Giáo trình Lốp và bánh xe CĐ Nghề Công Nghiệp Hà Nội

(NB) Mục tiêu của Giáo trình Lốp và bánh xe là Trình bày được nhiệm vụ, cấu tạo, phân loại lốp xe, vành bánh xe và moay ơ bánh xe. Giải thích được các kích thước hình học và ký hiệu trên lốp xe. Trình bày được khái niệm và đặc điểm của các yếu tố góc đặt bánh xe. Trình bày được các phương pháp đo và điều chỉnh góc đặt bánh xe. Trình bày được các hư hỏng thường gặp của bánh xe, nguyên nhân và biện pháp khắc phục.

TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI

Chủ biên : Vũ Quang Huy Đồng tác giả: Nguyễn Văn Hạnh

Ngô Văn Dũng Chu Huy Long Nguyễn Bá Uy

Vũ Văn Thép

GIÁO TRÌNH

LỐP VÀ BÁNH XE

Hà nội 2016

LỜI NÓI ĐẦU

Trong khuôn khổ chương trình hợp tác giữa tổ chức PLAN, KOICA và tập đoàn Hyundai với trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội về việc đào tạo nghề cho thanh niên có hoàn cảnh khó khăn Hà Nội, Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội nhận chỉnh sửa và xây dựng chương trình đào tạo nghề Công nghệ Ô tô từ 24 tháng xuống còn 18 tháng nhằm mục đích để chương trình đào tạo tiếp cận với trình độ quốc tế, gần với thực tế và đáp ứng nhu cầu của người sử dụng lao động vừa đảm bảo chương trình khung của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Được sự cho phép của Tổng cục Dạy nghề dưới sự tài trợ của tổ chức PLAN, KOICA và tập đoàn Hyundai,Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà nội đã triển khai thực hiện biên soạn giáo trình " Lốp và bánh xe" - Nghề Công nghệ ô tô dùng cho trình độ TCN 18 tháng và sơ cấp nghề Cấu trúc của giáo trình gồm 6 bài sau:

ôn tập được triển khai trong từng bài nhằm hướng dẫn học sinh ôn lại kiến thức cũ và dễ cập nhật kiến thức mới

Trong quá trình biên soạn, nhóm biên soạn đã bám sát chương trình khung của Tổng cục dạy nghề và chương trình khung đã thẩm định, đồng thời tham khảo nhiều nguồn tài liệu trong và ngoài nước như : Giáo trình của các trường Đại học Sư phạm kỹ thuật, Đại học Bách khoa Hà nội , Tài liệu đào tạo của các hãng TOYOTA, FORD, cẩm nang sửa chữa Mitchel, hướng dẫn trong các

dự án nâng cao năng lực đào tạo nghề

Nhóm tác giả xin chân thành cảm ơn sự cho phép và động viên của Tổng Cục dạy nghề, sự ủng hộ nhiệt tình của lãnh đạo trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà nội, Khoa Công nghệ ô tô cùng các bạn đồng nghiệp đã có nhiều giúp đỡ để nhóm tác giả hoàn thành giáo trình đảm bảo tiến độ và thời gian như dự kiến

Đặc biệt, xin chân thành cảm ơn sự tài trợ và quan tâm của tổ chức PLAN, KOICA và tập đoàn Hyundai để nhóm hoàn thành giáo trình này

Mặc dù có rất nhiều cố gắng trong quá trình chuẩn bị và triển khai thực hiện biên soạn giáo trình, song chắc chắn không thể tránh khỏi những sai sót Nhóm biên soạn rất mong nhận được sự đóng góp của các bạn đồng nghiệp và bạn đọc để giáo trình ngày càng hoàn chỉnh hơn

Nhóm biên soạn xin chân thành cảm ơn

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Tham gia biên soạn giáo trình

MỤC LỤC

1

LỜI NÓI ĐẦU 2

MỤC LỤC 4

BÀI 1: LỐP VÀ BÁNH XE 6

1 Lốp xe 7

1.1 Nhiệm vụ 7

1.2 Cấu tạo và phân loại 7

1.3 Các kích thước hình học và ký hiệu trên lốp 9

1.4 Hiện tượng, nguyên nhân và biện pháp khắc phục các hư hỏng 13

2 Vành bánh xe 15

3 Moay ơ bánh xe 17

3.1 Vòng bi đỡ chặn 18

3.2 Vòng lăn đũa côn 18

4 Phiếu giao việc thực hành 18

5 Câu hỏi ôn tập 18

BÀI 2: GÓC ĐẶT BÁNH XE 18

1 Các yếu tố của góc đặt bánh xe 18

1.1 Mô tả 18

1.2 Góc nghiêng ngang của bánh xe 20

1.3 Góc nghiêng dọc của trục xoay đứng 21

1.4 Góc nghiêng ngang của trục xoay đứng 22

1.5 Độ chụm và độ choãi 23

2 Các phương pháp đo góc đặt bánh xe 24

2.1 Sử dụng Nivo kết hợp máy đo độ trượt ngang (Side slip Tester) 24

2.2 Sử dụng bộ máy đo góc đặt bánh xe Samhong – Korea 24

3 Các phương pháp điều chỉnh góc đặt bánh xe: 25

3.1 Điều chỉnh riêng góc Camber 26

3.2 Điều chỉnh riêng góc Caster 27

3.3 Điều chỉnh đồng thời cả camber và caster 28

4 Phiếu giao việc thực hành 28

5 Câu hỏi ôn tập 28

BÀI 3: CÁC HƯ HỎNG THƯỜNG GẶP CỦA BÁNH XE VÀ BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC 29

1 Xe bị kéo lệch về một bên 29

1.1 Lực sinh ra do lốp 30

1.2 Ảnh hưởng của góc đặt bánh xe 31

1.3 Ảnh hưởng của mặt đường 32

2 Các hư hỏng thường gặp của lốp xe và nguyên nhân 33

2.1 Mòn một bên 33

2.2 Mòn ở giữa 34

2.3 Mòn hai vai mặt lốp 35

2.4 Mặt lốp bị đâm thủng và phá hủy từ bên ngoài 36

2.5 Lốp bị cắt và nổ 37

2.6 Hư hỏng và thủng mặt bên của lốp 38

2.7 Lốp bị nứt 39

3 Phiếu giao việc thực hành 45

4 Câu hỏi ôn tập 45

BÀI 4: DỊCH VỤ BÁNH XE 46

1 Thay lốp 46

2 Đảo lốp 46

2.1 Khái quát 46

2.2 Đảo lốp 47

3 Cân bằng động bánh xe 49

3.1 Lý do phải cân bằng động bánh xe: 49

3.2 Kiểm tra tình trạng lốp trước khi cân bằng động: 50

3.3 Kiểm tra và điều chỉnh cân bằng khi tháo khỏi xe 52

4 Phiếu giao việc thực hành 53

5 Câu hỏi ôn tập 53

MĐ 16 LỐP VÀ BÁNH XE

Thời gian: 40giờ ( LT: 12giờ; Thực hành : 25giờ ; Kiểm tra : 3 giờ)

 Mục tiêu mô đun:

- Trình bày được nhiệm vụ, cấu tạo, phân loại lốp xe, vành bánh xe và moay ơ bánh xe

- Giải thích được các kích thước hình học và ký hiệu trên lốp xe

- Trình bày được khái niệm và đặc điểm của các yếu tố góc đặt bánh xe

- Trình bày được các phương pháp đo và điều chỉnh góc đặt bánh xe

- Trình bày được các hư hỏng thường gặp của bánh xe, nguyên nhân và biện pháp khắc phục

- Kiểm tra, bảo dưỡng và thay thế được vòng bi moay ơ bánh xe

- Đo và điều chỉnh được góc đặt bánh xe

- Khắc phục được các hư hỏng thường gặp của bánh xe

- Thực hiện được các dịch vụ liên quan đến bánh xe: thay lốp, đảo lốp, cân bằng động bánh xe

- Giải thích được các kích thước hình học và ký hiệu trên lốp xe

- Kiểm tra, bảo dưỡng và thay thế được vòng bi moay ơ bánh xe

- An toàn và vệ sinh công nghiệp

Nội dung:

1 Lốp xe

1.1 Nhiệm vụ

Trong số rất nhiều chi tiết được sử dụng trên xe ôtô, lốp là chi tiết duy nhất tiếp xúc với mặt đường và góp phần đem lại 3 tính năng cơ bản: chuyển động, quay vòng và dừng

Các hạng mục bảo dưỡng định kỳ bao gồm việc kiểm tra lốp (hư hỏng bên ngoài, chiều sâu hoa lốp và tình trạng mòn của lốp), điều chỉnh áp suất và kiểm tra chuyển động quay của bánh xe

1.2 Cấu tạo và phân loại

So với lốp bố chéo, sự biến

dạng trên bề mặt ngoài của nó nhỏ

So với lốp bố tròn, loại này

êm hơn, nhưng tính năng quay vòng

hơn Do đó, nó có tính năng bám và

quay vòng tốt hơn Do nó có độ cững

vững cao, nó dễ truyền chấn động từ

mặt đường hơn và kết quả là tính êm

dịu chuyển động bị kém đi một chút

Lốp có chứa săm được bơm căng bằng không khí

lực quay vòng được cải thiện đáng kể

*: Hệ số chiều cao = H/W x 100%

Lốp có thể chạy khi bị xì hơi

Mặt bên của lốp loại này có cao su tăng cường, nên thậm chí nếu xe có lắp lốp loại này bị thủng khi lái xe và không còn áp suất không khí bên trong, nó vẫn

có thể chạy được khoảng 100 km với tốc độ tối đa 60 km/h

Lốp dự phòng loại gọn (Lốp loại T)

Một lốp dự phòng được sử dụng trong trường hợp khẩn cấp, như khi lốp bình thường không thể sử dụng do bị thủng

Nó có áp suất cao và hẹp hơn

1.3 Các kích thước hình học và ký hiệu trên lốp

Kích thước, tính năng và kết cấu của lốp được ghi trên mặt bên của lốp Hình vẽ bên trái cho thấy tên kích thước của những vùng khác nhau trên lốp

n 0.3

Chiều cao lốp

Chiều rộng lốp

Đường kính vành Đường kính ngoài của lốp

Lốp bố chéo

n 0.7 Lốp loại gọn (lốp loại T)

n 0.8

1.4 Hiện tượng, nguyên nhân và biện pháp khắc phục các hư hỏng

 Tầm quan trọng của việc kiểm tra lốp

Có thể có những vật bên ngoài như mẩu kim loại có thể cắm vào lốp khi

nó tiếp xúc với mặt đường

Kiểm tra lốp dự phòng khi kiểm tra áp suất lốp

Trạng thái mòn / mòn không đều của lốp (góc đặt bánh xe) Khi có hiện tượng mòn không đều như mòn cả hai mép, mòn giữa, mòn vẩy, mòn một bên (bên ngoài và bên trong), mòn mũi gót hay mòn không bình thường, nó cũng là dấu hiệu của vấn đề với góc đặt bánh xe, không chỉ áp suất không khí của lốp

2 Vành bánh xe

 Cấu tạo và ý ng ĩa các t ông số của vàn xe (la zăng)

Vành bánh xe là một bộ phận có hình tròn, lốp được lắp lên trên nó Cùng với lốp, nó hỗ trợ cho 3 chức năng cơ bản sau: lái xe, quay vòng và dừng xe

n 0.10

Vàn bán xe bằng t ép dập

Vành này được chế tạo từ thép dập Nó nặng nhưng khoẻ

Vàn bán xe bằng n ôm đúc n ẹ

Bánh xe này được chế tạo bằng nhôm Nó nhẹ và có khả năng thiết kế rất đẹp

So với loại vành thép, nó có khả năng cản va đập thấp hơn

 Mã óa t ông số của vàn bán xe

Kích thước của vành được in trên mép ngoài của nó

Bề mặt lắp với moayơ

 Các đọc kíc cỡ vàn

*1 : Mã 'J" và "JJ" thường xuyên được sử dụng, tuỳ theo hình dạng của mặt bích vành bánh xe JJ cao hơn J một chút, nó làm cho lốp ít có khả năng bị tuột ra

n 0.12

3 Moay ơ bán xe

n 0.13

Có hai loại vòng bi bánh xe chính được sử dụng trên xe ôtô

3.1 Vòng bi đỡ chặn

Loại vòng bi này được chế tạo để chịu tải hướng kính và tải trọng hướng trục theo một chièu và đỡ cầu xe bằng hai vòng bi Nó được xiết đến mômen tiêu chuẩn

3.2 Vòng lăn đũa côn

Nó có thể chịu tải trọng hướng kính và hướng trục, và đỡ cầu xe bằng hai vòng bi Việc điều chỉnh tải trọng ban đầu được thực hiện cho vòng bi đũa côn

Tải trọng ban đầu

Nếu vòng bi bị xiết quá chặt, sẽ không có khe hở và nó không thể quay được

4 Phiếu giao việc thực hành

5 Câu hỏi ôn tập

BÀI 2: GÓC ĐẶT BÁNH XE

Thời gian bài: 10giờ ( LT: 4giờ; Thực hành : 5giờ ; Kiểm tra : 1 giờ)

Mục tiêu:

- Trình bày được khái niệm và đặc điểm của các yếu tố góc đặt bánh xe

- Trình bày được các phương pháp đo và điều chỉnh góc đặt bánh xe

- Đo và điều chỉnh được góc đặt bánh xe

Vì vậy, bánh xe được lắp đặt với những góc độ nhất định so với mặt đất

và với những hệ thống treo riêng Những góc này được gọi chung là góc đặt bánh xe

Góc đặt bánh xe có 5 yếu tố sau đây:

 Trả lái trên đường vòng kém

 Tuổi thọ của lốp xe giảm

1.2 Góc nghiêng ngang của bánh xe

Trong các kiểu xe hiện đại, hệ thống treo và trục có độ bền cao hơn trước đây, và mặt đường lại bằng phẳng nên bánh xe không cần nghiêng dương nhiều như trước nữa Vì vậy góc camber được giảm xuống gần đến “không” (một số

xe có góc camber bằng không) Trên thực tế, bánh xe có Camber âm đang được

áp dụng phổ biến ở các xe du lịch để tăng tính năng chạy đường vòng của xe

Nếu bánh xe có Camber dương hoặc âm quá lớn thì sẽ làm cho lốp xe mòn không đều

Nếu bánh xe có độ Camber âm quá lớn thì phần phía trong của lốp xe bị mòn nhanh, còn nếu bánh xe có độ Camber dương quá lớn thì phần phía ngoài của lốp xe bị mòn nhanh

1.3 Góc nghiêng dọc của trục xoay đứng

n 0.3

Góc Caster là góc nghiêng về phía trước hoặc phía sau của trục xoay đứng Góc caster được xác định bằng góc nghiêng giữa trục xoay đứng và đường thẳng đứng, nhìn từ cạnh xe

Khi trục xoay đứng nghiêng về phía sau thì được gọi là “góc caster dương”, còn trục nghiêng về phía trước thì được gọi là “góc caster âm”

Khoảng cách từ giao điểm giữa đường tâm trục xoay đứng và mặt đường đến tâm điểm tiếp xúc giữa lốp xe với mặt đường được gọi là “khoảng caster” của trục quay đứng

Góc caster có ảnh hưởng đến độ ổn định khi xe chạy trên đường thẳng, còn khoảng caster thì ảnh hưởng đến tính năng hồi vị bánh xe sau khi chạy xe trên đường vòng

Gợi ý khi sửa chữa:

Nếu các bánh xe có góc caster dương lớn thì độ ổn định trên đường thẳng tăng lên, nhưng lại khó chạy trên đường vòng

1.4 Góc nghiêng ngang của trục xoay đứng

n 0.4

Trục mà trên đó bánh xe xoay về phía phải hoặc trái được gọi là “trục xoay đứng” Trục này được xác định bằng cách vạch một đường thăng tưởng tượng đi qua tâm của ổ bi đỡ trên của bộ giảm chấn và khớp cầu của đòn treo dưới (đối với trường hợp hệ thống treo kiểu thanh giằng)

Nhìn từ phía trước xe, đường thẳng này nghiêng về phía trong; góc

nghiêng này được gọi là “góc kingpin”, và được đo bằng độ

Khoảng cách L từ giao điểm giữa trục xoay đứng và mặt đường đến giao điểm giữa đường tâm bánh xe và mặt đường được gọi là “độ lệch, độ lệch

kingpin”

1.5 Độ chụm và độ choãi

n 0.5 Góc chụm (độ chụm, Độ choãi)

Độ chụm là độ lệch của phần trước và phần sau bánh xe khi nhìn từ trên xuống Góc lệch của bánh xe được gọi là góc chụm Khi phần phía trước của các bánh xe gần nhau hơn so với phần phía sau thì được gọi là “Độ chụm”, và nếu ngược lại thì được gọi là “Độ choãi”

Vai trò của góc chụm

Thông thường, mục đích ban đầu của góc chụm là khử bỏ lực đẩy ngang

do góc camber tạo ra Vì vậy, góc chụm ngăn ngừa bánh xe mở ra hai bên khi

có camber dương Tuy nhiên, trong những năm gần đây, do áp dụng Camber âm

và do hiệu quả của hệ thống treo và lốp tăng lên nên nhu cầu khử bỏ lực đẩy ngang không còn nữa Do vậy, mục đích của góc chụm đã chuyển thành đảm

bảo độ ổn định chạy trên đường thẳng Khi xe chạy trên đường nghiêng, thân xe

xe nghiêng về một bên Khi đó xe có khuynh hướng quay về phía nghiêng

Nếu phần phía trước của mỗi bánh xe chụm vào trong (Độ chụm), thì xe

có khuynh hướng chạy theo hướng ngược lại hướng nghiêng Vì vậy, độ ổn định đường thẳng được duy trì

Gợi ý khi sửa chữa:

Nếu độ chụm vào quá lớn, độ trượt bên sẽ làm cho lốp xe mòn không đều Nếu độ choãi ra quá lớn thì khó đảm bảo độ ổn định chạy đường thẳng

 Hạ 02 cầu phụ sao cho bánh xe tiếp xúc với bàn xoay, gắn bộ gá lên hai bánh xe trước Sau đó, gắn Nivo lên bộ gá

 Tháo tất cả các chốt, đặt Nivo sao cho bọt nước nằm ở vị trí chính giữa

 Đọc giá trị Camber ở thang đo Camber

 Xoay bánh xe trái sang trái 20 độ, vặn núm điều chỉnh bên dưới thang đo Caster sao cho bọt nước di chuyển về vạch số 0

 Xoay bánh xe trái sang phải 40 độ, đọc giá tri góc Caster khi bọt nước ngừng di chuyển

Sử dụng máy đo độ trượt ngang

2.1.2

2.2 Sử dụng bộ máy đo góc đặt bánh xe Samhong – Korea

SỬ DỤNG HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG ĐI KÈM

3 Các p ương p áp điều chỉn góc đặt bánh xe:

3.1 Điều chỉnh riêng góc Camber

n 0.7

Đối với một số kiểu xe, có thể thay thế các bulông cam lái bằng các bulông điều chỉnh camber Những bulông này có đường kính thân nhỏ hơn, cho phép điều chỉnh được góc camber

Phương pháp điều chỉnh này được sử dụng cho kiểu hệ thống treo có thanh giằng

3.2 Điều chỉnh riêng góc Caster

n 0.8

Góc caster được điều chỉnh bằng cách thay đổi khoảng cách giữa đòn treo dưới và thanh giằng, sử dụng đai-ốc hoặc vòng đệm của thanh giằng Cách điều chỉnh này áp dụng cho các kiểu hệ thống treo có thanh giằng hoặc hệ thống treo hình thanh kiẻu chạc kép, trong đó, thanh giằng có thể ở phía trước hoặc phía sau đòn treo dưới

3.3 Điều chỉnh đồng thời cả camber và caster

Góc lắp đặt của đòn treo trên, cũng chính là vị trí của đòn treo trên, được thay đổi bằng cách tăng hoặc giảm số lượng hoặc/và chiều dày miếng đệm

Cách điều chỉnh này áp dụng cho các hệ thống treo hình thang có chạc kép

4 Phiếu giao việc thực hành

5 Câu hỏi ôn tập

BÀI 3: CÁC Ư ỎNG T ƯỜNG GẶP CỦA BÁNH XE VÀ BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC

Thời gian bài: 5giờ ( LT: 2giờ; Thực hành : 3giờ ; Kiểm tra : 0 giờ)

Nguyên nhân của hiện tượng xe bị kéo lệch sang một bên đôi khi xẩy ra

do phía xe, đôi khi do trạng thái của đường xá hoặc do thói quen sử dụng của khách hàng

Khi thực hiện khắc phục hư hỏng đối với hiện tượng xe kéo lệch sang một bên, điều quan trọng là phải hiểu nguyên nhân của nó

 P án đoán iện tượng xe kéo lệch sang một bên