Tiểu luận khoa học quản lý

Để vận dụng các nguyên tắc trong quản lý vào thực tiễnđòi hỏi người quản lý phải nắm vững nội dung và thực chất củanguyên tắc, nắm vững sự diễn biến của đối tượng quản lý, từ đó mà sáng

LỜI MỞ ĐẦU

Quản lý là một trong những hoạt động cơ bản nhất của conngười, xét từ phạm vi cá nhân, tập thể, xã hội đến quốc gia Đâycũng là một hoạt động có ý nghĩa quyết định mang tính chất sốngcòn của các chủ thể quản lý tham dự vào các hoạt động kinh tế- -

xã hội và nhân loại Quản lý đúng dẫn đến thành công, tồn tại, ổnđịnh và phát triển bền vững, ngược lại quản lý sai sẽ dẫn đến thấtbại, suy thoái, lệ thuộc, biến chất và đổ vỡ

Khoa học quản lý là kết quả của cả một quá trình nhiềunăm tổng kết từ thực tiễn quản lý và không ngừng được bổ sung,nâng cao nhằm đáp ứng yêu cầu của sự phát triển kinh tế – xã hội

Đó là một ngành khoa học luôn luôn sáng tạo, được vận dụng phùhợp với đặc điểm kinh tế, chính trị, văn hoá của mỗi quốc gia quatừng thời kỳ khác nhau Đối với Việt Nam nền kinh tế đang trongquá trình chuyển đổi từ kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Do bắt đầu từ điểmxuất phát chậm, từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu và chịuảnh hưởng của các cuốc chiến tranh kéo dài Vì thế Việt Nam cần

kế thừa có chọn lọc các thành tựu về khoa học quản lý mà loàingười đã đạt được, đồng thời tự mình tổng kết, rút kinh nghiệmsáng tạo phương thức quản lý thích hợp Dựa trên các nguyên tắcquản lý, nhà quản lý cần vận dụng các nguyên tắc đó vào từngthời điểm cụ thể sao cho hợp lý và đem lại hiệu quả Qua nghiêncứu môn khoa học quản lý, em muốn tìm hiểu thêm về các

nguyên tắc quản lý Vì vậy em chọn đề tài “Một số vấn đề về tổ chức, điều hành trong quản lý nhà nước về kinh tế ở Việt Nam hiện nay”.

Do thời gian em nghiên cứu chưa nhiều, chưa sâu, nên vẫncòn những hạn chế và thiếu xót trong khi viết bài Vì vậy, em rấtmong nhận được những ý kiến đóng góp, nhận xét từ thầy cô để

em có thêm kinh nghiệm khi viết các bài tiểu luận khác và đặcbiệt giúp ích cho em khi viết Luận văn khoa học sau này

Em xin chân thành cám ơn thầy cô

Để vận dụng các nguyên tắc trong quản lý vào thực tiễnđòi hỏi người quản lý phải nắm vững nội dung và thực chất củanguyên tắc, nắm vững sự diễn biến của đối tượng quản lý, từ đó

mà sáng tạo những hình thức và biện pháp thích hợp để tác động

vào đối tượng quản lý, nhằm Thống nhất tư tưởng, thống nhất lợi ích để thống nhất hành động, đó chính là nguyên tắc tậptrung dân chủ, và nguyên tắc kết hợp hài hòa các lợi ích trongkhoa học quản lý

1 Nguyên tắc tập trung dân chủ:

1 1 Khái niệm:

Nguyên tắc tập trung dân chủ là nguyên tắc tổ chức cơ bảncủa quản lý, phản ánh mối quan hệ giữa chủ thể và đối tượngquản lý cũng như yêu cầu và mục tiêu của quản lý

Nguyên tắc tập trung dân chủ đảm bảo mối quan hệ chặtchẽ và tối ưu giữa tập trung và dân chủ, càng mở rộng dân chủ thìyêu cầu tập trung thống nhất càng cao, khắc phục tình trạng dânchủ quá mức đưa đến tự do vô chính phủ cũng như tập trung quámức dẫn đến chuyên quyền, độc đoán, quan liêu Tập trung phảitrên cơ sở dân chủ, dân chủ phải được thực hiện trong khuôn khổtập trung Đây là một nguyên tắc rất quan trọng trong quản lý, nó

có tính khách quan, phổ quát song thực hiện không đơn giản, phụthuộc vào bản lĩnh, phẩm chất đạo đức và phong cách của ngườiquản lý

1.2 Sự cần thiết khách quan vận dụng nguyên tắc tập trung dân chủ.

Cơ sở hình thành của nguyên tắc tập trung dân chủ là xuấtphát từ yêu cầu đảm bảo hiệu quả trong hoạt động của hệ thốngquản lý Trong thực tiễn, khi người quản lý thực hiện mô hình phidân chủ thì sẽ dẫn đến hệ thống chuyên quyền, độc đoán, quanliêu Nếu thực hiện hệ thống phi tập trung thì sẽ dẫn đến sự rốiloạn trong hệ thống, tình trạng tự phát, hỗn loạn, tự do vô chínhphủ làm cho hoạt động của hệ thống quản lý cũng không có hiệuquả

Cơ sở hình thành nguyên tắc tập trung dân chủ đó là kháchquan; thứ nhất, xuất phát từ vai trò và vị trí của Nhà nước trong

quản lý, từ sự phát triển của trình độ lực lượng sản xuất và tươngứng với nó là trình độ phân công lao động và hợp tác lao động Tạisao phải vận dụng nguyên tắc tập trung dân chủ : dân chủ làkhuyến khích sự tham gia, bởi ngày nay thế giới biến đổi rấtnhanh, rất nhiều thông tin, sự kiện, tình huống mới phát sinh mànhà lãnh đạo không thể biết hết mọi cái, giải quyết hết mọi việc,

do đó phải có sự tham gia đóng góp ý kiến của mọi người; Thứ haixuất phát từ nhu cầu đảm bảo hiệu quả trong hoạt động của hệthống quản lý, điều này diễn ra bởi nền kinh tế nhiều thành phần,

có sự phân công lao động cao, nảy sinh ra yêu cầu phải tổ chứchợp tác trong lao động bảo đảm cho mọi cá nhân, mỗi doanhnghiệp có tính tự chủ động trong sản xuất kinh doanh, nhằm pháthuy nhân tố tối cao : khả năng, tính năng động sáng tạo trongthực hiện mọi công việc Trong quá trình hợp tác lao động đó phải

có tính dân chủ, tuy nhiên mọi hoạt động trong hệ thống đều phảiđảm bảo hướng đến mục tiêu chung nhất mà Đảng ta xác địnhnhằm bảo đảm sự ổn định trong quá trình đi đến mục tiêu, tránhsai lệch định hướng xã hội chủ nghĩa, do đó đòi hỏi vừa phải códân chủ

Nguyên tắc tập trung dân chủ còn xuất phát từ vai trò vàđịa vị của nhà nước trong quản lý Trong xã hội xã hội chủ nghĩa,dựa trên chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu, chính bảnthân nó định ra yêu cầu phải quản lý tập trung trong nền kinh tế,

vì những tư liệu sản xuất chủ yếu nằm trong tay nhà nước nên yêucầu phải được nhà nước quản lý tập trung mới phát huy được tácdụng, hiệu quả

Mặt khác, chế độ công hữu cũng nảy sinh yêu cầu dân chủtrong quản lý Vì nhà nước quản lý, nhưng trao quyền sử dụngnhững tư liệu sản xuất chủ yếu đó cho các ngành, các địaphương, đơn vị nên đòi hỏi phải dân chủ để các ngành, các địaphương, các đơn vị đó phát huy được tính năng động sáng tạo,khai thác có hiệu quả các cơ sở hình thành.

Nguyên tắc tập trung dân chủ còn do sự phát triển của lựclượng sản xuất mang tính chất xã hội hóa, phải huy động rộng rãicác nguồn tiềm năng và nguồn lực trong nền kinh tế quốc dân,nên vừa phải có tập trung để tránh mọi thất thoát, lãng phí, vừaphải có tính dân chủ để huy động được mức tối đa

1.3 Nội dung và yêu cầu của tập trung dân chủ :

Như vậy, từ cơ sở khách quan của việc hình thành nguyêntắc tập trung dân chủ, khi thực hiện nguyên tắc này chúng ta phảiđảm bảo các yêu cầu và nội dung sau:

Cần phải đảm bảo sự kết hợp chặt chẽ giữa tập trung vàdân chủ trong quản lý, tức là đảm bảo sự kết hợp giữa nội dunglãnh đạo, thống nhất của cơ quan quản lý với tính chủ động sángtạo của đối tượng quản lý, cơ sở, của tập thể người lao động trong

hệ thống, nhằm đảm bảo tính thống nhất và hiệu quả trong hoạtđộng của hệ thống tổ chức quản lý Yếu tố dân chủ là để phát huyhiệu quả cao nhất trong quá trình phát triển cho nên phải kết hợpnhuần nhuyễn cả hai yếu tố trên trong quản lý, thông qua sự kết

hợp đó đảm bảo sự thống nhất ý chí, thống nhất tư tưởng

để thống nhất hành động trong hệ thống quản nhằm đạt hiệu

quả cao Đó là mục tiêu cao nhất trong quá trình quản lý

Về bản chất thì tập trung và dân chủ là 2 xu hướng diễn rađồng thời cùng 1 lúc Tập trung dân chủ là 1 nguyên tắc thốngnhất chứ không phải là sự kết hợp, sự điều hòa giữa tập trung vàdân chủ; không phải sự tập trung càng cao thì dân chủ càng giảm

Về xu hướng dân chủ thì hiện nay có hai quan điểm khácnhau về dân chủ Quan điểm thứ nhất là: Dân chủ là quyền vàtrình độ dân chủ tương ứng với quyền lực của đối tượng quản lý.Nếu hiểu theo quan điểm này dễ dẫn tới tình trạng dân chủ quá đà

tự phát, tự do vô chính phủ;Quan điểm thứ hai coi dân chủ là môitrường, là điều kiện để phát triển của mỗi cá nhân Như vậy, dânchủ là môi trường, là điều kiện để phát triển của mỗi cá nhân cóđược những cơ hội phát triển hoàn thiện trong sự phát triển của xãhội, của cộng đồng Tùy thuộc khả năng và mức độ ảnh hưởng củacác cá nhân tới quyết định chung của cộng đồng, tới việc giảiquyết công việc chung mà có thể thấy một xã hội dân chủ đếnmức nào

Việc thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ có ý nghĩaquan trọng, là cơ sở để xây dựng mô hình tổ chức quản lý còn gọi

là nguyên tắc phân công, phân cấp, đồng thời còn là cơ sở để xâydựng cơ chế quản lý kinh tế

Để vận dụng và thực hiện đúng nguyên tắc tập trung dânchủ cần có 2 điều kiện về nhận thức và thực tiễn:

Về mặt nhận thức thì cần phải nhận thức đúng vai trò củatập trung và vai trò của dân chủ trong quan hệ tập trung - dânchủ Trong quan hệ tập trung dân chủ thì tập trung bao giờ cũnggiữ vai trò chủ đạo, nó định hướng cho các biện pháp dân chủnhằm để đảm bảo sự tồn tại và tạo ra khả năng phát triển của hệthống Mất đi sự tập trung là mất đi sự thống nhất trong hoạt độngcủa hệ thống dẫn tới tình trạng tổ chức sẽ bị biến dạng Ngoài ra,tập trung còn là cơ sở định hướng để giải quyết các nội dung, biệnpháp thực hiện dân chủ; còn dân chủ thì có vai trò tạo cơ sở về xãhội, kinh tế, chính trị để thực hiện tốt tập trung trong quản lý.Chính về mặt này các nhà quản lý mới tạo ra được sự thống nhất

về tư tưởng, ý chí và hành động nhằm đảm bảo tốt cho yêu cầutập trung trong quản lý Ngược lại dân chủ cũng có vai trò tạo cơ

sở cho xã hội, kinh tế chính trị để thực hiện tốt tập trung trongquản lý, thông qua các giải pháp dân chủ mà các nhà quản lý thựchiện được sự thống nhất trong quản lý một cách tốt nhất Như vậy,các biện pháp dân chủ nhằm bảo đảm cho sự lãnh đạo tập trung,càng mở rộng dân chủ thì yêu cầu tập trung thống nhất càng cao

Tập trung phải trên cơ sở dân chủ, dân chủ phải được thựchiện trong khuôn khổ tập trung Đây là nguyên tắc rất quan trọngcủa quản lý, nó có tính khách quan, phổ quát, song thực hiện

không đơn giản, phụ thuộc vào bản lĩnh, phẩm chất đạo đức vàphong cách của người quản lý.

Về mặt thực tiễn, chúng ta cần phải sử dụng kết hợp,những công cụ, những biện pháp thực hiện tập trung dân chủtrong quản lý Để đảm bảo yêu cầu tập trung trong quản lý cần cónhững công cụ sử dụng như: Luật, chính sách, chế độ, quy chế.Nhà nước sử dụng các hệ thống chiến lược, kế hoạch, chương trìnhphát triển…và sử dụng một công cụ nữa đó là chế độ một ngườichỉ huy (còn gọi là chế độ thủ trưởng) Đồng thời để đảm bảo yêucầu dân chủ, các nhà quản lý phải sử dụng các giải pháp như: chế

độ tự chủ trong hoạt động sản xuất kinh doanh, thực hiện các chế

độ, các hình thức đảm bảo quyền tham gia quản lý của chủ thểngười lao động

Thực trạng đất nước ta hiện nay đòi hỏi phải bảo đảm sựlãnh đạo tập trung của nhà nước được thể hiện chức năng quản lýbằng những công cụ như: sử dụng hệ thống pháp luật, chiến lược,chương trình, kế hoạch, các chính sách, chế độ quản lý và áp dụngchế độ một người chỉ huy để đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩacủa một nền kinh tế chứ không can thiệp sâu vào vai trò của dânchủ trong quan hệ tập trung dân chủ Tập trung chính là sự thốngnhất, tập trung là cơ sở để định ra giải pháp và nội dung dân chủtrong quản lý, tập trung còn là nền tảng pháp lý cho nội dung dânchủ, định ra những khuôn khổ, những giới hạn cần thiết để đảmbảo dân chủ đúng hướng, bản chất quyền tập trung dân chủ xãhội chủ nghĩa

Từ sự phân tích trên cho thấy nhà quản lý phải đảm bảocho bằng được sự kết hợp giữa các công cụ của tập trung và các

giải pháp của dân chủ; nếu không kết hợp đồng bộ thì việc thựchiện nguyên tắc trên trở nên vô nghĩa.

2 Nguyên tắc kết hợp hài hòa các lợi ích:

2.1 Khái niệm:

Quản lý, suy cho cùng là quản lý con người nhằm phát huytính tích cực lao động sáng tạo của người lao động Con người cónhững nhu cầu và lợi ích nhất định Lợi ích vừa là mục tiêu vừa làđộng lực thúc đẩy mọi hoạt động của con người Do vậy trongquản lý phải chú ý đến lợi ích của con người, đảm bảo sự kết hợphài hòa các lợi ích, trong đó lợi ích của người lao động là động lựctrực tiếp, đồng thời chú ý đến lợi ích của tổ chức và của xã hội

2.2 Nội dung nguyên tắc kết hợp hài hòa các lợi ích.

Kết hợp hài hòa các lợi ích có liên quan đến hoạt động của

tổ chức trên cơ sở đòi hỏi của các quy luật khách quan để tạo rađộng lực thúc đẩy hoạt động của con người nhằm đạt được mụctiêu của tổ chức

Trong nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần ở nước tahiện nay có nhiều lợi ích cần được thỏa mãn như: Lợi ích cá nhân,tập thể, xã hội Do vậy việc kết hợp hài hòa các lợi ích phải đượcxem xét và đề ra ngay từ khi xây dựng các chiến lược quy hoạch,

kế hoạch kinh tế - xã hội trong quá trình quản lý đến khâu phânphối và tiêu dùng Quan điểm lợi ích kinh tế là quan điểm về mụctiêu, quan điểm định hướng cơ bản, quan điểm của quản lý tổchức Chính vì vậy để giải quyết tốt các mối quan hệ lợi ích trongquản lý tổ chức sẽ đảm bảo cho tổ chức hoạt động có hiệu quả,đạt được mục tiêu đề ra Nếu xử lý các mối quan hệ lợi ích không

tốt sẽ dẫn đến những mâu thuẫn xung đột làm giảm hiệu quả kinh

tế - xã hội, thậm chí gây ra những thiệt hại to lớn

Trong lĩnh vực kinh tế: Nguyên tắc kết hợp các lợi ích kinh

tế là quyền lợi được hưởng thụ của người lao động, tập thể đơn vịsau khi đã hoàn thành kế hoạch và nghĩa vụ đối với nhà nước Nókhông chỉ được thể hiện bằng giá trị vật chất, mà cả các giá trịtinh thần, văn hóa, xã hội

Lợi ích kinh tế cá nhân: Thể hiện cụ thể bằng các khỏanthu nhập bằng tiền, quyền lợi về nhà ở, chữa bệnh, quyền nghỉngơi, giải trí, quyền được học tập… Những lợi ích đó không chỉ đápứng nhu cầu riêng cho bản thân mà cho cả gia đình họ và tái tạosức lao động

Lợi ích tập thể Lợi ích của doanh nghiệp: lợi ích được hưởngcủa tập thể những người lao động như chế độ thù lao cho lao độngtại doanh nghiệp, các chế độ cung ứng bảo đảm cho việc tái sảnxuất mở rộng tùy thuộc vào tính chất và vị trí của công nghiệptrong nền sản xuất xã hội

+ Lợi ích chung của ngành sản xuất, kinh doanh: Lợi íchcủa từng ngành phải đảm bảo đầy đủ điều kiện kinh tế - kỹ thuật,văn hóa - xã hội cho ngành phát triển đúng với vị trí của ngànhsản xuất - xã hội

+ Lợi ích từng địa phương: đòi hỏi cần được tạo điều kiện

để họ phát huy tốt mặt mạnh, sớm khắc phục trình độ yếu kém,tạo điều kiện để họ phát huy tốt mặt mạnh, sớm khắc phụ trình độyếu kém, tiến tới xóa đi sự cách biệt, chênh lệch về mọi mặt giữacác địa phương, đưa nền kinh tế cả nước cùng phát triển

Lợi ích toàn xã hội: Bao gồm các nguồn lực đáp ứngnguyện vọng và nhu cầu chung toàn xã hội mà mọi người, mọingành, mọi địa phương đều được hưởng và đều có nghĩa vụ thựchiện như: quốc phòng, an ninh, kinh tế - kỹ thuật, văn hóa, giáodục phục vụ cho toàn xã hội Việc kết hợp giữa các lợi ích là thỏamãn đồng thời các lợi ích theo đúng nhu cầu, bảo đảm cho các lợiích không đối lập nhau, cũng có tác dụng hỗ trợ, thúc đẩy nhauphát triển Và kết hợp các lợi ích kinh tế có vị trí quan trọng trongquản lý vì nó đáp ứng các đòi hỏi cụ thể về quyền lợi Kết hợp hàihòa các lợi ích kinh tế, nhằm khắc phục những hạn chế nảy sinh,trước hết, phải giải quyết đúng đắn các lợi ích, xác định vị trí quantọng của từng lợi ích trong toàn xã hội

Để thực hiện tốt nguyên tắc này cần chú ý những vấn đềsau:

Thứ nhất: trong quản lý tổ chức phải quan tâm đến ngườilao động là lực lượng trực tiếp tạo ra sản phẩm hàng hóa, dịch vụcung cấp cho xã hội Lợi ích cá nhân của người lao động là độnglực trực tiếp thúc đẩy họ làm việc Bởi vậy cơ chế, chính sách quản

lý nhằm vào việc đem lại lợi ích vật chất cho người lao động Đó làđem lại những khoản tiền lương, thưởng, phúc lợi tập thể và phúclợi xã hội mà họ được hưởng Đồng thời đáp ứng nhu cầu ngàycàng cao về học tập, chữa bệnh và phát triển toàn diện của ngườilao động

Thứ hai: Cùng với việc quan tâm đến lợi ích của người laođộng phải chăm lo đến lợi ích tập thể và lợi ích xã hội Nếu chỉquan tâm đến lợi ích của người lao động mà sao nhãng lợi ích tậpthể, lợi ích xã hội thì chủ nghĩa cá nhân sẽ phát triển, thậm chí