Đồng thời, lời của những bài hát dân ca cho trẻ những nhận biết về đời sống sinh hoạt dân gian mà trong những sáng tác hiện đại ít gặp Trong chương trình giáo dục mầm non, chủ yếu trẻ ti
Trang 1ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI : MANG DÂN CA ĐẾN GẦN HƠN VỚI TRẺ MẪU GIÁOA.PHẦN MỞ ĐẦU
I – ĐẶT VẤN ĐỀ:
Như chúng ta đã biết, âm nhạc là loại hình nghệ thuật xuất hiện rất sớmtrong lịch sử loài người, nó gắn bó với con người và trở thành nhu cầu không thể thiếu Âm nhạc phản ánh cuộc sống con người bằng những hình tượng âm nhạc
Âm nhạc còn phản ánh niềm vui, nổi buồn, khát vọng, ước mơ của con người Đối với trẻ mầm non, âm nhạc có vai trò vô cùng quan trọng Âm nhạc là phương tiện giúp trẻ nhận thức thế giới xung quanh, phát triển ngôn ngữ, quan
hệ giao tiếp, trao đổi tình cảm, âm nhạc của trẻ là thế giới kỳ diệu đầy cảm xúc Trẻ có thể tiếp nhận âm nhạc từ lúc còn trong nôi Những lời ru của bà, của mẹ; những câu hát mộc mạc, gần gũi như là dòng sữa ngọt ngào đã nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ của trẻ Tình yêu gia đình, quê hương cũng lớn lên từ tiếng hát, lời ru đó.Trẻ mầm non dễ xúc cảm, ngây thơ trong sáng nên rất nhạy cảm với âm nhạc.Thế giới âm nhạc muôn màu, muôn sắc tạo điều kiện cho trẻ phát triển toàn diện: thể chất, trí tuệ, tình cảm, đạo đức, thẩm mĩ,…
Để nuôi dưỡng cho các bé có tâm hồn dân tộc, giáo dục nghệ thuật cổ truyền đóng vai trò hết sức quan trọng Những cái hay, cái đẹp, những nét đặc sắc của dân tộc từ đời này qua đời khác đã theo các làn điệu dân ca tác động đến nhiều thế hệ Những làn điệu dân ca, những sáng tác mang sắc thái dân tộc phải được đến sớm với tuổi thơ, lứa tuổi hồn nhiên trong sáng Dân ca đối với trẻ là tiếp xúc nghệ thuật tổng hợp, thỏa mãn tính hình tượng đang phát triển mạnh ở trẻ
Dân ca nhằm mục đích cho trẻ tiếp thu với nền văn hóa truyền thống một cách tích cực, phù hợp hoạt động của trẻ Đồng thời, lời của những bài hát dân
ca cho trẻ những nhận biết về đời sống sinh hoạt dân gian mà trong những sáng tác hiện đại ít gặp
Trong chương trình giáo dục mầm non, chủ yếu trẻ tiếp xúc với dân ca qua hình thức nghe cô hát chứ trẻ chưa thật sự được hoạt động nhiều với các khúc đồng dao, ca dao, dân ca… Tuổi thơ của những thầy cô giáo chúng ta đã
Trang 2trải qua đầy êm đềm bên những đêm trăng, những đồng ruộng, cùng nhau đọc
vè, đọc đồng dao, hát dân ca… còn trẻ của ngày nay dường như chỉ thu hẹp trong thế giới riêng với những trò chơi hiện đại, gắn bó với thế giới ảo trên máy tính Đó là điều đã làm tôi trăn trở Vì vậy, trong chương trình giảng dạy của mình tôi đã cố gắng lựa chọn, lồng ghép một số bài dân ca phù hợp với trẻ Tôi
hy vọng rằng dân ca sẽ mang đến cho trẻ niềm say mê hứng thú Đó là lý do tôi chọn đề tài: “ Mang dân ca đến gần hơn với trẻ mẫu giáo”
II – MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
Mang dân ca đến gần hơn với trẻ mẫu giáo nhằm mục đích:
1 Giáo dục nghệ thuật, bồi dưỡng tình cảm dân tộc
Mỗi đất nước, mỗi dân tộc đều có nét văn hóa riêng Những nét văn hóa
dó là những phong tục, truyền thống, được lưu truyền từ đời này qua đời khác
Dân ca thường là những câu vần, lời thơ gắn liền âm điệu cao thấp Dân
ca là vật báu mà bất cứ dân tộc nào cũng ra sức nâng niu, giữ gìn Dân ca xuất hiện từ nhân dân và ngược lại tác động đến đời sống nhân dân
Dân ca Việt Nam có nhiều luyến láy Từ những làn điệu đơn sơ, qua quá trình phát triển trở thành những khúc dân ca Nhịp điệu tiết tấu của dân ca liên quan đến nhịp điệu tiết tấu của thơ Cấu trúc dân ca Việt thường có những tiếngđệm vào giữa hoặc cuối câu
Dân ca Việt đa dạng, phong phú giúp trẻ dễ tiếp xúc, dễ thuộc, dễ hát, giúptăng vốn từ cho trẻ, giúp trẻ hiểu thêm phong tục tập quán từng vùng miền quacác giai điệu, tiết tấu, động tác múa, trang phục,…
Trẻ tiếp xúc và hoạt động với các bài dân ca hình thành ở trẻ tình yêu quê hương đất nước sâu đậm
2 Hình thành và phát triển nhân cách dân tộc cho trẻ
Âm nhạc là món ăn tinh thần đối với trẻ, nếu thiếu nó trẻ chỉ là “ những bông hoa khô héo” Những nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng âm nhạc giúp trẻthoải mái, học tập và hoạt động tốt, trí nhớ phát triển, trí tưởng tưởng ngày
Trang 3càng phong phú Những âm thanh có tổ chức chặt chẽ của âm nhạc giúp pháttriển đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ
M Gorki nhận xét: “Âm nhạc có tác động kì diệu đến tân đáy lòng, nó khám phá ra các phẩm chất cao quí của con người Chính vì vậy, người lớn cần đặc biệt quan tâm đến việc giáo dục âm nhạc cho trẻ càng sớm càng tốt”
Âm nhạc quan trọng thì âm nhạc dân tộc càng quan trọng hơn đối với trẻ Những cái hay, cái đẹp, những nét đặc sắc của dân tộc từ đời này sang đời khác
đã làm cho các làn điệu dân ca tác động nhiều thế hệ, đúc kết cho trẻ tâm hồn Việt Giúp trẻ hình thành và phát triển nhân cách một cách toàn diện
3 Nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ
Tạo điều kiện cho trẻ có đời sống âm nhạc phong phú, nâng cao kỹ năng
âm nhạc cho trẻ, hát và múa nhuần nhuyễn các bài hát, đặc biệt là các bài dân
ca
III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
- Hoạt động âm nhạc cho trẻ mẫu giáo
IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
- Phân tích tổng hợp tài liệu có liên quan đến đề tài
- Quan sát
- Thực nghiệm
V PHẠM VI NGHIÊN CỨU:
- Đề tài này được thực hiện ở trường mầm non Hoa Mai
-Thời gian nghiên cứu: năm học 2017 – 2018( Từ tháng 9/2017 – tháng 5/2018 )
B PHẦN NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI:
Trên thế giới có rất nhiều công trình nghiên cứu về vai trò của âm nhạc
đối với trẻ mầm non, sự tác động của âm nhạc đối với sự hình thành và phát triển nhân cách ở trẻ
Trang 4Ở Việt Nam cũng có một số nhà sư phạm nghiên cứu đưa dân ca vào chương trình giáo dục phổ cập Đối với Chương trình giáo dục mầm non, chú trọng cho trẻ làm quen dân ca qua hình thức nghe cô hát (1993 – 1996 Vụ giáo dục Mầm Non thực hiện chuyên đề giáo dục âm nhạc)
Việc lựa chọn và dạy dân ca cho trẻ, đặc biệt là trẻ mẫu giáo còn là vấn đề mới mẻ Một số tài liệu mà tôi được tiếp cận cũng đã đề cập đến vấn đề này Mỗi loại đề tài trên đề cập đến một khía cạnh khác nhau trong quá trình nghiên cứu âm nhạc, đã gây cho tôi sự hứng thú Chính vì vậy ngay từ đầu năm học, tôi
đã lồng ghép một số bài dân ca vào các chủ điểm Tôi nhận thấy rằng trẻ đặc biệt hứng thú với những bài hát dân ca Trẻ hát say mê và thuộc rất nhanh các bài hát đó Và khi tôi cho biểu diễn múa minh họa trẻ càng say mê và thích thú hơn, trẻ biểu diễn như những diễn viên thực thụ Tôi mong rằng, “ Mang dân cađến gần hơn với trẻ mẫu giáo” sẽ giúp trẻ phát triển toàn diện hơn
II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU:
“ Mang dân ca đến gần hơn với trẻ mẫu giáo” với hy vọng trẻ sẽ được phát triểntoàn diện, hình thành cho trẻ những yếu tố nhân cách của một con người Việt Nam
đó là việc làm không dễ Khi tiến hành nghiên cứu đề tài này, tôi đã gặp những khókhăn và thuận lợi sau:
1 Khó khăn:
- Phụ huynh đa phần làm công nhân xí nghiệp, trình độ dân trí chưa cao, thời gian
để dạy các con cong hạn chế, nên chưa quan tâm nhiều đến việc học của trẻ
- Các bài hát dân ca thường mang tính chất vùng miền, không phù hợp với chấtgiọng ở tất cả tỉnh khác
- Những bài hát dân ca có trong chương trình chủ yếu là hát cho trẻ nghe, có rất ítbài dạy cho cháu hát
Đánh giá nhận thức và kĩ năng hoạt động môn hoạt động âm nhạc của trẻ khi đưa dân ca đến với trẻ
Trình độ nhận thức Kĩ năng hoạt động
Trang 5- Ban Giám Hiệu và chị em đồng nghiệp giúp đỡ và ủng hộ nhiệt tình
- Giáo viên có khả năng âm nhạc, tích cực tìm tòi lựa chọn các bài dân ca phù hợp vào hoạt động của trẻ
- Trường, lớp rộng rãi tạo môi trường gây hứng thú cho trẻ, có đầy đủ các thiết bịcông nghệ, trang phục, đạo cụ, nhạc cụ, trò chơi dân gian để long ghép vào các bàidân ca gây cho trẻ sự hứng thú
- Những bài hát dân ca có lời ca mộc mạc, gần gũi với cuộc sống Những nốt nhạc luyến láy của dân ca tạo nên những âm thanh dễ đi vào lòng người, trẻ thích hát, thích nghe và thuộc rất nhanh các bài dân ca
Trong quá trình 9 tháng tổ chức thực hiện đề tài “ Mang dân ca đến gần hơn với trẻ mẫu giáo” tôi đã không ngừng tìm kiếm, học hỏi, sáng tạo ra những phương pháp nhằm thu hút trẻ về với âm nhạc dân tộc Để có cơ sở nghiên cứu cácbiện pháp “ Mang dân ca đến gần hơn với trẻ mẫu giáo” tôi đã tiến hành điều trathực trạng chung của việc đưa một số bài dân ca vào hoạt động của trẻ trongtrường mầm non Hoa Mai để làm cơ sở đề xuất, hệ thống một số biện pháp mangdân ca đến gần hơn với trẻ
a, Nội dung điều tra:
- Thăm dò ý kiến của giáo viên về nhận thức vấn đề mang dân ca đến cho trẻ mẫu giáo
- Điều tra việc giáo viên tổ chức đưa dân ca đến cho trẻ thông qua tiết học
và một số hoạt động của trẻ ở trường mầm non
Trang 6- Điều tra việc soạn giáo án tiết học và hoạt động của giáo viên
- Quan sát và khảo sát trẻ
b, Phương pháp điều tra:
- Lên kế hoạch và tổ chức hoạt động học tại lớp
- Dự giờ, quan sát tiết dạy và hoạt động của một số giáo viên trong nhà trường
- Ghi chép và phân tích kết quả dự giờ
- Trao đổi, trò chuyện, đàm thoại với trẻ
c, Phân tích kết quả điều tra:
* Việc soạn giáo án của giáo viên:
Qua điều tra tôi thấy mục đích, yêu cầu đặt ra trong giáo án còn chung chung Chủ yếu giáo viên chỉ mới xác định một số mục đích, yêu cầu sau:
- Trẻ biết tên bài dân ca
- Hát đúng giai điệu của bài đồng thời có thể vận động minh họa Hứng thú nghe cô hát
- Chỉ chủ yếu mang dân ca đến cho trẻ dưới hình thức nghe cô hát
- Nhưng hầu hết các giáo án chưa đề cập đến việc chú ý cho trẻ làm quen, hát, biểu diễn, thể hiện, cảm nhận bài dân ca của các vùng miền
* Điều tra tiết học và hoạt động mang dân ca đến cho trẻ mẫu giáo: Tôi đã tiến hành dự trên tiết học và hoạt động của một số giáo viên Tổng số tiết được dự 2, hoạt động 3
Tiết thứ nhất: Giáo viên: Nguyễn Thị Thanh Thảo, lớp MG Lớn 1, chủ đề Nghềnghiệp
- ND chính: Nghe hát “ Đi cấy”
- Nội dung kết hợp: + Trò chơi với nhạc cụ dân tộc “ Đi cà kheo”
Trang 7Nghe hát Đi cấy
Trang 8Trò chơi đi cà kheo
Tiết thứ hai: Giáo viên: Phạm Thị Giang, lớpMG Nhỡ 2, chủ đề Động vật
- ND chính: Dạy VĐMH: Chú voi con ở Bản Đôn
- Nội dung kết hợp: + Nghe hát: Cò lả – Dân ca Đồng bằng Bắc Bộ + Trò chơi âm nhạc: Tiếng hát ở đâu
Trang 9Nghe hát “ Cò Lả”
Tiết thứ 3: Giáo viên:Trần Thị Quỳnh Dao, lớp MGLớn 3, chủ đề Thế giới thực vật
- ND chính: Nghe hát: lý cây bông – Dân ca Nam bộ
- Nội dung kết hợp: Hát, vỗ tay theo tiết tấu chậm: Em yêu cây xanh
- Trò chơi âm nhạc: Thử tài của bé
Trang 10Bài hát “ Lý cây bông”
Hoạt động đón trẻ của lớp: Cho trẻ nghe làn điệu dân ca: Lý cây bông – Dân ca Nam Bộ
Hoạt động góc của các lớp: Trẻ biểu diễn một bài dân ca: Inh lả ơi – Dân
ca Thái
Trang 11Bài hát Inh lả ơi ( Dan ca Thái)
* Kết luận: Trong quá trình điều tra thực trạng “ Đưa dân ca gần hơn đến với trẻ mẫu giáo” thông qua dự giờ của giáo viên tôi nhận thấy:
* Ưu điểm:
- Về phía giáo viên:
+ Có sự chuẩn bị giáo án trước khi dạy và tổ chức hoạt động cho trẻ + Nắm được phương pháp cơ bản của tiết học
+ Chuẩn bị đồ dùng trực quan đầy đủ
- Về phía trẻ: Nhìn chung đa số trẻ có nề nếp học tập, chú ý lắng nghe cô hát
* Nhược điểm:
- Đối với giáo viên:
Trang 12+ Một số giáo viên tiến hành dạy trẻ theo kiểu “dập khuôn”, “cứng nhắc”, chưa linh hoạt, sáng tạo
+ Giọng hát của giáo viên chưa truyền đạt hết tình cảm và nội dung của bài dân ca
+ Tiết học chưa mang tính logic, chưa phát huy ở trẻ tính tích cực, chủ động
và sự hứng thú, yêu thích các làn điệu dân ca
+ Một số giáo viên lựa chọn bài dân ca đưa vào hoạt động chưa phù hợp lắm với nội dung chủ đề
ca mượt mà đằm thắm mà say đắm lòng người của các vùng miền của đất nước Việt Nam, góp phần phát triển toàn diện cho trẻ
Để “ Mang dân ca đến gần hơn với trẻ mẫu giáo” tôi đã sử dụng một số biện pháp như sau:
- Sưu tầm các bài dân ca dễ học, dễ nhớ và phù hợp chủ điểm giáo dục trường mầm non
- Nắm vững phương pháp tổ chức hoạt động âm nhạc cho trẻ ở trường mầm non
- Giúp trẻ hiểu được nội dung ngôn ngữ riêng của từng bài dân ca làm phong phú vốn từ cho trẻ
- Dạy dân ca mọi lúc mọi nơi
Trang 13- Chuẩn bị trang phục, đạo cụ để trẻ múa vận động minh họa biểu diễn cho các bàidân ca
Chuẩn bị trang hục và đạo cụ để tiêt học them sinh động
- Kết hợp với phụ huynh tổ chức các hoạt động lễ hội ở trường
III – MỘT SỐ BIỆN PHÁP “MANG DÂN CA ĐẾN VỚI TRẺ MẦM NON”:
1 Sưu tầm các bài dân ca dễ học, dễ nhớ và phù hợp chủ đề giáo dục trong trường mầm non:
Mỗi bài dân ca đều có nét đặc sắc riêng, mỗi một giai điệu, tiết tấu trong bài dân ca thể hiện tính chất trữ tình, phản ánh sinh hoạt, hoạt động, cuộc sống, tình cảm của nhân dân Dân ca Việt Nam mang tính chất vùng miền rõ rệt Mỗi miền có thể loại dân ca riêng mà khi hát lên người ta sẽ nhận ra ngay đó là dân
ca miền nào Điều đó cũng tạo nên nét đặc sắc của dân ca Việt Nam Dân ca Nam bộ với những bài lí như Lí con khỉ, Lí cây bông, Lí cây khế,… nhẹ nhàng
đi vào lòng người với những sản vật trú phú của Nam bộ Dân ca Bắc bộ vui vẻ, hóm hỉnh thể hiện cuộc sống lao động vật vả của người nông dân Bắc bộ: Cái Bống, Bà Còng,… Dân ca Trung bộ thì sâu lắng và trữ tình Mỗi một miền lại thể hiện những động tác, những trang phục riêng khác nhau Đó chính là nét đẹp
Trang 14của con người Việt Nam Vì vậy khi tôi chọn đề tài “Mang dân ca đến gần hơn với trẻ” tôi đã sưu tầm những bài hát dân ca phù hợp với trẻ để trẻ có thể hát, múa, trải nghiệm và lớn lên cùng dân ca dân tộc Đặc biệt các bài dân ca đó phải lồng ghép được vào một số chủ điểm của chương trình giáo dục Mầm non
Ví dụ: Chủ điểm nghề nghiệp: Tập tầm vông, Rềnh rềnh ràng ràng… Chủ điểm động vật: Lý chim sáo, Lý con khỉ, Câu ếch…
Chủ điểm thực vật: Bầu và bí, Lý cây bông,…
Chủ điểm gia đình: Cái Bống, Bà Còng đi chợ,…
Chủ điểm quê hương: Cò lả, Inh lả ơi,…
Do tính chất vùng miền của dân ca, nên việc đầu tiên tôi làm là tìm kiếm những bài dân ca, đồng dao phổ nhạc của đồng bằng Bắc bộ, bởi nói tới đồng dao là nói đến những gì quen thuộc nhất trong cuộc sống hàng ngày của trẻ Đồng dao mang tính chất truyền khẩu, bản thân trẻ đã thuộc sẵn những bài đồng dao qua những trò chơi dân gian Do đó với những bài đồng dao phổ nhạc trẻ cũng sẽ thuộc nhanh chóng Ví dụ: bài Bà Còng, bài Cái Bống, Bầu và Bí, Gánh gánh gồng gồng, Rềnh rềnh ràng ràng, Tập tầm vông,…
Và sau đó là lựa chọn những bài dân ca ở các vùng miền khác để hát cho trẻ nghe: Cây trúc xinh, Inh lả ơi, Hoa thơm bướm lượn… Các bài dân ca ở các vùng miền khác nhau để mang đến cho trẻ những trải nghiệm khác nhau Qua đó trẻ sẽ càng yêu thêm quê hương, đất nước, con người Việt Nam
Điều quan trọng mà người giáo viên cần làm ở đây là lựa chọn những bài dân ca nào phù hợp để đưa vào các chủ điểm trong chương trình giáo dục mầm non Ví dụ: Với chủ điểm Thực vật tôi chọn bài “Lý cây bông” hoặc bài “Bầu và bí” để giới thiệu trẻ một số loại hoa, loại rau quen thuộc Cũng có thể cho trẻ nhận biết số lượng Qua đó, giáo viên có thể giáo dục trẻ chăm sóc, bảo vệ cây, đặc biệt nói cho trẻ biết tình đoàn kết yêu thương lẫn nhau của cùng một dân tộc, một giống nòi
Với chủ điểm Động vật: Tôi chọn bài “Lý con khỉ”, “Cò lả” hoặc “Chim sáo”,… giới thiệu trẻ một số loài động vật trong rừng, ở nhà… cho trẻ biết về tiếng hót của chim sáo, chim cất tiếng hót vang trong rừng cho thấy khung cảnh