiết kiệm do hoón thuế bởi đi thuê tài sản đem lại cho doanh nghiệp, và doanh nghiệp có thể sử dụng khoản tiền hoàn thuế này đầu tư cho sản xuất mà không phải đi vay ngân hàng và không phải trả lói vay

Song bên cạnh đó, các doanh nghiệp đi thuê cũng có những bất lợi mà

cần phải xem xét, đo lường trước khi ra quyết định:

- Phí tài trợ thông qua cho thuê tài chính thường cao hơn mức lói suất cho vay của cỏc hớnh thức tài trợ vốn khỏc trờn cựng một thị trường vốn

- Ở giai đoạn cuối của thoả thuận thuê mua, dù đó trả gần đủ số tiền thuê nhưng người thuê vẫn chưa được quyền sử dụng tài sản vào mục đích khác

- Trong trường hợp hợp đồng có dự liệu quyền mua tài sản với giá tượng trưng bị phá vỡ, người thuê sẽ bị thiệt hại do mất quyền ưu tiên này, bởi trong phí thuê đó tớnh gộp cả phần tiền trả cho quyền chọn mua.

Tóm lại, phương thức giao dịch cho thuê tài chính diễn ra rất đa dạng,

phong phú tạo nên nhiều hỡnh thức rất phức tạp Cỏc hỡnh thức này đan xen vào nhau tạo ra những biến thể rất sinh động đũi hỏi cần được xem xét từ nhiều góc độ Việc nhận thức vai trũ của loại hỡnh tài trợ tớn dụng này và phõn tớch, phõn loại chỳng cú ý nghĩa rất to lớn cả về khoa học và thực tiễn, giỳp cho việc vận dụng vào thực tế sản xuất kinh doanh đem lại hiệu quả Đồng thời, bên cạnh những mặt tốt, có tác dụng thúc đẩy sản xuất phát triển cũng cần nhận thấy mặt trái của tín dụng thuê mua để có biện pháp hạn chế, phũng ngừa

1.5 thuế và hoạt động cho thuê tài chính

1.5.1 những quy định chung

Luật thuế của các quốc gia đều định nghĩa về cho thuê tài chính, tuy nhiên, trong định nghĩa này, mỗi quốc gia cũng có những tiêu chuẩn khác biệt tuỳ theo mục đích phát triển ngành kinh doanh thuê mua Điển hỡnh như Mỹ quy định trong luật thuế, thuê tài chính là những giao dịch thoả món 4 tiờu chuẩn sau:

- Thời hạn thuê không vượt quá 90% đời sống hữu ích của tài sản

- Người thuê không được quyền chọn mua hay gia hạn hợp đồng thuê mua với mức giá hời, mà phải mua hay tiếp tục thuê theo giá thị trường của tài sản tại thời điểm kết thúc hợp đồng

- Tiền thuờ phải hợp lý, đủ hoàn vốn đầu tư ban đầu và có thu nhập hợp lý cho người thuê

- Thời hạn thuê không quá 30 năm, nếu dài hơn 30 năm được coi là mua đứt

Trong khi đó, Cơ quan thuế quốc gia Nhật quy định cho thuê tài chính là những giao dịch thoả món 2 điều kiện:

- Thời hạn thuê phải được xác nhận cụ thể và tổng giá trị hiện giá tiền thuê chiếm 90% tổng giá trị tài trợ (tiền thuờ tài sản, thuế tài sản, tiền lói…)

- Cấm huỷ ngang hợp đồng thuê

Nhỡn chung, việc phõn loại cỏc giao dịch thuờ mua theo mục đích thuế

có ý nghĩa rất quan trọng, bởi đó là cơ sở để áp dụng các biểu thuế, những ưu đói cú liờn quan

1.5.2 các loại thuế đánh trên giao dịch cho thuê tài chính

1.5.2.1- Thuế trước bạ

Thuế trước bạ (có quốc gia coi là phí công chứng tài sản) thường do

người cho thuê chịu dù tài sản được đem ra cho thuê với bất cứ phương thức thuê mua nào Mức thuế dao động từ 0,03% đến 0,06% giá trị tài sản thuê

1.5.2.2- Thuế doanh thu

a Đối với người cho thuê

Hầu hết các quốc gia đều cho người cho thuê hưởng thuế doanh thu theo quy chế thuế tín dụng Do đó mức thuế doanh thu thấp hơn thuế của các ngành kinh doanh, chế tạo hay thương mại Việc áp dụng quy chế thuế tín dụng đối với các công ty cho thuê tài chính cho phép hoạt động tài trợ cho thuê có thể cạnh tranh bỡnh đẳng với các hỡnh thức tài trợ khác cho sản xuất

b Đối với người thuê

Trong các đạo luật khuyến khích đầu tư phát triển sản xuất, các quốc gia đều cho người thuê hưởng các ưu đói giảm thuế doanh thu trờn doanh số do tài sản thuờ tạo ra như các quy định ưu đói đầu tư đối với tài sản mua Các ưu đói đặc biệt áp dụng đối với các vùng, ngành cần khuyến khích đầu tư, hay khu chế xuất đều áp dụng đối với tài sản thuê

1.5.2.3- Thuế lợi tức

Đa số các quốc gia đều khuyến khích hoạt động tài trợ cho thuê bằng việc cho phép áp dụng mức khấu hao nhanh (accelerated depreciation) hơn tài sản mua Mức khấu hao này làm giảm lợi tức chịu thuế của doanh nghiệp thuê trong những năm đầu, song Nhà nước sẽ thu lại bằng lợi tức chịu thuế tăng nhanh trong những năm đó khấu hao hết giỏ trị của tài sản Quy chế này đem lại cho người thuê phần lợi nhuận hoón thuế

Thuế suất thuế lợi tức của các công ty cho thuê tài chính thường thấp hơn các hoạt động kinh doanh khác Chẳng hạn, thuế suất thuế lợi tức của các công ty cho thuê tài chính Trung Quốc là 30%, cộng 3% phụ thu của địa phương, trong khi đó, các công ty thương mại có thuế suất từ 50-55% Đối với những công ty cho thuê tài chính chuyên hoạt động trong các ngành, vùng cần khuyến khích đầu tư, các quốc gia đều cho hưởng các quy chế ưu đói

về thuế lợi tức Trường hợp các công ty cho thuê tài chính thường sử dụng lợi nhuận tái đầu tư vào tài sản cho thuê cũng được các quốc gia hoàn thuế lợi tức trên số lợi tức đó

1.5.2.4- Thuế xuất nhập khẩu

Nhiều quốc gia như Trung Quốc, Hàn Quốc… miễn thuế xuất nhập khẩu đối với những ngành sản xuất hàng xuất khẩu Trong khi những trường hợp khác, nếu tài sản thuê được tái xuất khi kết thúc hợp đồng thỡ đều được hoàn thuế XNK Tuy nhiên, các quốc gia phát triển như Nhật Bản, Mỹ, Anh… không cho các công ty cho thuê tài chính, hay người thuê trong nước hưởng quy chế này

1.5.2.5- Thuế chuyển lợi tức ra nước ngoài

Hầu hết các quốc gia đang phát triển đều có chính sách ưu đói đối với các nhà cho thuê nước ngoài, bởi bên cạnh các lợi ích thu hút vốn, chuyển giao công nghệ thỡ vốn đầu tư cho thuê mua không tính vào nợ quốc gia Do đó, mức thuế chuyển lợi tức ra nước ngoài ở một số nước như Trung Quốc chỉ ở mức 5%

1.5.2.6- Thuế chuyển tiền

Việc chuyển trả tiền thuê giữa người thuê nước ngoài cho người cho thuê trong nước cũng có thể bị đánh thuế Thuế suất được quy định tuỳ theo sự thương lượng giữa hai chính phủ và tuỳ theo chính sách ưu tiên phát triển kinh

tế của từng quốc gia Ví dụ, Nhật quy định thuế suất từ 15% -20% trên tiền thuê

do người thuê thuộc các nước NICs châu Á chuyển trả cho người cho thuê Nhật Bản Trong khi đó, Trung Quốc không áp dụng loại thuế này

Tóm lại, chính sách thuế áp dụng đối với giao dịch cho thuê ở mỗi quốc gia

có những khác biệt nhất định tuỳ theo những chính sách ưu đói, khuyến khớch đầu tư hay kích thích xuất khẩu Song nhỡn chung với mục đích thu hút nguồn vốn quốc tế, du nhập công nghệ mới thông qua hoạt động cho thuê tài chính, hay để tận dụng lợi thế vốn đầu tư bên ngoài vào thuê mua không được tính vào khoản nợ quốc gia nên hầu hết các quốc gia đang phát triển đều có nhiều ưu đói

về thuế đối với các giao dịch thuê mua

2 HOạT Động tài trợ cho thuê tại các công ty cho thuê tài chính

2.1 Nội dung và đặc điểm của hoạt động tài trợ cho thuê

2.1.1 nội dung của hoạt động tài trợ cho thuê

Theo điều 16 - chương III - Nghị định số 16/2001/NĐ-CP của Chính phủ, ngày 02/05/2001, hoạt động nghiệp vụ tài trợ cho thuê của công ty cho thuê tài

chính gồm:

- Cho thuê tài chính

- Mua và cho thuờ lại theo hỡnh thức cho thuờ tài chớnh Theo hỡnh thức này, cụng ty cho thuờ tài chớnh mua lại mỏy múc, thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản thuộc sở hữu của bên thuê và cho bên thuê thuê lại chính các tài sản đó để tiếp tục sử dụng phục vụ cho hoạt động của mỡnh

- Tư vấn cho khách hàng về những vấn đề có liên quan đến nghiệp vụ cho thuê tài chính

- Thực hiện cỏc dịch vụ uỷ thỏc, quản lý tài sản và bảo lónh liờn quan đến hoạt động cho thuê tài chính

- Các hoạt động khác khi được Ngân hàng Nhà nước cho phép

2.1.2 đặc điểm của hoạt động tài trợ cho thuê

Theo Thông tư số 08/2001/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, ngày 06/09/2001, hoạt động tài trợ cho thuê của công ty cho thuê tài chính

(CTTC) có những đặc điểm sau:

- Đồng tiền sử dụng trong giao dịch CTTC: là Đồng Việt Nam Đối với

các giao dịch được thực hiện bằng ngoại tệ, công ty CTTC phải thực hiện đúng với các quy định hiện hành về quản lý ngoại hối như trong trường hợp cho vay bằng ngoại tệ và hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước

- Lói suất cho thuờ tài chớnh: đối với lói suất cho thuờ bằng Đồng Việt

Nam, công ty CTTC ấn định trên cơ sở mức lói suất cho vay cơ bản và biên độ

do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định từng thời kỳ và các chi phí khác

có liên quan Đối với lói suất cho thuờ bằng đồng ngoại tệ, công ty CTTC ấn định trên cơ sở lói suất thị trường quốc tế và cung cầu vốn tín dụng bằng ngoại

tệ trong nước và chi phí khác có liên quan

- Giới hạn cho thuê tài chính đối với một khách hàng:

• Tổng dư nợ CTTC đối với một khách hàng không được vượt quá 30% vốn tự

có của công ty CTTC, trừ trường hợp đối với các khoản CTTC từ các nguồn uỷ thác của Chính phủ, của các tổ chức, cá nhân hoặc khách hàng thuê là tổ chức tín dụng

• Trường hợp nhu cầu thuê của một khách hàng vượt quá 30% vốn tự có của công ty CTTC hoặc khách hàng có nhu cầu thuê nhiều nguồn thỡ cụng ty CTTC được cho thuê hợp vốn theo quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước

• Trong trường hợp đặc biệt, đối với các dự án trọng điểm của Nhà nước mà khả nằng hợp vốn của các công ty CTTC chưa đáp ứng được yêu cầu thuê tài chính của một khách hàng thỡ tổng dư nợ CTTC tối đa đối với từng trường hợp cụ thể

do Thủ tướng Chính phủ quyết định

- Công ty CTTC không được cho thuờ tài chớnh và chấp nhận nhận bảo

lónh với cỏc đối tượng sau:

• Thành viên của Hội đồng quản trị, thành viên Ban kiểm soát, Tổng giám đốc (Giám đốc), Phó Tổng giám đốc (Phó Giám đốc) của Công ty cho thuê tài chính;

• Người thẩm định, xét duyệt cho thuê tài chính;

• Bố, mẹ, vợ, chồng, con của thành viên Hội đồng quản trị, thành viên ban kiểm soát, Tổng giám đốc (Giám đốc), Phó Tổng giám đốc (Phó Giám đốc)

- Công ty cho thuê tài chính không được CTTC với những điều kiện ưu đói

và tổng dư nợ CTTC không được vượt quá 5% vốn tự có của công ty đối với

các đối tượng sau:

• Tổ chức kiểm toán, Kiểm toán viên đang kiểm toán tại công ty CTTC, Kế toán trưởng, thanh tra viên;

• Các cổ đông lớn của công ty cho thuê tài chính;

• Doanh nghiệp có một trong những đối tượng quy định ở mục trên sở hữu trên 10% vốn điều lệ của doanh nghiệp đó

2.2 quy trình tiến hành một giao dịch tài trợ cho thuê

Giao dịch tài trợ cho thuê dù thuộc bất cứ phương thức giao dịch hay hỡnh thức hợp đồng nào cũng đều được tiến hành theo một trỡnh tự mang tớnh phổ biến Quy trỡnh này bao gồm cỏc bước:

Doanh nghiệp có nhu cầu về một loại tài sản hay máy móc thiết bị nào đó tiến hành tính toán, lập dự án đầu tư hay luận chứng kinh tế kỹ thuật và thẩm định tính khả thi của dự án Sau đó, doanh nghiệp tỡm nhà cung cấp thớch hợp

để tiến hành tỡm hiểu về đặc tính của tài sản, thiết bị hay giá cả… rồi tỡm đến công ty cho thuê tài chính xin tài trợ Trong trường hợp doanh nghiệp không có điều kiện thuận lợi để thực hiện những công việc này, họ có thể tỡm đến một công ty cho thuê tài chính đề nghị được tài trợ và cung cấp cho công ty cho thuê tài chính những thông tin cần thiết như dự án đầu tư chứng minh nhu cầu tài trợ

và khả năng thanh toán, Bảng tổng kết tài sản, Bảng phõn tớch tỡnh hỡnh tài chớnh, cỏc bảng bỏo cỏo lời - lỗ trong những năm gần nhất đó được kiểm toán

Công ty cho thuê tài chính sẽ tiến hành nghiên cứu các thông tin, tài liệu

mà khách hàng cung cấp hoặc có thể thu nhập bổ sung những chi tiết cần thiết

để đánh giá, phân loại khách hàng, xếp hạng tín dụng theo các tiêu chuẩn chống rủi ro, sau đó quyết định có đồng ý tài trợ hoặc từ chối Nếu tài trợ thỡ ỏp dụng cỏc biện phỏp ràng buộc như thế nào về hợp đồng, khấu hao, thanh toán …

Quy trỡnh xột duyệt này thường được tiến hành theo hai bước:

Bước 1: Thẩm định, phân loại khách hàng Bước 2: Lựa chọn hỡnh thức tài trợ, biện phỏp chống rủi ro thớch hợp

2.2.1.1- Thẩm định và phân loại khách hàng

Trong điều kiện hiện nay, việc điện toán hoá các loại hoạt động xét duyệt tài trợ là rất cần thiết, mặt khác các định chế tài chính đều thiết lập mạng lưới thông tin chống rủi ro trong nội bộ hệ thống Do đó, các công ty cho thuê tài chính thường lập một bảng tiêu chuẩn để chấm điểm, phân loại khách hàng nhằm hỗ trợ cho việc ra quyết định tài trợ được khách quan, chính xác và nhanh chóng Các thông tin để thẩm định được tập trung vào các tiêu thức sau:

• Thông tin về người lónh đạo doanh nghiệp được xét tài trợ

1 Tỡnh trạng sức khoẻ rất tốt = 1 bỡnh thường = 0.5 yếu = 0.1

3 học vấn trên đại học = 1 đại học = 0.5 khác = 0.1

4 thái độ với các món nợ rất sũng phẳng = 1 chấp nhận được = 0.5 khụng sũng phẳng = 0

5 Khả năng đảm đương chức vụ lâu dài và tốt rất tốt = 1 trung bỡnh = 0.5 yếu = 0

6 uy tín trong và ngoài doanh nghiệp rất tốt = 1 được = 0.5 không có uy tín = 0

7 khả năng quyết đoán chính xác = 1quyết đoán cẩn thận hơi chậm = 0.5 chậm chạp = 0.1

8 Tư cách đạo đức trung thực = 1 chấp nhận được = 0.5 không thể tin tưởng = 0

Tính khả thi của dự án

Tính khả thi của dự án Điểm Loại

- Có tính khả thi cao ≥ 9 1

- Khá khả thi ≥ 7 2

- Có thể chấp nhận ≥ 5 3

- Không có tính khả thi < 5 4

• Tỷ số luân chuyển tài sản cố định của doanh nghiệp (lần) RLCTSCĐ = doanh thu tiêu thụ

tổng giá trị tài sản cố định * Trung bỡnh ngành cụng nghiệp > 5 lần • Tỷ số luân chuyển tài sản của doanh nghiệp (lần) RLCTS = doanh thu tiêu thụ

toàn bộ tài sản * Trung bỡnh ngành cụng nghiệp > 2 lần • Hệ số thanh toán nhanh (lần) Rq = tài sản lưu động – tài sản tồn kho nợ ngắn hạn * Trung bỡnh ngành cụng nghiệp: 1 lần • Tỷ số nợ / vốn (lần) RD = tổng nợ nợ ngắn hạn * Trung bỡnh ngành cụng nghiệp: 1 lần

• Hệ số luân chuyển tài sản lưu động (lần) RC = tài sản lưu động nợ ngắn hạn * Trung bỡnh ngành cụng nghiệp: 2,5 lần • Tỷ số lợi nhuận / vốn (%) RIC = lợi nhuận rũng sau thuế

nợ ngắn hạn

* Trung bỡnh ngành cụng nghiệp: 10%

• Hệ số lợi nhuận / doanh thu (%)

RI = lợi nhuận rũng sau thuế