Nước có vai trò vô cùng quan trọng đối với sự sống con người : 70% cơ thể người là nước. Nước chiếm một lượng lớn trong tế bào, có vai trò vận chuyển, đưa máu đi khắp cơ thể, thanh lọc thận,...Đối với đời sống hàng ngày, nước là thứ không thể thay thế : dùng cho sinh hoạt hàng ngày, nước dùng để uống, chế biến thực phẩm, để tắm rửa, dọn dẹp vệ sinh… Không những vậy nước còn được sử dụng trong phát triển các ngành kinh tế: cung cấp nước cho tưới tiêu nông nghiệp, phát triển thủy điện, sử dụng trong các nhà máy lọc sàng nguyên liệu… Không có nước sạch, cuộc sống của con người sẽ bị ảnh hưởng rất lớn. Nguồn nước sạch ở Việt Nam nói riêng và trên thế giới nói chung đang ngày càng bị ô nhiễm, nhiều dòng sông trở thành “dòng sông chết”. Hậu quả là nhiều quốc gia hiện nay đang thiếu nước sạch trầm trọng. Chính vì vậy, thông qua bài tiểu luận luật môi trường này chúng ta cùng tìm hiểu pháp luật Việt Nam về kiểm soát ô nhiễm nước để cùng xem xem nhà nước ta có những biện pháp gì để bảo vệ và kiểm soát nguồn nước.
Trang 1MỤC LỤC
A LỜI MỞ ĐẦU
B NỘI DUNG.
* Khái niệm: Ô nhiễm nguồn nước.
I – Nghĩa vụ cơ bản của Nhà nước về kiểm soát ô nhiễm nguồn nước.
1 Xây dựng và chỉ đạo thực hiện chiến lược tài nguyên nước
2 Xây dựng và tổ chức thực hiện hệ thống quy chuẩn kỹ thuật môi trường về tài nguyên nước
3 Cấp, thu hồi giấy phép tài nguyên nước
II - Nghĩa vụ cơ bản của tổ chức, cá nhân trong việc bảo vệ, phát triển tài nguyên nước.
III - Xử lý vi phạm pháp luật về tài nguyên nước.
- Trách nhiệm hành chính
- Trách nhiệm hình sự
- Trách nhiệm dân sự
IV - Thực trạng và biện pháp kiểm soát bảo vệ nguồn nước ở nước ta hiện nay.
C KẾT LUẬN
Trang 2A.Lời Mở Đầu
Nước có vai trò vô cùng quan trọng đối với sự sống con người : 70% cơ thể người là nước Nước chiếm một lượng lớn trong tế bào, có vai trò vận chuyển, đưa máu đi khắp cơ thể, thanh lọc thận, Đối với đời sống hàng ngày, nước là thứ không thể thay thế : dùng cho sinh hoạt hàng ngày, nước dùng để uống, chế biến thực phẩm, để tắm rửa, dọn dẹp vệ sinh… Không những vậy nước còn được sử dụng trong phát triển các ngành kinh tế: cung cấp nước cho tưới tiêu nông nghiệp, phát triển thủy điện, sử dụng trong các nhà máy lọc sàng nguyên liệu… Không có nước sạch, cuộc sống của con người sẽ bị ảnh hưởng rất lớn Nguồn nước sạch ở Việt Nam nói riêng và trên thế giới nói chung đang ngày càng bị ô nhiễm, nhiều dòng sông trở thành “dòng sông chết” Hậu quả là nhiều quốc gia hiện nay đang thiếu nước sạch trầm trọng Chính vì vậy, thông qua bài tiểu luận luật môi trường này chúng ta cùng tìm hiểu pháp luật Việt Nam về kiểm soát ô nhiễm nước để cùng xem xem nhà nước ta có những biện pháp gì để bảo vệ và kiểm soát nguồn nước
Trang 3B.Nội Dung
*Khái niệm: Ô nhiễm nước là sự thay đổi thành phần và chất lượng nước không
đáp ứng cho các mục đích sử dụng khác nhau, vượt quá tiêu chuẩn cho phép và có ảnh hưởng xấu đến đời sống con người và sinh vật
Nước trong tự nhiên tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau: nước cống, nước ở các sông hồ, tồn tại ở thể hơi trong không khí Nước bị ô nhiễm nghĩa là thành phần của nó tồn tại các chất khác, mà các chất này có thể gây hại cho con người và cuộc sống các sinh vậttrong tự nhiên Nước ô nhiễm thường là khó khắc phục mà phải phòng tránh từ đầu
Trong quá trình sinh hoạt hàng ngày, dưới tốc độ phát triển như hiện nay con người vô tình làm ô nhiễm nguồn nước bằng các hóa chất, chất thải từ các nhà máy, xí nghiệp Các đơn vị cá nhân sử dụng nước ngầm dưới hình thức
khoan giếng, sau khi ngưng không sử dụng không bịt kín các lỗ khoan lại làm cho nước bẩn chảy lẫn vào làm ô nhiễm nguồn nước ngầm Các nhà máy xí nghiệp
xả khói bụi công nghiệp vào không khí làm ô nhiễm không khí, khi trời mưa, các chất ô nhiễm này sẽ lẫn vào trong nước mưa cũng góp phần làm ô nhiễm nguồn nước
Hiến chương châu Âu về nước đã định nghĩa: "Ô nhiễm nước là sự biến đổi nói chung do con người đối với chất lượng nước, làm nhiễm bẩn nước và gây nguy hiểm cho con người, cho công nghiệp, nông nghiệp, cho động vật nuôi và các loài hoang dã."
Ô nhiễm nước có nguồn gốc tự nhiên: do mưa, tuyết tan, gió bão, lũ lụt đưa vào môi trường nước các chất thải bẩn, các sinh vật có hại kể cả xác chết của chúng
Ô nhiễm nước có nguồn gốc nhân tạo: quá trình thải các chất độc hại chủ yếu dưới dạng lỏng như các chất thải sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vào môi trường nước
Theo bản chất các tác nhân gây ô nhiễm, người ta phân ra các loại ô nhiễm nước: ô nhiễm vô cơ, hữu cơ, ô nhiễm hóa chất, ô nhiễm sinh học, ô nhiễm bởi các tác nhân vật lý
Ô nhiễm nước mặn, ô nhiễm nước ngầm và biển
Trang 4Ô nhiễm nước là sự thay đổi theo chiều xấu đi các tính chất vật lý – hoá học –
sinh học của nước, với sự xuất hiện các chất lạ ở thể lỏng, rắn làm cho nguồn nước trở nên độc hại với con người và sinh vật Làm giảm độ đa dạng sinh vật trong nước Xét về tốc độ lan truyền và quy mô ảnh hưởng thì ô nhiễm nước là vấn đề đáng lo ngại hơn ô nhiễm đất
Ô nhiễm nước xảy ra khi nước bề mặt chảy qua rác thải sinh hoạt, nước rác công
nghiệp, các chất ô nhiễm trên mặt đất, rồi thấm xuống nước ngầm Hiện tượng ô nhiễm nước xảy ra khi các loại hoá chất độc hại, các loại vi khuẩn gây bệnh, virut,
ký sinh trùng phát sinh từ các nguồn thải khác nhau như chất thải công nghiệp từ các nhà máy sản xuất, các loại rác thải của các bệnh viện, các loại rác thải sinh hoạt bình thường của con người hay hoá chất, thuốc trừ sâu, phân bón hữu cơ sử dụng trong sản xuất nông nghiệp được đẩy ra các ao, hồ, sông, suối hoặc ngấm xuống nước dưới đất mà không qua xử lý hoặc với khối lượng quá lớn vượt quá khả năng tự điều chỉnh và tự làm sạch của các loại ao, hồ, sông, suối
I.Nghĩa vụ cơ bản của Nhà nước về kiểm soát ô nhiễm nguồn nước
1 Xây dựng và chỉ đạo thực hiện chiến lược tài nguyên nước
Chiến lược bảo vệ tài nguyên nước là mục tiêu, chiến lược lớn mang tính tổng thể, được Nhà nước xây dựng và chỉ đạo trong thời gian dài nhằm khai thác
và sử dụng hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên nước, phòng chống, khắc phục hậu quả tác hại do nước gây ra
Nhận thức được vai trò của hoạt động xây dựng và tổ chức thực hiện chiến lược tài nguyên nước trong việc kiểm soát ô nhiễm nguồn nước, trong những năm qua, Nhà nước ta đã xây dựng nhiều chiến lược về bảo vệ, phát triển tài nguyên nước như Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2010, định hướng đến năm 2020, Chiến lược quốc gia về tài nguyên nước đến năm 2020…
2 Xây dựng và tổ chức thực hiện hệ thống quy chuẩn kỹ thuật môi
trường về tài nguyên nước
Quy chuẩn kỹ thuật môi trường là giới hạn cho phép của các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, về hàm lượng của chất gây ô nhiễm trong chất
Trang 5thải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định làm căn cứ để quản lý và bảo
vệ môi trường
Hệ thống quy chuẩn kỹ thuật môi trường về tài nguyên nước bao gồm:
+ Quy chuẩn kỹ thuật chất lượng môi trường xung quanh:
- Nhóm quy chuẩn kỹ thuật môi trường đối với nước mặt và nước dưới đất phục vụ các mục đích về cung cấp nước uống, sinh hoạt, công nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản, tưới tiêu nông nghiệp và mục đích khác;
- Nhóm quy chuẩn kỹ thuật môi trường đối với nước biển ven bờ phục vụ các mục đích về nuôi trồng thuỷ sản, vui chơi, giải trí và mục đích khác;
+ Quy chuẩn kỹ thuật về nước thải: Nhóm quy chuẩn kỹ thuật về nước thải công nghiệp, dịch vụ, nước thải từ chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, nước thải sinh hoạt và hoạt động khác
3 Cấp, thu hồi giấy phép tài nguyên nước
Hoạt động cấp giấy phép tài nguyên nước có vai trò quan trọng trong công tác kiểm soát ô nhiễm nguồn nước Hoạt động này giúp nhà nước quản lý hiệu quả tài nguyên nước, hạn chế việc khai thác, sử dụng bừa bãi, góp phần bảo vệ chất lượng, trữ lượng nước quốc gia Bên cạnh đó, hoạt động này còn góp phần bảo vệ quyền
và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng tài nguyên nước
Giấy phép tài nguyên nước là chứng thư pháp lý do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp cho tổ chức, cá nhân, trong đó xác định rõ quyền, nghĩa vụ liên quan nhằm buộc các chủ thể này khai thác, sử dụng hợp lý, hiệu quả tài nguyên nước
* Thẩm quyền cấp, thu hồi giấy phép tài nguyên nước
Theo quy định tại Điều 13 Nghị định số 149/2004/NĐ-CP ngày 27 tháng 07 năm 2004 của Chính phủ quy định việc cấp giấy phép thăm dò, khai thác, sử dụng tài nguyên nước, xả thải vào nguồn nước, thẩm quyền cấp giấy phép được quy định cho Bộ Tài nguyên và Môi trường và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh Theo đó:
Trang 6+ Bộ Tài nguyên và Môi trong cấp, thu hồi giấy phép trong các trường hợp sau đây:
- Khai thác, sử dụng tài nguyên nước đối với các công trình quan trọng quốc gia đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt;
- Thăm dò, khai thác nước dưới đất đối với công trình có lưu lượng từ 3000
m3/ngày đêm trở lên;
- Khai thác, sử dụng nước mặt cho sản xuất nông nghiệp với lưu lượng từ 2
m3/giây trở lên;
- Khai thác, sử dụng nước mặt để phát điện với công suất từ 2000 kw trở lên;
- Khai thác, sử dụng nước mặt cho các mục đích khác với lưu lượng từ 50.000
m3/ngày đêm trở Iên;
- Xả nước thải vào nguồn nước với lưu lượng từ 5000 m3/ngày đêm trở lên + Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cấp, thu hồi giấy phép trong các trường hợp không thuộc thẩm quyền của Bộ Tài nguyên và Môi trường
II Nghĩa vụ cơ bản của tổ chức, cá nhân trong việc bảo vệ, phát triển tài nguyên nước
1 Bảo vệ trữ lượng, chất lượng nước
2 Bảo vệ các công trình thủy lợi, khí tượng thủy văn và các công trình khác liên quan đến việc bảo vệ, phát triển tài nguyên nước
3 Phòng, chống, khắc phục hậu quả, tác hại do nước gây ra
III Xử lý vi phạm pháp luật về tài nguyên nước
Tùy theo tính chất, mức độ nguy hiểm của các loại vi phạm pháp luật trong lĩnh vực kiểm soát ô nhiễm nguồn nước mà chủ thể vi phạm có thể bị xử lý dưới các dạng trách nhiệm pháp lý như: hành chính, dân sự, hình sự, kỷ luật
* Trách nhiệm hành chính
Trang 7Xử lý hành chính áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân thực hiện hành vi vi phạm các quy tắc quản lý nhà nước trong bảo vệ môi trường nước một cách cố ý hoặc vô ý mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử lý hành chính
Trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước được quy định tại Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính, Nghị định số 117/2009/NĐ-CP ngày 31 tháng
12 năm 2009 của Chính phủ về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, Nghị định số 34/2005/NĐ-CP ngày 17 tháng 3 năm 2005 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ tài nguyên nước
* Trách nhiệm hình sự
Bộ Luật hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) đã quy định tội gây ô nhiễm nguồn nước tại Điều 183 Theo đó:
“1 Người nào thải vào nguồn nước dầu mỡ, hoá chất độc hại, chất phóng xạ quá tiêu chuẩn cho phép, các chất thải, xác động vật, thực vật, vi khuẩn, siêu vi khuẩn, ký sinh trùng độc hại và gây dịch bệnh hoặc các yếu tố độc hại khác, đã bị
xử phạt hành chính mà cố tình không thực hiện các biện pháp khắc phục theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền gây hậu quả nghiêm trọng, thì bị phạt tiền
từ mười triệu đồng đến một trăm triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ sáu tháng đến ba năm.
2 Phạm tội gây hậu quả rất nghiêm trọng thì bị phạt tù từ hai năm đến bảy năm.
3 Phạm tội gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng thì bị phạt tù từ năm năm đến mười năm.
4 Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ năm triệu đồng đến năm mươi triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định
từ một năm đến năm năm”.
Trang 8Như vậy, trách nhiệm hình sự áp dụng đối với các cá nhân thực hiện hành vi gây ô nhiễm nguồn nước đã bị xử lý vi phạm hành chính mà cố tình không thực hiện các biện pháp khắc phục theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, gây hậu quả nghiêm trọng và có đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định tại Điều 183 Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009)
* Trách nhiệm dân sự
Trách nhiệm dân sự được thực hiện theo quy định của Bộ luật Dân sự năm
2005, Luật Bảo vệ môi trường năm 2005, Luật Tài nguyên nước năm 1998 Trách nhiệm dân sự áp dụng đối với các chủ thể vi phạm pháp luật trong lĩnh vực kiểm soát ô nhiễm nguồn nước thể hiện ở hai khía cạnh: chịu mọi chi phí khôi phục hiện trạng môi trường nước và bồi thường thiệt hại cho người bị thiệt hại do có hành vi
vi phạm của mình gây nên
* Trách nhiệm kỷ luật
Trách nhiệm kỷ luật áp dụng đối với người đứng đầu tổ chức, cán bộ, công chức lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây phiền hà, nhũng nhiễu cho tổ chức, công dân, bao che cho người vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường hoặc thiếu trách nhiệm để xảy ra ô nhiễm, sự cố môi trường nghiêm trọng
IV Thực trạng và biện pháp kiểm soát bảo vệ nguồn nước ở nước ta hiện nay
Thực tế hiện nay, tỷ lệ các đô thị, khu dân cư có công trình xử lý nước thải sinh hoạt còn rất nhỏ bé, nhiều nơi xử lý nước thải công nghiệp chưa đạt quy chuẩn
kỹ thuật quốc gia về môi trường, còn nặng về đối phó Gần 1/3 số khu công nghiệp đang hoạt động chưa hoàn thành xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung, nhiều hệ thống xử lý nước thải tập trung đang hoạt động có công nghệ chưa hoàn chỉnh, hoạt động không ổn định Một phần đáng kể các chất thải y tế thu gom từ các bệnh viện, trạm y tế, các cơ sở sản xuất kinh doanh thuốc chữa bệnh chưa được tiêu hủy bằng công nghệ đạt yêu cầu vệ sinh môi trường, thậm chí có nơi còn được chôn lấp chung với các chất thải sinh hoạt… Tại các sông, hồ, kênh rạch trong nội
Trang 9thành, nội thị, trị số hàm lượng các chất ô nhiễm của các thông số đặc trưng ô nhiễm hữu cơ đều vượt trị số giới hạn tối đa cho phép
Ở nước ta, tình trạng ô nhiễm nước đang ngày càng gia tăng do không kiểm soát được nguồn gây ô nhiễm hiệu quả Thực tế này đang gây ra những ảnh hưởng
rõ ràng đến sức khỏe của người dân, làm tăng nguy cơ ung thư, sẩy thai và dị tật bẩm sinh, dẫn đến suy giảm nòi giống Ô nhiễm nguồn nước ở Việt Nam đang vượt khỏi khả năng kiểm soát do các hoạt động sản xuất, khai thác, kinh doanh và dịch vụ Điều này, đòi hỏi Việt Nam phải khẩn trương xây dựng một khung pháp
lý đủ mạnh để ngăn ngừa ô nhiễm nước
Đi kèm với răn đe xử phạt phải có thúc đẩy tuyên truyền đối với người dân Mỗi cán bộ cần làm gương cho nhân dân noi theo, tích cực vận động bà con phường xóm xử lý rác tải hợp vệ sinh không vất xuống ao hồ, sông, suối Nhưng suy cho cùng cũng phải xuất phát từ ý thức của bẩn thân mỗi người trong việc kiểm soát bảo vệ nguồn nước Do đó cần một chế tài xử phạt nghiêm khắc hơn nữa không chỉ dừng ở răn đe trong việc vi phạm làm ô nhiễm nguồn nước tránh cho việc xả chất thải của các công ty trong và ngoài nước giống như trường hợp của công ty Formosa, vì khi chính quyền vào cuộc đã quá muộn rồi
Trang 10C.Kết Luận
Trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, các nhu cầu về khai thác tài nguyên thiên nhiên, sử dụng năng lượng ngày càng tăng Sự phát triển kinh
tế xã hội với sự xuất hiện hàng loạt các nhà máy xí nghiệp, các công trình xây dựng… đã tác động mạnh mẽ đến hệ sinh thái, môi trường xung quanh cũng như điều kiện sống của con người Tài nguyên có xu thế cạn kiệt dần, tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng Sự biến đổi theo chiều hướng xấu của môi trường ảnh hưởng ngược trở lại đối với sự phát triển kinh tế xã hội của mỗi một nước Và cùng với quá trình công nghiệp hóa, tốc độ đô thị hóa ngày càng gia tăng Nhu cầu tài nguyên và năng lượng phục vụ cho người dân ngày càng lớn, các hoạt động kinh tế xã hội tạo nên rất nhiều chất thải gây ô nhiễm môi trường Vì vậy vấn
đề quản lý và bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên đã trở thành mối quan tâm hàng đầu của nhân loại Và một trong số tài nguyên mà nhân loại đang đề cập cấp bách nhất hiện nay chính là nguồn tài nguyên nước Do đó việc kiểm soát, bảo vệ nguồn nước là một vấn đề vô cùng quan trọng cần được nhà nước và các tổ chức vào cuộc thúc đẩy Pháp luật là thế nhưng cũng phải xuất phát từ ý thức của mỗi người dân