Hoạt động tài trợ cho thuê tại các công ty cho thuê tài chính ở VIệt Nam hiện nay 1. bối cảnh ra đời của hoạt động tài trợ cho thuê tại các công ty cho thuê tài chính ở Việt nam Để hiểu rừ bối cảnh ra đời của hoạt động tài trợ cho thuê tại các công ty cho thuê tài chính thỡ trong phần này, chỳng ta cần nhỡn nhận trờn gúc độ tỡnh hỡnh kinh tế - xó hội Việt Nam trong những năm đầu thập kỷ 90. Sự nghiệp đổi mới, chuyển đổi nền kinh tế từ cơ chế kế hoạch hoá tập trung bao cấp sang cơ chế thị trường của Việt Nam đó và đang được xúc tiến rất mạnh mẽ. Quá trỡnh tỏi cấu trỳc nền kinh tế được tiến hành đồng thời với quá trỡnh Cụng nghiệp hoá - Hiện đại hoá. Áp lực đũi hỏi phải cú sự tăng trưởng kinh tế với tốc độ cao phát sinh từ nhiều phía: nguy cơ tụt hậu, tỷ lệ gia tăng dân số cao, nạn thất nghiệp trầm trọng… Để tránh khỏi nguy cơ tụt hậu, phải tạo ra những bước chuyển biến mạnh mẽ về năng suất, chất lượng, hiệu quả trong sản xuất để trong khoảng thời gian 15 - 20 năm, biến nền kinh tế nước ta cơ bản thành một nền kinh tế có trỡnh độ công nghiệp hiện đại so với thế giới, đồng thời, nâng cao mức sống của nhân dân và tạo đà cho những bước phát triển bền vững tiếp theo. 1.1. tình hình cạnh tranh thông qua chất lượng sản phẩm đặt ra yêu cầu phải đổi mới máy móc thiết bị Trong suốt những năm nền kinh tế nước ta vận hành trong cơ chế kế hoạch hoá tập trung bao cấp, trên thị trường không tồn tại sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp. Bởi doanh nghiệp sản xuất sản phẩm gỡ, số lượng bao nhiêu, giá cả, nguyên vật liệu, hạch toán của doanh nghiệp đều do cơ quan kế hoạch của nhà nước chỉ đạo. Khối cầu tiêu dùng vượt quá sức cung của các doanh nghiệp, cùng với cơ chế giá bao cấp bán theo kiểu “bán như cho, mua như xin” dẫn tới các doanh nghiệp sản xuất ra bao nhiêu, chất lượng tốt hay xấu cũng đều được giao nộp hay tiêu thụ hết… Nhưng tỡnh hỡnh trờn đó thật sự chấm dứt vào những năm 90, khi mà nền kinh tế nước ta đó cú một thị trường hàng hoá, nguyên liệu… khá tự do và thống nhất. Áp lực cạnh tranh bắt đầu đè nặng lên các doanh nghiệp. Hàng hoá xuất ra có chất lượng thấp, giá cả không phù hợp đều được trả về kho của doanh nghiệp để nằm chờ…Bởi bên cạnh những thay đổi về nhu cầu của người tiêu dùng thỡ sự kiện hàng hoỏ nước ngoài được nhập vào nước ta dù bằng con đường nào cũng thực sự thách thức hàng hoá nội địa. Chẳng hạn như ngành giấy Việt Nam, theo tính toán thỡ mức cung trong nước về giấy chỉ đạt trên dưới 0,8 kg/người/năm, trong khi đó chỉ tiêu này ở Thụy Điển là trên 27kg/người/năm hay một số quốc gia trong khu vực như Thái Lan, Malayxia, Inđônêxia cũng đạt mức > 10 kg/người/năm. Trước năm 1990, giấy nội địa cụ thể là giấy được sản xuất tại 3 nhà máy lớn nhất nước là Nhà máy giấy Bói Bằng, Nhà mỏy giấy Tõn Mai, Nhà mỏy giấy Đồng Nai (COGIDO) dù đen, bở, mặt giấy không mịn và mức giá khá cao vẫn được tiêu thụ hết. Nhưng từ năm 1991 đến 1994 hầu như năm nào các nhà máy này cũng phải ngưng sản xuất để làm “vệ sinh công nghiệp” từ 1-2 tháng, thậm chí năm 1993 Nhà máy giấy Đồng Nai đó phải cho cụng nhõn nghỉ việc 6 thỏng hưởng 70% lương thời gian. Nguyên nhân là do giấy trong nước sản xuất có chất lượng thấp hơn giấy ngoại nhưng giá lại cao hơn nên có những thời kỳ các nhà máy này đó tồn kho tới 15.000 tấn giấy, trị giỏ hàng trăm tỷ đồng, dẫn tới phải trả lói vay mỗi thỏng 2 – 3 tỷ VND. Trong ba nhà máy lớn nhất ngành giấy nước ta này chỉ có nhà máy giấy Bói Bằng là nhập thiết bị toàn bộ của Thụy Điển, có trỡnh độ công nghệ cuối thập kỷ 70 và dây chuyền mở rộng của nhà máy giấy Tân Mai là công nghệ do hóng SOGEE – Phỏp lắp rỏp, thiết bị được chế tạo vào 1980, 1981 là chủ yếu. Cũn hầu hết thiết bị của cụng ty COGIDO đều là công nghệ của những năm 60-70 mà các dây chuyền này đều thuộc trỡnh độ công nghệ trung bỡnh của thế giới. Thiết bị cũ kỹ, công nghệ lạc hậu, công suất nhỏ, chất lượng sản phẩm kém, tốn nhiều lao động, lóng phớ nguyờn nhiờn vật liệu, mức độ gây ô nhiễm môi trường cao, cùng với trỡnh độ quản lý chưa tốt là những nguyên nhân khiến công ty COGIDO và công ty giấy Tân Mai có những thời kỳ phải hoạt động cầm chừng hay thậm chí ngưng sản xuất. Nhu cầu về vốn để đổi mới thiết bị, hiện đại hoá công nghệ, nâng cao công suất của ngành giấy là rất cấp bách nhưng sau nhiều năm, nhiều phái đoàn của ngành đi nước ngoài và nhiều phái đoàn của Thụy Điển, Nhật Bản, Đài Loan, Pháp… vào nước ta tiến hành thương lượng đàm phán vẫn chưa có kết quả… Nguyên nhân là do tính chất đặc thù hoạt động của ngành đũi hỏi tớnh đồng bộ của dây chuyền và trỡnh độ tự động hoá trong sản xuất, xử lý ô nhiễm ngày càng cao nên nguồn vốn đầu tư rất lớn, hàng triệu USD. Nhu cầu vốn này vượt quá khả năng của ngành. Vào những năm sau đó, mặc dù có những bước chuyển biến đáng kể trong ngành giấy, đa dạng về chủng loại và chất lượng nâng cao hơn, song hiện tượng khan hiếm giấy đang diễn ra và giá giấy khá cao so với vài năm trước đây. Nhưng đó chỉ là hiện tượng do các biện pháp cấm nhập hoặc nõng mức thuế nhập khẩu giấy của Chớnh phủ tạo ra. Rừ ràng là muốn tồn tại và giữ vững thị trường nội địa, cạnh tranh được với các nhà máy giấy Việt Nam phải tiến hành đầu tư thiết bị, trang bị các loại công nghệ hiện đại, cải tiến quản trị, kinh doanh và nâng cao chất lượng sản phẩm. Qua trường hợp điển hỡnh trờn, chỳng ta cú thể thấy để đứng vững trên thị trường, sản phẩm của các công ty rất cần phải được đảm bảo về chất lượng và có giá cả hợp lý. Bởi khi nền kinh tế thị trường phát triển hoàn chỉnh, chất lượng sản phẩm sẽ trở thành tiêu chuẩn số 1 sẽ đảm bảo cho sự tồn tại của doanh nghiệp như sản phẩm của công ty Nhật đó cho thấy điều này. Do đó nhu cầu đổi mới thiết bị, hiện đại hoá công nghệ đang ngày càng trở thành những nhu cầu bức xúc đối với nhà sản xuất Việt Nam. 1.2. Tính cấp bách của nhu cầu đổi mới công nghệ Quy mụ tài sản, mỏy múc thiết bị của doanh nghiệp là một yếu tố gắn liền với trỡnh độ công nghệ của nó. Nhưng trên một phương diện nào đó, hai phạm trù này có ý nghĩa và tỏc dụng khỏc nhau. Tăng cường mua sắm, bổ sung tài sản, máy móc làm tăng quy mô của doanh nghiệp. Cũn đổi mới, trang bị công nghệ hiện đại (đầu tư chiều sâu) là hiện đại hoá sản xuất của doanh nghiệp. Thực trạng công nghệ Việt Nam là vấn đề nhức nhối, làm đau đầu các nhà hoạch định chính sách phát triển công nghệ, hiện đại hoá nền kinh tế đất nước. Biểu đồ sau sẽ chứng minh cho điều này. Biểu đồ 1: Trỡnh độ công nghệ chính đang dùng so với thế giới Trong những năm trở lại đây, hầu hết máy móc thiết bị dùng trong kinh doanh đều quá cũ. Tỷ lệ hao mũn bỡnh quõn chung trờn cả nước là 59,3%, trong khi đó mức khấu hao tính theo quy định của Nhà nước ta rất thấp 1 . Ví dụ: Quyết định 507 của Bộ tài chính quy định mức khấu hao cơ bản của một máy vi tính là 6%/năm, máy tiện 7%/năm, máy mài 9%/năm. Qua kiểm tra, đánh giá của Tổng Cục thống kê trong các ngành công nghiệp sản xuất, chế tạo thỡ 62% mỏy múc thiết bị là máy cũ, lạc hậu, phần lớn được chế tạo từ thập kỷ 50, trỡnh độ công nghệ lạc hậu từ 6-8 thế hệ và tỷ lệ hao mũn hữu hỡnh và vụ hỡnh đều ở mức rất cao. Ngành Hao mũn hữu hỡnh (%) ngành Hao mũn vụ hỡnh (%) - CN luyện kim - CN thực phẩm - CN nhẹ 50 49 46 - giao thông vận tải - hoá chất - sành sứ - than 70 50 40 36 Bảng 1: Tỷ lệ hao mũn hữu hỡnh và hao mũn vụ hỡnh của một số ngành 2 Ở các nước khác, khi máy móc hao mũn chiếm khoảng 70% là phải thanh lý, cũn ở nước ta nếu áp dụng các chỉ tiêu này thỡ cú lẽ phải tiến hành thanh lý hàng loạt doanh nghiệp. 1 TS Đỗ Nguyên Khoát, “Có nên nộp toàn bộ khấu hao vào ngân sách Nhà nước không “, tạp chí Tài chính, 1993 2 Nguồn: Tổng cục Thống kê 1992 Vỡ vậy, vấn đề cần đặt ra đối với các doanh nghiệp ở tất cả các lĩnh vực phải biết cách tạo nguồn, tỡm vốn và mạnh dạn đầu tư để qua đó đảm bảo chất lượng thông qua thiết bị hiện đại, nguyên liệu hợp chuẩn quản trị điều hành tốt để giữ vững vị thế ở thị trường trong nước và tiến tới mở rộng thị trường xuất khẩu. 1.3. yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá nền kinh tế đòi hỏi phảI gia tăng nguồn vốn cho đầu tư, đổi mới thiết bị, công nghệ Chiến lược phát triển nền kinh tế thông qua công nghiệp hoá - hiện hoá được để ra với mục tiêu tăng gấp đôi thu nhập quốc dân bỡnh quõn đầu người đạt mức 450 – 500 USD/ người/ năm. Để đạt được mục tiêu này, chúng ta cần phải đầu tư cho nền kinh tế khoảng 45 tỷ USD và nền kinh tế phải đạt mức tăng trưởng cao, tốc độ tăng trưởng trung bỡnh trờn 8%/ năm. Do đó, vốn – công nghệ - máy móc - thiết bị… là những vấn đề rất được chú trọng, quan tâm của các doanh nghiệp và của các cấp chính quyền. Vốn đầu tư được huy động từ hai nguồn: trong nước và ngoài nước nhằm phục vụ cho các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng và các ngành sản xuất hàng xuất khẩu hoặc thay thế nhập khẩu. Đồng thời, chúng phải được sử dụng đạt hiệu quả cao bằng việc đầu tư vào các ngành kinh tế mũi nhọn có tác dụng thúc đẩy nền kinh tế phát triển hay những ngành có vũng quay vốn nhanh để không bị đọng vốn, tạo nhiều việc làm, cải thiện chất lượng sản phẩm, nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường trong và ngoài nước. Theo tính toán của các chuyên gia tài chính thuộc Viện phát triển quốc tế Harvard, để tăng được 1% thu nhập quốc dân thỡ lượng đầu tư phải tăng 3 - 4% GDP. Để đạt được mức tăng trưởng kinh tế hàng năm trên 8%/ năm, lượng vốn đưa vào đầu tư phải đạt tối thiểu 30% GDP. Để đạt được mục tiêu trên, mỗi năm chúng ta phải huy động được từ 4 – 5 tỷ USD cho đầu tư chia đều cho hai nguồn trong và ngoài nước. 1.3.1. nguồn vốn đầu tư trong nước Theo ước tính của các chuyên gia trong và ngoài nước, hiện nay nguồn vốn nhàn rỗi cũn nằm trong nhõn dõn lờn tới hàng chục tỷ USD. Trong khi đó, nhu cầu vốn cho đầu tư đổi mới máy móc, thiết bị của các nhà sản xuất lại không được đáp ứng. Sự bất cập này có những nguyên nhân từ sự hoạt động kém hữu hiệu của hệ thống các định chế tài chính và các chính sách huy động vốn cho nền kinh tế. Mặc dù đó cú sự điều chỉnh trong cơ chế lói suất song mức lói suất tài trợ ngắn hạn vẫn cao nờn cỏc doanh nghiệp đó cú xu hướng chuyển sang kinh doanh thương mại, dịch vụ hơn là đầu tư vào các lĩnh vực sản xuất. Bởi vỡ, tuy nguồn vốn này cú lói suất cao nhưng các nhà kinh doanh thương mại cũn cú thể chấp nhận được do các khoản lói vay ngắn hạn sẽ được hoàn trả bởi lợi nhuận của từng thương vụ và nếu là thương vụ xuất nhập khẩu thỡ nhà kinh doanh cú thể được hưởng lợi nhuận siêu ngạch từ sự lên giá của đồng VND. Trong khi đó, các doanh nghiệp muốn vay vốn trung và dài hạn thỡ khụng cú nguồn tài trợ, bởi chưa có ngân hàng nào huy động và cho vay vốn trung và dài hạn trong điều kiện nền kinh tế cũn nhiều yếu tố thiếu ổn định. Mặc dầu Nhà nước đó ban hành một số đạo luật nhằm khuyến khích đầu tư vào sản xuất, nhưng do các văn bản dưới luật cũn thiếu nờn cỏc ưu đói dành cho đầu tư vẫn chưa khuyến khích được các nhà sản xuất. Tỡnh hỡnh trờn dẫn tới tốc độ đầu tư chung vào sản xuất đang có chiều hướng giảm sút, xu hướng ‘bói đầu tư’ hay chuyển dịch vốn đầu tư đó xuất hiện. Bảng 2 trỡnh bày sự so sỏnh giữa lói suất cho vay ngắn hạn và mức lời của các doanh nghiệp để giải thích một trong những nguyên nhân dẫn đến tỡnh trạng này. Loại hỡnh doanh nghiệp Lói suất cho vay theo NHNN (%/năm) Lói suất cho vay theo thoả thuận (%/năm) Lói suất thực (đó trừ lạm phỏt - %/ năm) tỷ suất LNBQ (%/năm) Lói suất thực/ tỷ suất LNBQ (lần) DNNN DN ngoài quốc doanh 20.5 25.5 – 27 30 32.4 10.2 17.5 5.2 8 2 – 2.5 2 – 3 Bảng 2 3 : So sỏnh lói suất cho vay và tỷ suất lợi nhuận bỡnh quõn của DN Bảng 3 sẽ minh hoạ tỡnh hỡnh đầu tư trong khu vực các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong 4 năm từ 1992 đến 1994 cũng cho thấy tỡnh trạng giảm đầu tư trong các ngành công nghiệp Tiêu thức 1992 1993 1994 1995 (9 tháng đầu) * số lượng doanh nghiệp mới thành lập trong đó : -công nghiệp - thương mại dịch vụ - lĩnh vực khác * tổng vốn đăng ký (tỷ VND) * vốn đăng ký bỡnh quõn / doanh nghiệp (tỷ VND) * tỷ trọng đầu tư và công nghiệp(%) 737 291 320 266 965.5 1.3 39.4 1472 334 842 296 865.4 0.58 22.6 2149 208 1529 412 825.4 0.384 9.66 1342 117 1150 75 520 0.387 8.7 3 Nguồn: Ngân hàng Đầu tư và phát triển TP. HCM, 11-1995 Bảng 3 4 : tỷ trọng đầu tư của doanh nghiệp vừa và nhỏ khu vực TP. HCM Qua bảng 3, chúng ta thấy tuy hai năm 1993, 1994 số lượng các doanh nghiệp mới tăng song năm 1995 có chiều hướng giảm. Quy mô vốn đầu tư trong từng doanh nghiệp và tỷ trọng đầu tư vào các ngành công nghiệp ngày càng giảm sút trầm trọng. Trong khu vực các doanh nghiệp thuộc sở hữu Nhà nước, tỡnh hỡnh vốn đầu tư để đổi công nghệ cũng rất khó khăn, hầu như không doanh nghiệp nào được cấp đủ 30% vốn hoạt động ban đầu theo quy định. Đó vậy, số vốn được cấp đó ớt lại cũn bị tớnh gộp vào cả giỏ trị cỏc mỏy múc, thiết bị cũ kỹ, lạc hậu đang nằm chờ thanh lý, ‘bán không ai mua’ và ‘khụng biết sử dụng vào việc gỡ được’. Do đó, nhu cầu vay nợ ngắn hạn ở các ngân hàng để tài trợ cho tổng tài sản hoạt động của các doanh nghiệp ngày càng cao (tỷ lệ nợ/tổng tài sản ở nhiều DNNN lên tới 90% tức tỷ lệ nợ/vốn lên đến 9 lần) khiến gánh nặng nợ nần chồng chất và sau khi trả xong nợ, lói thỡ doanh nghiệp khụng cũn gỡ để tích luỹ cho chu kỳ sản xuất tiếp theo, để rồi lại phải tiếp tục đi vay ngắn hạn. Thực trạng tỡnh hỡnh vốn đầu tư cho hoạt động của các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần trong nền kinh tế đang là bài toán đũi hỏi cỏc ngành, cỏc cấp phải cú những biện phỏp kịp thời. Biện phỏp cấp thiết là phải nhanh chúng hỡnh thành một thị trường vốn trung và dài hạn để tài trợ cho nền công nghiệp, thị trường này bao gồm thị trường chứng khoán, thị trường thuê mua máy móc thiết bị… Tỡnh hỡnh trên có thể sẽ được giải quyết phần nào nếu thiết lập được một hệ thống các công ty tài trợ cho thuê hoạt động hữu hiệu. Các công ty này - với lợi thế chuyên biệt trong các lĩnh vực quen thuộc – không những tỡm nguồn tài trợ hay tự tài trợ cho cỏc doanh nghiệp mà cũn cú thể đưa ra những khuyến cáo, cung cấp các dịch vụ chuyển giao công nghệ, huấn luyện nhân viên, tư vấn quản trị, thiết lập kế hoạch sản xuất … giúp doanh nghiệp đầu tư chiều sâu phát triển sản xuất. Mặt khác, về lâu dài với nhu cầu vốn tài trợ phải đủ lớn để phát triển, mở rộng, các công ty này sẽ được cổ phần hoá hay được phép bán các trái phiếu trung và dài hạn để huy động vốn. Do đó, công ty cho thuê tài chính đó huy động vốn cho doanh nghiệp bằng việc biến các nguồn tài chính nhàn rỗi trong xó hội thành thiết bị, mỏy múc. Mặt khỏc, do mỏy múc, thiết bị thuộc quyền sở hữu phỏp lý của cụng ty cho thuờ tài chớnh nờn họ phải gỏnh chịu nhiều rủi ro, buộc họ phải cố gắng thẩm định, tuyển chọn đầu tư đồng vốn vào các ngành sản xuất đem lại hiệu quả cao nhất. 1.3.2. nguồn vốn đầu tư quốc tế Do vào thời điểm những năm 90, Việt Nam chưa có thị trường chứng khoán và các công ty cổ phần Việt Nam chưa được phép bán cổ phiếu trên thị trường vốn quốc tế nên nguồn vốn đầu tư quốc tế được đưa vào Việt Nam chủ yếu thông qua các hỡnh thức đầu tư trực tiếp, viện trợ và tín dụng thương mại. Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam ban hành năm 1988 được đánh giá là một bộ luật có những quy định khá cởi mở so với luật đầu tư nước ngoài của các quốc gia trong khu vực. Sau hơn 7 năm thu hút vốn đầu tư theo Luật đầu tư nước ngoài, Ủy ban Hợp tác đầu tư (SCCI) đó cấp 1.538 giấy phộp, với tổng số vốn đăng ký là 18,435 tỷ USD. Tính đến hết tháng 12 năm 1995 đó thực hiện được gần 6 tỷ USD, đạt 32,55% so với số vốn đăng ký. Đây là một tỷ lệ trung bỡnh khỏ so với cỏc quốc gia trong khu vực. Nguồn vốn đầu tư này chủ yếu tập trung đầu tư vào các ngành công nghiệp nặng, công nghiệp nhẹ, khai mỏ (38,9%), xây dựng (8,7%), nông – lâm nghiệp (4,2%), khách sạn – du lịch (35,9%)… Các xí nghiệp liên doanh chiếm trên 66,6% các dự án và 69,62% số vốn đăng ký. Đầu tư nước ngoài đó tạo ra khoảng hơn 1 tỷ USD giá trị hàng hoá, dịch vụ chủ yếu dành cho xuất khẩu, tạo ra hơn 70.000 chỗ làm việc cho người Việt Nam và gần 10 vạn việc làm gián tiếp phục vụ hoạt động đầu tư. Song bên cạnh những mặt tốt mà đầu tư quốc tế thực tiếp đem lại cho nền kinh tế và xó hội, cũng cú nhiều vấn đề cần được xem xét và giải quyết để nâng cao hiệu quả kinh tế - xó hội của nguồn vốn đầu tư. Số dự án bị thu hồi giấy phép trước thời hạn (do nhiều nguyên nhân) chiếm khoảng 6% tổng số dự án và 9% tổng số vốn đăng ký. Mặt khác, nguồn vốn tham gia các liên doanh của phía Việt Nam rất khó góp đủ 30% theo dự kiến và đa số nguồn vốn góp bằng giá trị của khu đất thiết lập dự án, đây là một hỡnh thức bỏn quyền sử dụng đất. Ngoài ra, khoảng hơn 2.500 cán bộ nhà nước cử tham gia các liên doanh chỉ có một số đáp ứng được những yêu cầu về trỡnh độ chuyên môn và đạo đức, tư cách để đại diện cho quyền lợi quốc gia. Hơn nữa, phía nước ngoài thường góp của họ bằng máy móc, thiết bị và hàng hoá là chủ yếu. Bên cạnh những công nghệ, thiết bị hiện đại không hiếm những trường hợp đưa vào tham gia liên doanh bằng những 4 Nguồn: Cục thống kê TP. HCM, 11-1995 dây chuyền công nghệ lạc hậu, đó bị cấm ở nước ngoài. Đồng thời, có những nhà đầu tư thiếu tư cách cũn khai khống giỏ trị thiết bị gúp vốn cao gấp 2, 3 lần… Thực trạng trên cần phải có những biện pháp khắc phục những yếu kém đó nờu, nhất là phải nõng cao trỡnh độ đội ngũ cán bộ và công nhân làm việc hoặc có liên hệ với khu vực này của nền kinh tế. Hơn nữa cần có giải pháp khắc phục những yếu kém về thông tin thị trường thiết bị, công nghệ để tránh những tỡnh huống bất lợi trong hợp tỏc đầu tư quốc tế. Qua những phân tích trên cho thấy việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài trực tiếp cũng nảy sinh những vấn đề hết sức phức tạp và không dễ giải quyết nhanh chóng. Các nước và các tổ chức quốc tế đó viện trợ ODA cho Việt Nam trong hai năm 1994-1995 gần 3 tỷ USD và cam kết sẽ viện trợ tiếp 6 tỷ trong vài năm tới. Nhưng nếu các nguồn viện trợ cho ngân sách đầu tư của chính phủ không được sử dụng đúng mục đích, hay không được quản lý chặt chẽ sẽ là những nguồn phỏt sinh tham nhũng, lóng phớ và để lại những gánh nặng nợ nần cho đất nước. Trong khi đó, nguồn vốn quốc tế hầu như chưa được đưa vào Việt Nam dưới hỡnh thức đầu tư gián tiếp bởi chưa được chú trọng khai thác đúng mức. Việc nhanh chóng hoàn thiện hệ thống pháp lý chuyờn biệt cho thị trường chứng khoán, cho các hoạt động thuê mua phát triển và công tác kiểm soát là rất cần thiết. Thông qua thị trường chứng khoán, hoạt động tài trợ thuê mua và bán cổ phần các doanh nghiệp trên thị trường vốn quốc tế sẽ thu hút được nguồn vốn bên ngoài đầu tư vào Việt Nam góp phần hạn chế những tiêu cực phát sinh từ đầu tư trực tiếp như trên, đồng thời cũng không để lại những nguy cơ về nợ quốc gia hay đầu tư ‘chui’. Bằng hỡnh thức kinh doanh thiết bị, cỏc cụng ty cho thuờ tài chớnh quốc tế sẽ gián tiếp cung cấp vốn đầu tư với lói suất thấp và cụng nghệ mới vào nước ta. Do các thiết bị, tài sản thuộc sở hữu của họ nên việc nhập thiết bị vào Việt Nam sẽ được họ cân nhắc kỹ lưỡng. Bởi việc nhập thiết bị, giá cả các điều kiện và dịch vụ kốm theo cũn phụ thuộc vào người thuê. Mặt khác để đảm bảo thu hồi được vốn, các công ty cho thuê tài chính quốc tế thường hỗ trợ các doanh nghiệp thuê thiết bị của họ về mặt quản trị và sử dụng các thiết bị này một cách có hiệu quả. Các chuyên gia thuộc Viện phát triển quốc tế Harvard đó khuyến cỏo Việt Nam cần phỏt triển cỏc cụng ty cho thuờ tài chớnh trước khi cho phép các ngân hàng nước ngoài cạnh tranh tự do với hệ thống tài chính trong nước, vỡ để tạo được môi trường cho sự cạnh tranh trong lĩnh vực ngân hàng đũi hỏi phải cú thời gian chuẩn bị khỏ lõu. Bối cảnh kinh tế - xó hội, nhất là nhu cầu về vốn, thiết bị, cụng nghệ cho nền sản xuất là những tiền đề cần thiết thúc đẩy việc hoàn chỉnh các cơ sở pháp lý và kỹ thuật cho hoạt động tài trợ cho thuê phát triển mạnh mẽ ở VN. 1.4. tính hấp dẫn của hoạt động cho thuê tài chính ở việt nam Thị trường thuê mua ở Việt Nam trong tương lai sẽ là một thị trường có tính hấp dẫn cao đối với các nhà đầu tư trong nước cũng như quốc tế. Tính hấp dẫn của thị trường cho thuê tài chính ở nước ta do ba đặc trưng chủ yếu tạo thành : - Là một thị trường mới đối với hoạt động tài trợ cho thuê - Khối lượng cầu lớn, đó bắt đầu bộc phát - Mức độ cạnh tranh chưa gay gắt Trong những năm hoạt động theo sự chỉ huy của cơ chế kế hoạch hoá tập trung cao độ, việc đổi mới kỹ thuật công nghệ, máy móc thiết bị trong các lĩnh vực sản xuất công nghiệp Việt Nam rất trỡ trệ, thụ động. Trước tỡnh hỡnh mới, những yếu điểm ngày càng bộc lộ ra và đũi hỏi phải cú những thay đổi một cách căn bản các loại máy móc thiết bị đó cũ kỹ, già nua bằng những mỏy múc, cụng nghệ tiờn tiến để hiện đại hoá nền sản xuất. Do đó, xuất hiện một thị trường có nhu cầu trang bị với khối lượng lớn các loại máy móc thiết bị hiện đại. Song bên cạnh đó, do nhiều hạn chế về mặt thông tin, khả năng tài chính, môi trường pháp lý… thị trường này cũng có những đặc tính riêng mà không phải bất cứ phương thức cung cấp thiết bị nào cũng đáp ứng được các yêu cầu của nó. Là một thị trường mới đối với hoạt động thuê mua, Việt Nam chứa đựng những tiềm năng riêng có đang cần được khai thác và hoàn thiện. Mặt khác, thị trường máy móc, thiết bị và tài sản Việt Nam cũng là một thị trường có khối lượng cầu rất lớn, bởi số lượng khách hàng của thị trường này là hàng nghỡn doanh nghiệp đang có những nhu cầu rất cấp bách đũi hỏi phải thay đổi hầu như toàn bộ các loại máy móc thiết bị. Trong khi đó các nguồn tài chính để thực hiện sự thay đổi nay gặp rất nhiều khó khăn và nhiều hỡnh thức tài trợ tớn dụng hiện có đó tỏ ra khụng phự hợp hoặc khụng đáp ứng đúng nhu cầu này. Do thị trường máy móc thiết bị Việt Nam cũn mới mẻ, hệ thống phỏp lý, thuế khoỏ chưa hoàn chỉnh, các chính sách ưu đói chưa được quy định cụ thể và tính khuyến khích chưa cao. Hơn nữa, thuê mua thiết bị, tài sản phương tiện sản xuất chưa phổ biến trong nền sản xuất Việt Nam và nhất là chưa xuất hiện các Công ty cho thuê tài chính quốc tế, do đó mức độ cạnh tranh trên thị trường thuê mua Việt Nam chưa gay gắt. Kinh nghiệm kinh doanh của các ngành trong nền kinh tế cho thấy nếu doanh nghiệp nào ‘nhanh chân’ tận dụng được những cơ hội ban đầu này thỡ sẽ tạo được thế đứng rất thuận lợi trong tương lai. Bởi vậy nhiều công ty Leasing quốc tế và hầu hết các ngân hàng lớn trong nước đều đó xỳc tiến, triển khai các hoạt động tài trợ thuê mua thông qua việc thành lập các công ty cho thuê tài chính trực thuộc mỡnh. Trong bối cảnh đó, các hoạt động thuê mua đó bắt đầu được khởi động. * Trước tiên, Ngân hàng Nhà nước đó ra Quyết định số 149/QĐ-NH5 ngày 27/05/1995 ban hành Thể lệ tín dụng thuê mua cho phép các định chế tài chính tổ chức loại hỡnh dịch vụ tớn dụng này. * Ngày 09/10/1995, Chính phủ ban hành Nghị định 64/CP « Quy chế tạm thời về tổ chức và hoạt động của các Công ty cho thuê tài chính ». Đây là bước thử nghiệm để tiến tới ban hành Nghị định của Chính phủ và cuối cùng là Luật về hoạt động cho thuê tài chính của Quốc hội. * Ngày 09/02/1996, Thống đốc NHNN - VN có thông tư số 03/TT - NH5 hướng dẫn thực hiện quy chế tạm thời về tổ chức và hoạt động của Công ty cho thuê tài chính tại Việt Nam. * Ngày 02/05/2001, Chính phủ đó ban hành Nghị định 16/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của Công ty cho thuê tài chính thay thế Nghị định 64 /CP ngày 09/10/1995. * Ngày 06/09/2001, Thống đốc NHNN-VN có thông tư số 08/2001/TT - NHNN hướng dẫn thực hiện quy chế tạm thời về tổ chức và hoạt động của Công ty cho thuê tài chính tại Việt Nam. Những văn bản pháp quy được ban hành này sẽ bổ sung và hoàn thiện hệ thống pháp lý cho phép hoạt động thuê mua ở nước ta phát triển mạnh mẽ. Đồng thời, các văn bản này sẽ chính thức "mở cửa" một thị trường máy móc thiết bị từ lâu vẫn bị hạn chế, kỡm hóm. 2. tình hình hoạt động tài trợ cho thuê tại các công ty cho thuê tài chính ở việt nam hiện nay Nhu cầu đổi mới máy móc, thiết bị và công nghệ của các doanh nghiệp Việt Nam rất cấp bách và có dung lượng rất lớn. Trong khi đó, các nguồn cung ứng vốn để thoả món nhu cầu này rất khú khăn, bởi tính chất và điều kiện của các hỡnh thức tài trợ rất khắt khe nờn nhiều doanh nghiệp Việt Nam sẽ khụng thể thoả món cỏc nhu cầu đổi mới công nghệ. Với những đặc điểm đặc thù, sự đa dạng về phương thức thức giao dịch và tính đơn giản về thủ tục, điều kiện so với các phương thức tài trợ khác…. cho thuê tài chính có thể đáp ứng được nhu cầu của nhiều doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, sự thành công của hoạt động tài trợ cho thuê phụ thuộc rất nhiều vào thành tích tín dụng của người nhận tài trợ, giá cả cho thuê, chủng loại thiết bị, trỡnh độ công nghệ và tỡnh hỡnh thị trường. Do đó, các công ty cho thuê tài chính phải xem xét rất kỹ lưỡng những nhân tố liên quan hoạt động tài trợ của mỡnh để có hỡnh thức tài trợ tương ứng, đạt hiệu quả cao. 2.1. khách hàng Khách hàng – doanh nghiệp Việt Nam đa số là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp và công ty tư nhân mới thành lập có nhu cầu rất đa dạng đối với các loại máy móc thiết bị và tài sản. 2.1.1. nhu cầu của khách hàng Các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay đang rất cần đầu tư từ một nhà máy với dây chuyền đồng bộ cho đến đầu tư đổi mới riêng lẻ, từng phần các loại máy công tác, các loại phương tiện vận chuyển, các loại phương tiện phục vụ sản xuất, thiết bị điện tử, thông tin liên lạc…. có trỡnh độ khá trở lên so với trỡnh độ của thế giới. Mặt khác, các thiết bị, công nghệ ở Việt Nam để cho thuê thường tập trung vào những ngành đang có khuynh hướng phát triển mạnh và những ngành công nghiệp, dịch vụ hướng về xuất khẩu. Bởi trong nền kinh tế hướng về xuất khẩu của Việt Nam hiện nay, các ngành này sẽ phát triển rất nhanh chóng. Cụ thể là các ngành: du lịch-khách sạn, ngành dệt may, ngành gốm sứ, xây dựng cơ bản, ngành vận tải… và các loại máy móc, thiết bị, tài sản thuộc các lĩnh vực như: thiết bị văn phũng, thiết bị động lực, máy công cụ, bất động sản…. Đây là những ngành có nhu cầu phát triển rất to lớn và đa số có khả năng tạo ra những thu nhập bằng ngoại tệ nên có khả năng thanh toán tốt. Ví dụ: Công ty CTTC của BIDV thường có cơ cấu khách hàng là các doanh nghiệp ngoài quốc doanh là 70%, các doanh nghiệp quốc doanh là 30%, cho nên công ty rất chú trọng đến doanh nghiệp ngoài quốc doanh, và tăng cường mở rộng hợp tác đối với doanh nghiệp quốc doanh. 2.1.2. phương thức đáp ứng nhu cầu của các công ty CTTC Trong điều kiện cho phép, các công ty cho thuê tài chính thường đa dạng hoá phương thức thanh toán tiền thuê, bởi đối với nhiều doanh nghiệp do ngành nghề kinh doanh mang tính thời vụ nên khó có thể đáp ứng các phương thức thanh toán thông thường. Do đó, các công ty cho thuê ở Việt Nam luôn phải thiết lập lịch thanh toán tiền thuê phù hợp với đặc điểm kinh doanh của họ. Mặt khác, các công ty cho thuê tài chính cũng tổ chức tốt việc cung cấp các dịch vụ kèm theo thiết bị, máy móc cho thuê như: tư vấn lựa chọn kỹ thuật, công nghệ, chuyển giao công nghệ, đào tạo huấn luyện, kỹ thuật bảo trỡ, bảo dưỡng, cách thức vận hành, sử dụng, cung cách quản trị những vấn đề phát sinh do thiết bị mang lại…Điều này được Công ty cho thuê tài chính của BIDV đặc biệt chú trọng. Hiện nay, công ty có 2 phũng kinh doanh (Phũng I cú địa bàn kinh doanh là Hà Nội và các tỉnh phía nam Hà Nội, Phũng II cú địa bàn là Hà Nội và các tỉnh phía Bắc Hà Nội) chuyên trách về hoạt động chăm sóc khách hàng, tiếp nhận tất cả các yêu cầu về dịch vụ liên quan do khách hàng chuyển đến nhằm thoả món tối ưu nhu cầu của khách hàng; tư vấn cho khách hàng về thủ tục cho thuê tài chính và tài sản thuê… Thực tế cho thấy các công ty cho thuê tài chính thường kinh doanh chuyên ngành về một vài loại tài sản hay thiết bị, máy móc nhất định. Công ty cho thuê tài chính I của Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển Nông thôn Việt Nam thường cho thuê máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải phục vụ thi công; thiết bị gắn với bất động sản và văn phũng….Công ty cho thuê tài chính ANZ/VTRAC chuyên cho thuê các loại phương tiện vận tải là chủ yếu. Lĩnh vực mà Công ty cho thuê tài chính của Ngân hàng đầu tư và phát triển VN tập trung cho thuê là thiết bị thi công, các dây chuyền sản xuất. Vỡ vậy, cỏc cụng ty cho thuờ thường có mối liên hệ chặt chẽ với một số nhà cung cấp những mặt hàng đó. Do đó, nhà cung cấp thường có chính sách ưu đói trong việc cung cấp hàng hoỏ cho cụng ty cho thuờ tài chớnh như bán hàng trả chậm, chiết khấu hoa hống…. Về phía công ty cho thuê tài chính, do chuyên tài trợ, kinh doanh trong một số lĩnh vực chuyên biệt nên thường có mối liên hệ gắn bó với khách hàng trong ngành sản xuất đó. Các số liệu thống kê cho thấy thỡ cỏc cụng ty cho thuờ tài chớnh trực thuộc các Ngân hàng thương mại quốc doanh Việt Nam là có uy tín và gắn bó với khách hàng nhất. Tóm lại, cụng ty cho thuờ tài chớnh cú vai trũ như cầu nối giữa nhà chế tạo máy móc thiết bị với các khách hàng tiêu thụ các loại sản phẩm đó cho nên cần nghiên cứu kỹ các nhu cầu trang bị của các doanh nghiệp - nguồn khách hàng chủ yếu của các công ty cho thuê tài chính. 2.2. hàng hoá 2.2.1. các loại hàng hoá có thể “leasing” ở Việt Nam Do mức độ rủi ro trong kinh doanh nói chung và hoạt động cho thuê tài chính nói riêng ở Việt Nam hiện nay cũn ở mức cao, cỏc hoạt động tài trợ cho thuê chỉ tập trung vào một số tài sản, thiết bị dễ di chuyển, có nhu cầu mang tính phổ biến ổn định hoặc dễ chuyển nhượng, mua bán như: * Ngành xây dựng cơ bản: máy móc, thiết bị thi công, xây dựng, đào lắp, máy ủi…. * Ngành du lịch - khách sạn: các loại xe du lịch, các loại thiết bị văn phũng phục vụ cho cỏc khỏch sạn vừa và nhỏ. * Ngành dệt may, da giầy…: các loại máy dệt hiện đại, máy may, các loại máy nhuộm, cán láng, in hoa hiện đại… * Các loại thiết bị văn phũng: mỏy vi tớnh, mỏy photocopy, mỏy điện thoại * Các loại máy móc, thiết bị động lực: máy phát điện vừa và nhỏ, máy biến áp điện… * Các loại phương tiện vận tải đường bộ: các loại xe chở khách, các loại xe tải, xe ôtô con, xe cẩu, xe nâng các cỡ…. * Các loại máy công cụ: các loại máy cắt, gọt kim loại, các loại máy rèn, dập, các loại máy hàn và các loại máy gia công đồ gỗ. * Cỏc loại mỏy ngành gốm sứ: cỏc loại lũ nung gas, lũ nung điện, các loại máy khai thác , nhào trộn nguyên liệu, các loại khuôn mẫu… * Các loại bất động sản: nhà xưởng, văn phũng làm việc… Thị trường máy móc, thiết bị và nhà xưởng ở Việt Nam là một thị trường có khối cầu đang gia tăng mạnh, các loại nhu cầu rất đa dạng, phong phú. Trong khi đó, nguồn cung lại mỏng hoặc cung - cầu chưa gặp nhau nên sự chênh lệch giữa cung và cầu vẫn rất lớn. Hệ thống pháp lý thỡ đang trong thời gian hoàn thiện dần nờn kinh doanh thuờ mua cũn mang nhiều rủi ro nờn việc [...]... biến ở tất cả các công ty cho thuê tài chính ở Việt Nam vỡ chỳng thớch hợp đối với thị trường Việt Nam và nó mang lại lợi nhuận tối ưu hơn cho các công ty cho thuê tài chính khi sử dụng các phương thức khác Do Việt Nam chưa có thị trường mua bán các loại máy móc thiết bị cũ và nhất là các thủ tục xuất nhập khẩu khá phức tạp, do đó đối với các loại máy móc, thiết bị thường được các công ty cho thuê. ..tiến hành hoạt động tài trợ cho thuê luôn được các công ty cho thuê tài chính tính toán, thẩm định kỹ lưỡng 2.2.2 phương thức cho thuê đang áp dụng Nhu cầu về đổi mới máy móc thiết bị và gia tăng các nguồn vốn để phát triển sản xuất của các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay là rất lớn và cấp thiết Các công ty cho thuê tài chính đó thực sự tham gia vào cạnh tranh trờn thị trường thuê mua Thêm vào... tiền thuê với thời hạn trả nợ cho nhà cung cấp 2.3.5 nguồn vốn thanh toán đợt 1 của người thuê sau khi nhận tài sản Trong quỏ trỡnh hoạt động, sẽ có những khách hàng phải trả tiền thuê đợt đầu, ngay sau khi nhận được tài sản Công ty cho thuê tài chính sẽ sử dụng nguồn tài chính này để tiếp tục tài trợ cho những hợp đồng khác Tóm lại, bằng những nguồn vốn này, các công ty cho thuê tài chính ở Việt Nam. .. hàng, khỏc trong đó các công ty cho thuê tài chính tài trợ cho các DN bằng máy móc - Khấu hao tài sản thuê thiết bị và các động sản khác theo nhu cầu của DN Điều này có nghĩa là nhanh, đem lại lợi ích về thay vỡ tỡm đến ngân hàng để vay tiền cho các dự án đầu tư, các DN có thuế thể tỡm đến các công ty CTTC để thuê máy móc thiết bị và các động sản - Tài sản thuê thuộc về khác cho chính các dự án đó với... riêng cho phù hợp mà không thể áp dụng theo khuôn mẫu của các loại định chế tài chính khác, mặc dù chúng cũng có nét tương đồng 2.4.1 cơ cấu tổ chức Do đặc điểm riêng của hoạt động này, nên các công ty cho thuê tài chính ở Việt Nam là đều là công ty hoạt động độc lập, có tư cách pháp nhân Bởi các công ty này phải tiến hành hoạt động xuất, nhập máy móc thiết bị, mặt khác khi xảy ra tranh chấp hay khởi... thể do các ngân hàng mẹ hoặc các tổ chức tín dụng chủ quản cấp Trên thực tế, để tăng năng lực cho thuê tài chính, các công ty đều phải đi vay thêm vốn hoặc phát hành các công cụ nợ như trái phiếu công ty, nhận tiền gửi kỳ hạn trên 1 năm Vỡ thế bài toán vốn của các công ty cho thuê tài chính cũng cũn không ít khó khăn Việc các công ty cho thuê tài chính thực hiện huy động trái phiếu, nhận tiền gửi... đũi hỏi phải cú tư cách pháp nhân để tiến hành các thủ tục, quyền hạn của luật pháp Đồng thời do tính chất riêng có, hoạt động của các công ty cho thuê tài chính liên quan đến lĩnh vực kỹ thuật và công nghệ, đến việc thẩm định giá trị của tài sản, thiết bị về mặt công nghệ, giá trị sử dụng và cả về mặt tài chính Do đó, mô hỡnh hoạt động của một công ty cho thuê tài chính ở Việt Nam thường phải có ba... trỡnh hoạt động và nâng cao nghiệp vụ Hoạt động của công ty cho thuê tài chính là tài trợ cho việc mua sắm các loại tài sản, máy móc thiết bị để thành lập doanh nghiệp hay mở rộng sản xuất và công ty giữ quyền sở hữu đối với các loại tài sản, máy móc cho thuê Công ty đó thực hiện những hoạt động gia tăng đầu tư trong nước, do đó công ty cần được hưởng những ưu đói như quy định của Luật khuyến khích đầu... ty cho thuê tài chính là hoạt động có triển vọng, phù hợp với một nước đang phát triển như Việt Nam Tính đến nay sau hơn 7 năm hoạt động, với 8 công ty cho thuê tài chính, trên 300 nhân viên chuyên nghiệp, vốn tự có trên 670,4 tỷ đồng chiếm khoảng 30% nguồn vốn5 và vốn đầu tư trên 3.000 tỷ đồng chiếm trên 90% tổng tài sản có, dư nợ quá hạn chiếm gần 4% tổng dư nợ quá hạn, hoạt động cho thuê tài chính. .. tiền mua thiết bị của các nhà cung cấp Do tập trung chuyên doanh vào một số loại thiết bị, máy móc chuyên dùng nhất định, nên các công ty cho thuê tài chính ở Việt Nam thường có mối quan hệ chặt chẽ với một số nhà cung cấp Bởi vậy, công ty có thể mua trả chậm một số máy móc thiết bị để tài trợ cho khách hàng, sau khi nhận được tiền thuê sẽ chuyển trả cho họ Song các công ty cho thuê cũng rất lưu ý phối . Hoạt động tài trợ cho thuê tại các công ty cho thuê tài chính ở VIệt Nam hiện nay 1. bối cảnh ra đời của hoạt động tài trợ cho thuê tại các công ty cho. hoạt động tài trợ cho thuê tại các công ty cho thuê tài chính ở việt nam hiện nay Nhu cầu đổi mới máy móc, thiết bị và công nghệ của các doanh nghiệp Việt