Trong tiến trình phát triển của lịch sử, sự hưng thịnh của bất kỳ quốc gia nào cũng phải dựa vào trí tuệ của muôn dân, trong đó trí tuệ của người trí thức đóng một vai trò quan trọng và đã để lại những dấu ấn đậm nét. Hồ Chí Minh sinh thời đã sớm khẳng định vai trò quan trọng của trí thức trong sự nghiệp cách mạng.
Trang 1207
HỒ CHÍ MINH VỚI VIỆC ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC YÊU NƯỚC CHO CÁCH MẠNG VIỆT NAM
GIAI ĐOẠN 1924 – 1930
ThS Nguyễn Thị Thu Trang
Khoa Lý luận Chính trị, Trường Đại học Xây dựng Miền Trung
Tóm tắt
Trong tiến trình phát triển của lịch sử, sự
hưng thịnh của bất kỳ quốc gia nào cũng phải
dựa vào trí tuệ của muôn dân, trong đó trí tuệ
của người trí thức đóng một vai trò quan trọng
và đã để lại những dấu ấn đậm nét Hồ Chí
Minh sinh thời đã sớm khẳng định vai trò quan
trọng của trí thức trong sự nghiệp cách mạng
Người không chỉ quý trọng trí thức trên phương
diện nhận thức về vị trí, vai trò của họ mà
bằng nhiều hành động cụ thể, Người đã cố
gắng xây dựng, tổ chức, đào tạo một đội ngũ
trí thức ngày càng hùng hậu, trở thành lực
lượng cách mạng tiên phong của dân tộc, nhất
là trong giai đoạn 1924 – 1930
Từ khóa
Hồ Chí Minh, Nguyễn Ái Quốc, trí thức,
thanh niên, đào tạo, bồi dưỡng.
1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về trí thức
Trí thức là từ có nguồn gốc từ tiếng
Pháp: intellectuel, xuất hiện vào cuối thế
kỷ 19 được dùng để chỉ một tầng lớp công dân ở Pháp là những người không chỉ có trình độ học vấn và chuyên môn cao mà còn phải có chính kiến trước những vấn đề chính trị xã hội lúc bấy giờ Từ khi xuất hiện cho đến nay, đã có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về trí thức Trước
Hồ Chí Minh, Lênin – người lãnh đạo vĩ đại của giai cấp công nhân và nhân dân lao động thế giới đã cho rằng trí thức chính là niềm tự hào vĩ đại của nhân loại Trí thức không phải là giai cấp, mà chỉ "là một tầng lớp đặc biệt" trong xã hội Do đặc điểm lao động của mình, tầng lớp trí thức luôn phải gắn với những giai cấp nhất định
và thường là giai cấp thống trị
Kế thừa các quan điểm trước đó, trải qua quá trình học tập và nghiên cứu,
trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc
(1947), Hồ Chí Minh đã đưa ra quan niệm
về trí thức như sau: “Trí thức là hiểu biết Trong thế giới chỉ có hai thứ hiểu biết: một là hiểu biết sự tranh đấu sinh sản Khoa học tự nhiên do đó mà ra Hai là hiểu biết tranh đấu dân tộc và tranh đấu
xã hội Khoa học xã hội do đó mà ra Ngoài hai cái đó, không có trí thức nào khác Một người học xong đại học, có thể gọi là trí thức Song y không biết cày ruộng, không biết làm công, không biết đánh giặc, không biết làm nhiều việc khác Nói tóm lại: công việc thực tế, y không biết gì cả Thế là y chỉ có trí thức một nửa Trí thức của y là trí thức học sách, chưa phải trí thức hoàn toàn Y muốn thành một người trí thức toàn toàn,
Trang 2208
thì phải biết đem trí thức đó áp dụng vào
thực tế [1]
Hồ Chí Minh đánh giá cao vai trò, vị
trí của đội ngũ trí thức trong sự nghiệp
cách mạng giải phóng và công cuộc xây
dựng đất nước, là một bộ phận quan trọng
trong lực lượng cách mạng Trong Cương
lĩnh đầu tiên của Đảng, Người đã chỉ rõ
Đảng phải hết sức liên lạc với tiểu tư sản,
trí thức, trung nông, Thanh niên và Tân
Việt, v.v để kéo họ đi vào phe giai cấp
vô sản, bởi lẽ không có trí thức hợp tác
với công nông thì sự nghiệp cách mạng
không thể thành công Đây là mối quan
hệ ràng buộc lẫn nhau, tác động vào
nhau, bổ sung cho nhau, tạo thành sức
mạnh công – nông – trí
Chính vì đánh giá cao vai trò của trí
thức nên Hồ Chí Minh rất quan tâm tới
công tác đào tạo cán bộ trí thức có văn
hoá, có lối sống lành mạnh, những người
có đủ cả tài đức và coi vấn đề huấn luyện,
đào tạo cán bộ là công việc rất lớn, rất
quan trọng của Đảng và Nhà nước Người
khẳng đinh: “Đảng và Chính phủ biết
kháng chiến và kiến quốc thì phải cần
trong mọi ngành: kinh tế tài chính, quân
sự, văn hóa có những người trí thức để
giúp vào mới thành”[2] Đảng và Chính
phủ phải biết tôn vinh trí thức và trí thức
phải biết tôn trọng Đảng, Chính phủ, tôn
trọng nhân dân lao động
Hồ Chí Minh cũng chỉ ra những
khuyết điểm mà trí thức còn mắc phải là
cá nhân chủ nghĩa, không kiên quyết,
bàng quang, óc bảo thủ Người phân tích:
“Tính bảo thủ tức là không có sáng kiến
Trước thế nào là sau cứ làm thế Không
có chịu suy nghĩ ra cái mới Nghĩ đến cái
mới là ngại, không muốn tiến bộ”[3] Vì
vậy mà Người yêu cầu người trí thức
ngoài tài năng ra thì phải có cuộc sống
lành mạnh, có đạo đức và tư cách tốt,
phải không ngừng tu dưỡng, rèn luyện
đạo đức cách mạng
Có thể nói quan điểm của Hồ Chí
Minh về trí thức là những luận điểm hết
sức quan trọng để Đảng ta sau này áp
dụng vào trong chính sách đối với trí
thức, sử dụng nhân tài cho sự phát triển đất nước
2 Những tiền đề đầu tiên cho việc đào tạo, bồi dưỡng, chuẩn bị lực lượng cho cách mạng Việt Nam của Hồ Chí Minh
Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, đất nước ta đắm chìm trong đêm trường nô
lệ Trước tình cảnh ấy, nhân dân ta đã phát huy truyền thống yêu nước từ bao đời để đứng dậy tiến hành nhiều cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp và bè lũ tay sai nhưng đều thất bại Nhiều chí sĩ yêu nước như Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh đã xuất dương tìm đường cứu nước nhưng vẫn không tìm ra được một con
đường mang lại hiệu quả đích thực Trước
tình hình đó, ngày 5/6/1911, chàng thanh niên trẻ Nguyễn Tất Thành đã rời
Tổ quốc để ra nước ngoài tìm đường cứu
nước cứu dân
Sự thất bại của các phong trào yêu nước Việt Nam cuối thế kỷ XIX, đầu thế
kỷ XX đã giúp cho Người rút ra kết luận rằng muốn làm cách mạng thắng lợi thì phải có lý luận dẫn đường, không thể làm liều, làm ẩu, làm nhanh một sớm một chiều là có thể thành công được Vì vậy năm 1917, ngay khi trở lại Pháp, Người
đã có nhiều cuộc tiếp xúc với các nhà văn hóa, trí thức, tham gia các cuộc sinh hoạt chính trị sôi nổi Với nhiệt huyết của tuổi thanh niên, Nguyễn Ái Quốc đã sáng lập
ra “Nhóm những người Việt Nam yêu nước” tại Pháp Thành viên của nhóm hầu hết là thanh niên công nhân, binh lính, trí thức, sinh viên Do công tác tuyên truyền, tổ chức của nhóm được tiến hành tích cực nên cơ sở của nhóm phát triển khá mạnh
Trải qua quá trình hoạt động không mệt mỏi, uy tín của Người bắt đầu hình thành từ năm 1919 với Bản Yêu sách của nhân dân An Nam gửi đến hội nghị Vecxai đòi chính phủ Pháp phải thừa nhận các quyền tự do, dân chủ và quyền bình đẳng của dân tộc Việt Nam Với bản yêu sách này, Nguyễn Ái Quốc đã gây tiếng vang lớn không những trong dư
Trang 3209
luận xã hội nước Pháp mà còn dội mạnh
về trong nước, tạo nên một bước chuyển
mới trong phong trào giải phóng dân
tộc Cùng với đó là những hoạt động
chính trị hết sức sôi nổi càng làm cho
tên tuổi của Người lan truyền nhanh
chóng, đặc biệt là ở các nước thuộc địa
và phụ thuộc Ở trong nước, nhiều thanh
niên trí thức còn trăn trở với vận nước
đã được khích lệ, thôi thúc họ ra nước
ngoài tìm Nguyễn Ái Quốc
Năm 1920 đánh dấu một bước phát
triển mới trong tư tưởng của Nguyễn Ái
Quốc khi Người đọc được bản sơ thảo lần
thứ nhất Luận cương về vấn đề dân tộc
và vấn đề thuộc địa của Lênin Luận
cương của Lênin đã chỉ cho Người con
đường giải phóng dân tộc, mở đầu cho
một sự chuyển biến cách mạng thực sự
trong lịch sử tư tưởng nước ta Sau đó
tại Đại hội của Đảng Xã hội Pháp họp ở
Tua (12/1920), Nguyễn Ái Quốc đã bỏ
phiếu tán thành việc gia nhập Quốc tế
III, và tham gia sáng lập Đảng Cộng sản
Pháp Sự kiện này đánh dấu bước ngoặt
lớn trong hoạt động của Người, từ chủ
nghĩa yêu nước đến chủ nghĩa Mác -
Lênin và đi theo con đường cách mạng
vô sản Tháng 6/1923, khi rời nước Pháp
sang Liên Xô, Nguyễn Ái Quốc đã để lại
cho những người bạn chiến đấu của
mình trong Hội Liên hiệp thuộc địa và
Tòa soạn báo Le Paria một lá thư thắm
tình đồng đội, chan chứa sự đồng cảm
của những người cùng cảnh ngộ và bày
tỏ ý định của Người:
“Chúng ta phải làm gì? Đối với tôi
câu trả lời đã rõ ràng: trở về nước, đi vào
quần chúng, thức tỉnh họ, tổ chức họ,
đoàn kết họ, huấn luyện họ, đưa họ ra
đấu tranh giành tự do, độc lập” [4]
Tại Liên Xô, một mặt Người thường
xuyên tham gia các đại hội và hội nghị
quốc tế nhằm thu hút sự quan tâm của dư
luận đối với phong trào đấu tranh ở các
nước thuộc địa Mặt khác Người còn tìm
hiểu, nghiên cứu hệ thống giáo dục ở đây
lúc bấy giờ và tìm khả năng cử người Việt
Nam sang đây học tập Có thể thấy
Nguyễn Ái Quốc từ rất sớm đã chuẩn bị cho việc gửi cán bộ cách mạng Việt Nam sang đào tạo tại Liên Xô
Như vậy từ nhận thức muốn cứu nước cứu dân, không còn con đường nào khác ngoài con đường cách mạng vô sản, Nguyễn Ái Quốc đã ra sức chuẩn bị mọi mặt cho việc thành lập một chính Đảng vô sản ở Việt Nam Mà muốn như vậy thì việc đầu tiên là phải xây dựng được một lực lượng cách mạng Vì vậy Người đã quan tâm, phát hiện những thanh niên trí thức Việt Nam có tinh thần yêu nước đang sống
và làm việc trong nước và đưa đi đào tạo, bồi dưỡng họ thành lực lượng cách mạng tiên phong
3 Hồ Chí Minh và việc đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ trí thức yêu nước cho cách mạng Việt Nam giai đoạn 1924 –
1930
Sau khi xem xét những điều kiện khó khăn và thuận lợi, tháng 11/1924, với danh nghĩa là phái viên của Quốc tế Cộng sản, Nguyễn Ái Quốc đã từ nước Nga đến Quảng Châu (Trung Quốc) và chọn nơi đây làm đầu cầu cho cách mạng Việt Nam, là nơi mở đầu cho việc tiến hành đào tạo lực lượng thanh niên trí thức yêu nước và chuẩn bị về chính trị, tư tưởng, tổ chức cho sự ra đời của một Đảng cách mạng chân chính ở Việt Nam, gây dựng cơ
sở cho cách mạng vùng Đông Nam Á và Châu Á và chỉ đạo phong trào cách mạng trong nước
Ngay sau khi đến Quảng Châu (Trung Quốc), Nguyễn Ái Quốc đã tìm đến một tổ chức của những người yêu nước Việt Nam là Tâm Tâm xã lúc bấy giờ đang băn khoăn trước các ngả đường cứu nước khác nhau Đây là cơ hội và là mảnh đất tốt để Nguyễn Ái Quốc gieo mầm lý luận cách mạng Có thể nói từ tháng 12/1924 đến tháng 2/1925 là thời gian Nguyễn Ái Quốc làm việc mật thiết với nhóm thanh niên trong tổ chức này
Tâm Tâm xã là tổ chức của trí thức tiểu tư sản yêu nước tiến bộ được thành lập năm 1923 do một nhóm thanh niên gồm 7 người Việt Nam xuất dương sang
Trang 4210
Trung Quốc Mặc dù mục đích, tôn chỉ và
lập trường tư tưởng của Tâm Tâm xã có
bước phát triển hơn nhưng nhìn chung
vẫn còn sự mơ hồ về giai cấp và còn
chịu ảnh hưởng của tư tưởng dân chủ tư
sản Tiếng bom Sa Diện (1924) và sự hi
sinh của Phạm Hồng Thái (1895-1924)
là một biểu hiện cụ thể nhất của tổ chức
này Qua sự kiện trên đã thể hiện tính
chất manh động trong nhận thức và
hành động nhất thời của tầng lớp trí
thức tiểu tư sản
Vì vậy cùng với việc tìm hiểu hoạt
động, bày tỏ sự khâm phục tinh thần yêu
nước của Phạm Hồng Thái, Nguyễn Ái
Quốc đã thẳng thắn nhận xét, nêu lên sai
sót trong nhận thức, hành động của
nhóm Sau đó Người đã tiến hành những
lớp bồi dưỡng nhỏ, giới thiệu về Cách
mạng tháng Mười Nga, về Quốc tế Cộng
sản, về chủ nghĩa Mác – Lênin và đưa
đến kết luận cách mạng muốn thành
công phải dựa vào nhân dân, đặc biệt là
công nhân và nông dân, phải có Đảng
tiên phong lãnh đạo Với lý luận sắc bén,
phong phú, cởi mở, Người đã tạo niềm tin
mạnh mẽ và đưa dần họ đến với chân lý
cách mạng
Chính từ Tâm Tâm xã đã cung cấp
cho cách mạng Việt Nam những người
chiến sĩ cộng sản đầu tiên và xuất sắc như
Lê Hồng Phong, Lê Hồng Sơn, Hồ Tùng
Mậu,… Trong bản báo cáo đầu tiên cho
Chủ tịch đoàn Quốc tế Cộng sản ngày
18/12/1924, Nguyễn Ái Quốc đã viết:
“Sau khi đã tán thành kế hoạch này, ông
đã đưa cho tôi một bản danh sách 10
người An Nam đã cùng ông hoạt động Tôi
đã chọn 5 người quê ở 5 tỉnh khác nhau
Chúng tôi sẽ cử một người An Nam đưa họ
tới Quảng Châu Tôi sẽ huấn luyện cho họ
về phương pháp tổ chức Chúng tôi sẽ gửi
họ trở về Đông Dương hoạt động sau 3
tháng học tập; và chúng tôi sẽ lấy ra một
đoàn khác Trong lúc này, đây là biện
pháp duy nhất” [5]
Như vậy từ cuối năm 1924, Nguyễn
Ái Quốc đã tìm được lực lượng để gieo
mầm cách mạng, đó là những thanh niên
có lòng yêu nước, hăng hái cách mạng, có học thức, nhạy cảm với cái mới, từ đó hình thành tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam
Tháng 2/1925, từ lớp huấn luyện
về công tác tổ chức và tuyên truyền, Nguyễn Ái Quốc đã chọn ra chín người tích cực nhất lập ra một nhóm bí mật làm hạt nhân cho tổ chức rộng lớn sau này lấy tên là Cộng sản Đoàn Trong báo cáo gửi Đoàn Chủ tịch Quốc tế Cộng sản
đề ngày 19/2/1925, Nguyễn Ái Quốc đã viết: “Chúng tôi đã lập một nhóm bí mật gồm 9 đội viên trong đó: 2 người được phái về nước; 3 ngưởi ở tiền tuyến (trong quân đội của Tôn Dật Tiên); 1 người đang đi công tác quân sự (cho Quốc dân Đảng) Trong số hội viên đó có
5 người đã là đảng viên dự bị của Đảng Cộng sản” [6]
Có thể nói con đường truyền bá tư tưởng giải phóng dân tộc theo chủ nghĩa Mác - Lênin vào giai cấp công nhân và nhân dân yêu nước Việt Nam
mà Nguyễn Ái Quốc đã thực hiện lúc đó
là dựa vào thanh niên, lớp người trẻ tuổi có lòng yêu nước, căm thù giặc, hăng hái, có học thức, được học tập lý luận cách mạng do chính Người đào tạo
Sự ra đời của nhóm Cộng sản Đoàn này tuy còn quá nhỏ bé nhưng nó đã đánh dấu thời điểm khai sinh ra một thế hệ thanh niên trí thức mới theo xu hướng Cộng sản chủ nghĩa
Tháng 6/1925, Nguyễn Ái Quốc lập
ra tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và cho ra đời tờ báo Thanh niên làm
cơ quan ngôn luận của tổ chức Thông qua
tổ chức này, Nguyễn Ái Quốc đã tập hợp được những người Việt Nam yêu nước tiêu biểu nhất, làm cơ sở cho một tổ chức đảng lớn hơn Cùng với đó, Người gấp rút đào tạo đội ngũ cán bộ nòng cốt cho phong trào cách mạng, tiến hành tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lênin trong quần chúng nhân dân Cuối năm 1925, Người
mở trường huấn luyện chính trị tại trụ sở của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên
ở số nhà 13 và 13B đường Văn Minh,
Trang 5211
Quảng Châu mà Người là giảng viên
chính Ngoài ra còn có hai giáo viên phụ
giảng là Hồ Tùng Mậu và Lê Hồng Sơn
Các giáo viên Liên Xô ở trường Quân chính
Hoàng Phố như V.K.Bluikhe, B.A.Páplốp,
M.V.Quybưsép,… cũng đến giảng bài cho
các lớp huấn luyện
Mục đích học tập của các lớp chính
trị này là học làm cách mạng, học cách
hoạt động bí mật Học xong họ lại bí mật
về nước truyền bá lý luận giải phóng dân
tộc và tổ chức nhân dân Học viên tuy là
những người có trình độ văn hóa nhưng
còn hết sức bỡ ngỡ với biết bao khái niệm
chính trị, triết học mà họ chưa hề biết
đến Tất cả những điều mới mẻ trên có
sức hấp dẫn kỳ lạ đối với lớp thanh niên
đang khát khao lý tưởng, khát khao tìm
đường cứu nước, cứu dân
Chương trình học tập của lớp huấn
luyện khá rộng, bao gồm cả lý thuyết
lẫn thực hành Qua chương trình huấn
luyện, học viên được vũ trang cả về lý
luận cách mạng vô sản và phương pháp
cách mạng; hiểu thêm về lịch sử tiến
hoá của nhân loại, đặc biệt là thời kỳ
chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa đế quốc;
về phong trào cách mạng giải phóng dân
tộc ở các nước thuộc địa và phụ thuộc;
những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Tam
dân Tôn Dật Tiên, học thuyết chủ nghĩa
Mác – Lênin, lịch sử Cách mạng tháng
Mười Nga; lịch sử ba Quốc tế; về nguyên
tắc hoạt động bí mật; về kỹ năng thực
hành công tác vận động và tổ chức quần
chúng, kỹ năng thực hiện các công việc
cách mạng như làm báo, diễn thuyết,
v.v Trong những môn học được nghiên
cứu ở lớp huấn luyện thì những vấn đề
cách mạng Việt Nam được nghiên cứu kỹ
hơn cả, ví dụ như cách mạng Việt Nam
mang tính chất gì, giai cấp nào có thể
tham gia tích cực vào cuộc cách mạng
ấy, v.v…
Trong phương pháp vận động cách
mạng, Hồ Chí Minh nêu phương pháp để
vận động công nhân, nông dân, trí thức
và các tầng lớp khác Đối với trí thức thì
Người nhấn mạnh đến vai trò, đặc điểm
của trí thức Việt Nam và cách sử dụng trí thức như thế nào cho hiệu quả Ngoài
ra trong những bài giảng của mình, Nguyễn Ái Quốc thường có những ví dụ
cụ thể, đưa ra những số liệu để làm sáng
tỏ những vấn đề lý luận phức tạp, so sánh với tình hình thực tế giúp cho học viên có thể tiếp thu nhanh, dễ hiểu và nhớ lâu Người thường khuyên các học viên cần phải đặc biệt chú ý đến ý nghĩa của số liệu Đó là số liệu chứng minh tốt nhất Từ tư liệu sẽ toát lên thực trạng của sự vật Người nói: “Người cách mạng phải luôn luôn nắm được tình hình chính trị nóng nổi Hãy đọc báo nhiều hơn nữa,
vì rằng báo chí chứa đựng bản thân cuộc sống Và như vậy, các đồng chí sẽ hiểu được tình hình một cách tốt hơn”[7] Người còn thường xuyên đến dự những buổi thảo luận, diễn đàn của học viên để nắm vững tình hình học tập của họ, từ
đó có kế hoạch đào tạo đúng đắn, khắc phục những thiếu sót, giúp cho việc học
có hiệu quả hơn Kết quả tổng số học viên cho đến tháng 4/1927 là 10 lớp với khoảng hơn 250 học viên
Tiếp đến, Người đưa thanh niên về trong nước thực hiện cùng một lúc hai nhiệm vụ là xây dựng một hệ thống tổ chức cách mạng từ chi bộ lên kỳ bộ trên toàn quốc và lực chọn những thanh niên trí thức yêu nước sang Quảng Châu dự các lớp huấn luyện chính trị Cụ thể với sự phân công của Nguyễn Ái Quốc, Nguyễn Công Thu và Nguyễn Danh Thọ về Bắc hoạt động; Trần Phú, Phan Trọng Quảng
và Nguyễn Ngọc Ba về Trung; Phan Trọng Bình và Nguyễn Văn Lợi về Nam, v.v Với
sự nỗ lực của những người tiên phong, đến những tháng đầu năm 1927, một hệ thống tổ chức Cách mạng Thanh niên được phủ khắp đất nước, nhịp độ và quy
mô thanh niên trong nước bí mật sang Quảng Châu học ngày một tăng Riêng ở Bắc kỳ và Trung kỳ, trong năm 1926 và đầu năm 1927 đã có khoảng 180 người sang theo học, từ đó mở ra triển vọng lớn trong việc đào tạo đội ngũ những người tuyên truyền và những người tổ chức, và
Trang 6212
bước đầu thực hiện có kết quả kế hoạch
mà Nguyễn Ái Quốc đã vạch ra
Có thể nói những thế hệ thanh niên
đầu tiên được Nguyễn Ái Quốc đào tạo đã
trở thành những chiến sĩ Cộng sản ra sức
truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt
Nam, đẩy lùi các khuynh hướng cải lương
và dân tộc hẹp hòi của các Đảng phái tư
sản và tiểu tư sản, đấu tranh chống lại
các khuynh hướng tả và hữu, làm cho
chủ nghĩa Mác - Lênin giữ vị trí chủ đạo
trong phong trào cách mạng Lần đầu
tiên họ đã lăn lộn vào phong trào quần
chúng, tổ chức, cổ vũ quần chúng đấu
tranh với địch đòi quyền dân sinh, dân
chủ, giác ngộ quần chúng công nông,
chuẩn bị điều kiện cho việc thành lập tổ
chức tiền thân của Đảng Như vậy từ lớp
huấn luyện này đã đào tạo nên một đội
ngũ hùng hậu các nhà cách mạng chuyên
nghiệp cống hiến suốt cuộc đời cho cuộc
đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng
xã hội Được thế, có thể nói trước hết
nhờ tầm nhìn chiến lược của lãnh tụ
Nguyễn Ái Quốc
Các bài giảng của Nguyễn Ái Quốc
tại lớp huấn luyện chính trị còn được
tập hợp và in thành sách với tên gọi là
Đường Kách mệnh (1927) Tác phẩm đã
trở thành vũ khí chiến đấu của những
người cách mạng Việt Nam lúc bấy giờ
Trong đó bài học đầu tiên là tư cách của
một người cách mạng trong ba mối
quan hệ: đối với bản thân, đối với người
và đối với công việc Người đề ra yêu
cầu đối với người cách mạng là “tự mình
phải cần kiệm Hoà mình không tư Cả
quyết sữa lỗi của mình Cẩn thận mà
không nhút nhát Hay hỏi Nhẫn nại
(chịu khó) Hay nghiên cứu, xem xét Vị
công vong tư Không hiếu danh, không
kiêu ngạo Nói thì phải làm Giữ chủ
nghĩa cho vững Hy sinh Ít lòng ham
muốn về vật chất Bí mật” [8] Đây là
những tư chất cần phải có, phải thường
xuyên tu dưỡng, rèn luyện nếu muốn
trở thành một người cán bộ cách mạng
chân chính
Như vậy sự ra đời của tác phẩm là một bài học hết sức có ý nghĩa đối với đội ngũ thanh niên trí thức lúc bấy giờ chưa trải qua nhiều thử thách Tác phẩm không chỉ nêu lên những vấn đề thuộc chủ nghĩa, đường lối, sách lược mà còn hướng dẫn công việc tổ chức, tuyên truyền rất cụ thể
để mỗi học viên sau khi học xong có thể bắt tay thực hành
Đồng thời với việc mở lớp huấn luyện chính trị, Nguyễn Ái Quốc đã sử dụng một phương thức đào tạo khác là lựa chọn và cử học sinh đi học tại trường đại học Phương Đông và các trường khác trên đất nước Xô Viết nhằm tranh thủ thời gian đào tạo được đội ngũ cán bộ đa dạng, đáp ứng yêu cầu cách mạng trong nước và tạo được mối quan hệ quốc tế giữa cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới
Ngày 25/6/1927, Nguyễn Ái Quốc đã gửi thư tới chi bộ Đảng trường đại học Matxcơva, yêu cầu nhà trường chăm lo việc đào tạo, giáo dục cách mạng cho nhóm trí thức Việt Nam đang học tại trường, nhóm trí thức cách mạng đầu tiên theo học tại một trường đại học nổi tiếng của châu Âu lúc bấy giờ Trong thời gian
từ 1924 đến 1929, Nguyễn Ái Quốc đã gửi hơn 30 thanh niên Việt Nam sang đào tạo
ở trường đại học Phương Đông (Liên Xô), trong đó có Trần Phú, Lê Hồng Phong, Hà Huy Tập, Lý Tự Trọng, Phạm Văn Đồng, v.v… Ngoài ra Người cũng rất quan tâm tới tình hình học tập, sinh hoạt của nhóm thanh niên trí thức này Trong thư gửi chi
bộ Đảng trường đại học Phương Đông, Người viết: “Vì các đồng chí đó đều là sinh viên trường các đồng chí và để cho họ có thể học cách làm việc, chúng tôi yêu cầu chi bộ đồng chí chỉ định một hay hai đồng chí chăm lo việc giáo dục cộng sản cho nhóm đó, để đào tạo các đồng chí đó theo sinh hoạt của Đảng”[9] Như vậy, Nguyễn
Ái Quốc ngay từ đầu đã có ý thức chuẩn bị cho cuộc cách mạng tương lai một đội ngũ lực lượng gồm những người trẻ tuổi, đầy nhiệt huyết đó
Trang 7213
Ngoài việc gửi đi đào tạo cán bộ
chính trị, Nguyễn Ái Quốc từ rất sớm đã
chuẩn bị cho cách mạng một đội ngũ
cán bộ quân sự Người đã gửi nhiều
thanh niên Việt Nam theo học trường
Quân sự Hoàng Phố của Tôn Trung Sơn
dưới sự huấn luyện của các chuyên gia
quân sự Xô Viết Trong 5 khoá, nhiều
cán bộ đã tốt nghiệp, trong số đó tiêu
biểu có Nguyễn Sơn, Phùng Chí Kiên, Lê
Quảng Đạt, Đỗ Huy Liêm, Nguyễn
Tường Loan, Lê Thiết Hùng, v.v… Như
vậy lần đầu tiên, những thanh niên yêu
nước Việt Nam đã tiếp thu những kiến
thức cơ bản về nghệ thuật quân sự, về
chiến tranh hiện đại, nắm vững những
nguyên tắc cơ bản về tổ chức quân đội
và kinh nghiệm tác chiến trong mọi điều
kiện hoàn cảnh khác nhau Hơn ai hết
những học viên này hiểu rằng để giành
lấy chính quyền về tay công nông, phải
cầm vũ khí chiến đấu và chỉ có tri thức
quân sự mới giúp cho họ bảo vệ được
thù trong giặc ngoài Vì vậy mà họ đã
học hành hết sức nghiêm túc, chăm chỉ,
cần cù
Ngoài ra trong quá trình học tại
đây, các học viên Việt Nam còn tham gia
hoạt động trực tiếp và đóng góp vào
công cuộc giải phóng của nhân dân
Trung Quốc Đây là điều kiện thuận lợi
để họ có thể vận dụng sáng tạo những
điều đã học ở trường vào thực tiễn, đồng
thời làm giàu thêm tri thức và kinh
nghiệm quân sự của mình Có thể kể ra
như Phùng Chí Kiên trở thành đại đội
trưởng Hồng quân, Nguyễn Sơn công tác
ở Xô Viết Trung ương, sau này được cả
Việt Nam và Trung Quốc phong tướng,
trở thành Lưỡng quốc tướng quân, đồng
chí Lê Hồng Phong gia nhập Đảng Cộng
sản Trung Quốc
Có thể thấy trong giai đoạn này,
lực lượng thanh niên trí thức yêu nước
chính là chỗ dựa cơ bản, chủ yếu của
Nguyễn Ái Quốc trong quá trình đưa chủ
nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam Trước
Nguyễn Ái Quốc, các lãnh tụ của phong
trào cách mạng chỉ nhìn nhận và sử
dụng thanh niên như một phương tiện
để đạt tới mục đích của mình Nhưng với Nguyễn Ái Quốc thì trong toàn bộ hoạt động cách mạng của mình, Người hoàn toàn và thực sự đặt sự tin cậy vào lớp người trẻ tuổi, đặc biệt là lớp thanh nhiên trí thức yêu nước Người thu hút lực lượng trẻ, giáo dục họ, dìu dắt họ, thử thách họ qua công việc và cuối cùng trao cho họ những trọng trách trong các
tổ chức cách mạng, góp phần quan trọng cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam đầu năm 1930
Thế giới hiện nay đang chuyển từ kinh tế công nghiệp sang kinh tế tri thức, đó là quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế chủ yếu dựa vào vốn và tài nguyên thiên nhiên sang nền kinh tế chủ yếu dựa vào tri thức con người Do vậy đội ngũ trí thức ngày càng có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc Kế thừa quan điểm của Hồ Chí Minh, năm 2008, lần đầu tiên Đảng ta ban hành Nghị quyết số 27-NQ/TW về trí thức, trong đó khẳng định:
“Trí thức Việt Nam là lực lượng lao động sáng tạo đặc biệt quan trọng trong tiến trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế, xây dựng kinh tế tri thức, phát triển văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”[10] Nếu như trong thời đại Hồ Chí Minh, nhiệm vụ chính của đội ngũ thanh niên trí thức là chiến đấu cho lý tưởng cách mạng chân chính thì trong giai đoạn hiện nay đó còn là nhiệm vụ xây dựng và phát triển đất nước Muốn như vậy thì khâu đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ trí thức trẻ của Đảng và Nhà nước
ta hiện nay phải hết sức chặt chẽ và nghiêm túc Việc quy hoạch, đào tạo đội ngũ trí thức phải gắn liền với nhu cầu thực tiễn, trên cơ sở đó bố trí đúng người, đúng việc để phát huy tốt năng lực của lực lượng này Đổi mới công tác trí thức, phát huy dân chủ, lắng nghe ý kiến của tầng lớp trí thức, tin dùng họ trong công việc, tạo các điều kiện để họ tham gia hoạt động sáng tạo, đóng góp
Trang 8214
thật nhiều cho đất nước Đó là một trong
những điều kiện bảo đảm cho sự thành
công của sự nghiệp công nghiệp hóa,
hiện đại hóa đất nước, hội nhập quốc tế của nước ta
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 5, 1995 NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 235
[2] Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 7, 2000 NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 36
[3] Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 7, 1995 NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 35-36
[4] Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 1, 1995 NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 192
[5] Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 2, 1995 NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 8 – 9
[ 6 ].Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 2, 1995 NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 141
[7] Trình Quang Phú, 2011 Đường Bác Hồ đi cứu nước, NXB Thanh niên, tr 139
[8] Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 2, 2000 NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 260
[9] Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 2, 2000 NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 240
[10] Văn kiện Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa X, 2008 NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội,
tr 90-91