Bài giảng Kế toán tài chính doanh nghiệp (Phần 4): Chương 3 Nguyễn Thị Thanh Thủy

Bài giảng Kế toán các nội dung liên quan đến thay đổi chính sách kế toán, ước tính kế toán và các sai sót cung cấp cho người học các kiến thức: Một số thuật ngữ, thay đổi chính sách kế toán, thay đổi ước tính kế toán, sai sót, các sự kiện phát sinh sau ngày kế thúc kỳ kế toán năm. Mời các bạn cùng tham khảo.

CHƯƠNG 3

KẾ TOÁN CÁC NỘI DUNG LIÊN QUAN ĐẾN THAY ĐỔI CHÍNH SÁCH KẾ TOÁN, ƯỚC TÍNH KẾ

TOÁN VÀ CÁC SAI SÓT

(VAS 23, VAS 29)

NỘI DUNG

MỘT SỐ THUẬT NGỮ

Chính sách kế toán

Là các nguyên tắc, cơ sở và phương pháp kế toán

cụ thể được DN áp dụng trong việc lập và trình bày

BCTC

Ước tính kế toán

Là một quá trình xét đoán dựa trên những thông tin

tin cậy nhất và mới nhất tại thời điểm đó.

Bỏ sót hoặc sai sót trọng yếu

Việc bỏ sót hoặc sai sót được coi là trọng yếu nếu chúng có thể làm sai lệch đáng kể BCTC , làm ảnh hưởng đến quyết định kinh tế của người sử dụng BCTC.

MỘT SỐ THUẬT NGỮ

Điều chỉnh hồi tố

Là việc điều chỉnh những ghi nhận, xác định giá trị và trình bày các khoản mục của BCTC như thể các sai sót của kỳ trước chưa hề xảy ra.

Áp dụng hồi tố

Là việc áp dụng 1 CSKT mới đối với các giao dịch, sự kiện phát sinh trước ngày phải thực hiện các chính sách kế toán.

MỘT SỐ THUẬT NGỮ

Áp dụng phi hồi tố

- Là áp dụng chính sách kế toán mới đối với các giao dịch và sự kiện phát sinh kể từ ngày

có sự thay đổi chính sách kế toán;

- Là ghi nhận ảnh hưởng của việc thay đổi ước tính kế toán trong kỳ hiện tại và tương lai do ảnh hưởng của sự thay đổi

THAY ĐỔI CHÍNH SÁCH KẾ TOÁN

 Khái niệm

 Các trường hợp thay đổi CSKT

 Áp dụng hồi tố khi thay đổi CSKT

 Hướng dẫn xử lý khi có sự thay đổi CSKT

 Ảnh hưởng của việc áp dụng hồi tố khi thay đổi CSKT

 Trình bày BCTC về thay đổi CSKT

VÍ DỤ

 Thay đổi phương pháp tính giá hàng tồn kho

 Thay đổi phương pháp hạch toán chênh lệch

tỷ giá hối đoái

 Thay đổi phương pháp kế toán chi phí đi vay

CÁC TRƯỜNG HỢP THAY ĐỔI CSKT

 Có sự thay đổi theo quy định của pháp luật

hoặc của chuẩn mực kế toán, chính sách và chế độ

kế toán

 DN tự thay đổi chính sách kế toán của mình với mục đích làm cho BCTC cung cấp thông tin tin cậy và thích hợp hơn

CÁC TRƯỜNG HỢP THAY ĐỔI CSKT

Các TH sau đây có phải là thay đổi chính sách KT?

Áp dụng 1 CSKT cho các giao dịch, sự

kiện có sự khác biệt cơ bản so với

các giao dịch, sự kiện đó đã xảy ra

trước đây.

Áp dụng 1 CSKT mới cho các giao

dịch, sự kiện chưa phát sinh trước

đó hoặc không trọng yếu.

Đánh giá lại TSCĐ theo quy định của

Nhà nước.

1

2

3

ÁP DỤNG HỒI TỐ KHI THAY ĐỔI CSKT

 Khi DN thay đổi CSKT do áp dụng lần đầu các

quy định của pháp luật hoặc CMKT, chế độ KT:

 Nếu đã có hướng dẫn cụ thể (cho phép hồi

tố hoặc không hồi tố) thì phải thực hiện theo hướng dẫn đó

 Nếu không có các hướng dẫn chuyển đổi

cụ thể thì phải áp dụng hồi tố CSKT mới.

 Nếu DN tự nguyện thay đổi CSKT thì phải áp dụng hồi tố chính sách kế toán mới

Quá khứ

Là việc áp dụng một chính sách kế toán mới đối với các giao dịch, sự kiện phát sinh trước ngày phải thực hiện các chính sách

kế toán đó

+ Là áp dụng chính sách kế toán mới đối với các giao dịch và sự kiện phát sinh kể

từ ngày có sự thay đổi chính sách kế toán.

+ Là ghi nhận ảnh hưởng của việc thay đổi ước tính kế toán trong kỳ hiện tại và tương lai do ảnh hưởng của sự thay đổi.

Hiện tại và tương lai

HƯỚNG DẪN XỬ LÝ KHI CÓ SỰ THAY ĐỔI CSKT

- Khi có sự thay đổi CSKT phải áp dụng hồi tố trừ khi

không thể xác định được ảnh hưởng cụ thể của từng kỳ hoặc ảnh hưởng lũy kế của sự thay đổi.

- Nếu không thể áp dụng hồi tố một CSKT mới do không thể xác định được ảnh hưởng lũy kế của tất cả các kỳ KT trước đó thì DN sẽ áp dụng hồi tố kể từ kỳ

KT sớm nhất mà DN có thể thực hiện được việc áp

dụng hồi tố

ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC ÁP DỤNG HỒI TỐ

KHI THAY ĐỔI CSKT

Chỉ tiêu Năm nay Năm trước

Chỉ tiêu bị ảnh

hưởng Số đã ghi nhận theo CSKT mới hưởng của năm Điều chỉnh ảnh

N-1

BÁO CÁO KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH - NĂM N

Chỉ tiêu Năm nay Năm trước

Chỉ tiêu bị ảnh

hưởng Số đã ghi nhận theo CSKT mới Điều chỉnh ảnh hưởng lũy kế Lợi nhuận sau

thuế chưa PP Số liệu đã tự điều chỉnh Điều chỉnh ảnh hưởng lũy kế

BẢNG CÂN ĐỐI KẾ TOÁN - NGÀY 31/12/N

TRÌNH BÀY TRÊN BCTC VỀ THAY ĐỔI CSKT

DN phải trình bày trong Bản TMBCTC những thông tin sau:

 Tên chính sách kế toán;

 Hướng dẫn chuyển đổi chính sách kế toán;

 Bản chất của sự thay đổi chính sách kế toán;

 Mô tả các qui định của hướng dẫn chuyển đổi (nếu có);

 Ảnh hưởng của việc thay đổi CSKT đến các năm trong tương lai;

 Các khoản được điều chỉnh vào năm hiện tại và mỗi năm trước, như:

- Từng khoản mục trên BCTC bị ảnh hưởng;

- Chỉ số lãi cơ bản trên cổ phiếu;

 Khoản điều chỉnh cho các năm trước trình bày trên BCTC;

 Trình bày lý do và mô tả CSKT đó được áp dụng như thế nào và bắt đầu từ khi nào nếu không thể áp dụng hồi tố đối với một năm nào đó trong quá khứ, hoặc đối với năm sớm nhất

BCTC các năm tiếp theo không phải trình bày lại các thông tin này.

Ví dụ 1:

DN ABC có năm tài chính từ ngày 1/1/2011 đến ngày 31/12/2011 Đầu năm 2011, DN ABC đã áp dụng phương pháp tính giá hàng xuất kho là FIFO Đầu năm 2012, DN ABC thay đổi chính sách kế toán sang phương pháp BQGQ

Việc áp dụng hồi tố chính sách kế toán làm cho giá vốn hàng bán trong năm 2011 tăng lên 14 trđ.

Biết rằng, số liệu trên BCTC của DN ABC năm 2012 như sau:

Ví dụ 1:

BÁO CÁO KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH DOANH

Ví dụ 1:

BẢNG CÂN ĐỐI KẾ TOÁN

TÀI SẢN

….

NGUỒN VỐN

Yêu cầu: Xác định ảnh hưởng và điều chỉnh số liệu khi thay đổi chính sách kế toán.

2 Vốn đầu tư chủ sở hữu: Không thay đổi

- LN chưa phân phối giảm 10,5 tr): 15 tr – 10,5 tr = 4,5 tr

Bài giải

2 Điều chỉnh số dư trên BCĐKT

+ Năm 2012: Do số dư cuối năm 2011 sẽ ảnh hưởng lên

số dư năm 2012

- HTK (156) giảm 14 tr: 150 tr – 14 tr = 136 tr

- Thuế và các khoản phải nộp Nhà nước: (333) giảm3,5 :

15 tr – 3,5 tr = 11,5 tr

- Vốn đầu tư chủ sở hữu: Không thay đổi

2 LN chưa phân phối giảm 10,5: 29 tr – 10,5 tr = 18,5 tr

BÁO CÁO KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH DOANH

Bài giải

3

BÁO CÂN ĐỐI KẾ TOÁN

TÀI SẢN

….

NGUỒN VỐN

Thuế và các khoản phải nộp Nhà nước 11,5 tr 8,5 tr

Ví dụ 2:

Ví dụ 2:

BÁO CÂN ĐỐI KẾ TOÁN

Ví dụ 2:

THAY ĐỔI ƯỚC TÍNH KẾ TOÁN

KHÁI NIỆM

Thay đổi ước tính kế toán là việc điều chỉnh giá trị ghi sổ của tài sản, nợ phải trả hoặc giá trị tiêu hao định kỳ của tài sản được tạo ra từ việc đánh giá tình trạng hiện thời và lợi ích kinh tế trong tương lai cũng như nghĩa vụ liên

quan đến tài sản và nợ phải trả đó

=> Những thay đổi trong ước tính kế toán

do có các thông tin mới không phải là sửa chữa các sai sót.

ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC ÁP DỤNG PHI HỒI TỐ

KHI THAY ĐỔI ƯỚC TÍNH KT

 Các ước tính kế toán mới được áp dụng cho các giao dịch và sự kiện phát sinh kể từ ngày

có sự thay đổi và ghi nhận ảnh hưởng của việc thay đổi này vào BCKQHĐKD của kỳ hiện tại và tương lai.

 Thay đổi ước tính kế toán thường làm tăng hoặc giảm lợi nhuận của kỳ kế toán

ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC ÁP DỤNG PHI HỒI TỐ

KHI THAY ĐỔI ƯỚC TÍNH KT

ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC ÁP DỤNG PHI HỒI TỐ

KHI THAY ĐỔI ƯỚC TÍNH KẾ TOÁN

Chỉ tiêu Năm nay Năm trước

Chỉ tiêu bị ảnh

hưởng theo ước tính kế Số đã ghi nhận

toán mới

Không điều chỉnh thay đổi

ƯTKT

…

BÁO CÁO KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH - NĂM N

Chỉ tiêu Năm nay Năm trước

Chỉ tiêu bị ảnh

hưởng

Số đã ghi nhận theo ƯTKT mới

Không điều chỉnh thay đổi

PHƯƠNG PHÁP KẾ TOÁN CÁC NGHIỆP VỤ KTPS

THEO ƯỚC TÍNH KT MỚI

- Khi thay đổi trong năm hiện tại thì kế toán như các nghiệp vụ KTPS mới trong năm theo ước tính KT mới.

- TH sự thay đổi ước tính kế toán ảnh hưởng đến lợi nhuận hoặc lỗ thuần:

+ Tăng lợi nhuận:

- TH sự thay đổi ước tính kế toán làm thay

đổi giá trị ghi sổ của TS, NPT, VCSH:

PHƯƠNG PHÁP KẾ TOÁN CÁC NGHIỆP VỤ KTPS

THEO ƯỚC TÍNH KT MỚI

- TH sự thay đổi ước tính kế toán làm thay đổi giá trị ghi sổ của TS, NPT, VCSH:

=> Giảm NPT, VCSH: Ghi ngược lại

PHƯƠNG PHÁP KẾ TOÁN CÁC NGHIỆP VỤ KTPS

THEO ƯỚC TÍNH KT MỚI

KHÁI NIỆM

Sai sót là những lỗi vô tình hoặc cố ý do

kế toán gây ra trong quá trình ghi nhận, xác định giá trị, trình bày hoặc thuyết minh

các khoản mục trên BCTC

PHÂN LOẠI

a Tính toán sai

b Áp dụng sai chính sách kế toán

c Bỏ quên không ghi nhận NVKTPS

d Hiểu hoặc diễn giải sai các sự việc

e Gian lận

TRỌNG YẾU

KHÔNG TRỌNG YẾU

PHÂN LOẠI

Ví dụ

1.DN bán một thiết bị trả góp với tổng số tiền trả góp (chưa bao gồm 10% thuế GTGT theo pp khấu trừ) là 500 trđ, giá bán thu tiền ngay (chưa bao gồm 10% thuế GTGT theo pp khấu trừ) là 380 trđ Việc bán được thực hiện vào ngày 31/12/N Số tiền này được thanh toán trong vòng 5 năm kể

từ ngày mua hàng Do bất cẩn và chưa nắm rõ về quy định,

kế toán hạch toán nghiệp vụ trên như sau:

Nợ 131: 538 tr

Có 511: 480 tr (do ghi nhầm)

Có 3331: 38 tr

Có 515: 20 tr (đồng thời ghi nhận giá vốn của thiết bị trên là 300 trđ).

Yêu cầu: Hãy phân tích sự ảnh hưởng của sai sót trên lên BCTC của đơn vị

Bài giải

41

SV thực hiện lại định khoản đúng và phân tích như sau:

a BCKQHĐSXKD bị ảnh hưởng như sau:

- DT bán hàng và CCDV được điều chỉnh giảm: 100 tr

(480 tr – 380 tr)

- LN gộp về BH và CCDV điều chỉnh giảm: 100 tr

- DT từ hoạt động tài chính điều chỉnh giảm: 20 tr

- LN gộp từ HĐKD điều chỉnh giảm: 120 tr

- Tổng LN trước thuế điều chỉnh giảm: 120 tr

- CP thuế TNDN điều chỉnh giảm:120 tr x 25%=30 tr

- LN sau thuế điều chỉnh giảm = 120 - 30 = 90 tr

Bài giải

b BCĐKT bị ảnh hưởng như sau:

- Thuế và các khoản phải nộp Nhà nước tăng = 30 tr

- Doanh thu chưa thực hiện giảm đi = 120 tr

Bài tập về nhà

43

Vào đầu năm 2012, công ty ABC mua một phần mềm mới (dùng để điều khiển chạy hệ thống dàn máy tự động) để thay thế phần mềm điều khiển cũ Phần mềm mới trị giá 200 trđ (chưa bao gồm 10% thuế GTGT theo

pp khấu trừ), ước tính sẽ phải thay thế sau 5 năm sử dụng Kế toán định khoản nghiệp vụ trên như sau:

* Khi mua tài sản:

a.Nợ 213: 200 tr

Nợ 133: 20 tr

Có 331: 220 tr

1 Việc ghi nhận trên có sai sót ko?

2 Nếu có, phân tích ảnh hưởng lên BCTC của DN

Biết rằng: Phầm mềm là bộ phận không thể tách rời với hệ

thống dàn máy tự động

* Gợi ý:

- Xem CMKT 04 “TSCĐ vô hình”

KẾ TOÁN ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC

ĐIỀU CHỈNH SAI SÓT

(1) Sai sót trọng yếu hoặc không trọng yếu của năm hiện tại

Sai sót của năm hiện tại hoặc của năm trước

nhưng BCTC của năm trước chưa công bố thì

phải điều chỉnh số liệu trước khi công bố BCTC

=> Sử dụng 1 trong 3 phương pháp chữa sổ:

- PP cải chính

- PP ghi số âm

- PP ghi bổ sung

(2) Sai sót trọng yếu PS trong năm lấy số liệu

so sánh (năm trước liền kề năm hiện tại)

- Nếu làm sai lệch KQKD => điều chỉnh BCKQKD năm hiện tại cột thông tin so sánh và SD đầu năm của khoản mục “LNCPP” trên BCĐKT năm hiện tại

- Nếu làm sai lệch tình hình biến động TS, NPT, DN

=> điều chỉnh cột thông tin so sánh trên BCĐKT năm hiện tại và số dư đầu năm các khoản mục TS

và NPT trên sổ KT năm hiện tại

KẾ TOÁN ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC

ĐIỀU CHỈNH SAI SÓT

(3) Sai sót trọng yếu phát sinh trong các năm trước năm lấy số liệu so sánh

- Nếu ảnh làm sai lệch KQKD => điều chỉnh cột thông tin so sánh trên BCKQKD các năm chịu ảnh hưởng và SD đầu năm của khoản mục “LNCPP” trên BCĐKT năm hiện tại

- Nếu làm sai lệch tình hình biến động TS, NPT => điều chỉnh cột thông tin so sánh trên BCĐKT các năm bị ảnh hưởng, năm hiện tại và số dư đầu năm các khoản mục TS, NPT trên sổ KT năm hiện tại

KẾ TOÁN ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC

ĐIỀU CHỈNH SAI SÓT

(4) Sai sót không trọng yếu

Sai sót không trọng yếu của các năm trước được phát hiện sau khi BCTC đã công bố => điều chỉnh phi hồi tố vào sổ kế toán và BCTC năm hiện tại

KẾ TOÁN ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC

ĐIỀU CHỈNH SAI SÓT

KẾ TOÁN ĐIỀU CHỈNH SAI SÓT

Chỉ tiêu Năm nay Năm trước

Điều chỉnh khoản mục liên quan

BÁO CÁO KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH - NĂM N

Chỉ tiêu Số cuối năm Số đầu năm

Điều chỉnh khoản mục liên quan

BẢNG CÂN ĐỐI KẾ TOÁN - NGÀY 31/12/N

Năm xảy ra sai sót hiện sai sótNăm phát

KẾ TOÁN ĐIỀU CHỈNH SAI SÓT

Chỉ tiêu Năm nay Năm trước

Điều chỉnh khoản mục liên quan

BÁO CÁO KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH

NĂM: N-1 & N

Chỉ tiêu Số cuối năm Số đầu năm

Điều chỉnh khoản mục liên quan

BẢNG CÂN ĐỐI KẾ TOÁN

NĂM N-1 & N

Năm xảy ra sai sót hiện sai sótNăm phát

CÁC SỰ KIỆN PHÁT SINH SAU NGÀY KẾT THÚC KỲ KẾ TOÁN NĂM

(VAS 23)

Sự kiện PS sau ngày kết thúc kỳ KT năm:

- Sự kiện có ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực đến BCTC

- Đã PS trong khoảng thời gian từ ngày kết thúc

kỳ KT năm đến trước ngày phát hành BCTC

- Bao gồm:

 Các sự kiện CẦN điều chỉnh BCTC

 Các sự kiện KHÔNG cần điều chỉnh BCTC

và được trình bày trong Bảng Cân đối kế toán ngày 31/12/2011.

- Lợi nhuận chưa phân phối đầu năm 2011 là 20.000.000đ; Lợi nhuận chưa phân phối cuối năm 2011 là 34.000.000đ (20.000.000đ + 14.000.000đ); Giả sử thuế suất thuế TNDN là 25%; Công ty không có các khoản thu nhập và chi phí nào khác;

Ví dụ:

53

Công ty Hoa Lan có số liệu báo cáo tài chính chưa điều chỉnh sai

sót của các năm như sau:

Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh

Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch

vụ

Giá vốn hàng bán

Lợi nhuận kế toán trước thuế TNDN

Chi phí thuế TNDN hiện hành

Lợi nhuận sau thuế TNDN

104.000.000 80.000.000

24.000.000

6.720.000 17.280.000

73.500.000 53.500.000

20.000.000

5.600.000 14.400.000

Bảng cân đối kế toán 31/12/2012 31/12/2011

Ví dụ:

Yêu cầu: Xác định ảnh hưởng và điều chỉnh sai sót theo chế độ

kế toán hiện hành

Bài giải (1) Các ảnh hưởng: N632/C155

Bài giải

56

(2)

a Điều chỉnh số dư đầu năm 2012:

- Do ảnh hưởng của việc điều chỉnh sai sót nói trên nên

số dư đầu năm 2012 các TK 155, TK 333, TK 421 được điều chỉnh như sau:

+ Số dư Có đầu năm TK 333 giảm: 2,225 tr (5,6 tr – 3,375 tr)

+ Số dư Có đầu năm TK 421 giảm: 4,275 tr (14,4 tr – 10,125tr)

+ Số dư Nợ đầu năm TK 155 giảm: 6,5 tr

Bài giải (2)

b Điều chỉnh số liệu phát sinh năm 2011:

+ Số dư Có TK 333 giảm: 2,225 tr (5,6 tr – 3,375 tr) + Số dư Có TK 421 giảm: 4,275 tr (14,4 tr –10,125tr)+ Số dư Nợ TK 155 giảm: 6,5 tr

Bài giải

(3) Báo cáo kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh

Bài giải

59

3 Bảng cân đối kế toán

50.8-(14.4-10.125)=46.525

.000

10.125)= 29.275.000

34-(14.4-Bài tập về nhà

Công ty ABC bắt đầu hoạt động từ ngày 1/1/2010 Trích số liệu trên BCKQHĐSXKD và BCĐKT của công ty ABC năm 2011:

Bài tập về nhà

61

Bảng cân đối kế toán

Trong năm 2011, công ty ABC phát hiện sai sót xuất hiện trong năm 2010 như sau: một lô hàng hóa có trị giá xuất kho là 20 trđ, trị giá bán chưa bao gồm 10% thuế GTGT theo pp khấu trừ là 30 trđ, đã thu bằng chuyển khoản nhưng chưa ghi sổ kế toán

Bài tập về nhà:

Yêu cầu: Xác định ảnh hưởng và điều chỉnh sai sót theo chế độ

kế toán hiện hành Biết rằng thuế suất thuế TNDN là 25%.

CÁC SỰ KIỆN PHÁT SINH SAU NGÀY KẾT THÚC KỲ KẾ TOÁN NĂM

CẦN ĐIỀU CHỈNH

Là những sự kiện cung cấp bằng chứng bổ sung về các sự việc tồn tại vào ngày kết thúc kỳ

KT năm cần điều chỉnh BCTC và sổ KT như:

CÁC SỰ KIỆN PHÁT SINH SAU NGÀY KẾT THÚC KỲ KẾ TOÁN NĂM

KHÔNG CẦN ĐIỀU CHỈNH

Là những sự kiện KHÔNG ảnh hưởng đến tình trạng Tài sản và Nguồn vốn trên BCĐKT => Không cần điều chỉnh sổ KT và BCTC Nếu là sự kiện trong yếu thì phải trình bày trong TMBCTC như:

 Công bố kế hoạch ngừng hoạt động

 Nhà xưởng bị phá hủy do thiên tai

 Xuất hiện những vụ kiện tụng lớn