Nghiên cứu giá trị siêu âm nội soi và chọc hút bằng kim nhỏ trong chẩn đoán ung thư tụy

96 3.5.ăGiáătr ăch căhútăb ngăkimănh ăd iăh ngăd năsiêuăâmăn iăsoiătrongă ch năđoánăungăth ăt y .... 128 4.4.3.ăGiáătr ăch căhútăb ngăkimănh ăd iăh ngăd năc aăsiêuăâmăn iăsoi ...... Vì t

B ăGIỄOăD CăVÀă ÀOăT O B ăYăT

NGHIểN C U GIỄ TR SIểU ỂM N I SOI

VẨ CH C HỎT B NG KIM NH TRONG CH N OỄN UNG TH T Y

LU N ỄN TI N S Y H C

HÀ N I - 2017

B ăGIỄOăD CăVÀă ÀOăT O B ăYăT

NGHIểN C U GIỄ TR SIểU ỂM N I SOI

VẨ CH C HỎT B NG KIM NH TRONG CH N OỄN UNG TH T Y

Chuyên ngành : N i - Tiêu hóa

LU N ỄN TI N S Y H C

1.ăGS.TSă ÀOăV NăLONG 2.ăPGS.TSăNGUY NăTH ăVÂNăH NG

HÀ N I - 2017

L I C M N

Trongăquáătrìnhăh căt p,ănghiênăc uăvàăhoànăthi nălu năán.ăM cădùăg pănhi uăkhóăkh nănh ngătôiăđưănh năđ căs ăquanătâm,ăđ ngăviên,ăgiúpăđ ăquýăbáuăc aăcácăth yăcô,ăb năbèăđ ngănghi păvàănh ngăng iăthânătrongăgiaăđình

V iălòng kínhătr ngăvàăbi tă năsâuăs c, Tôi xin g iăl i c mă năchânăthànhăt i: Bană Giámă hi u,ă Phòngă Qu nă lýă àoă t oă Sauă iă h c,ă B ă mônă N iă

Tr ngă iă h că Yă Hàă N i.ă ngă y,ă Bană Giámă đ că b nhă vi nă B chă Mai.ăKhoaăTiêuăhóa,ăTrungătâmăGi iăph uăb nhăvàăT ăbàoăh c,ăKhoaăCh năđoánăhìnhă nh,ăKhoaăNgo iăvàăcácăPhòngăbanăch căn ngăb nhăvi năB chăMai.ăBanăGiámăđ căvàăTrungăTâmăN iăsoiăb nhăvi nă iăh căYăHàăN i.ăBanăGiámăđ că

b nhăvi năH uăNgh ăVi tă c

GS.TSă àoăV năLong,ăng iăTh yăđưăđ nhăh ng,ăquanătâm,ăgiúpăđ ăvàă

tr căti păh ngăd năTôi trong quá trình công tác,ănghiênăc u và hoàn thành

lu năánănày

PGS.TSăNguy năTh ăVânăH ng,ăCôăluônăch ăb o,ăquanătâmăvàăgiúpăđ ă

Tôiătrongăquáătrìnhăcôngătác,ănghiênăc uăvàăhoànăthànhălu năánănày

GS.TSăT ăLong,ăPGS.TSăPh mă Th ăThuăH ăđưăch ăd năt nătình,ăquanătâmăvàăch nhăs aăchoălu năán c aătôiăđ căhoànăch nh CácăTh yăcôătrongăH iă

đ ngăc păc ăs ,ăc păTr ngăđưădànhănhi uăth iăgianăquýăbáuăđ ăgópăý,ăch nhă

s aălu năánăc aătôiăđ căhoànăthi n

TS.ăV ă Tr ngă Khanh,ăTSă Nguy nă Côngă Long,ăPGS.TSă Nguy nă V nă

H ng,ăThsăPh măV năTuy n,ăTSă àoăVi tăH ng,ăCNă àoăVi tăQuân,ăThsăV ă

Th ă V ngă đưă đóngă gópă nhi uă ýă ki nă quýă báu,ă s ă quană tâm,ă đ ngă viên Tôi trongăquáătrìnhănghiênăc uăvàăhoànăthànhălu năánănày

PGS.TSăHoàngăMinhăH ng - B ămônăToánătinăTr ngă iăh căYăHàă

N i đưăgiúpăđ ătôiăt nătìnhăđ ălu năánăđ căhoànăthi n

Tôiăc ngăxinăđ căbàyăt ătìnhăc măvàălòngăbi tă năchânăthànhăt iăb nhă

nhân, giaăđìnhăh ăluônă ngăh ăvàăgiúpăđ ătôiătrongăquáătrìnhănghiênăc u

Xin ỏrân ỏr ng c m n!

Hà N i, ngày 31 ỏháng 3 n m 2017

NgỐy n Tr ng S n

L I CAM OAN

Tôi là NgỐy n Tr ng S n,ănghiênăc uăsinhăkhóaă29ăTr ngă iăh căY

HàăN i,ăchuyênăngànhăN iă- Tiêu hóa,ăxinăcamăđoan:

1 âyălàălu năánădoăb năthânătôiătr căti păth căhi năd iăs ăh ngăd nă

c aăTh yă ào V n Long và Cô NgỐy n Th Vân H ng

2 Côngă trìnhă nàyă khôngă trùngă l pă v iă b tă k ă nghiênă c uă nàoă khácă đưă

đ căcôngăb ăt iăVi tăNam

3 Cácă s ă li uă vàă thôngă tină trongă nghiênă c uă làă hoànă toànă chínhă xác,ă

trungăth căvàăkháchăquan,ăđưăđ căxácănh năvàăch păthu năc aăc ăs ă

SANS Siêuăâmăn iăsoi

TNM Tumor, Nodes, Metastasis - Kh iău,ăh ch,ădiăc n

UTT Ungăth ăt y

M C L C

Trang

Trang ph bìa

L i c m n

L i cam đoan

Ch vi t t t

Danh m c b ng

Danh m c bi u

Danh m c hình

Danh m c s đ

T V N 1

CH NG 1: T NG QUAN TẨI LI U 3

1.1.ăGi iăph u,ăm iăliênăquanăvàăhìnhă nhăt yăbìnhăth ngătrênăSANS 3

1.2.ăD chăt ăh căvàăcácăy uăt ănguyăc ăungăth ăt y 5

1.2.1.ăD chăt ăh căungăth ăt y 5

1.2.2.ăM tăs ăy uăt ănguyăc ăgâyăungăth ăt y 7

1.3.ă căđi mălâmăsàngăungăth ăt y 8

1.4.ăCácăph ngăphápăc nălâmăsàngăch năđoánăungăth ăt y 11

1.4.1.ăD uă năsinhăh căch ăđi măungăth 11

1.4.2.ăCácăph ngăphápăhìnhă nhăch năđoánăungăth ăt y 13

1.5.ăSiêuăâmăn iăsoiăch năđoánăungăth ăt y 19

1.5.1.ăKháiăni m,ăl chăs ăphátătri năSANSăvàăch căhútăb ngăkimănh 19

1.5.2.ăCácălo iăđ uădòăsiêuăâmăn iăsoi 20

1.5.3.ăCh ăđ nhăsiêuăâmăn iăsoiăh ăm tăt y 24

1.5.4.ăSiêuăâmăn iăsoiăch năđoánăungăth ăt y 26

1.5.5.ăGiáătr ăsiêuăâmăn i soiăch năđoánăh chă ăb ng 27

1.5.6.ăGiáătr ăsiêuăâmăn iăsoiăch năđoánăxâmăl năm chămáu 28

1.5.7.ăPhânăđ ăgiaiăđo năungăth ăt yătheoăAJCCă- 2010 29

1.5.8.ăM tăs ăh năch ăc aăsiêuăâmăn iăsoiătrongăth măkhámăt y 30

1.6.ăCh căhútăb ngăkimănh ăd iăh ngăd năc aăsiêuăâmăn iăsoi 31

1.6.1.ăCh ăđ nhăch căhútăb ngăkimănh ăd iăh ngăd năc aăSANS 31

1.6.2.ăCh năkimăch căhút 31

1.6.3.ăT ăbàoăh căvàămôăb nhăh căungăth ăt y 34

1.6.4.ăS ăl năđ aăkimăraăvàoătrongăm tăl năch căhút 35

1.6.5.ăGiáătr ăch căhútăb ngăkimănh ăquaăSANSăch năđoánăungăth ăt y 36

1.6.6.ăTaiăbi năch căhútăb ngăkimănh ăd iăh ngăd năsiêuăâmăn iăsoi 36

1.6.7.ăM tăs ăph ngăphápăkhácăl yăt ăbàoăch năđoánăungăth ăt y 38

1.7.ăCh ăđ nhăđi uătr ungăth ăt y 39

1.7.1.ăCh ăđ nhăc tăb ăuăt y 39

1.7.2.ăCh ăđ nhăt ngăđ iăc tăb ăuăt y 39

1.7.3.ăCácătr ngăh păkhôngăc tăb ăuăt y 39

1.8.ăTìnhăhìnhănghiênăc uăgiáătr ăsiêuăâmăn iăsoiăt iăVi tăNam 39

CH NG 2: I T NG VẨ PH NG PHỄP NGHIểN C U 41

2.1.ă iăt ngănghiênăc u 41

2.1.1.ă aăđi măvàăth iăgianănghiênăc u 41

2.1.2.ăTiêuăchu năch năb nhănhânăvàoănhómănghiênăc u 41

2.1.3.ăTiêuăchu nălo iătr ăkh iănghiênăc u 42

2.1.4.ăTiêuăchu năch năb nhănhânăch căhútăt ăbào 42

2.1.5.ăTiêuăchu năch năđoánăungăth ăt yătrênăsiêuăâmăn iăsoi 42

2.1.6.ăTiêuăchu năt ăbàoăh căch năđoánăungăth ăt y 43

2.1.7.ăTiêuăchu năch năđoánăvàăphânălo iămôăb nhăh căungăth ăt y 43

2.1.8 Tiêuăchu năch năđoánăcu iăcùng 44

2.2.ăPh ngăphápănghiênăc u 44

2.2.1.ăThi tăk ănghiênăc u 44

2.2.2.ăCh năc ăm u 45

2.2.3.ăPh ngăphápănghiênăc u 46

2.2.4.ăPh ngăphápăthuăth păs ăli u 60

2.2.5.ăCácăch ăs ănghiênăc u 61

2.2.6.ăX ălýăs ăli u 62

2.2.7.ă oăđ cănghiênăc u 63

CH NG 3: K T QU NGHIểN C U 64

3.1.ă căđi măchungăungăth ăt y 64

3.1.1.ăM tăs ăđ căđi măc aănhómăb nhănhânănghiênăc u 64

3.1.2.ă căđi măv ătu iăvàăgi iătính 65

3.1.3.ă căđi măphânăb ăb nhătheoănhómătu iătrongăungăth ăt y 66

3.2.ă căđi mălâmăsàngăungăth ăt y 67

3.2.1.ă căđi mătri uăch ngăc ăn ngăungăth ăt y 67

3.2.2.ă căđi mătri uăch ngăth căth ăungăth ăt y 68

3.3.ă căđi măc nălâmăsàngăungăth ăt y 69

3.3.1.ă căđi măxétănghi măhuy tăh c,ăsinhăhóaămáuătrongăungăth ăt y 69

3.3.2.ă căđi măxétănghi măCAă19.9ăhuy tăthanhătrongăungăth ăt y 70

3.3.3.ă căđi măsiêuăâmăungăth ăt y 71

3.3.4.ă căđi măch păc tăl păviătínhăungăth ăt y 75

3.3.5.ă căđi măch păc ngăh ngăt ăungăth ăt y 78

3.3.6.ă căđi măsiêuăâmăn iăsoiăungăth ăt y 82

3.3.7.ă căđi măch căhútăb ngăkimănh ăd iăh ngăd năsiêuăâmăn iăsoi 86

3.3.8.ă c đi măph uăthu tăungăth ăt y 89

3.4.ăGiáătr ăc aăsiêuăâmăn iăsoiătrongăch năđoánăungăth ăt y 92

3.4.1.ăGiáătr ăsiêuăâmăn iăsoiăch năđoánăungăth ăt y 92

3.4.2.ăGiáătr ăsiêuăâmăn iăsoiăch năđoánăungăth ăt yăkh iănh 92

3.4.3.ăGiáătr ăsiêuăâmăn iăsoiăch năđoánăungăth ăđ uăt y 93

3.4.4.ăGiáătr ăsiêuăâmăn iăsoiătrongăch năđoánăh chă ăb ng 95

3.4.5.ăGiáătr ăc aăSANSătrongăch năđoánăxâmăl năm chămáu 96

3.5.ăGiáătr ăch căhútăb ngăkimănh ăd iăh ngăd năsiêuăâmăn iăsoiătrongă ch năđoánăungăth ăt y 96

3.6.ăSoăsánhăgiáătr ăSANSăv iăcácăph ngăphápăkhácăch năđoánăUTT 98

3.6.1.ăSoăsánhăkíchăth cătrungăbìnhăungăth ăt yăquaăcácăph ngăpháp 98

3.6.2.ăSoăsánhăgiáătr ăSANSăvàăcácăph ngăphápăkhácăch năđoánăUTT 98

3.6.3.ăSoăsánhăgiáătr ăsiêuăâmăn iăsoiăvàăcácăph ngăphápăkhácăch năđoánă ungăth ăt yăkíchăth cănh 102

3.6.4.ăSoăsánhăgiáătr ăsiêuăâmăn iăsoiăvàăcácăph ngăphápăkhácăch năđoánă

h chă ăb ng 103

3.6.5.ăSoăsánhăgiáătr ăsiêuăâmăn iăsoiăvàăcácăph ngăphápăkhácăch năđoánă xâmăl năm ch 103

CH NG 4: BẨN LU N 104

4.1.ă căđi măchungăc aăungăth ăt y 104

4.1.1.ă căđi măgi iătínhătrongăungăth ăt y 104

4.1.2.ă căđi măv ătu iătrongăungăth ăt y 105

4.2.ă căđi mălâmăsàng,ăc nălâmăsàngăungăth ăt y 106

4.2.1.ă căđi mălâmăsàngăungăth ăt y 106

4.2.2.ă căđi măc nălâmăsàngăungăth ăt y 109

4.3.ăGiáătr ăsiêuăâmăn iăsoiătrongăch năđoánăungăth ăt y 116

4.3.1.ăV ăs ăl ng, kíchăth c vàăv ătrí u 116

4.3.2.ăC uătrúcăungăth ăt yătrênăsiêuăâmăn iăsoi 119

4.3.3.ăGiáătr ăsiêuăâmăn iăsoiăch năđoánăh chă ăb ng 120

4.3.4.ăGiáătr ăsiêuăâmăn iăsoiăch năđoánăxâmăl năm ch 121

4.3.5.ăGiáătr ăsiêuăâmăn iăsoiătrongăch năđoánăungăth ăt y 122

4.4.ăGiáătr ăc aăch căhútăb ngăkimănh ăd iăh ngăd năsiêuăâmăn iăsoiă trongăch năđoánăungăth ăt y 125

4.4.1.ăV ăph ngădi năk ăthu t 125

4.4.2.ăM tăs ăy uăt ă nhăh ngăđ năk tăqu ăc aăch căhútăb ngăkim nh 128

4.4.3.ăGiáătr ăch căhútăb ngăkimănh ăd iăh ngăd năc aăsiêuăâmăn iăsoi 133

K T LU N 136

KHUY N NGH 138 DANH M C CỄC CỌNG TRỊNH CỌNG B LIểN QUAN N LU N ỄN TẨI LI U THAM KH O

PH L C

DANH M C B NG

B ngă1.1.ă Phânălo iăTNMăungăth ăt yătheoăAJCCă- 2010 29

B ngă1.2.ă Phânăđ ăgiaiăđo năungăth ăt yătheoăAJCCă- 2010 29

B ngă1.3.ă Tiêuăchíăch năkimăch căhútăt ăbào 32

B ngă1.4.ă Ch năđoánăt ăbàoăh căungăth ăt yă 34

B ngă2.1.ă Cácăbi năs ănghiênăc uăv ălâmăsàng 61

B ngă2.2.ă Cácăbi năs ănghiênăc uăv ăc nălâmăsàng 61

B ngă2.3.ă Cácăbi năs ănghiênăc uăv ăkh iău 62

B ngă2.4.ă Cácăbi năs ănghiênăc uăv ăđánhăgiáăgiaiăđo nău 62

B ngă3.1.ă Môăt ăs ăl ngăb nhănhânăđ căth măkhámăb ngăcácăch ăs 64

B ngă3.2.ă căđi mătu iăvàăgi iătính 65

B ngă3.3.ă căđi măxétănghi măhuy tăh c,ăsinhăhóaămáu 69

B ngă3.4.ă N ngăđ ăCAă19.9ăhuy tăthanhătrongăungăth ăt y 70

B ngă3.5.ă căđi măt năth ngăt iăkh iăungăth ăt yătrênăsiêuăâm 72

B ngă3.6.ă căđi măt năth ngăngoàiăkh iăungăth ăt yătrênăsiêuăâm 73

B ngă3.7.ă căđi măphânăđ ăTNM,ăgiaiăđo năungăth ăt yăquaăsiêuăâm 74

B ngă3.8.ă căđi măt năth ngăt iăkh iăungăth ăt yătrênăc tăl păviătính 76

B ngă3.9.ă căđi măt năth ngăngoàiăkh iăUTTătrênăc tăl păviătính 77

B ngă3.10.ă căđi măt năth ngăt iăkh iăungăth ăt yătrênăc ngăh ngăt 79

B ngă3.11.ă căđi măt năth ngăngoàiăkh iăUTTătrênăc ngăh ngăt 80

B ngă3.12.ă căđi măphânăđ ăTNM,ăgiaiăđo năUTTăquaăCLVT/CHT 81

B ngă3.13.ă căđi măt năth ngăt iăkh iăungăth ăt yătrênăsiêuăâmăn iăsoi 83

B ngă3.14.ă căđi măt năth ngăngoàiăkh iăUTTătrênăsiêuăâmăn iăsoi 84

B ngă3.15.ă căđi măphânăđ ăTNM,ăgiaiăđo năungăth ăt yăquaăSANS 85

B ngă3.16.ă K ăthu t,ăk tăqu ăch căhútăb ngăkimănh 86

B ngă3.17.ă K tăqu ,ăs ăl năch căhút,ăv ătríăuăvàăk tăqu ăt ăbàoăh c 87

B ngă3.18.ă K tăqu ăch căhútăt ăbàoătheoăgiaiăđo năuătrênăsiêuăâmăn iăsoi 88

B ngă3.19.ă căđi măt iăkh iăungăth ăt yăc aăph uăthu t 89

B ngă3.20.ă căđi măt năth ngăngoàiăkh iăungăth ăt yăc aăph uăthu t 90

B ngă3.21.ă Phânălo iămôăb nhăh căsauăph uăthu t 91

B ngă3.22.ă Giáătr ăc aăsiêuăâmăn iăsoiătrongăch năđoánăungăth ăt y 92

B ngă3.23.ă Giáătr ăSANSăch năđoánăungăth ăt yăkh iănh 92

B ngă3.24.ă Giáătr ăc aăgiưnăđ ngăm tătrongăch năđoánăungăth ăđ uăt y 93

B ngă3.25.ă Giáătr ăc aăgiưnă ngăt yătrongăch năđoánăungăth ăđ uăt y 94

B ngă3.26.ă Giá tr ăc aă“giưnăkép”ătrongăch năđoánăungăth ăđ uăt y 94

B ngă3.27.ă Giáătr ăc aăsiêuăâmăn iăsoiătrongăch năđoánăh chă ăb ng 95

B ngă3.28.ă Giáătr ăsiêuăâmăn iăsoiăch năđoánăxâmăl năm ch 96

B ngă3.29.ă Giáătr ăch căhútăb ngăkimănh ăd iăh ngăd năsiêuăâmăn iăsoi 96

B ngă3.30.ă Giáătr ăch căhútăb ngăkimănh ăk tăh păSANS,ăCLVT/CHTăch nă đoánăungăth ăt y 97

B ngă3.31.ă Soăsánhăkíchăth cătrungăbìnhăungăth ăt yăquaăcácăph ngăpháp 98

B ngă3.32.ă Giáătr ăCAă19.9ăv iăng ngă37ă(U/ml)ăch năđoánăungăth ăt y 98

B ngă3.33 Giáătr ăCAă19.9ăv iăcácăng ngăkhácănhauăch năđoánăUTT 99

B ngă3.34.ă Soăsánhăgiáătr ăch năđoánăungăth ăt yăquaăcácăph ngăpháp 100

B ngă3.35.ă Soăsánhăgiáătr ăch năđoánăungăth ăt yăkíchăth cănh 102

B ngă3.36.ă Soăsánhăgiáătr ăch năđoánăh chăb ng:ăSANS,ăCLVT/CHT,ăSA 103

B ngă3.37.ă Giáătr ăch năđoánăxâmăl năm ch:ăSANS,ăCLVT/CHT,ăSA 103

B ngă4.1.ă M tăs ătri uăch ngăc aăungăth ăt y 109

B ngă4.2.ă Soăsánhăgiáătr ăCLVT/CHTăch năđoánăUTTăc aăm tăs ătácăgi 115

B ngă4.3.ă M tăs ănghiênăc uăgiáătr ăSANSăch năđoánăungăth ăt y 124

B ngă4.4.ă M tăs ăk tăqu ăch căhútăb ngăkimănh ătrongăch năđoánăUTT 135

DANH M C BI U

Bi uăđ ă3.1.ă Phânăb ăb nhătheoănhómătu iătrongăungăth ăt y 66

Bi uăđ ă3.2.ă căđi mătri uăch ngăc ăn ngăungăth ăt y 67

Bi uăđ ă3.3.ă căđi mătri uăch ngăth căth ăungăth ăt y 68

Bi uăđ ă3.4.ă Giáătr ăSAăch năđoánăungăth ăt y 101

Bi uăđ ă3.5.ă Giáătr ăCLVT/CHTăch năđoánăungăth ăt y 101

Bi uăđ ă3.6.ă Giáătr ăSANSăch năđoánăungăth ăt y 101

DANH M C HỊNH

Hình 1.1 Hìnhă nhăsiêuăâmăn iăsoiăt yăbìnhăth ng 3

Hình 1.2 Cácălo iăđ uădòăsiêuăâmăn iăsoi 22

Hình 1.3 Baădi năc tăc ăb năSANSătrongăth măkhámăh ăth ngăm tăt y 24

Hình 1.4 Hìnhă nhăsiêuăâmăn iăsoiăt yă- di năc tăquaăd ădàyă 24

Hình 1.5 Uăđ uăt yă- H chătrênăsiêuăâmăn iăsoi 27

Hình 1.6 Hìnhă nhăch căhútăb ngăkimănh ăquaăSANSăvàăt ăbàoăh c 35

Hình 2.1 H ăth ngămáyăsiêuăâmăn iăsoi 50

Hình 2.2 Kimăch căhútă22G 53

Hình 2.3 Hìnhăminhăh aăb că1 54

Hình 2.4 Hìnhăminhăh aăb că2 54

Hình 2.5 Hìnhăminhăh aăb că3 55

Hình 2.6 Hìnhăminhăh aăb că4 55

Hình 2.7 Hìnhăminhăh aăb că5 56

DANH M C S

S ăđ ă1.1.ă ánhăgiáăvàăqu nălýăb nhănhânănghiăng ăUTTă 26

S ăđ ă2.1.ă Quyătrìnhănghiênăc u 46

S ăđ ă3.1.ă iăchi uăk tăqu ăsiêuăâmăv iătiêuăchu năvàng 71

S ăđ ă3.2.ă iăchi uăk tăqu ăch păc tăl păviătínhăv iătiêuăchu năvàng 75

S ăđ ă3.3.ă iăchi uăk tăqu ăch păCHTăv iătiêuăchu năvàng 78

S ăđ ă3.4.ă iăchi uăk tăqu ăsiêuăâmăn iăsoiăv iătiêuăchu năvàng 82

1

T V N

Ungăth ăt y (UTT) là m tăb nhăácătínhăc aăt ăbào tuy năt y,ăm tătrong

nh ngălo iăb nhăungăth ăcóăt ăl gây t ăvongăhàngăđ uătrênăth ăgi i T ăl ăs ngă

sau 1 n m, 5 n m và 10 n măc aăungăth ăt y t ngă ngăd iă20%, 5% và 1%

[1],[2],[3],[4]

Ungăth ăt yă là b nhă hi mă g p,ăti nă tri nă nhanh,ătiênăl ngăkhôngă t t

Ph năl nă(80%) b nhăđ căphátăhi nă ăgiaiăđo n mu n,ăkhôngăcònăkh ăn ngă

ph uăthu tăc tăb ău.ăN uăuăkhôngăđ căc tăb ăthì th iăgianăs ngătrungăbình là

d iă6ăthángă[5],[6],[7],[8]

Tuy nhiên, n uăungăth ăt y đ căphátăhi năs mă(kíchăth că≤ă2 cm) và

đi uătr ăthíchăh p thìăt ăl ăs ngăsauă5ăn m khá cao (kho ng 60%) [9] Nh

v y, ch năđoánăungăth ăt y giaiăđo năs m r tăcóăýăngh a trong đi uătr ăvàătiên

l ng th iăgianăs ngăchoăng i b nh

Ch năđoánăUTTăch ăy uăd aăvàoăcácăph ngăphápăch năđoánăhìnhă nh.ă

Nh ngăn măg n đây,ăm cădù cóănhi uăti năb ătrongăl nhăv cănàyănh ng ch năđoán nh ngăt năth ngănh (≤ 2 cm) v n đ căcoiălàăkhó [10],[11],[12],[13] Siêuăâmăn iăsoiă(SANS)ăv i đ uădòăsiêu âm t năs ăcao, có đ ăphânăgi iă

cao, đ uădòăcóăth ătì tr căti pălên ph năthành d ădàyăvàătáătràngăn măsátăđ u,ăthânăvàăđuôiăt y: Giúp cho vi căth măkhámăc ăquanănàyăd ădàng, rõ nét và chi

ti tăh n; Giúpăđánhăgiáăcácăt năth ngănh tălàăt năth ngăbéăchínhăxácăh năcácăph ngăphápăth mădòăkhác [14]

Cùngăv iăs ăti năb khoaăh căcôngăngh , nhi uămáyăSA,ăCLVT,ăCHT,ăSANS…th ăh m i, hi năđ iăđưăraăđ i nh ngăcácăph ngăphápănàyăc ngăch ăxácăđ nhăđ căcóăuăt yăhayăkhông? N u cóăuăt yătrênăcácăph ngăphápăch năđoánăhìnhă nhăcùngăv iăCAă19.9ăt ngăcaoăthìăh uănh ăch năđoánăch căch n là ungăth ăt y.ăTuyănhiên,ăcácăph ngăphápănàyăc ng khôngăth ăthayăth ăđ că

2

gi iăph uăb nh.ăCh n đoánăt ăbàoăh c,ămôăb nhăh c choăchúngătaăbi tăb nă

ch tăkh iăuălàăb ngăch ngăquanătr ngăđ ăkh ngăđ nhăch năđoánăvàăgiúpăchoăk ă

ho chăđi uătr [15],[16]

M că dùă v y,ă ch că hútă uă t yă d iă h ngă d nă c aă SA trong ch nă đoánă

UTT c ngăcó m tăs b tăl i:ăKhóăth căhi n v iănh ngăuănh , xung quanh u có

m chă máuăl năho căquai ru t (đ iătràng,ăd ădày,ăru tănon) cheăl p.ăDoăđó, trongănhi uătr ngăh păkhôngăth ăch năđ ngăđiăc aăkim m tăcáchăanătoàn

Ch căhútăb ngăkimănh ăd iăh ngăd năSANS trong ch năđoánăUTT là

m tăth ăthu tăítăxâmăph m, có t ăl ătaiăbi năth p h năsoăv iăcác ph ngăphápăcanăthi păkhác Vì tìăđ uădòăSANS tr căti pălênăt yăquaăthànhă ngătiêuăhóaănênăđưăh năch ăđ căcácănh căđi măc aăch căhút uăt yăd iăh ngăd năc a

siêu âm qua da Do đó, ch căhútăb ngăkimănh ăd iăh ngăd năc aăSANSă

đ căxemălà k ăthu tăl aăch năhàng đ uăvà là m tătrongănh ngă uătiênăch năđoán UTT giaiăđo năs măvàănh ngătr ngăh păkhó [16],[17],[18],[19]

Trênăth ăgi i, đưăcóănhi uăcôngătrìnhănghiênăc uăv ăgiáătr ăc aăSANS và

ch căhútăb ngăkimănh ăvà ph ngăphápănày đưătr ăthànhăk ăthu tăph ăbi năt iă

các Trung tâm y khoaăl nătrong ch năđoánăcácăt năth ngăc a t y

T i Vi tăNam, m tăs ăc s Yăt đưătrangăb ămáyăSANS nh ngăcác k ăthu tăch năđoánăvàăđi uătr ăb ngăSANS ch aăphátătri n.ăVìăcácănghiênăc uăv giáătr ăc aăSANSăcòn ít, s ăl ngăb nhănhânăkhông nhi u và ch aăcóănghiên

c u nào v ă ch că hút b ngă kimă nh ă d iă h ngă d nă c aă SANSă trong ch nă

đoánăUTT, nên chúng tôi ti năhànhănghiênăc uăđ ătài ắNghiên c Ố giá ỏr

siêỐ âm n i soi ốà ch c húỏ b ng kim nh ỏrong ch n đoán Ống ỏh ỏ yẰ

v iăhaiăm cătiêu:

1 Mô t đ c đi m lơm sƠng, c n lơm sƠng ung th t y

2 ánh giá giá tr siêu ơm n i soi vƠ ch c hút b ng kim nh trong

ch n đoán ung th t y

3

T NG QUAN TẨI LI U 1.1 Gi i ph u, m i liên quan vƠ hình nh t y bình th ng trên SANS

Hình 1.1 Hình nh siêỐ âm n i soi ỏ y bình ỏh ng [17]

Chú thích: PD - ng ỏ y CBD - ng m ỏ ch PV/SV confluence - H p l Ố

ỏ nh c a ốà ỏ nh m ch lách PV - T nh m ch c a SV - T nh m ch lách SMA -

ng m ch m c ỏreo ỏràng ỏrên

T yălàăm tăt ngăn măv tăngangăquaăc tăs ng, tr căL1ă- L2ă(t ăth ăn m),ă

ch chăraătr c,ălênăcaoăvàăraătrái,ăgi aătáătràngăvàălách,ăsauăd ădày,ăm tăph năsauăphúcăm c,ăc ăđ nhăvàoăkhungătáătràngăvàăthànhăb ng.ăT yăcóămàuătr ngăngà,ăm m,ăd t,ădàiă12ă- 20 cm,ăn ng 85 - 95 g (đ iăv iăng iăl n) ngă

4

kínhătr căsauă(dày)ăt ă1ă- 3 cm,ăchi uăcaoăkho ngă6 cm,ăcaoănh tă ăvùngăđ uă

t y,ăt yăthuănh ăd năv ăr nălách [20],[21]

Ố ỏ y n măsauăphúcăm căc aăthànhăb ngăsauăvàăcóănhi uăthùyăcon,ă

n mătrongăkhungătáătràng,ăbaoăquanhăb iăđo năIIăvàăIIIăc aătáătràng.ăM tătr că

c aăđ uăt yăti păgiápăv iămônăv ,ăph năđ uăc aătáătràngăvàăđ iătràngăngang,ă

m t sauăti păgiápăv iăr năvàăgi aăb ăc aăth năph i Móc ỏ y làăm tăph năkéoă

dàiăc aăđ uăt y,ăn mătr căđ ngăm chăvàăt nhăm chăch ăd i,ăphíaătrênălàăt nhă

m chăm cătreoătràngătrên [20],[21]

C ỏ y hayăcònăg iălàăeoăt yălàăđo năti păgiápăgi aăđ uăvàăthânăt y,ătínhă

t ăđ ngăm chăv ătáătràngăđ năb ătráiăc aăh păl uăt nhăm chăláchăvàăt nhăm chă

m cătreo tràng, dài 1,5 - 2 cm,ăr ngă3ă- 4 cm Phíaăsauăc ăt yăti păgiápăt nhă

m chăc a,ăphíaătrênălàăt nhăm chăm cătreoătràngătrênăvàăt nhăm chălách,ăphíaă

tr căđ căph ăb iăm tăph nămôn v ăvàăm căn iănh [20],[21]

Thân ỏ y đ cătínhăt ăb ătráiăc aăh păl uăt nhăm chăláchă - t nhăm chă

m cătreoătràngăđ năch ăb tăchéoăc aăđ ngăm chăláchăvàăt nhăm chălách.ăM tă

tr căti păgiápăv iăm tăsauăd ădàyăquaăh uăcungăm căn i,ăđ ngăm chăch ,ăhangăv ,ăthânăv ăvàăđ iătràngăngang.ăM tăsauăthânăt yălàăđ ngăm chăm cătreoătràngătrên,ăth nătrái,ătuy năth ngăth nătráiăvàăt nhăm chălách,ăgi aăthânăt yălàă

c tăs ngăngangăm căL1ă- L2

Ốôi ỏ y diăđ ng,ăt ăch ăb tăchéoăc aăđ ngăm chăvàăt nhăm chăláchăt iă

r nălách,ăn măgi aăđ ngăm chăláchăvàăt nhăm chălách [20],[21]

C Ố ỏrúc ỏ y ỏrên SANS: Hìnhă nhănhu mô t yăbìnhăth ngăcóăm tăđ ăâmă

m năđ uăg năgi ngăho căt ngănh ăh năsoăv iănhuămôăgan, hìnhă nhă“mu iătiêu”

(salt and pepper),ăb ăt yănh n [14],[17],[22].ăNhuămôăt yăt ngăâmăg pătrongăcác

tr ngăh p:ăGanănhi măm ,ătrên 60ătu i,ăph ăn ,ăt ngăhuy tăáp vàăm tăs ăb nhălýăc aăt yănh ăviêmăt yăm n [14],[23]

5

ng ỏ y:ă ngăt yăchínhă(Wirsung)ăcó c uătrúcătr ngăâmăhìnhă ng, thành

ng t ngăâmăvàăch yăsongăsong.ăKíchăth c bìnhăth ngăc a ngăt yăvùngă

đ u t yă≤ 3 mm,ăgi măd năđ năđuôiăt y ≤ 1 mm [14],[22],[24]

ng m ỏ ỏrong gan ốà ng m ỏ ch : ngă m tă ch bìnhăth ngăcóă

đ ngăkínhă≤ă6ămm Túi m ỏ:ăKíchăth căbìnhăth ngădàiă8ă- 12ăcm,ăchi uă

“Carcinoma of the Pancreas”ăđ căhi uătheoăngh aălàăungăth ăbi uămôătuy năngăc aăt y “PancreaticăDuctalăAdenocarcinoma”, lo iăuănày chi mă85%ăđ nă90%ăcácălo i u c aăt yă[2]

Uăt yăngo iăti tă“exocrineăpancreaticăneoplasms”ăbaoăg măcácălo iăkh iăuăliênăquanăt iăt ăbàoă ng,ăt ăbàoătuy năvàăt ăbàoănguyênăbào.ăTrênă95%ăcácă

lo iăungă th ă t yă phátă tri nă t ă tuy nă t yă ngo iă ti t,ăcácăkh iă uă phátă tri nă t ătuy năt yăn iăti tă(đ oăt y)ăhi măg p,ăchi măt ăl ăd iă5%ă[25]

Trên ỏh gi i: Ungăth ăt y làănguyênănhânăgâyăt ăvongăđ ngăhàngăth ă8ă

trongăs ăcácăcaăung th đ iăv iănamăgi iă(138100 ca t ăvongăhàngăn m)ăvà

đ ngăhàngăth ă9ăđ iăv iăn ăgi i (127900ăcaăt ăvongăhàngăn m) T ăl ăt ăvong

vì UTT đ ngăhàngăth ă5ătrongăs ăcácăcaăungăth ăh ătiêuăhóa,ăt ăl ăm căc nă

b nhănày daoăđ ng t 1 - 10 ca/100.000 dân [1],[4] T ăl ăm c UTT nhi uă

nh tă ăng iăMaoris c a NewZealand, dân b năđ a ăHaiwai, ng i M ădaăđen, trong khi ng iă năđ ăvàăNigeriaăg păítănh tă[26],[27]

6

B nhănhânăm căUTT đaăs ătrênă45ătu i,ăr tăhi măg p b nhănhânăUTTă

d iă40ătu i.ăT ăl ăm căb nhăvàăt ăl ăch t vì UTT m tăph năph ăthu căvàoă

gi iăvàă ch ngă t că [28].ăNamă gi iă m c b nhă nhi uă h nă n ă (t ă l ănam/n là

1,3/1),ăng iădaăđenăm căb nhănhi uăh nădaătr ngă(t ăl ă14,8/100.000ădaăđenăsoăv iă8,8/100.000ădânădaătr ngătrongădânăs ăchung) [29]

T i M : Kho ngă46000 ng iăđ căch năđoánăUTT hàngăn m,ătrongăđó

s ăcaăt ăvongăkho ng 39000 Ungăth ăt y làănguyênănhânăgâyăt ăvongăhàngă

th ă4ătrongăs ăcácălo iăungăth ăvàăđ ngăhàngăth ă2ătrongăs ăcácăungăth ăc a

h ătiêu hóa.ăUngăth ăt yăđ căx păvàoănhómă10ăc năb nhănguyăhi mănh tă

n căM ăT ăl ăs ngăsauă5ăn măkho ngă4%,ăsauă1ăn măt 15,2% - 17% và

th iăgianăs ngătrung bình 3 - 6 tháng [3],[5],[30],[31] N u b nhănhânăđ că

c tăb u thì th iăgianăs ngătrungăbìnhă18ă- 24 tháng [3], t ăl ăs ngăsauă1ăn mă68%,ă2ăn mă46,7%ăvàă5ăn mă18,7% [32]

T i Anh (th ngăkêăn mă2010): Hàngăn m có 8455ăng iăđ căch năđoánă

UTT, s ăcaăt ăvongă7921 T ăl ăs ngăsauă1ăn măd iă20%, 5ăn m ch kho ng

3% và 10ăn măd iă1% c tính trung bình hàngăngàyăcóăkho ngă22ăng iă

t ăvongăvìăUTT.ăUngăth ăt yălàănguyênănhânăgâyăt ăvongăhàngăth ă5ătrongăs ă

b nhăungăth ăvà th iăgianăs ngătrungăbìnhă4ă- 6 tháng N u uăđ căc tăb ăthì

t ăl ăs ngăsauă5ăn măkho ngă30% [6]

T i châu Á: T ăl ăUTT ăh uăh tăcácăn căchâuăỄăth păh năcácăn că

TâyăÂu,ăth pănh tăt i cácăn căNamăỄ,ăcaoănh tă ăcácăn că ôngăỄ Ungăth ă

t y đ ngăhàngăth ă8ătrongăcácănguyênănhânăgâyăt ăvongădoăb nhălýăácătính.ă

T ăl ăs ngăsauă1ăvàă3ăn m là 24%ăvàă6%,ăth iăgianăs ngătrungăbìnhă5,1ătháng.ă

m tăs ăn cănh ăPhillipines, Thái Lan, Singapore t ăl ăm c UTT daoăđ ngă

t ă1,4ă- 4,4/100.000 dân [7],[8]

7

* T i Vi ỏ Nam

Choăđ nănay, ch aăcóăth ngăkêăchínhăxácăv ăd chăt h căUTT trên toàn

qu c nh ngăđưăcó báo cáo ghiănh năt ăl ăm căt iăHàăN iăvàăThànhăph ăH ă

Chí Minh v ăc năb nhănày

Th ng kê n m 1995 - 1996: T ăl ăm căUTTălà 1,6/100.000ădân,ăđ ngă

hàngăth ă14ătrongăcácălo iăungăth ,ăđ ngăhàngăth ă5ătrongăs ăcácăb nhăungă

th ăh ătiêuăhóaăth ngăm căđ iăv i namăgi i.ăT ăl ăm căUTT là 1,2/100.000 vàăđ ngăhàngăth ă16ătrongăs ăcácălo iăungăth ,ăđ ngăhàngăth ă5ătrongăcácălo iăungăth ăh ătiêuăhóaăđ iăv iăn ăgi i [33],[34]

Th ng kê n m 2005 - 2006:ă S ăb nhă nhânăt ă vongă vìă UTTă là 586 ca,

đ ngăhàngăth ă14ătrongăcácălo iăungăth ăvàăđ ngăhàngăth ă5ătrongăs ăcácăb nhăungăth ăh ătiêuăhóaăth ngăg păđ iăv iăc ăhaiăgi i.ăXétăriêngăt ng gi iăchoă

th y: T ăvongăvìăUTTăđ ngăhàngăth ă13ăđ iăv iănamăvàăđ ngăhàngăth ă14ăđ iă

v iăn ătrongăs ăcácălo iăungăth [33],[34]

1.2.2 M ỏ s y Ố ỏ ngỐy c gây Ống ỏh ỏ y

Các y Ố ỏ ngỐy c cao gây Ống ỏh ỏ y [2]: Ungăth ăt yăđ căxemălàă

đi uătr ăcóăhi uăqu khi uăcònănh ,ăgiaiăđo năs m ho că ăgiaiăđo năti năungă

th Nh ngătr ngăh pănàyăph uăthu tăc tăb ăuălàăbi năphápăđemăl iăk tăqu ă

t tă nh t.ă Haiă t nă th ngă đ că xemă làă “ti nă ungă th ”:ă Uă nh yă nhú n i ng

(IPMN - IntraductalăPapillaryăMucinousăNeoplasm)ăvàăuăbi uămôăt yălo năs n

đ cao (PanIN - High Grade Pancreatic Intraepithelial Neoplasia)

Các y Ố ỏ ngỐy c khác gây Ống ỏh ỏ y [35]:

- Ti năs ăgiaăđình:ăViêmăt yăm n diătruy n cóănguyăc ăgâyăungăth ăt yăcaoăg pă50 l năsoăv iănhómăkhôngăviêmăt yăm n [36]

8

- M tăs ăb nhăđiăkèm:ă áiătháoăđ ng,ăbéoăphì,ăviêmăt yăm n Choăđ nă

nay, m iăliênăquanăgi aăđáiătháoăđ ng,ăbéoăphìăvàăungăth ăt yăv năcònăđ căbànălu n Tuy nhiên, m t nghiên c uăchoăth yănh ngăb nhănhânăb ăđái tháo

đ ng,ăbéoăphìăthì nguyăc ăUTT t ngăg pă2ăl nă[37] M tăs ănghiênăc uăkhácăchoă r ng đáiă tháoă đ ngă khôngă đi nă hìnhă cóă liênă quană v iă ungă th ă t y Tuy

nhiên, v năđ ănàyăv năđangăcònăbànălu nă[38],[39],[40]

- Thói quen hútăthu călá,ăthu călào cóănguyăc gây UTT t ngă2ă- 3ăl năsoăv iănhómăkhôngăhútăthu că[41]

- Viêmăt yăm năvàăungăth ăt y

Viêmăt yăm nălàăb nhăviêmăkéoădàiăh uăqu ălàănhuămôăt yăb pháăh yă

d n vàăt năth ngălà không th ăh iăph c,ăd n d năđ n x ăhóaănhuămôăgâyăsuyă

t y c n iăti tăvàăngo iăti t.ăViêmăt yăm năđ căxemălà m tăy uăt ănguyăc ă

gây ungăth ăt y.ăC năl uăýăr ngăUTT giaiăđo năđ uăcóănh ngăthayăđ iăc uătrúcăgi iăph uăg n gi ng viêmăt yăm n Doăv y, r tăkhóăphânăbi tătrênălâmăsàngăvàăhìnhă nhăh căgi aăviêmăt yăm năvàăUTT giaiăđo năđ u.ăH năth ăn a,ă

UTT cóăth ăgâyăviêmăt yădoăt că ngăt yăchính

Viêmăt yăm n làăm t y uăt ănguyăc ăcaoăgâyăungăth ăt y Viêmăt yăm nătínhăkhôngădiătruy nătheoădõiăsauă10 n m,ă20ăn măchoăth y: T ăl ăxu tăhi n UTT

t ngă ng là 1,8% và 4% [42],[43],[44],[45],[46] Lowenfels vàăc ngăs [44] choăr ng: T ăl ăm căUTT caoăg pă16ăl nă ăb nhănhânăviêmăt yăm n vàănguyăc ănàyăkhôngăph ăthu căvàoăgi i,ăqu căgia,ănguyên nhânăgâyăviêmăt y.ăVì th nên

theo dõi sát kh ăn ngăácătínhă ănhómăb nhănhânăviêmăt yăm n,ăđ căbi tăkhiăt nă

t i t năth ngăkhuătrú ăt y

1.3 c đi m lâm sàng ung th t y

Cácăd uăhi uălâmăsàngăUTT ph ăthu căvàoăkích th c,ăv ătríăvàăs ăxâmă

l n uăsangăcácăt ngăkhác U đ uăt y khiăphátătri năbi uăhi năch ăy uălàăvàngăda,ăđauăb ngăvàăsútăcân, cácătri uăch ngăc aăb nhăs măh năuăthânăvàăđuôiăt y

9

aỐ b ng: auăb ngălà tri uăch ngăcóăt năsu tăxu tăhi nănhi u nh t,ăg p

ăh uăh tăb nhănhânăb ăUTT,ăth măchíătri uăch ngănày xu tăhi năngayăc ăv iău

có kích th că< 2 cm [47],[48] au b ngăth ngăbi uăhi n t 1ăđ n 2 tháng

tr căkhiăb nhăđ căch năđoán Tri uăch ngăđi năhình c aăđauăb ngătrongă

UTT là: auăn iăt ng,ăđauăvùngăth ngăv ălanăsangăbênăho căraăsauăl ng,ăđauăkhôngăliênăt c,ăt ngăd năc ăv ăc ngăđ ăvàăt năsu t, n ng h năsauăkhiă năho că

n măng a,ăđauăt ngăv ăđêm Hi măkhiăđauămangătínhăch tăc pătính, đauăc pă

tính là bi uăhi n c aăviêmăt yăc pădoăuălàmăt că ngăt yăchính,ăc ngăcóăth ălàă

doăgâyăt căđ ngăm tăho căuăxâmăl năchènăépăxungăquanh [49] Viêm ỏ y c p:

Di năbi nălâmăsàng đi năhìnhăc aăviêmăt yăc păcóăth ălàăkh iăđ uăc aăungăth ă

t y Theoăbáoăcáoăc aăModolellăvàăc ngăs [50], viêmăt yăc pătrongăungăth ă

t y chi măt ăl ă1,3%

Vàng da: Vàng da th ngăbi uăhi nă ăgiaiăđo n ti nătri n c aăb nh, có tínhăch tăt ngăd n Nguyên nhân gây vàng da là do u đ uăt yăchèn ép ngăm tă

ch gây t căm t Bi uăhi n c aăt căm t: T ngăbilirubine máu, da vàng, niêm

m căvàng,ăng a,ăn căti uăs m màu và phânăb cămàu D uăhi uăvàngădaăbi u

hi nă ă73%ăuăđ uăt y,ă11%ăuăthânăt yăvàăkhôngăcóătr ngăh pănàoăuăđuôiăt yă

gây vàng da [51]

Sút cân: Sút cân làăhi năt ngăgi măquáă5%ătr ng l ngăc ăth ătrongăvòngă

6 - 12 tháng [52] D uăhi uăsútăcânăchi m 85%ăcácătr ngăh păUTT [51] Suy

nh c c ỏh :ăLàăm tăbi uăhi năc aăb nhăungăth ănóiăchungăvàăUTTănóiăriêng.ă

Kho ngă86%ăcácătr ngăh păUTT cóăbi uăhi năsuyănh căc ăth ă[51]

M ỏ s ỏri Ố ch ng khác c a Ống ỏh ỏ y

T c m ch: T căm chălàăm tăbi năch ngătrong ungăth ăt y.ăBi uăhi năb ngă

t căt nhăm chăsâu,ăm chăph i,ăt nhăm chăc aăvàăđ ngăm ch.ăT ăl ăt căm chătrongăungăth ăt y g păkho ngă3%ă[51]

10

XỐ ỏ hỐy ỏ đ ng ỏiêỐ hóa: G pătrongăUTTăv i t năsu tăth p Xu tăhuy tă

đ ngătiêu hóa cóăth ădoăuăxâmăl năho cădiăc năvàoăd ădày,ătáătràng ho cădiă

c năvàoăt nhăm chăc aăgâyăh iăch ngăt ngăápăl căt nhăm chăc a (bi uăhi nă

b ngăgiưnăt nhăm chăth căqu năvàăláchăto)

Bi Ố hi n ngoài da: Là s oăho căph ngăr pă ăngoàiăda,ănguyên nhân do

t căt nhăm chăngo iăvi

U ỏh ng ố : U l năvùngăth ngăv ,ăch c, ítădiăđ ngăho căkhôngădiăđ ng,ă

ranhăgi iăkhôngărõ, kho ngă9% UTT s th y u [51]

Túi m ỏ ỏo: Nguyênănhânăgâyătúiăm tătoălàădoăuăđ uăt yăchènăépă ngăm tă

ch ă iăv iăungăth ăthânăvàăđuôiăt yăthìăd uăhi uătúiăm tătoăítăg păh n,ăn uăcóătúiăm tătoălàădoăuădiăc năchènăépă ngăm tăch ăTúiăm tătoăcóăđ căđi mălàătoă

t ngăd n

CoỐrốoisier’s sign:ă D uă hi uă Courvoisier bi uă hi nă b ngă tri uă ch ngă

vàngăda,ătúiăm tătoăvàăkhôngăđau.ăNguyênănhână(th ngăg p)ădoăungăth ăđ uă

t yăchènăépă ngăm tăch ăD uăhi uăCourvoisierăr tăcóăgiáătr ăch năđoánăungă

th ăđ uăt y.ăTuyănhiên,ăd uăhi uăCourvoisierăth ngăbi uăhi nă ăgiaiă đo nă

mu năc aăb nh D uăhi uănàyăg păkho ngă13%ătrongăungăth ăt y [51]

C ỏr ng: Làăd uăhi uăc aăungăth ăt y diăc n vàoămàngăb ng

Gan to: Gan to v iăđ căđi mălàăm m,ăm tănh n,ăt căvùngăgan Kho ng 39%ăcácătr ngăh păUTT cóăbi uăhi năganăto,ănguyênănhânăth ngădoăt căm t

ho cădoăungăth ăt y diăc năvàoăgan [51]

H ch di c n: Ungă th ă t y th ngă diă c nă t i: Gan,ăphúcă m c, ph i và

h chăvùngăth ngăđònătrái Diăc năvàoăx ngăg păítăh n

Lo n ỏh n: Bi uăhi năb ng r iălo năxúcăc m ho căthayăđ iăhànhăviăcáă

nhân Trongănhi uătr ngăh p,ălo năth nălàăd uăhi uăbáoătr căc aăUTT

11

M ỏ s k ỏ qỐ nghiên c Ố ỏri Ố ch ng Ống ỏh ỏ y

Theo Porta vàăc ngăs [51],ănghiênăc uă185ăb nhănhânăUTT, t ăl xu tă

hi nă cácă tri uă ch ng: Suyă nh că c ă th ă chi mă 86%, sút cân 85%, chánă nă

83%, đauă b ngă 79%,ă vàngă daă 56%,ă ti uă s m màu 59%, gană toă 39%,ă kh iă

th ngăv ă9%,ăc ătr ngă5%

Theoă ăTr ngăS nă[53]: auăb ngătrongăungăth ăđ uăt yăchi măt ăl ă

63,9%, 100% ung th thân vàă đuôiă t yă cóă đauă b ng Vàng da trong UTT chi măt ăl ă82,9% Sút cân trong ungăth ăđ uăt yăchi măt ăl ă96%, ungăth thânăvàăđuôiăt yăchi măt ăl ă94,7%

TheoăNguy năTháiăBìnhă[54] trong UTT: auăb ngăchi măt ăl ă78,6%,

vàng da - n căti uăs mămàuă78,6% và sút cân 81%

1.4 Các ph ng pháp c n lơm sƠng ch n đoán ung th t y

1.4.1 D Ố n sinh h c ch đi m Ống ỏh

Trong y v năhi nănay, cóăh nă2000ăch tăch ăđi măungăth ă(biomarker -

CEA, CA72.4, CA12.5…) nh ng ch ă cóă CA 19.9ă đ că C că qu nă lýă Th că

ph măvàăD că(FDAă- Food and Drug Administration) HoaăK ăch păthu năvà khuy năcáo ngăd ngătrong ch năđoánăungăth ăt y [55],[56]

Khángănguyênăungăth ă19.9 làăm tălo iăkhángănguyênăliênăk tăungăth ,

đ căKopowskiă[57] tìm ra vào n mă1979ăkhiătiêmăkhángăth ăđ nădòngăSWă

1116 (s năsinhăb iăt ăbàoăungăth ăđ iătràng) cho chu tătr ng.ă

V ăm tăc uăt o: CA 19.9 làăm tăglycolipidăđ căs n xu tăvàăt năt iătrênăb ă

m t m tăs ălo iăt ăbàoăungăth (d ădày,ăru tănon,ăđ iătràngăvàăt yăphôiăthai)

Ng ngăbìnhăth ngăc aăCAă19.9ă≤ă37ă(U/ml)ă[56],[58] HoàngăV năS n

[59] đ nhăl ngăn ngăđ ăCAă19.9ătrênăng iăVi tăNamăkh eăm nhăchoăth y,ă

n ngăđ ătrungăbìnhăCAă19.9:ă0ă- 29,56 U/ml

Theoăbáoăcáoăc aăSteinberg [58]: N uăCA 19.9 có ng ng gi i h n 37

U/ml thì đ ănh y 81%, đ đ căhi uă90%,ăgiáătr ăd ăđoánăd ngătínhă72%,

12

giáătr ăd ăđoánăâmătínhă96% N uăCAă19.9ăcóăng ngăgi iăh nă100ăU/mlăthìăđ ănh yă68%,ăđ ăđ căhi uă98%,ăgiáătr ăd ăđoánăd ngătínhă87% và giá

tr ăd ăđoánăâmătínhă94% N uăCA19.9 cóăng ngăgi iăh n 1000 U/ml thì

đ ănh yă41%,ăđ ăđ căhi u 98,8%,ăgiáătr ăd ăđoánăd ngătínhă97%ăvàăgiáătr ă

d ăđoánăâmătínhă89%

Theo Goonetilleke vàăc ngăs [60]:ăN u CA 19.9 v i ng ng ≤ 37 U/ml

thì đ ănh yătrungăbìnhă79%ă(70% - 90%)ăvàăđ ăđ căhi uă82%ă(68% - 91%) trongă ch năđoánă ungă th ă t y.ăTácă gi ăchoă r ng, CAă19.9ănênăđ căs ăd ngătrongăl căđ ăch năđoánăungăth ăt y CAă19.9ăt ngăcaoătrongăvàngădaăkhôngăungă

th ălàătr ngăh păđ căbi t N uăCA 19.9 t ngăcaoăthì nênăki mătraăl iăn ngăđ ă

CA 19.9 sauăkhiătri uăch ngăvàngădaăthuyên gi m

TheoăDuffyăvàăc ngăs ă[61]: CAă19.9ăcóăgiáătr ătrongăch năđoán, theo dõi

đi uătr và tiênăl ngăb nh M cădù CA 19.9 đ căxemălàătiêuăchu năvàngăc aă

ch tăch ăđi măungăth ătrong ch năđoánăUTTănh ngăkhông th ăthayăth ăđ că

gi iăph uăb nh

Trongăth căhànhălâmăsàngăchoăth y,ăngoàiăUTTăthìăCAă19.9ăcònăt ngătrongăm tăs b nhălýălành tính và ác tính khác:

B nh lý lành tính: Viêmăt yăm n tính vàăc p tính,ăt căm t,ăviêmăđ ngă

m t,… Th măchí trongăm tăs ătr ngăh păviêmăđ ngăm t, n ngăđ CA 19.9

t ngăr tăcao (≥ 1000 U/ml)

B nh lý ác ỏính: Ungăth ăđ ngăm t,ăth căqu n,ăd ădày,ăđ iătràng,… [62]

Theo báoăcáoăc aăSteinbergă[58] choăth y,ăn ngăđ ăCAă19.9ăt ngătrongăcácă

tr ngăh p:ăUngăth ăđ ngăm tă(67%ătrongăs ă59ăb nhănhân),ăungăth ăd ădàyă(41%ătrongăs ă254ăb nhănhân),ăungăth ăđ iătràngă(34%ătrongăs ă664ăb nhănhân)ăvàăungăth ăgană(49%ăc aă169ăb nhănhân).ăM tăy uăđi măn aăc aăCAă19.9ălàăđ ă

nh yăth pătrongăch năđoánăUTT ăgiaiăđo năs măho căuănh ,ăkho ngă50%ăb nhă

13 nhân ungăth ăt y có kích th căuă<ă3ăcmăkhôngăt ngăCAă19.9 Vìăth , CA 19.9

không đ c s ăd ngătrongăsàngăl căungăth ăt y [58]

T iă Vi tă Nam, n ngă đ ă CA 19.9 trongă huy tă thanh đ că quană tâmă ngă

d ngătrongăth căhànhălâmăsàngănhi uăh n trongănh ngăn măg năđây Giáătr ăCAă19.9ătrongăch năđoánăUTTăv iăng ngă37ăU/ml:ăTheoă ăTr ngăS n [53], đ ă

nh yă82,9%,ăđ ăđ căhi uă67,7% và giáătr ăch n đoánăd ngătínhă74,4% Theo

Tr năV năH păvàăc ngăs ă[63], đ nh yă80%ăvàăđ đ căhi uă33,3%

1.4.2 Các ph ng pháp hình nh ch n đoán Ống ỏh ỏ y

1.4.2.1 SiêỐ âm b ng ch n đoán Ống ỏh ỏ y

Choăđ nănay,ăm cădùăđưăcóănhi uăph ngăphápăhi năđ iăch năđoánăUTT choăk tăqu ăchínhăxácăcao nh ngăSA v nălàăph ngăti năđ uătay giúp các nhà

lâm sàng ch năđoánăungăth ăt y B iăvì: SA làăm t k ăthu tăt ngăđ iăđ nă

gi n,ă d ă th că hi n,ă giáă thànhă r ,ă làmă nhi uă l nă màă khôngă gâyă taiă bi n

[14],[24],[64],[65].ăH năn a,ăSA r tăcóăgiáătr ătrongăch năđoánălo iătr ăkh ă

n ngăc tăb ău (ch năđoánăcácădiăc năxaăv iăđ ăđ căhi uă100%) màăch aăc nă

đ năcácăph ngăphápăch năđoánăhìnhă nhăhi năđ iăkhác

Tuy nhiên, vì t yălàăm tăt ngăn măsauăphúcăm c, sâuătrongăc ăth ,ăđ căcheă ph ă b iă d ă dày,ă ru t,ă m ă d iă daă nênă th mă khámă t yă b ngă SAă b ngă

th ng g păkhóăkh năh n,ăth măchíătrongănhi uătr ngăh păkhôngăth ăth măkhámăđ c

* Siêu âm ch n đoán Ống ỏh ỏ y

căđi măc aăungăth ăt yătrênăsiêuăâm [14],[24],[64],[65],[66]:

14

- T n ỏh ng ngoài Ố, ỏrong ỏ y:ăGiưnă ngăt y phía sauăkh iău

- T n ỏh ng ngoài Ố, ngoài ỏ y

+ T căm tăth p:ăG pătrongăuăđ uăt y

+ D uă hi uă “giưnă kép” (giưnă c ă đ ngă m tă vàă ngă t y)ă r tă cóă giáă tr ătrongăch năđoánăungăth ăđ uăt y

+ Xâmăl n m ch:ă MTT,ă MMTTT,ăt nhăm chăc a

+ H ch ăb ng

+ Diăc năxa:ăUăgan,ăd chă ăb ng

* M ỏ s k ỏ qỐ nghiên c Ố giá ỏr SA ch n đoán Ống ỏh ỏ y

Theo Giulia vàăc ngăs ă[24], siêu âm cóăđ ănh yă 72% - 89%,ăđ ăđ că

hi uă90% trongăch năđoánăungăth ăt y

Theo Kuligăvàăc ngăs ă[67] (nghiênăc uă454ăb nhănhân) SA cóăđ ăch năđoánăchính xác UTT 85,6%ă ăt tăc ăcácăgiaiăđo n Trongăđó: Giaiăđo năT1ăvàăT2ăchoăđ ăchínhăxácăcaoănh tă(91,1% và 95,7%), giaiăđo năT3 và T4 có đ ă

ch năđoánăchínhăxácăth păh n (84,4% và 81,7%) SA ch năđoánăh chăcóăđ ă

nh yă66,1%ăvàăđ ăđ căhi uă74,4%

TheoăBipatăvàăc ngăs ă[68],ănghiênăc uă68ăbáoăcáoăchoăth yăSAăch năđoánăUTTăchoăđ ănh yă76%ăvàăđ ăđ căhi uă75%

TheoăBùiăCôngăHuynhăvàăc ngăs ă[69], giá tr ăc aăSA ch năđoán: U đ uă

t yăcó đ ănh yă84,1%,ăđ căhi uă75%,ăchínhăxácă83,8% H ch ăb ng có đ ă

nh yă39,5%,ăđ căhi uă97,1%ăvàăđ ăchínhăxácă68,5% Xâmăl năm ch, SA b ngă

ch ăphátăhi nă7,2%

TheoăNguy năDuyăHu ăvàăc ngăs ă[70], giáătr ăSA ch năđoán: U đ uăt yă

cho đ ănh yă96,1%,ăchínhăxácă92,5% Xâmăl năm chămáuăcóăđ ănh yă31,8%,

đ ăđ căhi uă96,8%ăvà chính xác 78,8% H chă ăb ng cóăđ ănh yă38,8%,ăđ că

hi uă100%ăvàăchínhăxácă35%

15

1.4.2.2 Ch p c ỏ l p ối ỏính ch n đoán Ống ỏh ỏ y

Ch pă c tă l pă viă tínhă (CLVT) đ că th că hi nă l nă đ uă vàoă nh ngă n mă1970,ăv iăđ ădàyăc aălátăc tălàă10ămm,ăth iăgianăch păm iălátăc t 1 phút Do

v y, k tăqu ăchoănhi uăhìnhă nhăgi ă nhăvàăcònăh năch ăN mă1980,ăCLVT

xo-nă căraăđ iăchoăphépăch pănhanhăh n,ăv iănh ngălátăc tăm ngă1ă- 2ămm,ăcóăth ă

d ngăhìnhă nhă3ăchi u

Ch păCLVTăxo nă că2ăphaă(khôngăvàăcóătiêmăthu căc năquangăvàoăt nhă

m ch) choăphépăphátăhi n u và đánhăgiáăgiaiăđo năUTTăt tăh n Tuy nhiên, k ă

thu tănàyăv năb ăhìnhă nhăgi ă nh.ăN mă1990, CLVT đaăđ uădòă(Multidetectoră

Computer Tomography - MDCT)ăraăđ i,ăchoăphépăch păv iăt căđ ănhanhăg pă10ăl năsoăv iămáyăCLVT đ năđ uădòăvàăđ ădàyăm iălát c t m ngăh n (0,5 mm) MDCTăđưăc iăti năđ căth iăgian,ăkhôngăgian,ăkh oăsátătheoăchi uăd c,ăchi uă

ngang và d ngăl iăkhôngăgiană3ăchi uăhìnhă nhăgi iăph uăc aăt y.ăDoăđó,ăkh ă

n ngăch năđoán cácăt năth ngă ăt yăt tăh n

* Ch p c ỏ l p ối ỏính ch n đoán Ống ỏh ỏ y

căđi măungăth ăt yătrênăCLVT [71]:

Trên pha không ỏiêm ỏhỐ c c n qỐang

- Kh iăđ ngăt ătr ng,ăkhôngăch yămáuătrongăkh i

- Giưnă ngăt y,ăm tăl păm ăsauăt yă(Obliterationăofăretropancreaticăfat)

Trên pha có ỏiêm ỏhỐ c c n qỐang

- Kh iăkhôngăđ ngănh t, ng măthu căít h năsoăv iănhuămôăt y

- Nhuămôăt yăteoăt ăngo iăviăđ năkh iău

Các d Ố hi Ố khác

- Giưnă ngăt y sauăkh iău

- Giưnă ngăm tăch ,ăđ ngăm tătrongăgan.ăD uăhi uă“giãn kép” (v aăgiưnă

đ ngăm tăvàă ngăt y),ănguyênănhân th ngădoăungăth ăđ uăt y

16

- Uăxâmăl năm chămáu:ă ngăm chăthânăt ng,ăđ ngăm chăm cătreoătràngătrên,ăđ ngăt nhăm chălách

- H chă ăb ng

- Diăc n xa: U gan,ătrungăth t,ăph i,ăx ng,ăd chă ăb ng

* M ỏ s k ỏ qỐ nghiên c Ố giá ỏr CLVT ch n đoán Ống ỏh ỏ y

TheoăVallsăvàăc ngăs ă[72], đ ăchínhăxácăch păCLVT trongăch năđoánă

UTT t 89% đ n 97%

Theoă Bronsteină vàă c ngă s ă [12], giáă tr ă CLVTă trongă ch nă đoánă UTT:

N uăuăt y cóăkíchăth că≤ă2 cm thì đ ănh y 77% và đ ăđ căhi uă100% N u u cóăkíchăth c > 2 cm thì đ ănh yăvàăđ ăđ căhi uă100%

TheoăBipatăvàăc ngăs ă[68], CLVTăxo nă cătrongăch năđoánăUTT choăđ ă

nh y 91%,ăđ ăđ căhi uă85%

Theo Francis [73] choăr ng: CLVTăđánhăgiáăkh ăn ngăkhôngăc tăb uăv iă

đ ăchínhăxácă>ă90% CLVTăđaădưyăcó giá tr ăch năđoán UTT v iăđ ăchínhăxácă

90% - 95% vàăd ăđoánăkh n ngăc tăb u kho ngă80%

Ch păCLVT cóătiêmăthu căc năquangălàăm tăl aăch năđ uătayătrong ch năđoán UTTăvàăcácădiăc năxa (gan,ăx ng,ăph i,ătrungăth t,ăh chătrongă ăb ng,ăphúcăm c).ăTrongăcácăc ăquanăt yădiăc năđ năthìăganălàăt ngămàăCLVT cóăkh ă

n ngă phátă hi nă t tă nh tă soă v iă cácă ph ngă phápă ch nă đoánă hìnhă nhă khác.ăTheoăSatoiăvàăc ngăs ă[74]: ănh y,ăđ ăđ căhi u,ăgiáătr ăd ăbáoăd ngătính,ăgiáătr ăd ăbáoăâmătínhăch păCLVT (cóătiêmăthu căc năquang) trongăch năđoánă

UTT diăc năganăt ngă ngălàă88%,ă89%,ă98%ăvàă84%.ăDiăc năphúcăm cătrên CLVTăbi uăhi năb ngăd chăc ătr ng,ăh chăm cătreo.ăTuyănhiên,ăch păCLVT

có đ ănh yăvàăđ ăđ căhi uătrongăch năđoánăh chă ăb ngăkhôngăcao Trongăch ă

đ nhăph uăthu tăc tăb ău,ăm cădùăh chădiăc năkhôngăph iălàăch ngăch ăđ nhă

nh ngăcóăh chădiăc nălàăm tătiênăl ngăkhôngăt tăvàăv năđ hóaătr ăli uăsauă

ph uăthu tă[75]

17

Xâmăl năuăvàoăm chămáuălàăm tătiêuăchíăcóăgiáătr ăquy tăđ nhăch ăđ nhăđi uă

tr [76] CLVT đánhăgiáăxâmăl n m chămáuătheoătiêuăchu năđánhăgiáăxâmăl n u vàoăm ch:ăXâmăl năv tăquáă1/2 chuăviăc aăm ch,ăthànhăm chăkhôngăđ u,ăđo nă

ti păgiápăc a uăvàăm chămáuă>ă2ăcm,ăđ ngăkínhăh p,ăd uăhi uăgi tăn căr iă

“teardrop”ă(g pătrongăh păt nhăm chăm cătreoătràng trên) [77]

CLVT đánhăgiá xâmăl năm chămáuăc aăUTT choăđ ănh yăvàăđ ăđ căhi uă

t ngă ngă84%ăvàă98%ă[78] CLVT d ăđoánăkh ăn ngăc tăđ căuăcó đ ănh yă

81%, đ ăđ căhi uă82%,ăd ăđoánăkh ăn ng không c tăđ c u 90% - 100% [79]

Theo BùiăCôngăHuynhăvàăc ngăs ă[69]: CLVT ch năđoánăuăđ uăt yăcó

đ ănh yă89,6%, đ ăđ căhi uă66,7%,ăgiáătr ăd ăđoánăd ngătínhă98,9%,ăch năđoánăchínhăxácă88,9%.ăTrongăch năđoánăh chă ăb ngăcóăđ ănh yă52,4%,ăđ că

hi uă98,2%,ăgiáătr ăd ăbáoăd ngătínhă95,6%,ăd ăbáoăâmătínhă73,7%ăvàăch năđoánăchínhăxácă78,8%.ăTrongăch năđoánăxâmăl năm chăcóăđ ănh yă82,9%,ă

đ căhi uă92,2%,ăd ăbáoăd ngătínhă85,3%,ăd ăbáoăâmătínhă90,8%ăvàăchínhă

xác 88,9%

1.4.2.3 Ch p c ng h ng ỏ ch n đoán Ống ỏh ỏ y

Sau 20ăn măđ uătiênăraăđ i, c ngăh ngăt đ că ngăd ngătrongăyăh căcònănhi uăh năch ăv ăm tăv tălýăvàăsinhălýănh : Nhi uă nh,ăth iăgianăch m,ă

ch tăđ iăquangăt ăb ăphânăh yănhanh.ăTuy nhiên, doăs ăphátătri n c aăkhoaă

h căcôngăngh ămà k ăthu tăc t,ăcu năvà cácăh năch ănàyăđưăđ căkh căph c.ăVìăv y, CHT đ căxemălàăm tăcôngăc ăr tăt tătrong th măkhámăt y

Choăđ nănay, SA và CLVT làăph ngăti năđ uătayăc aăbácăs s ăd ngătrongăch năđoánăcácăt năth ngăt iăt y.ăDoăđó, CHT ch ăđ căch ăđ nhăkhiăd uă

hi u t năth ng trên SA, CLVT ch aărõăràngăho căcóăch ngăch ăđ nhăch păc tă

l păviătính

18

* Ch p c ng h ng ỏ ch n đoán Ống ỏh ỏ y [71],[80],[81]

(Ch păCHTăphaăkhôngăvàăcóătiêmăthu căđ iăquangăt )

 TrênăT1W1:ăGi mătínăhi u,ăxóaăm ătrênăT1W

 TrênăT2W1:ăGi mătínăhi u,ăthayăđ iătínăhi u

 Trên T1W1C+:ăKhôngăng măthu căho căng măítăthu c

 TrênăT1W1ăho căT2ăGRE:ăXâmăl năm ch

 Kh iăuăkhôngăđ ngănh t,ăb ăkhôngăđ u,ăt că ngăt y,ăđ ngăm t

 Nhuămôăt yăteo,ăgiưnă ngăt yăvùngăsauăkh iăv ăphíaăđuôiăt y

 H ch ăb ng

 Di c n: Uăgan,ătrungăth t,ăx ng,ăph i,ăd chă ăb ng

So sánh ch păCLVT đa dãy (có tiêmăthu căc năquang) vàăch păCHT (có tiêmă thu că đ iă quangă t ) trongă ch nă đoánă UTT choă th y:ă ă nh yă c aă 2ă

ph ngăphápănày cóăs khác bi tăkhôngăcóăýăngh aăth ngăkêă(đ ănh y CLVT

Ch pă m tă t yă ng că dòngă (ERCP) làă ph ngă phápă th mă khám cây

đ ngăm tăvàă ngăt y ERCPăchoăđ ănh yăvàăđ ăđ căhi uătrongăch năđoánă

UTT t ngă ngă92%ăvàă96%ă[86] Ngoài ra,ăquétăt ăbàoăho căxétănghi măd chă

t y trong quá trình làm ERCP đ ătìmăt ăbàoăung th ăchoăđ ănh yăkho ngă60%ă

và đ ăđ căhi uă100%ă[87]

19

* Ch p c ỏ l p phóng x Posiỏron

Ch păc tăl păphátăx ăPositronă(PET - Positron Emission Tomography)

u ngăch tăđánhăd uă18 - Fluorodeoxyglucoseă(FDG)ăđ ăđánhăgiáăho t đ ngă

ch căn ngăt ngăsinhătraoăđ iăch t,ăh uăh tăcácăt năth ngăungăth ăkhôngătíchă

l yăFDGăngo iătr ăt năth ngăviêmăt yăm n Tuy nhiên, ch păPETătrongăch năđoánăvàăđánhăgiáăgiaiăđo năc aăUTT v năch aăh năvaiătrò ch păCLVT trong

ch năđoánăUTT [88],[89].ăM tăkhác,ăk tăqu ăc aăch păPETăph ăthu căvàoăk tă

qu ă ch pă CLVT.ă H nă th ă n a,ă ch pă PET/CLVT có giá thành khá cao nên

hi nănayăk ăthu tănàyăítăápăd ngătrongăch năđoánăungăth ăt y

* M ỏ s ph ng pháp ch n đoán hình nh khác

Ch păkhungătáătràng,ăch păm chămáu,ăch păt yănh pănháy,ăch păm tăquaăda,ăsiêuăâmătrongă ngăt y, siêuăâmătrongăt nhăm chăc a Doăgiáătr ăch năđoánă

không cao ho căgiáăthànhăquáăcaoăho căk ăthu tăgâyănhi uătaiăbi nănên các

ph ngăphápăch năđoánănày ítăho căkhôngăđ căáp d ngăch năđoánăUTT

1.5 Siêu ơm n i soi ch n đoán ung th t y

1.5.1 Khái ni m, l ch s pháỏ ỏri n SANS ốà ch c húỏ b ng kim nh

Khái ni m:ăSANSălàăd ngăc ăg năđ uădòăsiêuăâmăvàoăđ uăxaăc aă dây

n iăsoiăđ ăth măkhámăcácăt ng.ăK ăthu tăSANSăđ căti năhànhăthôngăquaăs ă

d ngăcácăsóngăsiêuăâm cóăt năs ăt ă5 - 30 MHz,ăđ uădòăsiêuăâmăđ cătìătr că

ti pălênăthànhă ngătiêuăhóaăvàăg năc ăquanăc năth măkhám Doăv y, hìnhă nhăthuăđ cărõănétăvàăcó đ ăchínhăxácăcao.ăKhi ch căhútăt ăbàoăd iăh ngăd nă

SANS (đ uădòăLinear),ăd ngăc ăch căhútăđ căđ aăquaăkênhăsinhăthi t Qua

màn hình SA, ng iălàmăth ăthu tăcóăth ăđi uăkhi năkimăđiăđúngăv ătríăt nă

th ng, b nhăph măđ căhútăraăquaăd ngăc ăch căhútăđ ăch năđoán t ăbào

20

N mă1977,ăm tăk ăs ăng iăNh tăB năcóăýăt ngădùngăđ uădòăsiêuăâmă

đ tătrongălòngă ngătiêuăhóaăđ ăth măkhámăcácăt ngătrongă ăb ng,ăthành ng c

Nh măh năch ăcácăy uăđi măc aăSA qua da doăv ngăh iăkhôngăth ăquanăsát

đ căho căquanăsátăkhôngărõ

N mă1980,ăDiMagno [90] côngăb ă ngăd ngăSANSăv iăđ uădòăLineară

trong lâm sàng

N mă1982, H iăngh ăl năth ănh tăv ăSANSătoànăth ăgi iăt iăStockholm -

Th yă i n,ăH iăngh ăđưăđ ngăthu năvàăđ aăraănh ngăch ăđ nhăSANS trong

lâm sàng và h ngăd năth căhi năk ăthu tăSANS.ăSANSăđ căch đ nhăxácă

đ nh uăt yănh màăcácăph ngăphápăhìnhă nhăkhácăkhóăch năđoán

N mă1984,ăTioăvàăTytgată[91] môăt ăk thu tăch căhútăt ăbàoăquaăkênhăsinhăthi tăc aămáyăSANS,ăt ăđó đư làmăthayăđ iăgiáătr ăc aăSANS

N mă1991,ăRoschăvàăClassenă[92] đ aăraăh năch ăquanătr ngănh tăc aăSANSălàăthi uăđ ăđ căhi uătrongăch năđoánăphânăbi tăuălànhăvàăungăth

N mă1992,ăVilmannă[93] l năđ uătiênăápăd ngăk ăthu tăch căhútăkimănh ă

d iăh ngăd n SANS ch năđoánăuăđ uăt y.ăT ăđó đ nănay,ăk ăthu tăSANSă

đ cănhi uătácăgi ătrênăth ăgi iă ngăd ngătrongăch năđoánăuăt yă[94]

T ăn mă1992ăđ nă1997, các nhà n iăsoiăch ăch căhútănh ng uăr tănh ăd iă

h ngăd năc aăSANS,ădoăđâyălàăm tăk ăthu tăr tăkhóăth căhi năvàănhi u taiăbi n

N mă1997,ăWiersemaăvàăc ngăs ă[19] đưăch ngăminhăk ăthu tăch năđoánă

t ăbàoăb ngăch căhútăkimănh ăd iăh ngăd năSANSăcó đ ăanătoànăcao

1.5.2 Các lo i đ Ố dò siêu âm n i soi

Tr iăquaăh nă2ăth păk ,ăcùng v iăs ăphátătri năc aăkhoaăh căcôngăngh , nhi uăth ăh ămáyăSANSăhi năđ i đưăraăđ i, t o b căđ tăpháăquanătr ngătrongăY

h cănóiăchung, trongăch năđoánăvàăđi uătr ăb nhălýăh ătiêuăhóaănóiăriêng

uădòăMiniprobe (đ uădòăsiêuăâm cóăt năs ă12ă- 30 MHz đ căg năvàoă

đ uăcatheter): Catheter đ aăquaăkênhăd ngăc ăn iăsoi, cho phép th măkhámăthành ngătiêuăhóa uădòăMiniprobeăkhông đ căs ăd ngătrongăth măkhám t y Ch ă

th măkhámăt yăkhiălu năcatheterăvàoă ngăt yănh ngăđâyălàăm tăk ăthu tăr tăkhóă

th căhi n Cácăch ăđ nhăth măkhámăb ngăđ uădòăMiniprobe [95]:ă ánhăgiáăgiaiă

đo năungăth ăs măc aă ngătiêuăhóa,ăuănh ăd iăniêmăm că(≤ă2ăcm),ăb nhălýăv ă

m chă(giưnăt nhăm chăth căqu n,ăt năth ngăDieulafoy…),ăb nhălýălàmăh pă ngă

tiêu hóa, SANSăn iă ngăm tăt y

Ố dò Radial, cácăch ăđ nhăth măkhám SANSăb ngăđ uădòăRadial [95]: Các

t năth ngăh ăth ngăm tă- t y,ăbóngăvater,ă ngătiêuăhóaăvàăngoàiă ngătiêuăhóa

Ố dò Linear, cácăch ăđ nhăth măkhámăSANSăb ngăđ uădòăLinear [95]:

Cácăch ăđ nh th măkhámăSANSăb ngăđ uădòăLinear gi ngăch ăđ nhăth măkhámă

SANS b ngăđ uădòăRadial Ngoàiăra,ăđ uădòăLinear cònăđ căch ăđ nhăcanăthi păquaăSANSătrongăch năđoánă(ch căhút,ăsinhăthi t)ăvàăđi uătr (tiêmăc nă

đi uătr u nh ă t y…)

Trênăth ăgi iăđư cóănhi uănghiênăc uăđánhăgiáăgiáătr khiădùngăđ uădòă

Radial và Linear trongăch năđoánăungăth ăt y Cácănghiênăc uăđ uănh năđ nhă

r ng: Giáătr ch năđoánăungăth ăt y c aăhaiălo iăđ uădòănày là t ngăt ănhau

22

Hình 1.2 Các lo i đ Ố dò siêỐ âm n i soi

A - Ố dò Linear, B - Ố dò Radial, C - Ố dò Miniprobe [95] SiêỐ âm n i soi Doppler màỐ (Color Doppler) [14]: Cho chúng ta phân

bi tăhìnhă nhăt nhăm chăhayăđ ngăm ch,ăcácăd uăhi uăuăxâmăl n m chămáu

B ngăSANSăDopplerămàuăcóăth ătránhăđ căcácăm chămáuătrênăđ ngă d n trongăkhiăcanăthi păquaăSANS

SiêỐ âm n i soi Doppler n ng l ng (Power Doppler): B ngă SANS

Dopplerăn ngăl ngăcóăth ăphátăhi năt iămáuătrongău (u t ngăsinhăm ch)

U t ngăsinhăm chăđ căbi uăhi năb ng tínăhi uăm ch trên ph Doppler

SiêỐ âm Doppler n ng l ng có ỏiêm ỏhỐ c c n qỐang (Contrast

En-hanced EUS: CE-EUS) choă bi tă đ că đi mă m chă máuă nuôi u rõă h nă soă v iăhìnhă nhăuătrênăsiêuăâmăDopplerăn ngăl ng K ăthu tăCE-EUSăhayăb ănhi uănhă(artifacts),ăg năđâyăk ăthu tăCE-EUSăharmonicăraăđ iăđưăkh căph căđ că

nh căđi mănày.ăDoăđó,ăth măkhámăb ng CE-EUSăharmonicăđánhăgiáăđ c t ă

ch căm chămáu chiăti tăh nă(đ ngăm ch,ăt nhăm chăc a,ănhuămôăt y)ăsoăv iă

th măkhámăb ngăCE-EUS.ăPhaăđ ngăm ch (10 - 20ăgiâyăsauătiêmăthu c) đánhă

giá đ căcácăđ ngăm chă(thânăt ng,ăganăchungăvàăđ ngăm chălách),ăphaăt nhă

23

m chă(30ă- 120ăgiâyăsauătiêmăthu c)ăchoăphépăđánhăgiáăt nhăm chă(t nhăm chă

lách, t nhăm chăc aăvàăt nhăm chăm cătreoătràngătrên) [14]

SiêỐ âm n i soi đo đ đàn h i qỐa ỏh i gian ỏh c (Real-time Elastography):

Trong nh ngăn măg năđây,ăk ăthu tăđoăđ ăđànăh iănhuămôăt yăquaăth iăgiană

th c trongăkhiăth măkhámăb ngăSANSălàăm tăk ăthu tăm i.ăK ăthu tănày cho phépăđánhăgiáăđ ăc ng c aănhuămôăt y và các t năth ngăt iăt yăt tăh năsoă

v iăSANSăth ng

K ăthu tăSANSăđoăđ ăđànăh iăquaăth iăgianăth căchoăchúng ta bi t vùng

t năth ngănghiăng ăungăth ăDoăđó, kim ch căhútăt ăbàoăd iăh ngăd n c aă

SANS đoăđ ăđànăh i vàoăv ătríăt năth ngăc năl yăb nhăph m chính xác h n

Vìăv y,ăk tăqu ăch căhútăt ăbào choăđ ăchínhăxácăcaoănh t [96]

1.5.2.1 Th m khám ỏ y b ng SANS đ Ố dò Radial

K ăthu tăth măkhámăt yănóiăriêngăvàăh ăth ngăm tă- t yănóiăchungăg măcóă3ăb căc ăb n [17],[95],[97],[98]:

 M tă c tă quaă vùngă th ngăv ă(Transgastricăscanning):ă uădò SANS

đ tă ăd ădày,ăb măbóngăballonăđ yăn c,ăm căđíchălàăth măkhámăthân,ăđuôiă

t y,ă ngă t yă vàă cácă c ă quană khác (gan,ă lách,ă th nă trái,ă tuy nă th ngă th n,ă

đ ngăt nhăm chălách,ă MTT,ăđ ngăm chăganăchung)

 M tăc tăngangăquaăhànhătáătràngă(Transă - Bulbar Scanning): Sau khi

th măkhámăquaăm tăc tăvùngăth ngăv ,ăballonăđ căhútăh tăn căvàăđ uădòă

đ căti năvàoăhànhătáătràng,ăb măballonăđ yăn c đ ăquan sát: uăt y,ătúi

m t,ă ngăm tăch ,ăt nhăm chăc a

 M tă c tă quaă đo nă IIă táă tràngă (Trans - duodenal Scanning): Sau khi

th măkhámăt yăvàăcácăc ăquanălânăc năt ăhànhătáătràng,ăđ uădòăđ căđ aăvàoă

đo năIIătáătràng đ quan sát: uăt y,ămócăt yăvàă ngăm tăch

24

Hình 1.3 Ba di n c ỏ c b n SANS ỏrong ỏh m khám h ỏh ng m ỏ ỏ y [95]

Hình 1.4 Hình nh siêỐ âm n i soi ỏ y - di n c ỏ qỐa d dày [98]

1.5.2.2 Th m khám ỏ y b ng siêỐ âm n i soi đ Ố dò Linear

Ngoàiăkh ăn ngăth măkhámăh ăth ngăm tă- t yăt ngăt ănh ăđ

uădòăRa-dial, v iăđ uădòăLinearăcònăcóăth ăch căhútăt ăbàoăb ngăkimănh ăvàăcácăth thu tăkhácăd iăh ngăd năc aăsiêuăâmăn iăsoi [95]

1.5.3 Ch đ nh siêỐ âm n i soi h m ỏ ỏ y

Siêuăâmăn iăsoiăđánhăgiáătoànăb ătuy năt yăbaoăg măc ă ngăt yăvàăcácă

t ngălânăc nănh :ăM chămáu,ătúiăm tăvàă ngăm tăch ăSiêuăâmăn iăsoi ch ăđ nhătrongăcácătr ngăh păsauă[95]:

25

- ánhăgiáăgiaiăđo năungăth ăm tăt y

- Ch năđoánăphânăbi tăkh iăđ căc aăt y

- Ch năđoánăphânăbi tănangăt y

- Ch năđoánăvàăđánhăgiáăgiaiăđo năviêmăt yăm n

- Ch năđoánăs iătúiăm tăvàă ngăm tăch

- Ch năđoánăphânăbi tăcácăt năth ngăpolypătúiăm t

* H i n i soi Tiêu hóa Hoa K [99],[100] khuy năcáoăch ăđ nhăSANS trong

cácătr ngăh păsau:

- ánhăgiáăb nhănhânănghiăng ăcóăkh iăkhuătrúăt y

- ánhăgiáăb nhănhânăcóăuăt yăvàănghiăng ăungăth ,ăđ căbi tăkhiăphátă

hi nătrênăCLVTăho c đánhăgiáăkh ăn ngăph uăthu tăc tăb ăuăkhôngărõăràng

- Ch ăđ nhăSANSăkhiăb nhănhânăkhôngăcòn ch ăđ nhăph uăthu t màăph iă

đ tăstentăqua ERCP,ănênălàmăSANSătr căkhiălàmăERCP

- SANSăsàngăl cănh ngăđ iăt ngăcóănguyăc ăcaoăungăth ăt y

* H i ỏ y Nh ỏ B n [35] khuy năcáo ch ăđ nhăSANSăvàăch căhútăt ăbào b ngă

kimănh ătrongăcácătr ngăh p:ăCh ăđ nhăSANSătrongătr ngăh păcácăph ngăphápăch năđoánăhìnhă nhăkhácă(SA,ăCLVT,ăCHT…)ăkhôngăch năđoánăđ căungăth ăt y.ăCh năđoánăt ăbàoăh căb ngăch căhút kimănh ănênăđ căth căhi nă

tr căkhiăch ăđ nh đi uătr

26

S đ 1.1 ánh giá ốà qỐ n lý b nh nhân nghi ng UTT [100]

1.5.4 SiêỐ âm n i soi ch n đoán Ống ỏh ỏ y

Th mădòăhìnhă nhăSANSăc aăungăth ăt yăng iătaăt pătrungăch ăy uăvàoăcácăđ căđi măsau [14],[66],[95],[97],[101],[102]:

* T n ỏh ng ỏ i u

+ Ranhăgi i u: U cóăranhăgi iărõăho căkhôngărõ

+ B ău:ăKhôngăđ uăho căđ u

+ C uătrúcăâmăc aăuătrênăSANS: N uău nh ă(< 2ăcm)ăthìăc uătrúcăâm

gi măâmănh ngăn uăuăl năthìăc uătrúcăâmăcóăvùngăt ngăâmătrongăkh i

* T n ỏh ng ngoài Ố, ỏrong ỏ y

+ ng t yăgiãn,ă ngăt yăcóăth ăgiưnăđ uăho căgiưnăkhôngăđ u

Lâm sàng/SAănghiăng ăUTT

CLVT/CHT

Kh ăn ngăph uăthu tăUTT Kh ăn ngăkhôngăph uăthu tăUTT

Kh ngăđ nhăc tă

đ căUTTă Khôngăch năđoánăđ căt ăbàoă

i uătr ăch măsócă

gi mănh ă