MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ TÍN DỤNG NGÂN HÀNG

Như vậy, có thể thấy rằng các ngân hàng chỉ hình thành trong những điều kiện nhất định của sự phát triển nền kinh tế, các nghiệp vụ mà một ngân hàng thực hiện cũng được phát triển dần t

MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ TÍN DỤNG NGÂN HÀNG

1 1Ngân hàng thương mại trong nền kinh tế thị trường

1.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển ngân hàng

Có nhiều thuyết nói về sự hình thành và phát triển của hoạt động kinh doanh Ngân hàng trong lịch sử nhưng theo các nhà nghiên cứu kinh

tế hiện đại thì nghề ngân hàng ra đời vào khoảng thế kỷ XV Sự ra đời của nó là một tất yếu khách quan do yêu cầu phát triển của nền kinh tế

và do sự phát triển của phân công lao động xã hội Trong thời kỳ đó, chế

độ phong kiến đã tạo ra những nền kinh tế khép kín trong từng lãnh địa.Việc buôn bán trao đổi hàng hoá giữa các vùng, các lãnh địa với nhau bằng các loại tiền khác nhau đã làm xuất hiện nghề kinh doanh tiền tệ sơ khai đó là đổi tiền Một bộ phận thương nhân nhậy bén đã phát hiện ra một hoạt động kinh doanh mới “buôn bán tiền” với khả năng kiếm lời cao.

Hình thức ban đầu của ngân hàng là: “ ngân hàng của ngưòi thợ vàng” hay ngân hàng tiền gửi với mục đích cất giữ, bảo quản hộ tài sản

và tiền cho những người giầu có cũng như các thương gia Nhưng phải đến khi một số thương nhân chuyển hẳn từ kinh doanh hàng hoá sang kinh doanh tiền tệ thì ngân hàng mới thực sự hình thành Buôn bán các phát triển hoạt động ngân hàng cũng mở rộng theo Các ngân hàng không chỉ dừng lại ở việc cất giữ và quản lý tài sản hộ cho khách hàng

mà còn thực hiện việc thanh toán tiền hộ giữa các nhà kinh doanh, điều này giúp cho các nhà kinh doanh hạn chế được chi phí kinh doanh về thời gian, chuyên chở cùng những rủi ro rất phổ biến như trộm cướp, lừa đảo và như vậy việc kinh doanh sẽ trở lên dễ dàng hơn thuận tiện

và an toàn hơn Về phía các ngân hàng do sự chuyên môn hoá trong hoạt động nên đã giảm được chi phí và có hiệu qủa hơn trong hoạt động.

Bên cạnh đó, trong quá trình nhận gửi và thanh toán, các ngân hàng nhận thấy luôn có một lượng tiền gửi ổn định trong két sắt của mình trong thời gian dài Đó là tiền của những người tiết kiệm, những nhà kinh doanh thu được tiền bán hàng nhưng lại chưa phải trả tiền mua hàng trong khi đó lại có nhiều nhà kinh doanh khác đang có cơ hội kinh doanh song lại thiếu tiền để thực hiện Nắm được nhu cầu đó, các ngân hàng thực hiện việc cho vay Hiệu quả đem lại rất lớn và các ngân hàng

đã khuyến khích việc gửi tiền của các khách hàng bằng việc trả lãi cho

họ thay vì thu phí bảo quản như trước Qua đó các ngân hàng đã biến các khoản vay, tiết kiệm thành các khoản đầu tư trực tiếp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn từ nơi có tỷ suất lợi nhuận thấp sang nơi có tỷ suất lợi nhuận cao.

Như vậy, có thể thấy rằng các ngân hàng chỉ hình thành trong những điều kiện nhất định của sự phát triển nền kinh tế, các nghiệp vụ

mà một ngân hàng thực hiện cũng được phát triển dần từng bước theo

đà phát triển của các hoạt động khác trong nền kinh tế.

Từ đó đến nay, có thể khái quát quá trình phát triển của nghề ngân hàng như sau:

- Giai đoạn từ TK XV đến TK XVIII: các ngân hàng đầu tiên ra đời, hoạt động riêng lẻ và thực hiện các nghiệp vụ giống nhau.

- Giai đoạn từ TK XVIII đến TK XIX: các ngân hàng phát triển thành

hệ thống bao gồm:

+ Các ngân hàng phát hành: là những ngân hàng chuyên môn phát hành giấy bạc ngân hàng để cho vay.

+ Các ngân hàng chuyên doanh: chuyên môn hoá vào các hoạt động kinh doanh cụ thể như ngân hàng công nghiệp, ngân hàng thương nghiệp , ngân hàng địa ốc, ngân hàng cho vay cầm cố, ngân hàng tiết kiệm

- Giai đoạn từ TK XIX đến nay: Hệ thống ngân hàng được tồn tại dưới dạng hệ thống hai cấp

+ Ngân hàng Trung ương: được hình thành bằng sự hợp nhất hoá

và quốc hữu hoá các ngân hàng phát hành.

+ Các tổ chức tín dụng

Từ những phân tích trên đây ta có thể rút ra khái niệm NHTM

NHTM là một tổ chức kinh tế chuyên kinh doanh trên lĩnh vực tiền

tệ, tín dụng mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên nhất cuả nó là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó

để cho vay, đầu tư, chiết khấu và thực hiện một số dịch vụ khác.

Ngày nay, các ngân hàng là một bộ phận không thể tách rời tồn tại một cách tất yếu trong đời sống kinh tế xã hội Trình độ phát triển của

hệ thống ngân hàng của một quốc gia thể hiện trình độ phân công lao động xã hội và phát triển của nước đó Những thông tin có liên quan đến hoạt động ngân hàng luôn là mối quan tâm hàng đầu của tầng lớp dân

cư, các doanh nghiệp và chính phủ.

Nước ta trước năm 1998 chúng ta xây dựng hệ thống ngân hàng một cấp theo mô hình của Liên Xô cũ Mô hình này trên thực tế chỉ có một ngân hàng và thích hợp với thời kỳ chiến tranh vì dễ quản lý, dễ thực hiện được ý chí của nhà nước, huy động nguồn vốn phục vụ cho công cuộc kháng chiến chống Mỹ thống trị các thành phần kinh tế khác Tuy nhiên, nó đã bộc những điểm yếu như không có hiệu quả không quan tâm đến việc làm công cụ phát triển kinh tế, không kiểm soát được khi có những biến động về kinh tế (lạm phát) sự phát triển của thị trường “ chợ đen” với đầy dẫy những rủi ro, tiêu cực Nguyên nhân là do

sự mất cân bằng giữa chức năng quản lý và chức năng kinh doanh của ngân hàng nhà nước Đến năm 1989 chúng ta đã chuyển sang hệ thống ngân hàng hai cấp và từ đó ngành ngân hàng đã không ngừng phát triển

lớn mạnh đáp ứng nhu cầu vốn cho nền kinh tế, tạo sự hiệu quả cho nền kinh tế cao Các ngân hàng thương mại ở nước ta đã thực sự trở thành một hệ thống tăng cương sức mạnh về số lượng, loại hình và nâng cao chất lượng hoạt động Ngày nay, chúng ta đã có một hệ thống ngân hàng bao gồm: 16 ngân hàng thương mại quốc doanh, 51 ngân hàng thương mại cổ phần, ( trong đó 31 ngân hàng thương mại cổ phần đô thị

và 20 ngân hàng thương mại cổ phần nông thôn), 4 ngân hàng liên doanh giữa Việt Nam và nước ngoài, 2 Công ty tài chính cổ phần và 22 chi nhánh ngân hàng nước ngoài tạo ra một thị trường cạnh tranh mạnh

mẽ trong lĩnh vực tài chính tiền tệ ở Việt Nam.

1.1.2 Hoạt động chủ yếu của một NHTM

1.1.2.1 Huy động vốn

Các NHTM có nguồn vốn huy động của rất đa dạng và phong phú

có thể kể ra một số nguồn chủ yếu sau :

Nguồn tiền gửi: Bao gồm tiền gửi thanh toán và tiền gửi tiết kiệm Tiền gửi tiết kiệm lại được chia thành tiền gửi có kỳ hạn và không kỳ hạn Đây là nguồn vốn chủ yếu của một NHTM theo đúng nghĩa của nó Trong các loại tiền gửi thì tiền gửi thanh toán là nguồn vốn có chi phí thấp hơn cả Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn càng dài thì chi phí càng cao, tuy nhiên đây là nguồn vốn ổn định cần thiết để ngân hàng có thể mở rộng cho vay trung gian và dài hạn.

Nguồn vốn đi vay: Có người cho rằng NHTM là một tổ chức “ đi vay

để cho vay”, điều này rõ ràng không phản ánh chính xác nguồn gốc sự ra đời cũng như bản chất hoạt động của NHTM Ngân hàng chỉ đi vay khi có những tình huống phát sinh đặc biệt như để đảm bảo khả năng thanh khoản, để đảm bảo tỷ lệ dự trữ bắt buộc theo quy định, để đáp ứng nhu cầu mở rộng tín dụng Tuy nhiên, không thể phủ nhận đây là nguồn vốn rất quan trọng của ngân hàng Tuỳ vào từng trường hợp cụ thể mà

NHTM có thể vay của NHTW, vay của các TCTD trong và ngoài nước hay vay của dân cư, của các tổ chức kinh tế thông qua việc phát hành kỳ phiếu , trái phiếu.

Ngoài ra các NHTM còn có thể tận dụng các nguồn vốn khác như nguồn vốn uỷ thác của các TCTD lớn , các TCTC nước ngoài; nguồn vốn phát sinh trong quá trình thanh toán giữa các ngân hàng Tuy nhiên các nguồn vốn này thường không ổn định và không phải ngân hàng nào cũng

có điều kiện sử dụng.

Ngoài nguồn vốn huy động các NHTM còn sử dụng nguồn vốn tự có

và các qũi của ngân hàng khi cần thiết

1.1.2.2 Sử dụng vốn

.Các hoạt động sử dụng vốn bao gồm hoạt động ngân quỹ, hoạt động cho vay, hoạt động đầu tư, hoạt động mua sắm TSCĐ và công cụ lao động Trên cơ sở nguồn vốn của mình, các ngân hàng sẽ tiến hành các hoạt động sử dụng vốn để tìm kiếm lợi nhuận

Hoạt động ngân quỹ: Cũng như bất kỳ một doanh nghiệp nào khác, khả năng thanh toán thường xuyên là một trong những yếu tố quan trọng nhất quyết định sự tồn tại hay sụp đổ của một ngân hàng Khả năng thanh toán thường xuyên của một ngân hàng đựoc đảm bảo bởi các tài sản có tính lỏng rất cao như: tiền mặt tại két của ngân hàng, tiền gửi tại NHTW và các NHTM khác, tiền đang trong quá trình thu Số lượng các tài sản này càng nhiều thì khả năng thanh toán của ngân hàng càng được đảm bảo Tuy nhiên đây cũng là những tài sản không sinh lời hoặc sinh lời thấp nhất trong những tài sản của NHTM, việc giữ nhiều những tài sản loại này sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của ngân hàng Chính vì vậy các ngân hàng cần phải tính toán để duy trì các tài sản này ở mức hợp lý sao cho vừa đảm bảo khả năng thanh toán thường

xuyên, vừa đạt được mức lợi nhuận hợp lý công việc đó gọi là hoạt động ngân quỹ

Hoạt động cho vay: Ngược lại với hoạt động ngân quỹ, là hoạt động mang lại ít thu nhập nhất cho ngân hàng, hoạt động cho vay lại là hoạt động chủ yếu thường xuyên nhất, mang lại lợi nhuận lớn nhất cho ngân hàng Thực chất hoạt động cho vay là việc thiết lập các quan hệ tín dụng giữa ngân hàng với khách hàng, chúng đem lại cho ngân hàng những khoản thu nhập lớn từ lãi tiền vay, song cũng đặt ngân hàng trước những nguy cơ rủi ro cao nhất Chính vì vậy mà việc quản lý những khoản mục cho vay luôn được các ngân hàng đặc biệt chú ý.

Hoạt động đầu tư :Các NHTM thực hiện hoạt động đầu tư bằng cách tiến hành mua bán các chứng khoán trên thị trường để tìm kiếm lợi nhuận thông qua chênh lệch giá Đây cũng chính là cách thức để ngân hàng thực hiện phương châm đa dạng hoá nghiệp vụ kinh doanh Hơn nữa, các chứng khoán có độ an toàn và tính lỏng cao cũng sẽ giúp đảm bảo khả năng thanh toán của ngân hàng được tốt hơn.

1.1.2.3,Hoạt động thanh toán và cung cấp các dịch vụ khác

Để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế ngày càng phát triển, từ chỗ chỉ nhận tiền gửi và cho vay đến nay các NHTM đã không ngừng mở rộng hoạt động của mình, cung cấp thêm nhiều dịch vụ mới, qua đó cũng mang lại những khoản thu không nhỏ cho ngân hàng Có thể kể ra một số dịch vụ như: Dịch vụ thanh toán và cung ứng các phương tiện thanh toán, Dịch vụ ngân quỹ, Dịch vụ bảo lãnh, Dịch vụ môi giới, Dịch vụ tư vấn Nền kinh tế càng phát triển thì các loại dịch vụ càng đa dạng và thu nhập từ các hoạt động này ngày càng cao

1.2.Hoạt động tín dụng của ngân hàng

1.2.1 Khái niệm

Từ trước tới nay, trong xã hội luôn luôn xuất hiện những nguồn tiền nhàn rỗi được nắm giữ bởi những chủ thể khác nhau Các chủ sở hữu những nguồn tiền này luôn mong muốn nguồn tiền của họ vận động để sinh lợi, do đó, họ có nhu cầu cho vay số tiền nhàn rỗi đó để thu được lãi

từ những khoản cho vay, khả năng mong muốn đó tạo thành cung về tín dụng Mặt khác trong xã hội có những người có nhu cầu sử dụng vốn vượt quá số tiền của mình đang sở hữu vào mục đích khác nhau cũng nhằm mục tiêu sinh lời, mong muốn tiêu dùng của họ tạo nên cầu tín dụng

Ngân hàng thương mại có chức năng trung gian tài chính đã đáp ứng đứng ra thoả mãn được nhu cầu của họ bằng cách: Huy động vốn tạm thời nhàn rỗi và dùng nguồn vốn thừa đó để cho vay đối với những người cần vốn Do đó, tín dụng được hình thành và tín dụng đó được hiểu trên hai nghĩa: Tín dụng thể hiện sự tôn trọng tin tưởng của người nào đó sẽ hoàn thành nghĩa vụ trả tiền theo quy định của họ phù hợp với

ý muốn và khả năng của người đó, ý nghĩa thứ hai: Tín dụng là sự chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị của thể nhân hay pháp nhân (người cho vay) cho một người khác (người đi vay) được sử dụng trong một thời gian nhất định với cam kết hoàn trả cả gốc lẫn lãi

1.2.2 Vai trò của tín dụng ngân hàng

1.2.2.1 Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với NHTM

Hoạt động kinh doanh chủ yếu của ngân hàng là huy động vốn và cho vay, bên cạnh đó thì ngân hàng còn tiến hành một số hoạt động dịch

vụ khác nhằm tăng thêm lợi nhuận

Hoạt động cho vay là một hoạt động sử dụng vốn của ngân hàng Qua sử dụng để cho vay các khách hàng ngân hàng thu được lãi do khách hàng trả, có càng nhiều khoản cho vay thì ngân hàng càng có cơ sở thu được nhiều lãi Từ phần lãi thu được sau đó trừ đi phần chi phí cần thiết

khác như: trả lãi vốn huy động, trả lương cho cán bộ công nhân viên, trích lập các quĩ là phần lợi nhuận của ngân hàng

Bên cạnh đó, khi ngân hàng cho vay các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp mới thì thường hoạt động của doanh nghiệp gắn liền với ngân hàng, mọi nhu cầu về vốn lưu động phục vụ cho chu kỳ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đều qua ngân hàng Nhờ vậy, ngân hàng có thể tăng thêm được tín dụng ngắn hạn góp phần tăng thêm thu nhập cho ngân hàng

Ngoài ra khi các doanh nghiệp tiến hành vay vốn của ngân hàng thì doanh nghiệp phải mở tài khoản tại ngân hàng, do đó, mọi hoạt động thu chi của doanh nghiệp qua tài khoản tiền gửi đều do ngân hàng thực hiện hộ Như vậy, ngân hàng có thể cung cấp các dịch vụ phục vụ khách hàng, từ đó tăng thêm được nguồn tiền gửi cho ngân hàng, nếu như ngân hàng hoạt động có uy tín đối với khách hàng, thì khách hàng sẽ đến giao dịch với ngân hàng thường xuyên hơn Đây là cơ sở để ngân hàng

mở rộng hoạt động kinh doanh tăng sức mạnh cạnh tranh trên thị trường nhằm thu hút được nhiều lợi nhuận

Có thể nói tín dụng ngân hàng vừa góp phần tăng lợi nhuận ngân hàng vừa kéo theo nhu cầu về vốn lưu động và qua đó ngân hàng có thể tăng vị thế của mình trên thị trường và có thể cung ứng những dịch vụ phục vụ cho khách hàng

1.2.2.2 Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với nền kinh tế

Nền kinh tế nước ta vừa trải qua thời kỳ tập trung quan liêu bao

cấp nên cơ sở vật chất kỹ thuật còn thấp kém, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển sản xuất kinh doanh của đất nước Tín dụng ngân hàng

đã tạo ra điều kiện thay đổi đời sống kinh tế xã hội

- Tín dụng ngân hàng thúc đẩy sản xuất phát triển

Xuất phát từ chức năng tập trung và phân phối vốn trong nền kinh tế, tín dụng ngân hàng đã thu hút nguồn vốn dư thừa, tạm thời nhàn rỗi để đưa vào hoạt động sản xuất kinh doanh, đáp ứng nhu cầu vốn cho doanh nghiệp, từ đó phục vụ cho sự tăng trưởng của nền kinh

tế

Mặt khác, trong quá trình huy động vốn và cho vay cũng như tổ chức thanh toán cho khách hàng, ngân hàng có thể đánh giá được tình hình sản xuất kinh doanh cũng như khả năng thanh toán chi trả của khách hàng Trong quá trình cho vay, để tránh rủi ro ngân hàng luôn đánh giá phân tích khả năng tài chính và thường xuyên giám sát hoạt động kinh doanh của khách hàng để có thể điều chỉnh, tác động kịp thời khi cần thiết, hướng dẫn cho hoạt động của khách hàng đi đúng hướng, đạt được hiệu cao Do vậy tín dụng ngân hàng đã góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển vững mạnh, từng bước tạo điều kiện vật chất cho xã hội.

- Tín dụng ngân hàng góp phần ổn định tiền tệ và giá cả

Trong nền kinh tế thị trường chú trọng phát triển lưu thông hàng hoá phải gắn liền với ổn định lưu thông tiền tệ Do những nét ưu việt của mình mà tín dụng ngân hàng đã góp phần ổn định lưu thông tiền tệ Tín dụng ngân hàng là một trong những cách để đưa tiền vào lưu thông và

từ đó có thể kiểm soát đưọc phần nào khối lượng tiền trong lưu thông nhằm làm cho khối lượng tiền tệ trong nền kinh tế phù hợp với khối lượng của hàng hoá Nếu tín dụng ngân hàng phát huy được hiệu quả thì

nó góp phần đảm bảo cho khối lượng tiền cung ứng phù hợp (vì khi cho vay ngân hàng đưa tiền vào lưu thông và khi thu nợ là ngân hàng rút tiền khỏi lưu thông) Mặt khác, với chức năng tạo tiền các NHTM có khả năng mở rộng tiền gửi làm tăng khối lượng tiền trong lưu thông Vì vậy, các NHTM phải thực hiện điều tiết hoạt động tín dụng như: tỷ lệ dự trữ bắt buộc, hạn mức tín dụng Nhờ tín dụng ngân hàng đã góp phần ổn

định lưu thông tiền tệ làm khối lượng tiền tệ phù hợp với khả năng hàng hoá lưu thông trong nền kinh tế nên giá cả hàng hoá dần dần ổn định.

-Tín dụng ngân hàng góp phần ổn định đời sống, tạo công ăn việc làm và ổn định trật tự xã hội

Tín dụng ngân hàng đầu tư vào những lĩnh vực mới cải tạo và nâng cao năng lực sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, mở rộng qui

mô sản xuất từ đó tạo thêm nhiều công ăn việc làm cho người lao động Bên cạnh đó do năng lực sản xuất được nâng lên nên số lượng sản phẩm tiêu thụ sẽ nhiều, đó là nguồn để tăng thu nhập của cán bộ trong xí nghiệp, và góp phần ổn định đời sống cho chính họ Mặt khác, tín dụng ngân hàng cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển dịch cơ cấu đầu

tư, làm cho cơ cấu nền kinh tế trở lên hợp lý từ đó làm điều kiện cho sự

ổn định và trật tự an toàn xã hội

- Tín dụng ngân hàng thúc đẩy cạnh tranh góp phần tạo nên một cơ cấu kinh tế hợp lý

Trong nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp luôn luôn tìm kiếm lợi nhuận tối đa, để thực hiện mục đích của mình các doanh nghiệp luôn luôn phải thực hiện ứng dụng khoa học kỹ thuật, đổi mới công nghệ mở rộng thị trường nâng cao hiệu quả quản trị kinh doanh để ngày càng thu được nhiều lợi nhuận, thắng trong cạnh tranh để tồn tại và phát triển Muốn vậy ngoài vốn của mình các doanh nghiệp cần đòi hỏi một lượng vốn lớn, chính tín dụng ngân hàng là nguồn vốn tài trợ cho các nhu cầu

đó, đồng thời cũng nhờ vào vốn tín dụng các nhà kinh doanh có thể chuyển từ nghành có lợi nhuận thấp sang nghành có lợi nhuận cao tạo việc bình quân hoá lợi nhuận trong nền kinh tế từ đó thúc đẩy quá trình hình thành nền kinh tế hợp lý

- Tín dụng ngân hàng tạo điều kiện thuận lợi mở rộng qui mô sản xuất chiếm lĩnh thị trường