nghiên cứu y học Nghiên cứu hiệu quả can thiệp cho trẻ vẹo cột sống không rõ nguyên nhân bằng áo nẹp chỉnh hình TLSO

Cách đo góc VCS trên Xquang .... Hình nh gi ng kéo Trendelenburg..... Giúp thêm cho các c đó còn có các c sau:... Hình nh gi ng kéo Trendelenburg [34].

1 PGS.TS Cao Minh Châu

2 GS.TS Nguy n Thanh Liêm

HÀ N I – 2015

T V N 1

Ch ng 1: T NG QUAN 3

1.1 S l c v gi i ph u và ch c n ng c t s ng 3

1.1.1 c đi m chung c a các đ t s ng 3

1.1.2 c đi m riêng c a t ng lo i đ t s ng 4

1.1.3 X ng l ng ng c 5

1.1.4 Các c l ng 6

1.1.5 C đ ng c a c t s ng 7

1.2 Các d u hi u lâm sàng, hình nh X quang và t l v o c t s ng 9

1.2.1 D u hi u lâm sàng 9

1.2.2 Phân lo i v o c t s ng 10

1.2.3 Hình nh Xquang c a v o c t s ng 11

1.2.4 T l v o c t s ng t i Vi t Nam và trên th gi i 14

1.2.5 Nguyên nhân và y u t nguy c c a v o c t s ng 15

1.2.6 Các gi thuy t v nguyên nhân c a v o c t s ng không rõ nguyên nhân 16

1.2.7 M t s y u t nguy c 18

1.2.8 Các bi n pháp đánh giá v o c t s ng 22

1.2.9 o trên phim X-quang 23

1.3 Các bi n pháp can thi p đi u tr v o c t s ng 25

1.3.1 i u tr v o c t s ng không ph u thu t 25

1.3.2 i u tr VCS b ng ph u thu t 36

Ch ng 2: I T NG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 38

2.1 i t ng nghiên c u 38

2.1.1 B nh nhân VCS 38

2.1.2 Cha/m b nh nhân VCS 39

2.2 Ph ng pháp nghiên c u 39

2.2.1 Thi t k nghiên c u: 39

2.2.4 Bi n s nghiên c u 42

2.2.5 Ph ng pháp can thi p 44

2.2.6 Phân tích và x lý s li u 54

2.2.7 Th i gian ti n hành nghiên c u 55

2.2.8 a đi m nghiên c u 55

2.2.9 Các bi n pháp h n ch sai s 55

2.2.10 o đ c trong nghiên c u 56

Ch ng 3: K T QU NGHIÊN C U 57

3.1 c đi m lâm sàng c a v o c t s ng không rõ nguyên nhân c a tr 57

3.1.1 Thông tin chung c a tr 57

3.1.2 c đi m lâm sàng đ ng cong v o c t s ng 58

3.1.3 M t s y u t nh h ng đ n m c đ cong v o c t s ng 63

3.2 K t qu ph c h i ch c n ng v o c t s ng không rõ nguyên nhân 67 3.2.1 Thay đ i ki n th c, thái đ và th c hành c a cha/m tr 67

3.2.2 Các ph ng pháp can thi p ph c h i ch c n ng 72

3.2.3 K t qu đi u tr v o c t s ng 73

3.2.4 M t s y u t liên quan c a tr và cha m đ n k t qu can thi p 84

Ch ng 4: BÀN LU N 89

4.1 c đi m lâm sàng v o c t s ng không rõ nguyên nhân c a tr 89

4.1.1 Thông tin chung c a tr 89

4.1.2 Th c tr ng v o c t s ng 90

4.2 K t qu đi u tr ph c h i ch c n ng v o c t s ng không rõ nguyên nhân 95

4.2.1 Các ph ng pháp đi u tr 95

4.2.2 K t qu đi u tr v o c t s ng 97

4.2.3 M t s y u t liên quan c a tr và cha m đ n k t qu can thi p 110 K T LU N 117

KI N NGH 119

B ng 1.1 Cách đánh giá m c đ v o c t s ng theo ph ng pháp Cobb 23

B ng 2.1 ánh giá ki n th c ph c h i ch c n ng v o c t s ng không rõ nguyên nhân 48

B ng 2.3 ánh giá thái đ ph c h i ch c n ng v o c t s ng không rõ nguyên nhân 49

B ng 2.4 Th c hành ph c h i ch c n ng v o c t s ng không rõ nguyên nhân 50 B ng 2.5 Th c hành t p luy n ph c h i ch c n ng v o c t s ng không rõ nguyên nhân t i nhà c a tr 51

B ng 2.6 Phân lo i m c đ v o c t s ng 53

B ng 3.1 Phân b các thông tin chung c a tr v o c t s ng 57

B ng 3.2 Phân b m t s đ c đi m phát tri n th l c c a tr v o c t s ng 58 B ng 3.3 Phân b đ ng cong ng c và đ ng cong th t l ng trong t ng s các đ ng cong 59

B ng 3.4 Phân b đ nh các đ ng cong tr v o c t s ng 60

B ng 3.5 Phân b trung bình v b t cân x ng m t s v trí c a tr VCS 62

B ng 3.6 M i liên quan gi a tu i c a tr và m c đ cong v o c t s ng 63

B ng 3.7 M i liên quan gi a gi i c a tr và m c đ cong v o c t s ng 64

B ng 3.8 M i liên quan gi a th t c a tr và m c đ cong v o c t s ng 64 B ng 3.9 M i liên quan gi a ch s BMI và m c đ v o c t s ng 65

B ng 3.10 M i liên quan gi a m c đ c t hoá và m c đ v o c t s ng 65

B ng 3.11 M i liên quan gi a vùng cong và m c đ v o c t s ng 66

B ng 3.12 M i liên quan gi a lo i đ ng cong và m c đ v o c t s ng 66

B ng 3.13 Thay đ i v ki n th c c a cha/m v các tri u ch ng c a v o c t s ng tr c và sau can thi p 67

B ng 3.14 Thay đ i v ki n th c c a cha/m v đi u tr ph c h i ch c n ng v o c t s ng tr c và sau can thi p 68

B ng 3.15 Thay đ i v thái đ c a cha/m v đi u tr ph c h i ch c n ng v o c t s ng tr c và sau can thi p 70

B ng 3.17 T l tr có ti n b sau khi can thi p 73

B ng 3.18 K t qu can thi p cho đ ng cong ng c tr theo góc Cobb và

Scoliometer theo vùng cong c a tr 74

B ng 3.19 K t qu can thi p cho đ ng cong th t l ng tr theo góc Cobb

và Scoliometer theo vùng cong c a tr 75

B ng 3.20 K t qu can thi p cho đ ng cong ng c-th t l ng tr theo góc

Cobb và Scoliometer theo vùng cong c a tr 76

B ng 3.21 So sánh trung bình đ ti n b góc Cobb và Scoliometer đ ng

cong ng c c a tr tr c và sau can thi p 77

B ng 3.22 So sánh trung bình đ ti n b góc Cobb và Scoliometer đ ng

cong th t l ng c a tr tr c và sau can thi p 77

B ng 3.23 So sánh trung bình đ ti n b góc Cobb và Scoliometer đ ng

cong ng c-th t l ng c a tr tr c và sau can thi p 78

B ng 3.24 So sánh góc Cobb và Scoliometer theo phân b c a đ ng cong

ng c và th t l ng tr c can thi p và sau can thi p 79

B ng 3.25 So sánh trung bình đ ti n b theo phân b c a đ ng cong ng c

và th t l ng 79

B ng 3.26 So sánh trung bình góc Cobb và Scoliometer gi a đ ng cong

ng c và đ ng cong th t l ng t i các giai đo n đánh giá 80

B ng 3.27 So sánh trung bình đ ti n b góc Cobb và Scoliometer gi a

đ ng cong ng c và đ ng cong th t l ng t i các giai đo n đánh giá 81

B ng 3.28 Phân lo i ti n b c a tr theo vùng cong ng c và th t l ng sau can

thi p 82

B ng 3.29 Phân lo i ti n b c a tr theo đ ng cong ng c và đ ng cong

th t l ng sau can thi p 83

B ng 3.30 Phân lo i ti n b chung cho c đ ng cong ng c và th t l ng sau

can thi p 83

B ng 3.31 M i liên quan gi a các y u t cá nhân c a tr và m c đ ti n b

sau can thi p 84

B ng 3.33 M i liên quan gi a các đ c tr ng cá nhân c a cha/m tr v i m c

đ ti n b sau can thi p 86

B ng 3.34 Mô hình h i quy logistic d đoán nh ng y u t liên quan đ n m c

đ ti n b sau can thi p PHCN tr v o c t s ng không rõ nguyên nhân 88

B ng 4.1 So sánh t l v o c t s ng v i các tác gi khác Vi t Nam và trên

th gi i 91

Bi u đ 3.1 Phân b vùng cong c t s ng c a tr đ c can thi p 58

Bi u đ 3.2 Phân b các lo i đ ng cong tr v o c t s ng tr đ c can thi p 59

Bi u đ 3.3 Phân b hình d ng đ ng cong tr đ c can thi p 60

Bi u đ 3.4 Phân b m c đ v o c t s ng tr c can thi p 62

Bi u đ 3.5 Phân b các ph ng pháp đi u tr tr c khi vào vi n 63

Bi u đ 3.6 Phân b các ph ng pháp can thi p đi u tr t i b nh vi n 72

Bi u đ 3.7 Phân b t l tr t p luy n và đeo n p t i nhà tr c can thi p 72

Hình 1.1 Hình nh đ t s ng 4

Hình 1.2 Khung x ng l ng ng c 6

Hình 1.3 G p, du i, nghiêng và xoay c t s ng 8

Hình 1.4 M t s hình nh v o c t s ng trên lâm sàng 10

Hình 1.5 Hình nh v o c t s ng trên Xquang 12

Hình 1.6 Cách đo góc v o c t s ng trên Xquang 13

Hình 1.7 Cách đo góc VCS trên Xquang 23

Hình 1.8 o v o c t s ng b ng th c Scolio meter 24

Hình 1.9 Hình nh gi ng kéo Trendelenburg 29

Hình 1.10 Hình nh khung kéo Halo-walker đ c s d ng đ đi l i đ c 29

Hình 1.11 Hình nh xe l n HaLo 30

Hình 1.12 Áo n p ch nh hình Milwaukee 31

Hình 1.13 Nguyên t c n n chnh 3 đi m c a áo n p Chêneau 32

Hình 1.14 Ph u thu t v o c t s ng 36

Hình 2.1a Th c đo góc Cobb 40

Hình 2.1b Th c đo đ xoay c a c t s ng 41

Hình 2.2 Hình nh n p Ch nh hình TLSO 46

Hình 2.3 Hình nh máy kéo dãn c t s ng Eltract 46

Hình 2.4 v o (xoay) đ c đo tr c ti p trên tr 52

Hình 2.5 v o (xoay) đ c đo tr c ti p trên tr 53

T V N

V o c t s ng (Scoliosis) là thu t ng đ ch tình tr ng cong c a c t

s ng sang phía bên c a tr c c th và v o c a các thân đ t s ng theo tr c c a

m t ph ng ngang, khác v i tình tr ng gù (Kyphosis) ho c n (Lordosis) là

s m, đi u tr đúng và k p th i Theo m t s các công trình nghiên c u c a

m t s tác gi n c ngoài nh Lonstein, Lehmann, t l ng i m c b nh v o

c t s ng t ng đ i cao, chi m 3-4% s ng i có đ v o c t s ng l n h n 10o

; 2,5 - 5% s ng i có đ cong v o l n h n 20o

[1], [2], [58], [95] T i Vi t Nam theo k t qu đi u tra do nhóm nghiên c u c a tr ng i h c Y Hà N i

th c hi n t i 3 t nh là Phú Th , Qu ng Bình, ng Nai cho th y t l h c sinh

b m c b nh v o c t s ng chi m t l t 15 - 25% [3]

Vi c ch n đoán v o c t s ng d a ch y u theo các d u hi u lâm sàng

nh xu t hi n đ ng cong c t s ng l ng, m t cân x ng hai vai, khung ch u,

g s n, chênh l ch chi u dài 2 chân và hình nh Xquang nh góc Cobb,

đ xoay c a thân đ t s ng đ c đo b ng th cScoliometer [7]

Có nhi u ph ng pháp đi u tr v o c t s ng nh , đi n tr li u, bó b t

n n ch nh cong v o, kéo dãn c t s ng, đeo áo n p ch nh hình, và ph u thu t

chnh hình Hi u qu c a m i ph ng pháp là khác nhau, đ tìm ra b ng

ch ng v hi u qu đi u tr c a m i ph ng pháp, y ban thành viên nghiên

c u v l ch s t nhiên và t l m c b nh thu c c ng đ ng hi p h i nghiên

c u v o c t s ng đã s d ng các d li u đ c ch n l c t hai m i nghiên

c u đ ti n hành m t phân tích t ng h p Các bi n s nh : lo i đi u tr , m c

đ tr ng thành, và các tiêu chí s th t b i đã đ c phân tích đ xác đ nh xem

bi n nào có nh h ng l n nh t đ n k t qu [4] K t qu là t l thành công trung bình là 39% đ i v i bên kích thích đi n b m t, 49% v i nhóm ch quan sát, 60% v i nhóm đeo n p tám gi m i ngày, 62% v i nhóm đeo n p m i sáu gi m i ngày, và 93% v i nhóm đeo n p hai m i ba gi m i ngày Phân tích này cho th y hi u qu c a n p trong đi u tr ch ng v o c t s ng không rõ nguyên nhân là r t cao [4].Tuy nhiên, ch a có nhi u nghiên c u v hi u qu

ph i h p gi a đeo áo n p và t p luy n hàng ngày, đ c bi t là t i Vi t Nam.Vì

v y, nghiên c u “Nghiên c u hi u qu can thi p cho tr v o c t s ng không

tiêu sau:

1 Mô t đ c đi m lâm sàng c a tr v o c t s ng không rõ nguyên nhân

đi u tr t i khoa Ph c h i Ch c n ng, B nh vi n Nhi Trung ng t n m

2010 đ n n m 2014

2 ánh giá k t qu ph c h i ch c n ng cho tr v o c t s ng không rõ

nguyên nhân và m t s y u t nh h ng đ n k t qu ph c h i ch c n ng

Ch ng 1

1.1 S l c v gi i ph u và ch c n ng c t s ng

C t s ng là tr c t ch u tr ng l c c a thân mình ng i, n m chính

gi a thành sau thân, ch y dài t m t d i x ng ch m đ n h t x ng c t.C t

s ng bao b c và b o v t y s ng Nhìn nghiêng c t s ng có 4 đo n cong, t trên xu ng d i g m có: đo n c cong lõm ra sau; đo n ng c cong lõm ra

tr c; đo n th t l ng cong lõm ra sau và đo n cùng c t cong lõm ra tr c

C u trúc các đo n cong c a c t s ng đ thích nghi v i t th đ ng th ng c a

c th ng i ng th i c ng đáp ng đ c các v n đ ng c a c th nh cúi,

ng a, nghiêng bên và xoay thân mình

C t s ng có t 33 - 35 đ t s ng x p ch ng lên nhau.Có 24 đ t s ng trên

r i nhau t o thành 7 đ t s ng c ký hi u t C1 - C7; 12 đ t s ng l ng ký hi u

t Th1 - Th12; 5 đ t s ng th t l ng ký hi u t L1 - L5 X ng cùng g m 5

đ t s ng d i dính l i thành m t t m ký hi u t S1 - S5 X ng c t có 4 ho c

6 đ t cu i cùng r t nh , c n c i cùng dính l i làm m t t o thành ký hi u t Co1 - Co6 và đ c dính vào đ nh x ng cùng

1.1.1 c đi m chung c a các đ t s ng

M i đ t s ng g m 4 ph n:

Thân đ t s ng: Thân đ t s ng có hình tr , có 2 m t (trên, d i) đ u lõm đ

ti p kh p v i đ t s ng bên trên và d i

Cung đ t s ng: Là ph n x ng đi t 2 bên rìa m t sau thân, vòng ra phía sau,

quây l y l đ t s ng, chia 2 ph n Ph n tr c dính vào thân g i là cu ng n i

t m m ngang vào thân.B trên và b d i lõm vào g i là khuy t c a đ t

s ng Khuy t c a đ t s ng trên và d i h p thành l gian đ t (đ cho các dây

th n kinh s ng chui qua Ph n sau là m nh n i t cu ng đ n gai đ t s ng t o nên thành sau c a l đ t s ng

ngang ra 2 bên M m gai có 1 m m gai hay gai s ng sau dính vào cung đ t

s ng M m kh p có 4 m m kh p, hai m m kh p trên và 2 m m kh p d i,

n m đi m n i gi a cu ng, m m ngang và m nh (các m m kh p s kh p v i các m m kh p trên và d i nó)

a đ m

Các thân đ t s ng đ c n i v i nhau b i các đ a đ m a đ m g m nhân nh y gi a và các vòng s i bao quanh.Vai trò c a đ a đ m là gi m l c

đè ép lên c t s ng

H th ng dây ch ng

Các dây ch ng này có ch c n ng b o v c t s ng ch ng l i các c đ ng không mong mu n nh g p quá m c ho c du i quá m c

1.1.2 c đi m riêng c a t ng lo i đ t s ng

o n s ng c

- Thân đ t s ng: đ ng kính ngang dài h n đ ng kính tr c sau

- Cu ng đ t s ng: không dính vào m t sau mà dính vào ph n sau c a m t bên thân đ t s ng

- M nh: r ng b ngang h n b cao

- M m ngang: dính vào thân và cu ng b i 2 r , do đó gi i h n lên 1 l g i là

l m m ngang cho đ ng m ch đ t s ng chui qua

- M m gai: đ nh m m gai tách đôi

- L đ t s ng: to h n các đ t khác

o n s ng ng c

Thân đ t s ng d y h n thân các đ t s ng c , đ ng kính ngang g n

b ng đ ng kính tr c sau m t bên thân đ t có 4 di n kh p, hai trên, hai

d i đ ti p kh p v i ch m c a x ng s n (m i ch m s n ti p kh p v i

di n trên và d i)

o n th t l ng

- Thân đ t s ng r t to và r ng chi u ngang

- M m gai hình ch nh t, ch y ngang ra sau

- M m ngang dài và h p đ c coi nh x ng s n thoái hoá

Hình 1.2 Khung x ng l ng ng c (nhìn m t tr c) [5]

1.1.4 Các c l ng

L p nông:

 C thang: Là m t c m ng, hình tam giác, ph n trên c a l ng

 C l ng r ng: ng tác: Khép, xoay cánh tay vào trong và nâng thân

mình khi leo trèo

 C nâng vai: ng tác: nâng x ng vai, nghiêng c

 C trám: ng tác: nâng và kéo x ng vai vào trong

 C r ng sau trên: ng tác: nâng các x ng s n lên khi hít vào

 C r ng sau d i: ng tác: h các x ng s n

Nhìn chung các c l p nông ch y t c t s ng đ n x ng vai ho c

x ng cánh tay Tác d ng ch y u là tr l c thêm cho chi trên đ t ng thêm

kh n ng và ph m vi ho t đ ng Còn hai c r ng sau trên và d i, ngoài tác

d ng là c th vào nó còn nh cái đai gi các c c nh s ng

C u trúc các c m t sau c th ph c t p và thay đ i theo vùng c a c t s ng

Th n kinh chi ph i v n đ ng cho các c ch y u là do ngành sau c a các dây

th n kinh t y s ng Ngo i tr các c có tác d ng chính là trong đ ng tác hô

h p (hít vào và th ra), và tác d ng du i c t s ng ch là h tr (nh các c

r ng sau, c nâng s n ), thì nhóm c du i c t s ng bao g m:

C n c t s ng (erector spinae)

C kéo dài su t d c chi u dài c t s ng, t x ng cùng c t đ n t n x ng s

và l p đ y rãnh gi a các m m gai và m m ngang, t o thành hai c l i

n m d c theo các m m gai c a các đ t s ng hai bên ph i và trái Các c này

là c du i c t s ng m nh nh t

C g i c a đ u và c (splenius capitis & splenius cervicis)

Khi co m t bên, c làm đ u nghiêng v bên đó và h i ra sau N u ho t đ ng

đ ng th i c hai bên thì c làm ng ng đ u và du i đo n c t s ng c Nghiêng sang bên trong m t ph ng đ ng ngang

Nghiêng c t s ng:

ng tác nghiêng c t s ng sang m t bên x y ra theo nguyên t c hình bình hành l c, t c là khi các c g p và các c du i c t s ng m t bên cùng ho t

đ ng đ ng th i thì s h ng c t s ng v m t bên theo h p l c c a chúng Giúp thêm cho các c đó còn có các c sau:

1.2 Các d u hi u lâm sàng, hình nh X quang và t l v o c t s ng

i v i v o c t s ng c n quan sát t phía sau c th t th đ ng đ xác

đ nh các d u hi u v lâm sàng [6] Các d u hi u lâm sàng có th th y thông

th ng là:

• M t bên m m vai nhô cao h n m m vai bên đ i di n

• X ng b vai 2 bên không cân đ i v i nhau

• Khi đ ng thân ng i nghiêng sang m t bên

• C t s ng cong v o sang m t ho c hai bên

• g l ng (rõ nh t khi tr đ ng cúi l ng)

• C t s ng có th n ra tr c ho c gù ra sau

• Khung ch u b nghiêng l ch và b xoay

• Kh p háng m t bên cao h n bên đ i di n

• Ng n mông m t bên cao h n bên đ i di n

• Kh p g i không cân đ i khi n m g p g i

• M t chân có th ng n h n chân bên đ i di n

• Có th kèm theo các d t t khác

• Có th b li t m t s c chi, thân mình

• Khi tr ng thành có th b đau l ng

Hình 1.4 M t s hình nh v o c t s ng trên lâm sàng ( nh minh ho ch p

t i B nh vi n Nhi Trung ng)

Là c t s ng b v o kèm theo s thay đ i v c u trúc và các đ t s ng b xoay gây bi n d ng và không n n ch nh th ng hàng đ c khi b nh nhân nghiêng c t s ng v phía đ nh c a đ ng cong trên lâm sàng và Xquang

V o c t s ng t phát là v o c t s ng có đ ng cong l n h n mà kèm theo s thay đ i v c u trúc và s xoay c a các đ t s ng Theo Hi p h i nghiên c u v o c t s ng (Scoliosis Research Society) chia ra các lo i sau [4]:

a V o c t s ng t phát:

VCS t phát tr nh d i 4 tu i bao g m: VCS t kh i tr nh , 90

– 95% t kh i, không c n đi u tr [4], VCS t phát tr nh tiên l ng r t kém và th ng d n đ n nh ng bi n d ng l n n u không đ c can thi p PHCN s m trong giai đo n đang ti n tri n Các đ ng cong VCS t phát tr

nh hay g p ng c, chi u l i c a đ ng cong bên trái và tr trai th ng

g p h n tr gái.V o c t s ng t phát tu i thi u nhi: tu i t 4-9 tu i, chi m t 10

đ n (20%) các lo i VCS t phát tr em [4] V o c t s ng t phát tu i v thành niên là lo i VCS l a tu i t 10 tu i đ n khi x ng tr ng thành ây là

lo i VCS ph bi n nh t, chi m t l (85%) s b nh nhi v o c t s ng c n đi u tr ,

Hình 1.5 Hình nh v o c t s ng trên Xquang

Có th s d ng m t s cách đo trên phim Xquang đ xác đ nh v o c t s ng

Có m t s k thu t đo sau đây:

* o góc v o trên phim Xquang

Cách đo VCS theo ph ng pháp COBB [7]:

- Giao đi m c a 2 đ ng c t nhau này góc VCS

* o xoay đ t s ng trên phim Xquang

Khi không b cong v o c t s ng, các cu ng đ t s ng n m 2 bên thân

đ t s ng Khi c t s ng b v o kéo theo s xoay c a các đ t s ng Trên phim Xquang cho th y các cu ng đ t s ng không còn cân đ i 2 bên c a tr c đ t

1.2.4 T l v o c t s ng t i Vi t Nam và trên th gi i

Theo Tr n ình Long và c ng s (1995), t l v o c t s ng h c sinh (HS) Hà N i n m 1962 là (12%), đ n n m 1968 t l m c l a tu i 7-17 t ng lên t 2-3 l n so v i n m 1962 [9]

Theo đi u tra m i đây c a Chu V n Th ng và c ng s 8 t nh trong c

n c đã cho k t qu t l v o c t s ng t ng lên theo c p h c trong đó có Hà

N i H c sinh nam gi i ti u h c có t l chung c a 8 t nh là (8,65%), trung

h c c s là (9,63%), trung h c ph thông là (12,57%) T l chung c a h c sinh nam là (10,08%) H c sinh n kh i ti u h c là (6,31%), kh i trung h c

c s là (9,09%), kh i trung h c ph thông là (10,40%), t l chung c a h c sinh n là (8,62%) [3]

M t nghiên c u sàng l c n m 2013 t i khám sàng l c cho 8 tr ng huy n M c, Hà N i cho th y trong 236 tr ng h p VCS có 198 h c sinh

b bi n d ng c t s ng theo dáng ch C trong đó C thu n chi m t l (44,5%),

C ngh ch chi m (39,4%), S thu n (14,83%), ki u S ngh ch t l r t ít ch có (1,27%) [10]

Theo nghiên c u c a V V n Tuý t i An H i, thành ph H i Phòng cho

th y ch y u g p v o theo ki u ch C thu n là (42%), C ngh ch là (41%) [13]

M t nghiên c u khác c a Nguy n H u Ch nh c ng t i H i Phòng n m 2005 cho th y trong 338 tr ng h p VCS thì có 284 h c sinh b bi n d ng c t s ng theo hình dáng ch C chi m (84,0%) trong đó ch C thu n (44,7%), C ngh ch (39,3%) [14] Trong khi đó m t nghiên c u khác c a Nông Thanh S n t i Thái Nguyên cho th y C thu n chi m (77%), C ngh ch (23%) [11]

M t nghiên c u sàng l c n m 2013 t i khám sàng l c cho 8 tr ng huy n M c, Hà N i cho th y t l v o c t s ng chung c a t t c các

tr ng trong nghiên c u là (12,6%) [10] T l VCS theo kh i h c sinh trong

nghiên c u c a Nguy n H u Ch nh cho th y t l cao nh t kh i THCS (6,19%), ti p đ n kh i TH (5,08%) và kh i THPT (4,38%) [12]

Trên th gi i c ng đã có các nghiên c u v t l v o c t s ng Theo k t

qu nghiên c u c a Lonstein (1997) thông báo k t qu khám sàng l c b ng s

d ng Forward bending Test ho c Adams Position Test cho các tr ng h c Minnessota, Hoa K trong 4 n m t 1973 đ n 1978 v i s l ng 571.722 h c sinh cho th y t l v o c t s ng h c sinh trong nh ng giai đo n khác nhau

V o c t s ng không rõ nguyên nhân chi m kho ng 80% tr ng h p

B nh liên quan đ n th n kinh – c : chi m kho ng 20% các tr ng h p v o

c t s ng liên quan đ n b t th ng v th n kinh c nh b i não ho c lo n

d ng c Trong tr ng h p này, tr có th không có kh n ng đi đ ng th ng,

ng n ch n h n n a c t s ng phát tri n l ch l c

V o c t s ng b m sinh (b m sinh) – r t hi m và x y ra b i các x ng

c a c t s ng phát tri n b t th ng khi thai nhi đang phát tri n trong t cung

Di truy n: Gen đ u tiên liên quan đ n v thành niên v o c t s ng vô c n

là gen - GPR126 - có liên quan đ n s t ng tr ng và phát tri n c a c t s ng trong nh ng n m đ u c a cu c s ng c a m t con ng i

Chênh l ch chi u dài 2 chân: N u m t chân dài m t chân ng n có th gây ra

v sinh c h c c a các nhân nh y hay vòng s i c a đ a đ m

S thay đ i v thành ph n ch t t o keo

Các tác gi nghiên c u v đ c tính sinh c h c và thành ph n hóa h c

c a gân, các dây ch ng liên m m gai, s co giãn c a kh p….Tuy nhiên các tác gi không ch ng minh đ c s b t th ng v đ c tính c h c c a các t

ch c này là nguyên nhân gây nên VCS t phát

S m t cân b ng t th

Các gi thuy t cho r ng s b t bình th ng c a thân não liên quan đ n

h th ng ti n đình có th là nguyên nhân gây VCS không rõ nguyên nhân

+ VCS không rõ nguyên nhânt kh i tr nh : 90 - 95% lo i này là t

kh i mà không c n đi u tr

+ VCS không rõ nguyên nhânti n tri n tr nh : tiên l ng r t kém và

th ng d n đ n nh ng bi n d ng l n n u không đ c can thi p s m trong giai đo n ti n tri n

+ VCS l a tu i t 4 - 9, chi m 10% đ n 20% các lo i VCS không rõ nguyên nhân tr em

+ VCS l a tu i t 10 tu i đ n khi x ng tr ng thành

+ ây là VCS không rõ nguyên nhânph bi n nh t, chi m t l 85%

s b nh nhân VCS c n đi u tr , th ng g p nhi u n và d ng đ ng cong ph bi n nh t ng c ph i VCS không rõ nguyên nhânb m sinh có

th liên quan đ n tình tr ng d t t b m sinh c a h th ng tim m ch [6], [13], [139], [146].VCS b m sinh c ng th ng g p trong h i ch ng Klippel-Feil [6], [149] và b nh thoát v tu s ng [150]

Y u t di truy n

Ng i ta nh n th y VCS không rõ nguyên nhânth ng g p nhi u thành viên trong cùng m t gia đình [141], [142] Tuy nhiên nguyên nhân này

ch a đ c nhi u nhà khoa h c th a nh n

đ , (87,5%) giáo viên cho là kích c bàn gh phù h p [10] Các y u t v v sinh h c đ ng đã nêu trên ch có giá tr tham kh o, đ đánh giá m t cách chính xác và khoa h c c n có theo dõi lâu dài [10]

Qua kh o sát đo kích th c bàn gh và t m vóc c a h c sinh, (95,3%) bàn không phù h p v i h c sinh nam trong đó (92%) là bàn cao, (33%) bàn

th p Bàn không phù h p v i h c sinh n là (95,1%), trong đó (93,4%) là bàn cao, (1,7%) là bàn th p [10] Qua kh o sát cho th y (73,3% ) là gh không phù h p v i h c sinh nam, trong đó (29,1%) là gh cao, (43,2%) là gh cao

i v i h c sinh n (79%) là gh không phù h p trong đó 37 là gh cao, (42%) là gh th p [10] Kh o sát bàn gh theo các kh i h c các tác gi cho

th y (81,9% bàn, gh không phù h p kh i TH, (73,7%) bàn gh không phù

h p kh i THCS, (68,3%) bàn gh không phù h p kh i THPT Nghiên c u

c a Ph m V n Hán [16] t i Thu Nguyên, H i Phòng cho th y bàn không phù

h p chi m (83%) gh không phù h p chi m (85%), c a Bùi Th Thao [17] t i

V Th , Thái Bình bàn không phù h p là 40,2%, nghiên c u c a V V n Tuý [11] An H i thành ph H i Phòng bàn gh không phù h p (97%) Theo Nguy n H u Ch nh đi u tra t ng th t i H i Phòng tác gi cho th y bàn cao là (92,7%), gh cao (33,3%) [12] T l bàn gh không phù h p Thái Bình th p h n H i Phòng có l do c s v t ch t các tr ng ngày

đ c đ u t t t h n huy n M c Hà N i các tr ng h c c ng đ c

đ u t c s v t ch t bàn gh đ c khang trang h n tuy nhiên t l bàn

gh phù h p v i t m vóc c a h c sinh v n còn khiêm t n c n ph i nâng cao nh n th c v phòng ng a v o c t s ng cho t t c các đ i t ng giáo viên, h c sinh, ph huynh [10]

T l hoc sinh ng i l ch g p nhi u h c sinh ti u h c, h c sinh trung

h c c s (41,8 – 52,0%), th p nh t h c sinh ph thông trung h c (6,2%)

T l h c sinh có đ u cúi th p gi m d n theo kh i c p h c TH (54,3%), THCS (39,6%), THPT (6,1%) [10] K t qu nghiên c u c a V V n Túy và Nguy n

H u Ch nh cho k t qu t ng đ ng [11], [12]

sinh

T l h c sinh v o c t s ng do ít v n đ ng th ch t là (9,8%).T l h c sinh v o c t s ng do ng i quá lâu là (8,5 %).T l h c sinh v o c t s ng do n

u ng thi u ch t là (5,8%) T l h c sinh v o c t s ng do lao đ ng quá n ng

C ng có s khác nhau gi a các kh i v th c hi n các bi n pháp phòng

ng a VCS: Ng i h c đúng t th kh i ti u h c (48,1%), kh i trung h c c s (32,7%), kh i ph thông trung h c (19,2%), có s khác bi t có ý ngh a th ng

kê v i p<0,05 [10] S d ng bàn gh phù h p v i chi u cao kh i ti u h c (6,9%), kh i trung h c c s (69,0%), kh i ph thông trung h c (24,1) v i p<0,05, v n đ ng th ch t đ u đ n kh i ti u h c (2,6%), kh i trung h c c s (71,8%), kh i ph thông trung h c (25,6%), p<0,01 Không ng i quá lâu t i

ch kh i ti u h c (2,8%), kh i trung h c c s (77,8%), kh i ph thông trung

h c (19,4%) p<0,01 [10]

K t qu kh o sát c a Nguy n Th Lan cho th y đa s giáo viên có trình

đ h c v n là đ i h c, t l giáo viên có trình đ h c v n trung c p và trên đ i

h c là r t ít Trình đ h c v n đ i h c cao nh t t p trung nhóm tu i 30- 39

tu i.Trình đ sau đ i h c có m t tr ng h p thu c nhóm tu i t 20 đ n 29

tu i ây là m t thu n l i cho các tr ng M c trong vi c phòng ng a VCS cho h c sinh tr ng h c [10].C ng theo nghiên c u này giáo viên c a

c 3 kh i đ u có hi u bi t tác h i v o c t s ng lên các b ph n c a HS Tuy nhiên s hi u bi t có khác nhau gi a giáo viên các kh i nh : nh h ng v

ch c n ng hô h p: (43,0%) giáo viên kh i ti u h c cho là có nh h ng, trong khi đó ch có (24,0%) giáo viên kh i trung h c c s cho là có nh h ng; (33,0%) giáo viên kh i trung h c ph thông [10] Theo kh o sát c a Bùi Th Thao c ng cho k t qu t ng t [17]

Trong m i tr ng h c, l p h c thì ý th c, s quan tâm c a giáo viên v phòng ng a VCS cho HS đóng m t vai trò quan tr ng Nghiên c u c a Nguy n Th Lan và CS cho th y thái đ v phòng ng a v o c t s ng c a giáo viên th hi n qua vi c nh c nh HS ng i h c đúng t th , không ng i quá lâu

m t ch , v n đ ng th ch t đ u đ n, s d ng bàn gh phù h p v i chi u cao thì thái đ c a giáo viên c a c 3 kh i nh nhau (v i p>0,05) K t qu này có

th đ c lý gi i nh sau: i v i giáo viên ti u h c coi tr ng bàn gh phù h p

v i chi u cao c a h c sinh (49,4%), có l giai đo n ti u h c c th đang phát tri n đ c bi t h th n kinh c vì v y t th ng i h c và chi u cao bàn gh nh

kh i cho là bàn gh không thích h p v i chi u cao, đeo c p quá n ng và đeo

c p l ch sang 1 bên là nguyên nhân chính gây v o c t s ng Ng i h c không đúng t th nhi u ph huynh cho c ng là m t nguyên nhân gây VCS, riêng

ph huynh h c sinh kh i TH còn thêm m t nguyên nhân là do lao đ ng n ng quá m c [10] K t qu nghiên c u trên c ng khá t ng đ ng v i m t s nghiên c u tr c đó nh nghiên c u c a Nguy n H u Ch nh nghiên c u h c sinh t i H i Phòng n m 2005 [12]

Các b c ph huynh h c sinh cho r ng tác h i c a v o c t s ng là nh

h ng đ n ch c n ng hô h p (40%), h tu n hoàn (64,3%), khung x ng ch u (55,6%) và th m m (55,4%) [10].Ph huynh h c sinh cho r ng mu n phòng

ng a v o c t s ng thì c n đi u ch nh bàn gh cho phù h p (53,6%), c n ph i

n u ng đ ch t (57,8), không ng i lâu m t ch (55,7%), ng i h c đúng t th (35,9%)[10] Lonstein 1997 c ng thông báo k t qu t ng t [1]

1.2.8 Các bi n pháp đánh giá v o c t s ng

1.2.8.1 Quan sát và ghi nh n nh ng b t cân x ng trên lâm sàng

Các d u hi u lâm sàng có th quan sát th y và ghi nh n đ c thông

th ng là:

• M t bên m m vai nhô cao h n m m vai bên đ i di n

• X ng b vai 2 bên không cân đ i v i nhau

• Khi đ ng thân ng i nghiêng sang m t bên

• C t s ng cong v o sang m t ho c hai bên

• g l ng (rõ nh t khi tr đ ng cúi l ng)

• i di n v i bên g th ng là vùng lõm

• C t s ng có th n ra tr c ho c gù ra sau

• Khung ch u b nghiêng l ch và b xoay

• Kh p háng m t bên cao h n bên đ i di n

• Ng n mông m t bên cao h n bên đ i di n

• Kh p g i không cân đ i khi n m g p g i

• M t chân có th ng n h n chân bên đ i di n

• Có th kèm theo các d t t khác

• Có th b li t m t s c chi, thân mình

• Khi tr ng thành có th b đau l ng

1.2.8.2 ánh giá t m v n đ ng c a c t s ng

T m v n đ ng c a c t s ng: G p, du i, nghiêng, xoay đ c đo b ng

ph ng pháp ZERO (CANE VÀ ROBERTS)

1.2.9 o trên phim X-quang (ph ng pháp Cobb)

1.2.9.1 o đ v o c t s ng theo ph ng pháp COBB [7]

- Xác đ nh vùng v o c t s ng

Xác đ nh đ t s ng trên và d i nghiêng nhi u nh t v phía đ nh đ ng cong

- K các đ ng ti p tuy n v i m t ph ng trên c a đ t s ng trên và m t

ph ng d i c a đ t s ng d i Giao đi m c a 2 đ ng c t nhau này góc VCS

- K 2 đ ng vuông góc v i 2 đ ng k trên, góc giao c a 2 đ ng vuông góc là góc v o c t s ng

Trong tr ng h p có 2 đ ng cong thì chúng tôi s l y giá tr c a

đ ng cong có góc Cobb l n h n đ phân lo i đ ng cong

B ng 1.1 Cách đánh giá m c đ v o c t s ng theo ph ng pháp Cobb

1.2.9.3 o đ xoay đ t s ng trên phim Xquang

Khi không b v o c t s ng, các cu ng đ t s ng n m 2 bên thân đ t

s ng Khi c t s ng b v o kéo theo s xoay c a các đ t s ng Trên phim Xquang cho th y các cu ng đ t s ng không còn cân đ i 2 bên c a tr c đ t

s ng n a [2].Cách đánh giá s xoay các đ t s ng theo Calliet [2]

- Nh ng đ ng cong mà đ c bi t là không ti n tri n

- VCS tr tu i v thành niên qua khám ki m tra l n đ u có đ ng cong m c trung bình, x ng đã tr ng thành

1.3.1.2 T p luy n

T nhi u n m nay ng i ta đã đ a ra ph ng pháp đi u tr VCS b ng các bài t p M c đích c a các bài t p này là:

- Làm m nh các c b ng và c du i thân

- Làm dài các c u trúc bên lõm c a đ ng cong

- Làm m nh các c g p thân phía bên l i c a đ ng cong

- Kéo giãn các c g p háng b co rút

- Các bài t p hít th sâu đ c i thi n ch c n ng hô h p

- H ng d n t th đúng

Trong nghiên c u c a m t s tác gi nh m so sánh hi u qu c a vi c

t p luy n nh ng bài t p khoa h c dành cho tr v o c t s ng và nh ng bài t p

ph c h i ch c n ng thông th ng cho th y trong nhóm đi u tr b ng nh ng bài t p đ c bi t dành cho tr v o c t s ng có 23,5% b nh nhân đ c c i thi n

và 11,8% b x u đi, trong khi trong v t lý tr li u thông th ng có 11,1% đ c

c i thi n và 13,9% tr nên t i t [22]

Khi nghiên c u ph ng pháp đi u tr b o t n đ i v i tr v o c t s ng

b ng các bài t p Phân tích trên 556 b nh nhân, trong đó 288 tr nhóm can thi p và 268 tr nhóm ch ng cho th y r ng n u phát hi n s m các nguy c

v o c t s ng và đi u tr chính xác thông qua các bài t p thì không nh ng h n

ch s ti n tri n c a bi n d ng c t s ng (61%) mà còn có th gi m đ c đ cong (32%) [23]

Nghiên c u c a Alves de Araujo n m 2012 khi đánh giá hi u qu c a

ph ng pháp Pilates đ i v i vi c gi m đ cong v o, gi m đau và t ng tính linh ho t c a c t s ng tr gái b cong c o c t s ng không rõ nguyên nhân cho th y có s c i thi n v góc Cobb Tính linh ho t và gi m đau có ý ngh a th ng kê tr c và sau can thi p nhóm can thi p trong khi đó nhóm ch ng không có c i thi n nhi u [24]

N m 2013, Bielec và c ng s đã ti n hành m t nghiên c u nh m đánh giá nh h ng c a s tham gia th ng xuyên trong các bài h c b i tr ng trên các bi n nhân tr c h c và t th khi m khuy t x y ra trong h c sinh trung

h c c s đã cho th y trong nhóm tham gia th ng xuyên thì s đi u ch nh trong v o c t s ng có nhi u khác bi t so v i nhóm ch ng (P <0,05) [25].Các bài t p th d c tích c c c ng giúp cho s n đ nh đ gù và ki m soat đ v o

c a v o c t s ng vô c n (nghiên c u c a Caufriez n m 2011) [22].Nghiên c u

c a Diab (2012) cho th y bên c nh vi c t p luy n m t ch ng trình ph c h i

ch c n ng thông th ng k t h p v i s đi u ch nh t th đ u v phía tr c

n m 1800.K thu t Sayre là s d ng m t bàn kéo l n, đ t tr lên và n n ch nh

c t s ng trong khi bó b t.Nghiên c u c a Fletcher n m 2012 cho th y ph ng pháp bó b t trong đi u tr v o c t s ng vô c n đã giúp cho 72,4% tr b v o

c t s ng tránh đ c ph u thu t [29]

Nghiên c u c a De Chene (2012) trên 53 tr b v o c t s ng vô c n

đ c đi u tr b n bó b t cho th y góc Cobb sau can thi p gi m đ c 12,2 đ

và chi u cao t ng tr ng n u đ c ti p t c duy trì trong su t th i gian bó b t

v n t c bình th ng [30]

Nghiên c u đánh giá nh ng thay đ i v áp l c th vào t i đa (peak inspiratory pressure (PIP) trong bó b t cho tr v o c t s ng vô c n cho th y trung bình PIP tr c khi bó b t là 15,5 + /-4,9 cm H2O, trung bình PIP sau khi

bó b t là 31,9 + /-7,9 cm H2O và sau khi m c a s là 20,4 + /-5,6 cm H2O

Có s gia t ng 106% sau khi bó và t ng 32% sau khi m c a s Nghiên c u

c ng khuy n cáo r ng đ i v i b nh nhân có viêm ph i thì có th x y ra bi n

ch ng hô h p trong quá trình bó b t vì v y c n có gian quan sát thích h p [27]

Bó b t có th đi u tr kh i ch ng v o c t s ng không rõ nguyên nhân

m c đ nh tr nh và s d ng bó b t đ trì hoãn ph u thu t tr l n và

nh ng ng i có đ ng cong l n Bó b t theo ph ng pháp Risser là m t

ph ng pháp đi u tr trung gian an toàn và hi u qu Nghiên c u h i c u c a Waldron và c ng s trên 20 tr ng h p đ c đi u tr b ng bó b t t n m

1999 đ n n m 2011 cho th y ph ng pháp bó b t có th n đ nh đ ng cong

t ng đ i l n tr nh và cho phép các tr em có th ch đ i đ có nh ng hình th c tr li u khác phù h p v i tu i [31]

1.3.1.4 Kéo giãn

i u tr VCS b ng kéo giãn đòi h i ph i ch nh th lâu dài, th ng ph i

n m ng a trên m t khung và trong tr ng h p VCS m c trung bình c ng không đem l i hi u qu kh quan h n bi n pháp s d ng áo n p ch nh hình [85]

i u tr các tr ng h p v o c t s ng có đ cong l n và c ng ch c luôn luôn là m t thách th c l n đ i v i bác s ph u thu t c t s ng.Thi t b kéo dãn Halo l n đ u tiên đ c gi i thi u b i Perry và Nickel.Sau đó, Cotrel và Morel gi i thi u vi c s d ng thi t b kéo tr c ph u thu t v i đ u c đ nh đ u và m t đ u

c đ nh vùng ch u [32].Tuy nhiên, lo i thi t b này không đ c c i thi n b ng thi t b c a Harrington thi t k cho tr v thành niên b v o c t s ng vô c n b nh

v i nh ng đ ng cong lên đ n 90° - 100°

Khung kéo c ng cho phép các hình th c kéo khác x ng bao g m c đ u trên x ng đùi và x ng chày Stagnara s d ng tr ng l ng c a c th nh m t

l c gi và do đó l c kéo có th đ c chuy n giao gi a gi ng c a b nh nhân, xe

l n, và m t khung đi b T ng d n l c kéo trong m t kho ng th i gian cho phép

đ c i thi n bi n d ng c a đ ng cong [33], [94]

Hình 1.9 Hình nh gi ng kéo Trendelenburg [34]

t 38° [23].Nghiên c u c a Sponseller và c ng s khi xem xét 53 b nh nhân

b v o c t s ng n ng ho c kyphoscoliosis i t ng nghiên c u đ c phân chia làm 2 nhóm (nhóm can thi p g m 15 b nh nhân và nhóm ch ng g m 8

b nh nhân).K t qu nghiên c u cho th y không có s khác bi t có ý ngh a

th ng kê v s c i thi n c a đ ng cong [35]