Tư tưởng hồ chí minh về xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân và việc vận dụng xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa việt nam trong thời kỳ mớ

MỞ ĐẦU Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước pháp quyền, nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân là tư tưởng độc đáo, sáng tạo của Người và của Đảng ta trong tiến trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Đây là kết quả của sự vận dụng và phát triển những quan điểm tư tưởng của chủ nghĩa Mác Lênin, sự tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hoá thế giới vào xây dựng chính quyền nhà nước kiểu mới do nhân dân làm chủ. Theo Hồ Chí Minh, nhà nước phải thể hiện ý chí quyền lực của dân, mưu cầu hạnh phúc cho dân, phấn đấu đem lại lợi ích cho dân, thoả mãn những nhu cầu hợp lý của các tầng lớp nhân dân trong xã hội. Đó là một nhà nước dân chủ và tiến bộ. Quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền làm chủ đất nước và xã hội của nhân dân, Đảng ta đã đúc kết thành cơ chế, chính sách quản lý, điều hành đất nước: Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ. Cơ chế đó phát huy được tính tích cực, chủ động của các tổ chức chính trị xã hội, tạo nên sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, đáp ứng đòi hỏi của các cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc cũng như sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Bước vào thời kỳ mới, trước yêu cầu của công cuộc đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, việc xây dựng nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh phải tiếp tục được quán triệt sâu sắc. Bởi đây là nền tảng tư tưởng, lý luận quan trọng trong tổ chức và hoạt động của nhà nước pháp quyền kiểu mới do nhân dân làm chủ. Vì vậy, em chọn đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân và việc vận dụng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong thời kỳ mới” làm tiểu luận môn “Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng và chính quyền Nhà nước”.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 4CHƯƠNG 1 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚCPHÁP QUYỀN CỦA DÂN, DO DÂN VÀ VÌ DÂN 51.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền củadân, do dân và vì dân 51.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa bản chất giaicấp công nhân với tính nhân dân và tính dân tộc của nhà nướcta 7

1.2.1 Bản chất giai cấp công nhân của nhà nước ta 7 1.2.2 Bản chất giai cấp của Nhà nước ta thống nhất với tính nhân dân và tính dân tộc 7

1.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về một nhà nước pháp quyền cóhiệu lực pháp lý mạnh mẽ 8

1.3.1 Xây dựng một nhà nước hợp hiến 8 1.3.2 Quản lý nhà nước bằng pháp luật và chú trọng đưa pháp luật vào cuộc sống 9 1.3.3 Tích cực xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức của Nhà nước có đủ đức và tài 9

1.4 Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước trong sạch,vững mạnh, hoạt động có hiệu quả 10

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁPQUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM 122.1 Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ViệtNam là một tất yếu lịch sử, khách quan 12

2.1.1 Tính tất yếu lịch sử 12 2.1.2 Tính tất yếu khách quan 13

2.2 Quan điểm của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa Việt Nam 132.3 Những đặc trưng cơ bản của Nhà nước pháp quyền xã hộichủ nghĩa Việt Nam 15

2.3.1 Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, thể hiện quyền làm chủ của nhân dân 15 2.3.2 Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam tổ chức và hoạt động trên cơ sở Hiến pháp, tôn trọng và bảo vệ Hiến pháp 16 2.3.3 Nhà nước pháp quyền Việt Nam quản lý xã hội bằng pháp luật, bảo đảm vị trí tối thượng của pháp luật trong đời sống xã hội 17 2.3.4 Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam tôn trọng và bảo vệ quyền con người, các quyền và tự do của công dân, giữ vững mối liên hệ giữa Nhà nước và công dân, giữa Nhà nước và xã hội 18 2.3.5 Trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và

phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền: lập pháp, hành pháp và tư pháp, có sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ việc thực hiện quyền lực nhà nước 19 2.3.6 Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo 19

CHƯƠNG 3 TÌNH HÌNH XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM HIỆNNAY VÀ GIẢI PHÁP XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘICHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ MỚI 213.1 Những thành tựu và hạn chế trong xây dựng Nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay 21

3.1.1 Những thành tựu chủ yếu 21 3.1.2 Những hạn chế, yếu kém 22

3.2 Một số giải pháp xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hộichủ nghĩa Việt Nam trong thời kỳ mới 24

3.2.1 Nâng cao nhận thức về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam 24 3.2.2 Tiếp tục đổi mới tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước 24 3.2.3 Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức trong sạch, có năng lực đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới 27 3.2.4 Tích cực thực hành tiết kiệm, phòng ngừa và kiên quyết chống tham nhũng, lãng phí 27

KẾT LUẬN 29DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 30

MỞ ĐẦU

Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước pháp quyền,nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân là tư tưởngđộc đáo, sáng tạo của Người và của Đảng ta trong tiến trìnhlãnh đạo cách mạng Việt Nam Đây là kết quả của sự vận dụng

và phát triển những quan điểm tư tưởng của chủ nghĩa Mác Lênin, sự tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hoá thế giới vào xâydựng chính quyền nhà nước kiểu mới do nhân dân làm chủ

-Theo Hồ Chí Minh, nhà nước phải thể hiện ý chí quyền lựccủa dân, mưu cầu hạnh phúc cho dân, phấn đấu đem lại lợi íchcho dân, thoả mãn những nhu cầu hợp lý của các tầng lớp nhândân trong xã hội Đó là một nhà nước dân chủ và tiến bộ Quántriệt tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền làm chủ đất nước và xã hộicủa nhân dân, Đảng ta đã đúc kết thành cơ chế, chính sáchquản lý, điều hành đất nước: Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý,nhân dân làm chủ Cơ chế đó phát huy được tính tích cực, chủđộng của các tổ chức chính trị - xã hội, tạo nên sức mạnh tổnghợp của cả hệ thống chính trị, đáp ứng đòi hỏi của các cuộcchiến tranh giải phóng dân tộc cũng như sự nghiệp xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Bước vào thời kỳ mới, trước yêu cầu của công cuộc đổi mớiđất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, việc xây dựng nhànước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dântheo tư tưởng Hồ Chí Minh phải tiếp tục được quán triệt sâu sắc.Bởi đây là nền tảng tư tưởng, lý luận quan trọng trong tổ chức

và hoạt động của nhà nước pháp quyền kiểu mới do nhân dânlàm chủ.

Vì vậy, em chọn đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây

dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân và việc vận dụng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong thời kỳ mới” làm tiểu luận môn “Quan

điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và tư tưởng Hồ Chí Minh vềxây dựng Đảng và chính quyền Nhà nước”

CHƯƠNG 1 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN CỦA DÂN, DO DÂN VÀ VÌ DÂN

1.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân

Nếu vấn đề cơ bản của mọi cuộc cách mạng là vấn đềchính quyền thì vấn đề cơ bản của chính quyền là ở chỗ nóthuộc về ai, phục vụ quyền lợi cho ai Năm 1927, trong cuốn

“Đường Kách Mệnh”, Bác chỉ rõ: “Chúng ta đã hy sinh làm káchmệnh, thì nên làm cho đến nơi, nghĩa là làm sao kách mệnh rồithì quyền giao cho dân chúng số nhiều, chớ để trong tay mộtbọn ít người Thế mới khỏi hy sinh nhiều lần, thế dân chúng mớiđược hạnh phúc” Sau khi giành độc lập, Người khẳng định,

“nước ta là nước dân chủ, bao nhiêu quyền hạn đều của dân,bao nhiêu lợi ích đều vì dân nói tóm lại, quyền hành và lựclượng đều ở nơi dân” Đó là điểm khác nhau giữa nhà nước tavới nhà nước bóc lột đã từng tồn tại trong lịch sử

Thế nào là nhà nước của dân?

Điều 1 Hiến pháp nước Việt Nam dân chủ cộng hoà (Năm1946) khẳng định: “Nước Việt Nam là một nước dân chủ cộnghoà Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân ViệtNam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp,tôn giáo”.

Điều 32 của Hiến pháp viết: “Những việc liên quan đến vậnmệnh quốc gia sẽ đưa ra nhân dân phúc quyết ”, thực chất đó

là chế độ trưng cầu dân ý, một hình thức dân chủ đề ra khá sớm

Thế nào là nhà nước do dân?

Nhà nước đó do nhân dân lựa chọn bầu ra những đại biểucủa mình, nhà nước đó do dân ủng hộ, giúp đỡ, đóng thuế để chitiêu, hoạt động; nhà nước đó lại do dân phê bình xây dựng, giúp

đỡ Do đó, Bác yêu cầu tất cả các cơ quan nhà nước là phải dựavào dân, liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu

sự kiểm soát của nhân dân “Nếu Chính phủ làm hại dân thì dân

có quyền đuổi Chính phủ”, nghĩa là khi cơ quan nhà nước khôngđáp ứng lợi ích và nguyện vọng của nhân dân thì nhân dân cóquyền bãi miễn nó Hồ Chí Minh khẳng định: mỗi người có tráchnhiệm “ghé vai gánh vác một phần” vì quyền lợi, quyền hạn bao

giờ cũng đi đôi với trách nhiệm, nghĩa vụ.

Thế nào là nhà nước vì dân?

Đó là nhà nước phục vụ lợi ích và nguyện vọng chính đángcủa nhân dân, không có đặc quyền đặc lợi, thực sự trong sạch,cần kiệm liêm chính Trong nhà nước đó, cán bộ từ chủ tịch trởxuống đều là công bộc của dân

“Việc gì có lợi cho dân ta phải hết sức làm,

Việc gì có hại đến dân ta phải hết sức tránh”

Hồ Chí Minh chú ý mối quan hệ giữa người chủ nhà nước lànhân dân với cán bộ, công chức nhà nước là công bộc của nhândân, do nhân dân bầu ra, được nhân dân thừa ủy quyền Làngười phục vụ, nhưng cán bộ nhà nước đồng thời là người lãnhđạo, hướng dẫn nhân dân “Nếu không có nhân dân thì Chínhphủ không đủ lực lượng Nếu không có Chính phủ thì nhân dânkhông ai dẫn đường” Cán bộ là đày tớ của nhân dân là phảitrung thành, tận tụy, cần kiệm liêm chính , là người lãnh đạothì phải có trí tuệ hơn người, sáng suốt, nhìn xa trông rộng, gầngũi với dân, trọng dụng hiền tài

Cán bộ phải vừa có đức vừa có tài

1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa bản chất giai cấp công nhân với tính nhân dân và tính dân tộc của nhà nước ta

1.2.1 Bản chất giai cấp công nhân của nhà nước ta

Nhà nước ta mang bản chất giai cấp, “là nhà nước dân chủ

nhân dân dựa trên nền tảng liên minh công nông, do giai cấpcông nhân lãnh đạo” Bản chất giai cấp công nhân biểu hiện ởchỗ:

- Nhà nước ta do Đảng của giai cấp công nhân lãnh đạo.Đảng lãnh đạo bằng những chủ trương, đường lối thông qua tổchức của mình trong Quốc hội, Chính phủ, các ngành, các cấpcủa Nhà nước; được thể chế thành pháp luật, chính sách, kếhoạch của Nhà nước

- Bản chất giai cấp còn thể hiện ở định hướng đưa nước ta

đi lên chủ nghĩa xã hội “Bằng cách phát triển và cải tạo nềnkinh tế quốc dân theo chủ nghĩa xã hội, biến nền kinh tế lạc hậuthành một nền kinh tế xã hội chủ nghĩa với công nghiệp và nôngnghiệp hiện đại, khoa học và kỹ thuật tiên tiến”

- Bản chất giai cấp của Nhà nước ta còn thể hiện ở nguyêntắc tổ chức cơ bản là nguyên tắc tập trung dân chủ “Nhà nước

ta phát huy dân chủ đến cao độ mới động viên được tất cả lựclượng của nhân dân đưa cách mạng tiến lên Đồng thời phải tậptrung cao độ để thống nhất lãnh đạo nhân dân xây dựng chủnghĩa xã hội”

Bên cạnh dân chủ, Bác cũng nhắc đến chuyên chính, “chế

độ nào cũng có chuyên chính Vấn đề là ai chuyên chính vớiai?” “Dân chủ là của quý báu của nhân dân, chuyên chính là cáikhoá, cái cửa để đề phòng kẻ phá hoại dân chủ cũng cầnchuyên chính để giữ gìn lấy dân chủ”

1.2.2 Bản chất giai cấp của Nhà nước ta thống nhất với tính nhân dân và tính dân tộc

bộ máy nhà nước đã thể hiện tư tưởng Nhà nước ta là nhà nướccủa khối đại đoàn kết toàn dân tộc

- Nhà nước ta vừa ra đời đã đảm nhiệm vai trò lịch sử là tổchức toàn dân kháng chiến để bảo vệ nền độc lập, tự do của Tổquốc, xây dựng một nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độclập, dân chủ và giàu mạnh, góp phần tích cực vào sự phát triểntiến bộ của thế giới

1.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về một nhà nước pháp quyền có hiệu lực pháp lý mạnh mẽ

1.3.1 Xây dựng một nhà nước hợp hiến

Nhà nước có hiệu lực pháp lý mạnh mẽ trước hết là mộtnhà nước hợp hiến Vì vậy, sau khi giành chính quyền, Hồ ChíMinh đã thay mặt Chính phủ lâm thời đọc Tuyên ngôn độc lập,tuyên bố với quốc dân đồng bào và với thế giới khai sinh Nhà

nước Việt Nam dân chủ cộng hoà Chính phủ lâm thời có địa vịhợp pháp, tổng tuyển cử bầu ra quốc hội rồi từ đó lập Chính phủ

và các cơ quan nhà nước mới

Sau đó, Người bắt tay xây dựng Hiến pháp dân chủ, tổchức tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu, thành lập

Ủy ban dự thảo Hiến pháp của nước Việt Nam dân chủ cộnghoà Chủ tịch Hồ Chí Minh được Quốc hội nhất trí bầu làm Chủtịch Chính phủ liên hiệp kháng chiến Đây là Chính phủ hợp hiếnđầu tiên do nhân dân bầu ra, có đầy đủ tư cách và hiệu lựctrong việc giải quyết các vấn đề đối nội và đối ngoại

1.3.2 Quản lý nhà nước bằng pháp luật và chú trọng đưa pháp luật vào cuộc sống

Nhà nước pháp quyền có hiệu lực pháp lý là Nhà nước quản

lý đất nước bằng pháp luật và phải làm cho pháp luật có hiệulực trong thực tế Trong nhà nước dân chủ, dân chủ và pháp luậtluôn đi đôi với nhau, đảm bảo cho chính quyền trở nên mạnh

mẽ Mọi quyền dân chủ phải được thể chế hoá bằng hiến pháp

và pháp luật Xây dựng một nền pháp chế xã hội chủ nghĩa đảmbảo việc thực hiện quyền lực của nhân dân là mối quan tâm của

Hồ Chí Minh Là người sáng lập Nhà nước Việt Nam dân chủ, cócông lớn trong sự nghiệp lập hiến và lập pháp, một mặt Ngườichăm lo hoàn thiện Hiến pháp và hệ thống pháp luật của Nhànước ta, mặt khác Người chăm lo đưa pháp luật vào cuộc sống,tạo cơ chế đảm bảo cho pháp luật được thi hành, cơ chế kiểmtra, giám sát việc thi hành của các cơ quan nhà nước và củanhân dân “Trăm điều phải có thần linh pháp quyền” Sức mạnh

là do con người và vì con người, vì vậy, Hồ Chí Minh yêu cầu mọingười phải hiểu và tuyệt đối chấp hành pháp luật, bất kể người

đó giữ cương vị nào Công tác giáo dục pháp luật cho mọi người,đặc biệt là cho thế hệ trẻ cực kỳ quan trọng trong việc xây dựngmột nhà nước pháp quyền có hiệu lực pháp lý, đảm bảo quyền

và nghĩa vụ công dân được thực thi trong cuộc sống

1.3.3 Tích cực xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức của Nhà nước có đủ đức và tài

Để tiến tới một nhà nước pháp quyền có hiệu lực mạnh mẽ,Bác Hồ cho rằng, phải nhanh chóng đào tạo, bồi dưỡng nhằmhình thành một đội ngũ viên chức nhà nước có trình độ văn hoá,

am hiểu pháp luật, thành thạo nghiệp vụ hành chính và nhất làphải có đạo đức cần kiệm liêm chính chí công vô tư, một tiêuchuẩn cơ bản của người cầm cân công lý Yêu cầu của đội ngũcán bộ phải có đức và tài, trong đó đức là gốc, đội ngũ này phảiđược tổ chức hợp lý và có hiệu quả Cụ thể là:

(1) Tuyệt đối trung thành với cách mạng

(2) Hăng hái, thành thạo công việc, giỏi chuyên môn,nghiệp vụ

(3) Phải có mối liên hệ mật thiết với nhân dân

(4) Cán bộ, công chức phải là những người dám phụ trách,dám quyết đoán, dám chịu trách nhiệm, nhất là những tìnhhuống khó khăn, “thắng không kiêu, bại không nản”

Để đảm bảo công bằng và dân chủ trong tuyển dụng cán

bộ nhà nước, Người ký sắc lệnh ban hành Quy chế công chức

Công chức theo chế độ chức nghiệp, vì vậy phải qua thi tuyểncông chức để bổ nhiệm vào ngạch, bậc hành chính Nội dung thituyển khá toàn diện bao gồm 6 môn thi: chính trị, kinh tế, phápluật, địa lý, lịch sử và ngoại ngữ Điều này thể hiện tầm nhìn xa,tính chính quy hiện đại, tinh thần công bằng dân chủ của tưtưởng Hồ Chí Minh trong việc xây dựng nền móng cho Nhà nướcpháp quyền Việt Nam.

1.4 Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh, hoạt động có hiệu quả

Thứ nhất, tăng cường và khắc phục những tiêu cực trong

hoạt động của Nhà nước

Tăng cường pháp luật đi đôi với đẩy mạnh giáo dục đạođức Do tập quán của kinh tế tiểu nông, muốn hình thành ngaymột nhà nước pháp quyền là chưa được, vì vậy một mặt phảinhấn mạnh vai trò của luật pháp, đồng thời tăng cường tuyêntruyền, giáo dục pháp luật trong nhân dân, nhất là giáo dục đạođức Đạo đức và pháp luật là hai hình thái ý thức xã hội có thểkết hợp cho nhau Khắc phục những biểu hiện tiêu cực sau:

- Đặc quyền, đặc lợi

- Tham ô, lãng phí, quan liêu

- “Tư túng”, “chia rẽ”, “kiêu ngạo”

Thứ hai, tăng cường pháp luật đi đôi với giáo dục đạo đức

cách mạng Bên cạnh giáo dục đạo đức, Người kịp thời ban hànhpháp luật

Kiên quyết chống ba thứ “giặc nội xâm” là tham ô, lãngphí, quan liêu Sức mạnh và hiệu quả của luật pháp, một mặtdựa vào tính nghiêm minh của thi hành pháp luật, mặt khác dựavào sự gương mẫu, trong sạch về đạo đức của người cầm quyền.Bác nói: “Tham ô, lãng phí, quan liêu, dù cố ý hay không, cũng

là bạn đồng minh của thực dân phong kiến tội lỗi ấy cũngnặng như tội việt gian, mật thám” Mác và Ăngghen đã từngcảnh tỉnh giai cấp vô sản rằng chủ nghĩa quan liêu có thể dẫncác đảng cộng sản cầm quyền đến chỗ “đánh mất một lần nữachính quyền vừa giành được” Lênin cũng viết “ chúng ta bịkhốn khổ trước hết về tệ quan liêu Những người cộng sản đã trởthành tên quan liêu Nếu có cái gì sẽ làm tiêu vong chúng ta thìchính là cái đó”

Vì vậy, không thể nói đến một nhà nước trong sạch vữngmạnh, hiệu quả nếu không kiên quyết, thường xuyên đẩy mạnhcuộc đấu tranh để ngăn chặn tận gốc những nguyên nhân gây

ra nạn tham ô, lãng phí, quan liêu

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

2.1 Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một tất yếu lịch sử, khách quan

Quá trình xây dựng và phát triển của Nhà nước ta trongmỗi giai đoạn sau này đã có không ít những thay đổi về mô hình

bộ máy dưới tác động của nhiều yếu tố chủ quan và kháchquan, nhưng xuyên suốt mạch phát triển ấy vẫn là tư tưởng của

Hồ Chí Minh về một chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt củanhân dân Ngày nay, tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhànước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân vẫncòn nguyên giá trị và là một tất yếu lịch sử, khách quan

2.1.1 Tính tất yếu lịch sử

Tính tất yếu lịch sử của việc xây dựng nhà nước phápquyền ở Việt Nam bắt nguồn từ chính lịch sử xây dựng và pháttriển của Nhà nước ta Ngay từ khi thành lập và trong quá trìnhphát triển, Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đã và luôn làmột nhà nước hợp hiến, hợp pháp Nhà nước được tổ chức vàhoạt động trên cơ sở các quy định của Hiến pháp và pháp luật

và luôn vận hành trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật Cácđạo luật tổ chức Quốc hội, Chính phủ, Tòa án nhân dân, Việnkiểm sát nhân dân và các đạo luật về chính quyền địa phươngđược xây dựng trên cơ sở các Hiến pháp năm 1946, năm 1959,năm 1980, năm 1992 và năm 2013

Những lần Hiến pháp được sửa đổi và thông qua là nhữngbước củng cố cơ sở pháp luật cho tổ chức và hoạt động của bảnthân các cơ quan nhà nước Vì vậy, có thể nói, quá trình xâydựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam là một quá trình lịch sửđược bắt đầu ngay từ Tuyên ngôn độc lập năm 1945 và Hiếnpháp năm 1946.

Ngày nay, quá trình này đang được tiếp tục ở một tầng caophát triển mới với nhiều đòi hỏi và nhu cầu cải cách mới

2.1.2 Tính tất yếu khách quan

Tính tất yếu khách quan của việc xây dựng nhà nước phápquyền ở Việt Nam xuất phát từ định hướng xã hội chủ nghĩa màmục tiêu cơ bản là dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, vănminh Chúng ta ý thức sâu sắc rằng, để xây dựng được một chế

độ xã hội có tính mục tiêu như vậy, công cụ, phương tiện cơ bảnchỉ có thể là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

và một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạocủa Đảng Cộng sản Việt Nam trên cơ sở chủ nghĩa Mác - Lênin và

tư tưởng Hồ Chí Minh Tính tất yếu khách quan ấy còn xuất phát

từ đặc điểm của thời đại với xu thế toàn cầu hóa Nhu cầu hộinhập kinh tế quốc tế đòi hỏi chúng ta phải tiếp tục đẩy mạnh cảicách nhà nước, cải cách pháp luật, bảo đảm cho Nhà nước khôngngừng vững mạnh, có hiệu lực để giải quyết có hiệu quả cácnhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, thực hành dân chủ, củng cốđộc lập, tự chủ và hội nhập vững chắc vào đời sống quốc tế

2.2 Quan điểm của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta đã xác địnhNhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam phải được xâydựng, tổ chức và vận hành theo thể chế nhà nước pháp quyềncủa nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Đây là chủ trương,đường lối có tính chiến lược của Đảng, xuất phát từ yêu cầu tấtyếu, khách quan của thực tiễn xây dựng và phát triển đất nước

Những yêu cầu tất yếu, khách quan đó bao gồm: Một là, xây

dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam nhằmđáp ứng yêu cầu của tiến trình toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh

mẽ Hai là, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Việt Nam xuất phát từ yêu cầu quản lý và phát triển nền kinh tế

thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Ba là, xây dựng Nhà

nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam xuất phát từ yêucầu phát triển xã hội theo hướng dân chủ, hài hòa và bền vững

Từ những yêu cầu trên đây, bắt đầu từ Hội nghị đại biểutoàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII (tháng 01-1994), Đảng Cộngsản Việt Nam đã sử dụng khái niệm nhà nước pháp quyền xã hộichủ nghĩa và khẳng định sự cần thiết phải xây dựng nhà nướcpháp quyền như một điều kiện không thể thiếu để phát triểnnền dân chủ thực sự vì nhân dân Trong Văn kiện Đại hội IX,Đảng ta đã khẳng định: “Nhà nước ta là công cụ chủ yếu để thựchiện quyền làm chủ của nhân dân, là nhà nước pháp quyền củadân, do dân, vì dân Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sựphân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc

thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp Nhà nướcquản lý xã hội bằng pháp luật”

Từ Nghị quyết Đại hội IX, tại Điều 2 Hiến pháp năm 1992(sửa đổi năm 2001) đã ghi nhận: “Nhà nước Cộng hòa xã hội chủnghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa củanhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Tất cả quyền lực nhànước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấpcông nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức Quyền lựcnhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các

cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp,hành pháp, tư pháp”

Trong Văn kiện Đại hội X, Đảng ta tiếp tục khẳng định:

“Nhà nước ta là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Cần xâydựng cơ chế vận hành của Nhà nước, bảo đảm nguyên tắc tất cảquyền lực nhà nước đều thuộc về nhân dân Quyền lực nhà nước

là thống nhất, có sự phân công, phối hợp giữa các cơ quan trongviệc thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp Hoànthiện hệ thống pháp luật, tăng tính cụ thể, khả thi của các quyđịnh trong văn bản pháp luật Xây dựng và hoàn thiện thể chếkiểm tra, giám sát tính hợp hiến và hợp pháp trong các hoạtđộng và quyết định của các cơ quan công quyền”

Trong Văn kiện Đại hội XI, các đặc trưng cơ bản của nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đã được khái quát một cách

cô đọng, tập trung tại một luận điểm về Nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa Việt Nam Cụ thể, trong Cương lĩnh xây dựngđất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Bổ sung,

phát triển năm 2011) có ghi rõ: “Nhà nước ta là nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhândân Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng

là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và độingũ trí thức, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Quyền lựcnhà nước là thống nhất; có sự phân công, phối hợp và kiểm soátgiữa các cơ quan trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hànhpháp, tư pháp Nhà nước ban hành pháp luật; tổ chức, quản lý

xã hội bằng pháp luật và không ngừng tăng cường pháp chế xãhội chủ nghĩa Nhà nước phục vụ nhân dân, gắn bó mật thiết vớinhân dân, thực hiện đầy đủ quyền dân chủ của nhân dân, tôntrọng, lắng nghe ý kiến của nhân dân và chịu sự giám sát củanhân dân; có cơ chế và biện pháp kiểm soát, ngăn ngừa vàtrừng trị tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, vô trách nhiệm, lạmquyền, xâm phạm quyền dân chủ của công dân; giữ nghiêm kỷcương xã hội, nghiêm trị mọi hành động xâm phạm lợi ích của

Tổ quốc và của nhân dân Tổ chức và hoạt động của bộ máy nhànước theo nguyên tắc tập trung dân chủ, có sự phân công, phâncấp, đồng thời đảm bảo sự chỉ đạo thống nhất của Trung ương”

2.3 Những đặc trưng cơ bản của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

2.3.1 Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, thể hiện quyền làm chủ của nhân dân

Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh “Nước ta là một nước dân