Những vấn đề tín dụng Chất lượng tín dụng doanh nghiệp ngồI quốc doanh Ngân hàng thương mạI I Doanh nghiệp ngoàI quốc doanh kinh tế Khái niệm, đặc điểm doanh nghiệp “Doanh nghiệp tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, đăng kí kinh doanh theo qui định pháp luật nhằm mục đích thực hoạt động kinh doanh” Như doanh nghiệp có đặc điểm sau: Một là, doanh nghiệp tổ chức kinh tế Đặc điểm phân biệt doanh nghiệp với quan nhà nước, đơn vị vũ trang tổ chức khác (như tổ chức trị, tổ chức trị xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp) Hai là, doanh nghiệp phải tổ chức hội đủ điều kiện pháp luật qui định như: phải có tên doanh nghiệp, có tài sản, có trụ sở ổn định, có đăng kí kinh doanh quan nhà nước có thẩm quyền Ba là, mục đích doanh nghiệp thực hoạt động kinh doanh có nghĩa thực một, số tất cơng đoạn q trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm cung ứng dịch vụ thị trường nhằm mục đích sinh lợi Phân loại doanh nghiệp Doanh nghiệp phân loại theo tiêu chí khác nhau: Căn vào phạm vi trách nhiệm chủ sở hữu + Doanh nghiệp chịu trách nhiệm vô hạn : doanh nghiệp mà chủ sở hữu phải chịu trách nhiệm tồn tài sản cơng nợ doanh nghiệp, không phụ thuộc vào số tài sản mà chủ sở hữu đầu tư để kinh doanh + Doanh nghiệp chịu trách nhiệm hữu hạn : doanh nghiệp mà chủ sở hữu phải chịu trách nhiệm công nợ doanh nghiệp phạm vi số tài sản có thuộc sở hữu doanh nghiệp Căn vào tư cách pháp lí doanh nghiệp : + Doanh nghiệp có tư cách pháp nhân : doanh nghiệp có đủ điều kiện pháp luật qui định : - Được quan nhà nước có thẩm quyền thành lập, cho phép thành lập đăng kí cơng nhận - Có cấu tổ chức chặt chẽ - Có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác tự chịu trách nhiệm tài sản - Nhân danh tham gia vào quan hệ pháp luật cách độc lập + Doanh nghiệp khơng có tư cách pháp nhân: doanh nghiệp khơng có đủ điều kiện pháp nhân Đặc biệt khơng có tách bạch tài sản doanh nghiệp với tài sản chủ sở hữu doanh nghiệp Căn vào hình thức sở hữu doanh nghiệp: + + Công ty + Doanh nghiệp nhà nước + Doanh nghiệp tập thể + Doanh nghiệp tư nhân Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngồi Doanh nghiệp quốc doanh Doanh nghiệp quốc doanh tất doanh nghiệp doanh nghiệp nhà nước hay doanh nghiệp quốc doanh Doanh nghiệp nhà nước tổ chức kinh tế nhà nước đầu tư vốn, thành lập tổ chức quản lí, hoạt động kinh doanh hoạt động cơng ích, nhằm thực mục tiêu kinh tế xã hội Nhà nước giao (Theo Luật doanh nghiệp) Như vậy, doanh nghiệp quốc doanh bao gồm loại hình doanh nghiệp sau: + Doanh nghiệp tư nhân : doanh nghiệp cá nhân làm chủ tự chịu trách nhiệm tồn tài sản hoạt động doanh nghiệp + Công ty trách nhiệm hữu hạn : doanh nghiệp có tư cách pháp nhân chịu trách nhiệm hữu hạn kết kinh doanh doanh nghiệp phạm vi số vốn điều lệ doanh nghiệp + Công ty cổ phần : loại hình doanh nghiệp có tư cách pháp nhân doanh nghiệp chịu trách nhiệm hữu hạn Vốn điều lệ công ty chia thành phần gọi cổ phần Người nắm giữ cổ phần gọi cổ đông, cổ đông chịu trách nhiệm nợ nghĩa vụ tài sản cơng ty phạm vi số vốn góp Các cơng ty cổ phần sau khơng phải doanh nghiệp quốc doanh: - Cổ phần Nhà nước chiếm 50% tổng số cổ phần doanh nghiệp - Cổ phần Nhà nước gấp lần cổ phần cổ đông khác lớn doanh nghiệp + Công ty hợp danh : doanh nghiệp chịu trách nhiệm hữu hạn, khơng có tư cách pháp nhân có thành viên hợp danh (là cá nhân có trình độ chun mơn có uy tín nghề nghiệp), ngồi cịn có thành viên góp vốn + Hợp tác xã : Là tổ chức kinh tế tự chủ người lao động có nhu cầu, lợi ích chung tự nguyện góp vốn, góp sức lập theo qui định pháp luật để phát huy sức mạnh tập thể xã viên nhằm giúp thực hiệu hoạt động sản xuất, kinh doanh dịch vụ cải thiện đời sống, góp phần phát triển kinh tế xã hội nước + Doanh nghiệp có 100% vốn đầu tư nước ngồi : doanh nghiệp thuộc sở hữu nhà đầu tư nước ngoài, nhà đầu tư nước thành lập Việt nam, tự quản lý tự chịu trách nhiệm kết kinh doanh + Doanh nghiệp liên doanh : doanh nghiệp bên nhiều bên hợp tác thành lập Việt nam sở hợp đồng liên doanh hiệp định kí Chính phủ nước CHXHCN Việt nam Chính phủ nước ngồi doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngồi hợp tác với doanh nghiệp Việt nam doanh nghiệp liên doanh hợp tác với nhà đầu tư nước sở hợp đồng liên doanh Có nhiều loại doanh nghiệp liên doanh có doanh nghiệp liên doanh khơng có tham gia doanh nghiệp nhà nước hay kí kết hiệp định Chính phủ Việt nam nước ngồi thuộc thành phần kinh tế ngồi quốc doanh II Tín dụng Ngân hàng doanh nghiệp ngồi quốc doanh Tín dụng chuyển nhượng tạm thời lượng giá trị từ người chủ sở hữu sang người chủ sử dụng, sau thời gian thu hồi lượng giá trị lớn lượng giá trị ban đầu Tín dụng phạm trù kinh tế thuộc sản xuất hàng hố, tồn phát triển với tồn phát triển hàng hoá, kinh tế phát triển quan hệ tín dụng đa dạng Sự phát triển : tín dụng thương mại, tín dụng ngân hàng, tín dụng nhà nước, tín dụng ngân hàng đóng vai trò quan trọng Trong kinh tế hàng hố, tín dụng ngân hàng nghiệp vụ kinh doanh tiền tệ Ngân hàng Nói cụ thể hơn, tín dụng ngân hàng quan hệ vay mượn có hoàn trả gốc lãi sau thời gian định bên Ngân hàng bên khách hàng, quan hệ chuyển nhượng quyền sử dụng tạm thời vốn nguyên tắc bình đẳng hai bên có lợi Quan hệ tín dụng ngân hàng hình thành có điều kiện kinh tế xã hội cụ thể làm tiền đề cho Chính Ngân hàng thương mại xuất sớm quan hệ tín dụng ngân hàng hình thành vào khoảng cuối kỉ 19 Tín dụng ngân hàng đời tất yếu khách quan phát triển kinh tế xã hội Tín dụng ngân hàng tồn với nhiều hình thức khác hình thức biểu qua bên ngồi vay mượn tạm thời số vốn tiền tệ nhờ mà người ta sử dụng giá trị số vốn sản xuất trao đổi hàng hố Thơng thường q trình vận động tín dụng ngân hàng trải qua giai đoạn : + Phân phối hình thức cho vay: giai đoạn vốn tiền tệ chuyển từ Ngân hàng sang người vay, hình thức chuyển nhượng tạm thời + Sử dụng vốn trình sản xuất : Sau nhận tiền vay từ Ngân hàng, người vay có quyền sử dụng lượng giá trị để thoả mãn mục đích định, giai đoạn vốn vay sử dụng để mua hàng hố, vật tư máy móc, thiết bị để thoả mãn nhu cầu sản xuất + Hồn trả tín dụng: Đây giai đoạn kết thúc chu kì tín dụng, hồn trả tín dụng trình quay trở giá trị Tuy nhiên vận động khơng phải với tư cách phương tiện lưu thông mà với tư cách lượng giá trị phải bảo tồn mặt giá trị có phần tăng thêm mặt lợi tức Sự hồn trả tín dụng đại lượng thuộc chất tín dụng ngân hàng, đặc điểm để phân biệt tín dụng ngân hàng với phạm trù kinh tế khác Các hoạt động Ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại đơn vị kinh tế kinh doanh lĩnh vực tiền tệ với ba nghiệp vụ nhận tiền gửi, cho vay cung ứng dịch vụ toán (theo Luật Ngân hàng tổ chức tín dụng) Ngân hàng thương mại đời yêu cầu khách quan kinh tế hàng hố Ngân hàng thương mại có vai trò to lớn kinh tế thị trường Ngân hàng thương mại góp phần quan trọng công việc nâng cao hiệu sử dụng vốn, giảm chi phí lưu thơng, góp phần thúc đẩy kinh tế tăng trưởng thông qua việc đầu tư vốn cho doanh nghiệp sản xuất kinh doanh có hiệu quả, đồng thời có vai trị quan trọng ttong việc mở rộng mối quan hệ giao lưu kinh tế quốc tế Để thực nhiệm vụ phát huy vai trò to lớn Ngân hàng thương mại kinh tế, Ngân hàng thương mại phải thực đồng thời, tổng hợp nhiều nghiệp vụ, bao gồm nghiệp vụ sau : 1.1 Hoạt động nhận tiền gửi Tiền gửi nguồn vốn chủ yếu, Ngân hàng Đó khoản tiền cá nhân, tổ chức kinh tế xã hội, ngân hàng khác gửi Ngân hàng hình thức : + Tiền gửi tốn (tiền gửi khơng kì hạn) : Đây số tiền mà doanh nghiệp, cá nhân gửi vào Ngân hàng nhằm đảm bảo an toàn tài sản thực khoản chi trả hoạt động sản xuất kinh doanh tiêu dùng Đây tiền để dành mà phận tiền chờ toán Phần lớn giao dịch tốn thơng qua tài khoản khơng kì hạn thực séc Đối với tài khoản toán dùng cho doanh nghiệp khơng hưởng lãi trực tiếp mà hưởng lãi gián tiếp thông qua dịch vụ tốn miễn phí Ngân hàng Đối với tài khoản toán dùng cho cá nhân Ngân hàng trả lãi với lãi suất thấp + Tiền gửi có kì hạn : Đây loại tiền gửi có kì hạn xác định với lãi suất cố định, kì hạn dài lãi suất lớn Kì hạn là: tháng, tháng, tháng, tháng, năm Lãi suất loại tiền gửi thường cao lãi suất tiền gửi khơng kì hạn, áp dụng lãi suất thả cố định Đối với loại tiền gửi Ngân hàng khơng cho rút tiền trước kì hạn tính chất cạnh tranh, Ngân hàng thường cho phép người gửi rút trước thời hạn phải báo trước với Ngân hàng trước thời gian định theo qui định Ngân hàng, trường hợp người gửi không hưởng lãi hưởng lãi suất khơng kì hạn + Tiền gửi tiết kiệm : Là khoản tiền để dành cá nhân gửi vào Ngân hàng nhằm mục đích hưởng lãi định kì Tiền gửi tiết kiệm đa dạng phong phú bao gồm loại sau: tiền gửi tiết kiệm không kì hạn, tiền gửi tiết kiệm có mục đích (xây dựng nhà cửa ), tiền gửi tiết kiệm có kì hạn Bên cạnh Ngân hàng cịn có nguồn vốn khác như: vay tiền từ tổ chức đầu tư, ngân hàng khác hay Ngân hàng Trung Ương; vay cách phát hành kì phiếu trái phiếu; hay nguồn khác nguồn toán, nguồn uỷ thác 1.2 Hoạt động cho vay Với nguồn vốn huy động được, Ngân hàng thực hoạt động “đầu ra” bản: cho vay Nghiệp vụ cho vay hay tín dụng trải qua q trình phát triển lâu dài, gắn với lịch sử phát triển ngành Ngân hàng Với xu hướng phát triển kinh tế, nghiệp vụ cho vay ngày phong phú, hoàn thiện đầu tư vào tất lĩnh vực, ngành nghề Có thể hiểu cách ngắn gọn, tín dụng quan hệ vay trả Ngân hàng khách hàng, biểu chuyển nhượng tạm thời lượng giá trị từ người có quyền sử dụng (Ngân hàng) sang người sử dụng (khách hàng) để sau thời gian thu hồi lượng giá trị lớn giá trị ban đầu với điều kiện mà hai bên thoả thuận Ngân hàng trao quyền sử dụng vốn cho khách hàng, khách hàng sử dụng số vốn đầu tư vào hoạt động sản xuất kinh doanh kiếm lời, đảm bảo trả nợ gốc lãi cho Ngân hàng Rõ ràng, cho vay chức kinh tế hàng đầu ngân hàng - để tài trợ cho chi tiêu doanh nghiệp, cá nhân quan phủ Hoạt động cho vay Ngân hàng có mối quan hệ mật thiết với tình hình phát triển kinh tế khu vực Ngân hàng phục vụ, cho vay thúc đẩy tăng trưởng doanh nghiệp tạo sức sống cho kinh tế Trong hoạt động Ngân hàng, nghiệp vụ cho vay đem lại nguồn thu chủ yếu hình thức tiền lãi Khoản tiền phải đảm bảo cho Ngân hàng trang trải chi phí có lợi nhuận 1.3 Hoạt động trung gian Đây hoạt động mà Ngân hàng thực dịch vụ cho khách hàng qua nhận khoản thu dạng phí hay hoa hồng Hoạt động trung gian bao gồm: + Dịch vụ chi trả hộ : Ngân hàng thay mặt khách hàng thu hộ chi hộ tiền theo uỷ nhiệm với chứng từ kèm theo cách ghi Nợ, Có tài khoản Ngân hàng + Dịch vụ tư vấn uỷ thác + Dịch vụ chuyển tiền hộ + Dịch vụ bảo quản Các hình thức tín dụng ngân hàng Tuỳ theo tiêu thức phân loại mà người ta chia tín dụng thành nhiều loại khác để quản lí loại tín dụng có đặc thù riêng cách thức giao chuyển vốn, thu hồi vốn phải phân loại để quản lí hiệu Căn vào thời gian cho vay : Là thời hạn tính từ Ngân hàng phát tiền vay thu hồi hết vốn Người ta chia tín dụng thành : + Tín dụng ngắn hạn : loại tín dụng có thời hạn năm thường sử dụng vay bổ xung thiếu hụt tạm thời vốn lưu động doanh nghiệp cho vay phục vụ nhu cầu sinh hoạt, tiêu dùng cá nhân + Tín dụng trung hạn : loại tín dụng có thời hạn từ đến năm Loại tín dụng dùng vay vốn phục vụ nhu cầu mua sắm tài sản cố định, cải tiến đổi kĩ thuật, mở rộng xây dựng cơng trình nhỏ có thời gian thu hồi vốn nhanh + Tín dụng dài hạn : Là loại tín dụng có thời hạn năm Loại tín dụng sử dụng để cung cấp vốn cho xây dựng bản, cải tiến mở rộng sản xuất có qui mơ lớn, có thời gian thu hồi vốn lâu Căn vào mục đích sử dụng : + Tín dụng phục vụ sản xuất lưu thơng hàng hố : Là loại tín dụng cung cấp cho nhà doanh nghiệp để tiến hành sản xuất kinh doanh + Tín dụng tiêu dùng : hình thức tín dụng sử dụng cho cá nhân để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, cung cấp hình thức tiền hình thức bán chịu hàng hố Ngày nay, tín dụng tiêu dùng trở thành xu hướng phát triển trở thành thị trường tín dụng rộng lớn Căn vào mức độ bảo đảm : + Tín dụng có bảo đảm : Ngân hàng cho khách hàng vay có bảo đảm tài sản cầm cố chấp khách hàng vay bảo lãnh tài sản bên thứ ba + Tín dụng khơng có bảo đảm tài sản : Lúc Ngân hàng lựa chọn cho vay khơng có bảo đảm tài sản khách hàng mà Ngân hàng cho tuyệt đối an toàn Ngân hàng cho vay theo định phủ có bảo lãnh tín chấp tổ chức đồn thể trị xã hội khách hàng Căn vào đối tượng tín dụng : + Tín dụng hình thành vốn lưu động : Là loại tín dụng cung cấp nhằm hình thành vốn lưu động doanh nghiệp hay cho vay để bù đắp mức vốn lưu động thiếu hụt tạm thời Loại tín dụng thường chia thành loại : cho vay dự trữ hàng hố, cho vay bù đắp chi phí sản xuất cho vay để tốn khoản nợ hình thức chiết khấu giấy tờ có giá + Tín dụng hình thành vốn cố định : Là loại tín dụng cung cấp nhằm hình thành vốn cố định doanh nghiệp Loại tín dụng thường sử dụng cho nhu cầu đầu tư mua sắm tài sản cố định, cải tiến đổi kĩ thuật, mở rộng sản xuất, xây dựng xí nghiệp cơng trình mới, thời hạn cho vay loại tín dụng thường trung dài hạn Căn vào phương pháp cho vay : + Tín dụng trực tiếp : Là loại tín dụng mà người vay trực tiếp nhận tiền vay trực tiếp trả nợ vay Ngân hàng + Tín dụng gián tiếp : Là loại tín dụng mà quan hệ tín dụng có liên quan (thông qua) đến người thứ ba Căn vào hình thái giá trị : + Tín dụng tiền : Là loại cho vay mà Ngân hàng cho khách hàng vay tiền mặt + Tín dụng tài sản : loại tín dụng mà Ngân hàng cho khách hàng vay tài sản (chủ yếu hình thức tín dụng thuê mua- leasing) Căn vào phương pháp hồn trả : + Tín dụng trả góp : loại tín dụng mà khách hàng phải hồn trả khoản vay thành nhiều lần theo định kì + Tín dụng hồn trả lần : loại tín dụng tốn lần theo kì hạn thoả thuận + Tín dụng hồn trả theo u cầu : loại tín dụng mà người vay hồn trả lúc tuỳ ý có thu nhập thời hạn tín dụng Những qui định chung tín dụng Nguyên tắc tín dụng - Sử dụng vốn vay mục đích thoả thuận hợp đồng tín dụng - Hồn trả nợ gốc lãi vốn vay thời hạn thoả thuận hợp đồng tín dụng Điều kiện vay vốn động kinh doanh Ngân hàng mà đặc biệt hoạt động tín dụng chịu nhiều rủi ro hoạt động doanh nghiệp kinh tế gây Ngược lại, chất lượng tín dụng ngân hàng tác động mạnh đến hoạt động sản xuất kinh doanh doanh nghiệp kinh tế Vì vậy, nâng cao chất lượng tín dụng Ngân hàng mối quan tâm không thân Ngân hàng thương mại mà mối quan tâm chung Chính phủ, doanh nghiệp thành viên khác xã hội Trong kinh tế thị trường, sản xuất lưu thơng hàng hố ngày phát triển tín dụng ngân hàng có vai trò quan trọng hoạt động sản xuất kinh doanh doanh nghiệp nói chung, doanh nghiệp ngồi quốc doanh nói riêng Vốn vay ngân hàng nguồn vốn quan trọng doanh nghiệp quốc doanh : • Tín dụng ngân hàng góp phần bù đắp nguồn vốn lưu động thiếu hụt tạm thời doanh nghiệp ngồi quốc doanh Trong q trình sản xuất kinh doanh doanh nghiệp quốc doanh khơng tránh khỏi có lúc doanh nghiệp thiếu vốn hàng chưa bán hết khách hàng chưa trả nợ chưa đến thời hạn toán tiền hàng, doanh nghiệp bị phát sinh khoản chi phí mà tiền mặt doanh nghiệp chưa đủ để chi trả lúc vai trò Ngân hàng quan trọng, Ngân hàng giúp doanh nghiệp chi trả hay bù đắp khoản vốn thiếu hụt đó, giúp doanh nghiệp tiếp tục sản xuất kinh doanh • Tín dụng Ngân hàng công cụ huy động vốn để hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp quốc doanh tái sản xuất mở rộng theo chiều rộng chiều sâu Các doanh nghiệp ngồi quốc doanh phát triển đủ sức cạnh tranh thị trường doanh nghiệp sản xuất số lượng sản phẩm nhiều, chất lượng cao Muốn doanh nghiệp phải mở rộng sản xuất chiều rộng chiều sâu Điều đặt cho doanh nghiệp quốc doanh cần phải có vốn, vốn doanh nghiệp tích luỹ đần từ lợi nhuận thu hàng năm để tái sản xuất kinh doanh, lượng vốn thường không nhiều nên không đáp ứng yêu cầu vốn cho doanh nghiệp, doanh nghiệp cần hỗ trợ vốn tín dụng ngân hàng Là trung gian tài chính, Ngân hàng có vai trị quan trọng tập trung nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi tất tổ chức kinh tế, tổ chức văn hoá xã hội, tầng lớp dân cư nước, để đáp ứng nhu cầu vốn cho doanh nghiệp thiếu vốn thực tái sản xuất mở rộng bù đắp phần vốn lưu động doanh nghiệp tạm thời thiếu hụt đảm bảo trình tái sản xuất kinh doanh doanh nghiệp diễn bình thường • Tín dụng ngân hàng giúp doanh nghiệp quốc doanh có hội tiếp xúc với cơng nghệ điều kiện phát triển sản xuất Qua việc vay vốn Ngân hàng, doanh nghiệp ngồi quốc doanh tiến hành chuyển giao công nghệ Từ đó, đẩy nhanh việc hồn thiện chất lượng sản phẩm, giảm giá bán Các doanh nghiệp quốc doanh có nhiều hội việc chiếm lĩnh thị trường, góp phần quan trọng vào cơng đổi lên chủ nghĩa xã hội trình cơng nghiệp hố, đại hố nước ta • Tín dụng ngân hàng góp phần đẩy nhanh q trình tích luỹ xã hội Q trình tích luỹ vốn xã hội chia thành hai hoạt động chính: + Q trình tích tụ vốn : q trình tiết kiệm khoản tiền nhỏ tạm thời nhàn rỗi nhằm hội đủ cho nhu cầu đầu tư tiêu dùng Đối với doanh nghiệp ngồi quốc doanh họ rút ngắn thời gian tích tụ vốn lựa chọn tài trợ Ngân hàng + Quá trình tập trung vốn : trình tập hợp nguồn vốn khác xã hội lập thành quỹ (như quỹ phát triển sản xuất, quỹ đầu tư) Các ngân hàng thương mại tham gia trực tiếp vào trình tập trung vốn xã hội góp phần đẩy nhanh q trình Sau Ngân hàng tiến hành phân phối lại khoản tiền phục vụ cho dự án phát triển sản xuất kinh doanh doanh nghiệp quốc doanh Tóm lại, kinh tế nhiều cạnh tranh nay, vai trị luồng vốn tín dụng ngân hàng quan trọng thiết yếu với doanh nghiệp ngồi quốc doanh, cần có quan tâm mức cần thiết III Chất lượng tín dụng Ngân hàng Quan niệm chất lượng tín dụng Ngân hàng Chất lượng tín dụng tiêu tổng hợp, phản ánh mức độ thích nghi Ngân hàng phát triển môi trường bên ngoài, thể sức mạnh Ngân hàng trình cạnh tranh để tồn Quan niệm chất lượng tín dụng vừa cụ thể - biểu qua tiêu tính tốn được, vừa trừu tượng - thể qua khả thu hút khánh hàng, tác động đến kinh tế Hoạt động tín dụng Ngân hàng đa dạng, bao gồm hoạt động cho vay, chíêt khấu, bảo lãnh Phạm vi viết tập trung vào hoạt động cho vay, tiêu chất lượng tín dụng tập trung nghiên cứu chất lượng khoản vay khách hàng Để hiểu rõ chất lượng hoạt động tín dụng trước hết ta nghiên cứu số yếu tố cấu thành chất lượng hoạt động tín dụng * Các yếu tố cấu thành chất lượng tín dụng Mức độ an tồn tín dụng : Trước định cho vay khoản vay xem xét thận trọng liệu khoản vay có hồn trả đầy đủ thời hạn không ? Mức độ an toàn khoản vay (hay mức độ rủi ro tín dụng) ? khoản vay bị rủi ro chứa đựng nhiều nguy rủi ro người ta nói khoản vay có chất lượng Trong kinh tế thị trường “ rủi ro” nhà quản lí Ngân hàng nhà khoa học quan tâm nghiên cứu, phạm vi viết đề cập rủi ro tín dụng rủi ro lớn Ngân hàng thương mại Rủi ro tín dụng bao gồm khoản vay đến kì hạn mà người vay khơng trả nợ Ngân hàng vốn lẫn lãi, khoản thiệt hại lớn Ngân hàng khả chi trả dẫn tới phá sản Tín dụng dựa vào lịng tin hoàn trả tương lai khoản nợ thời điểm xác định Lòng tin xuất phát từ chủ thể mối quan hệ tín dụng, người vay người cho vay Khả tài uy tín chủ thể sở tạo nên lòng tin họ Nhưng tương lai chứa đựng rủi ro, tất dự đốn, dự tính tương lai tương đối khó khẳng định khoản vay trả thời hạn hay khơng, lịng tin rủi ro luôn người bạn đường quan hệ tín dụng Rủi ro kinh tế thị trường khách quan tránh khỏi Rủi ro an toàn thuật ngữ có ý nghĩa trái ngược nhau, hạn chế rủi ro tín dụng nâng cao mức độ an tồn tín dụng Rủi ro tiềm ẩn hoạt động tín dụng phải tìm nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng để từ phân tích, đánh giá cách xác nguyên nhân đề biện pháp tích cực để phòng ngừa hạn chế rủi ro, nâng cao chất lượng tín dụng Khả sinh lời Ngân hàng tín dụng mang lại: Khả sinh lời Ngân hàng hoạt động tín dụng mang lại thể góc độ sau : Chất lượng tín dụng tốt góp phần tăng dư nợ tín dụng, từ tăng lãi thu từ hoạt động tín dụng Do tín dụng hoạt động chủ yếu tạo lợi nhuận cho Ngân hàng thương mại nên chất lượng hoạt động quan trọng đóng vai trị định việc tăng khả sinh lời Ngân hàng, chất lượng tín dụng tốt góp phần giảm tỉ lệ nợ hạn, giảm rủi ro tín dụng ngân hàng giúp Ngân hàng tránh tổn thất rủi ro tín dụng mang lại, tổn thất thường lớn, chất lượng tín dụng khơng đảm bảo Ngân hàng có nguy vốn dẫn tới khả thua lỗ, phá sản Chất lượng tín dụng tốt góp phần nâng cao uy tín Ngân hàng thị trường giúp Ngân hàng thu hút ngày nhiều khách hàng, tăng cường khả huy động vốn, tăng khả khoản, tăng khả sử dụng vốn, tăng dư nợ tín dụng, tăng thu nhập từ hoạt động cho vay tăng thu nhập từ việc bán dịch vụ kèm : dịch vụ chuyển tiền, tốn quốc tế, ngoại hối Tóm lại, chất lượng tín dụng thuật ngữ phản ánh hiệu hoạt động tín dụng Ngân hàng thương mại, cấu thành yếu tố : mức độ an toàn khả sinh lời Ngân hàng hoạt động tín dụng mang lại “Hiệu hoạt động tín dụng” điều kiện tiên tồn phát triển Ngân hàng hoạt động tín dụng hoạt động chủ yếu mang lại lợi nhuận cho Ngân hàng, chứa đầy rủi ro lớn đe doạ mức độ an toàn hoạt động tín dụng Do việc tăng cường quản lí chất lượng hoạt động tín dụng, hạn chế rủi ro hoạt động Ngân hàng thương mại yêu cầu xúc, điều kiện sống cho thân Ngân hàng, cho hệ thống Ngân hàng rộng cho kinh tế Các tiêu biểu chất lượng tín dụng Ngân hàng Chất lượng tín dụng đánh giá chủ yếu thông qua tiêu sau 2.1 Chỉ tiêu tổng dư nợ hạn Tổng dư nợ bao gồm cho vay ngắn, trung dài hạn, cho vay uỷ thác Tổng dư nợ thấp phản ánh dư nợ tín dụng thấp, Ngân hàng khơng có khả mở rộng hoạt động cho vay, khả tiếp thị khách hàng kém, trình độ đội ngũ nhân viên thấp Tuy tổng dư nợ cao chưa phản ánh chất lượng hoạt động tín dụng Ngân hàng cao, ta sử dụng tiêu thứ hai tiêu tỉ lệ nợ hạn 2.2 Chỉ tiêu tỷ lệ nợ hạn Nợ hạn Tỷ lệ nợ hạn = -Tổng dư nợ Đây tiêu quan trọng đánh giá chất lượng hoạt động tín dụng Ngân hàng thương mại Tỉ lệ nợ hạn thấp biểu chất lượng tín dụng Ngân hàng cao, độ an tồn Ngân hàng cao (hay mức độ rủi ro Ngân hàng thấp) Tỉ lệ nợ hạn cao biểu chất lượng tín dụng thấp, rủi ro hoạt động tín dụng cao Phần lớn khoản nợ hạn khoản nợ “có vấn đề” bị toàn vốn cho vay phần, để đánh gía chất lượng tín dụng Ngân hàng người ta thường dùng tiêu Ngân hàng thương mại có nhiều khoản nợ hạn có nguy bị vốn Khi Ngân hàng thương mại bị đánh giá có chất lượng tín dụng thấp Khi phân tích đánh giá chất lượng tín dụng người ta thường phân nợ hạn theo tiêu thức sau: + Nợ hạn theo loại hình kinh tế thời gian hạn Nợ hạn phân theo thời gian hạn gồm có : nợ hạn 180 ngày, từ 180 ngày đến 360 ngày 360 ngày Với loại nợ hạn có mức lãi suất phạt khác nhau, thời gian hạn lâu lãi suất phạt lớn độ rủi ro lớn, nợ 360 ngày coi khoản nợ khó địi + Nợ q hạn theo loại hình kinh tế thời gian cho vay Trong loại hình kinh tế nợ hạn chia thành nợ hạn ngắn hạn (bao gồm nợ hạn loại hình cho vay ngắn hạn), nợ hạn trung dài hạn (bao gồm nợ hạn loại hình cho vay trung dài hạn) 2.3 Tỷ lệ nợ hạn có khả thu hồi Để đánh giá xác chất lượng tín dụng cần sử dụng thêm tiêu nợ có khả thu hồi, tiêu xác định sau : Tỷ lệ nợ hạn có khả thu hồi Nợ hạn có khả thu hồi = -Nợ hạn Ngân hàng có tỷ lệ nợ hạn cao phần trăm tổng nợ hạn có khả thu hồi, phần trăm khơng có khả thu hồi Do sử dụng thêm tiêu cho phép đánh giá xác chất lượng hoạt động tín dụng 2.4 Chỉ tiêu thời hạn hồn vốn vịng quay vốn tín dụng Để đánh giá chất lượng hoạt động tín dụng đắn ngồi tiêu cần phải xem xét đến vịng quay vốn tín dụng thời hạn hoàn trả + Thời hạn hoàn trả : trình từ lúc cho vay đến thu hồi hết nợ Vì việc xác định thời hạn hồn trả quan trọng Nếu xác định hợp lí doanh nghiệp tiến hành sản xuất kinh doanh cách thuận lợi đảm bảo trả nợ Ngân hàng kì hạn Nếu thời hạn hoàn trả xác định lớn tốc độ luân chuyển vốn doanh nghiệp dẫn đến việc doanh nghiệp sử dụng vốn vay sang mục đích khác, gây khó khăn cho Ngân hàng việc thu nợ đến hạn, gây tổn thất Nếu thời hạn cho vay ngắn gây căng thẳng cho doanh nghiệp vốn dẫn đến doanh nghiệp trả nợ Ngân hàng hạn gốc lãi Vì vậy, việc xác định thời hạn cho vay phải có tính tốn dựa sở khoa học, đảm bảo số tiền cho vay sử dụng mục đích, phát huy có hiệu tốt để Ngân hàng thu gốc lãi đầy đủ, hạn Việc xác định thời hạn cho vay vào : - Đặc điểm kinh doanh Ngân hàng - Tốc độ luân chuyển vốn khách hàng - Khả thu nhập khách hàng + Vịng quay vốn tín dụng : Được xác định theo công thức Vịng quay vốn Doanh số thu nợ kì = tín dụng -Dư nợ bình quân kì Chỉ tiêu phản ánh tốc độ luân chuyển vốn nhanh hay chậm, số vòng quay lớn tốc độ luân chuyển đánh giá tốt Song nhanh thể cấu tín dụng chưa hợp lí Vì có nhân tố cần xem xét thu nhập từ hoạt động cho vay 2.5 Chỉ tiêu thu nhập từ hoạt động cho vay Chỉ tiêu xác định sau: Thu nhập từ hoạt động cho vay Lãi từ hoạt động cho vay = -Tổng thu nhập Chất lượng hoạt động tín dụng nâng cao thực có ý nghĩa góp phần nâng cao khả sinh lời Ngân hàng Thu nhập từ hoạt động cho vay tiêu cần thiết để đo lường khả sinh lời Ngân hàng hoạt động tín dụng mang lại Tuy nhiên, đánh giá không nên phân tích số tương đối (tỷ lệ %) mà nên phân tích số tuyệt đối để thấy rõ mức độ thiệt hại Ngân hàng, kết hợp so sánh tiêu nợ hạn bình quân hệ thống theo dõi tình hình biến động tiêu phân tích qua năm thấy chất lượng tín dụng Ngân hàng Tiếp tục phân tích nhân tố ảnh hưởng, từ có biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động tín dụng Những nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng tín dụng 3.1 Những nhân tố khách quan Những nhân tố bao gồm : môi trường kinh tế môi trường pháp lí chi phối hoạt động doanh nghiệp, Ngân hàng, thành phần hoạt động 3.1.1 Mơi trường kinh tế Nghiên cứu ảnh hưởng môi trường kinh tế đến hoạt động kinh doanh tiền tệ Ngân hàng thấy ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng Bất kì Ngân hàng chịu chi phối chu kì kinh tế Trong giai đoạn kinh tế hưng thịnh, doanh nghiệp làm ăn phát đạt, xuất nhiều nhu cầu mở rộng sản xuất, nên nhu cầu tín dụng tăng Hoạt động tín dụng Ngân hàng phát triển với khả hoàn trả doanh nghiệp cao Còn giai đoạn kinh tế suy thối, tất yếu nhu cầu tín dụng giảm khả hoàn trả khoản nợ doanh nghiệp bị ảnh hưởng theo chiều hướng xấu Lúc này, vốn Ngân hàng bị ứ đọng, nguồn vốn sử dụng khơng hiệu Chu kì kinh tế có ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng xét quan điểm khách hàng Khi kinh tế xuống, hoạt động sản xuất kinh doanh doanh nghiệp bị đình trệ sản phẩm không tiêu thụ được, doanh thu giảm sút Doanh nghiệp khó có khả trả nợ Ngân hàng, chất lượng tín dụng lúc bị đánh giá Và ngược lại, kinh tế phát triển hoạt động doanh nghiệp phát triển mở rộng, doanh nghiệp có khả trả nợ Ngân hàng có dự án tiềm mới, nhu cầu tín dụng xuất Những biến động lãi suất, tỉ giá thị trường ảnh hưởng trực tiếp đến lãi suất Ngân hàng, dẫn đến ảnh hưởng tới mức lãi suất khoản tín dụng Cuộc khủng hoảng tài Đơng Nam cho thấy tác động trực tiếp giá đồng nội tệ đến hoạt động tín dụng Ngân hàng 3.1.2 Mơi trường pháp lí Mơi trường pháp lí hệ thống luật văn pháp qui liên quan đến hoạt động Ngân hàng thương mại nói chung hoạt động tín dụng nói riêng Hiện nay, hệ thống văn pháp luật chưa đồng bộ, gây khó khăn cho Ngân hàng kí kết thực hợp đồng tín dụng Chẳng hạn, Luật Ngân hàng qui định cho vay phải có tài sản chấp thực tế với doanh nghiệp nhà nước Ngân hàng cho vay chủ yếu tín chấp (tài sản doanh nghiệp thuộc sở hữu nhà nước, phát mại tài sản lấy từ túi sang túi nhà nước mà thôi) Rõ ràng, qui định chấp tài sản ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng Thực tế cho thấy, Luật Ngân hàng chưa đồng với qui định, văn luật, gây khó khăn cho việc quản lí chất lượng tín dụng Ngân hàng Sự thay đổi chủ trương, sách Nhà nước có tác động lớn đến khả trả nợ doanh nghiệp Đặc biệt cấu kinh tế, sách xuất nhập có thay đổi đột ngột gây xáo trộn hoạt động sản xuất kinh doanh doanh nghiệp Điều ảnh hưởng tới khả trả nợ doanh nghiệp, dẫn đến nợ hạn, nợ khó địi 3.1.3 Những nhân tố bất khả kháng Ngồi cịn có nhân tố ảnh hưởng biến động kinh tế giới, thiên tai lũ lụt, hoả hoạn, hạn hán động đất trực tiếp gây bất lợi cho tình hình sản xuất kinh doanh khách hàng làm ảnh hưởng đến khả trả nợ khách hàng 3.2 Những nhân tố chủ quan (từ phía Ngân hàng) Các nhân tố chủ quan ảnh hưởng tới hoạt động tín dụng nhân tố ảnh hưởng trực tiếp tới tất khía cạnh khác chất lượng tín dụng Có số nhân tố sau cần quan tâm xem xét: 3.2.1 Chiến lược kinh doanh dài hạn Chiến lược kinh doanh nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng tín dụng, khơng có chiến lược kinh doanh Ngân hàng bị động Trên sở chiến lược kinh doanh dài hạn đắn Ngân hàng thương mại có kế hoạch phận đắn cho thời kì để đảm bảo thực mục tiêu đề Đặc biệt kế hoạch phận ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tín dụng : kế hoạch marketing, kế hoạch phát triển nguồn nhân lực 3.2.2 Công tác tổ chức Ngân hàng Tổ chức Ngân hàng xếp cách có khoa học, đảm bảo phân phối chặt chẽ, nhịp nhàng phòng ban chức tạo điều kiện đáp ứng kịp thời nhu cầu khách hàng, giúp Ngân hàng theo dõi quản lí sát khoản cho vay, khoản huy động vốn Đây sở để tiến hành hoạt động tín dụng lành mạnh quản lí hiệu khoản vay 3.2.3 Chính sách tín dụng Chính sách tín dụng kim nam đảm bảo cho hoạt động tín dụng hướng, có ý nghĩa định đến thành cơng hay thất bại Ngân hàng thương mại Một sách tín dụng đắn thu hút nhiều khách hàng, đảm bảo khả sinh lời từ hoạt động tín dụng sở phân tán rủi ro, tuân thủ pháp luật, đường lối, sách nhà nước đảm bảo công xã hội Điều có nghĩa chất lượng tín dụng tuỳ thuộc vào sách tín dụng Ngân hàng thương mại có dắn hay khơng Bất Ngân hàng muốn có chất lượng tín dụng tốt phải có sách phù hợp 3.2.4 Qui trình tín dụng Bao gồm bước phải thực trình cho vay, thu nợ nhằm đảm bảo an toàn vốn tín dụng Nó chuẩn bị cho vay, phát tiền vay, kiểm tra trình cho vay đến thu hồi nợ Chất lượng tín dụng có đảm bảo hay khơng tuỳ thuộc vào việc thực tốt qui định bước phối hợp nhịp nhàng bước qui trình tín dụng Trong qui trình tín dụng, bước chuẩn bị cho vay quan trọng (khách hàng nộp hồ sơ vay vốn), bước sở định lượng hoạt động tín dụng Tuỳ thuộc vào chất lượng công tác thẩm định đối tượng vay vốn qui định điều kiện thủ tục cho vay vủa Ngân hàng thương mại Kiểm tra trình sử dụng vốn vay giúp cho Ngân hàng nắm diễn biến khoản tín dụng cung cấp cho khách hàng để có điều chỉnh, can thiệp cần thiết, sớm ngăn ngừa rủi ro xảy Và việc áp dụng có hiệu hình thức kiểm tra thiết lập hệ thống phịng ngừa hữu hiệu cho chất lượng tín dụng, góp phần cải thiện hoạt động tín dụng Thu hồi nợ vay khâu quan trọng định đến tồn Ngân hàng Sự nhạy bén Ngân hàng việc phát kịp thời biểu bất lợi xảy khách hàng biện pháp xử lí kịp thời giảm tối thiểu khoản nợ hạn điều có tác dụng tích cực hoạt động tín dụng 3.2.5 Cơng tác kiểm tra giám sát tín dụng Đây biện pháp giúp cho ban lãnh đạo Ngân hàng có thơng tin tình hình kinh doanh nhằm trì có hiệu hoạt động kinh doanh xúc tiến phù hợp với sách, thực mục tiêu định lĩnh vực tín dụng Hoạt động kiểm tra giám sát bao gồm : + Kiểm tra sách tín dụng thủ tục có liên quan đến khoản vay (thẩm quyền điều hành quản lí, giám sát khoản vay, hồ sơ, thủ tục cho vay) + Kiểm tra định kì đột xuất kiểm sốt viên nội hội đồng kiểm tra giám sát, thực báo cáo trường hợp ngoại lệ, vi phạm sách, qui trình nghiệp vụ, kiểm tra hoạt động có liên quan đến tín dụng Để công tác kiểm tra đánh giá kết địi hỏi cán kiểm tra giám sát phải có trình độ nghiệp vụ cao, phải có phẩm chất đạo đức tốt, phải trung thực khánh quan 3.2.6 Hệ thống thơng tin tín dụng Số lượng, chất lượng thơng tin định đến mức độ xác việc phân tích, nhận định thị trường, đánh giá khách hàng giúp cán tín dụng đánh giá định cho vay sáng suốt hơn, thông tin đầy đủ, chất lượng, nhanh chóng kịp thời tuỳ vào khả phịng ngừa rủi ro tín dụng, nâng cao chất lượng tín dụng 3.2.7 Phẩm chất trình độ cán Con người yếu tố định đến thành bại hoạt động kinh doanh Ngân hàng việc đảm bảo chất lượng hoạt động tín dụng Chất lượng nhân ngày đòi hỏi cao để đáp ứng nhanh, kịp thời có hiệu thích ứng với thay đổi nhanh chóng mơi trường kinh doanh từ tác động đến thay đổi hoạt động tín dụng Việc tuyển chọn nhân có đạo đức nghề nghiệp giỏi chun mơn (có khả phân tích, đánh giá hiệu kinh tế dự án xin vay, đánh giá tài sản đảm bảo, giám sát quản lí cho vay ) giúp Ngân hàng ngăn ngừa sai phạm xảy hoạt động tín dụng 3.3 Những nhân tố phía khách hàng 3.3.1 Năng lực khách hàng Một nguyên nhân dẫn đến khoản nợ hạn, nợ khó địi yếu tố từ phía khách hàng Trước hết lực quản lí kinh doanh khách hàng nhiều hạn chế Một số doanh nghiệp lập phương án sản xuất kinh doanh hiệu đưa vào thực hiện, không lường hết ứng phó kịp thời với biến động thị trường nên thua lỗ Trong dự án vay vốn Ngân hàng để nhập mua máy móc, thiết bị, khơng đủ trình độ quản lí, áp dụng khoa học công nghệ nên không sử dụng hết công suất, doanh thu khơng đạt dự kiến nên khó có khả trả nợ Ngân hàng 3.3.2 Sự trung thực khách hàng Hiện tượng sử dụng vốn sai mục đích nguyên nhân dẫn đến khoản tín dụng chất lượng Khách hàng sử dụng vốn sai mục đích khơng với phương án kinh doanh nên không trả nợ hạn Hiện tượng doanh nghiệp chiếm dụng vốn lẫn nhau, quay vòng vốn vay, đảo nợ, tráo nợ làm cho chất lượng tín dụng bị giảm sút Thực chất biểu khả không trả nợ Ngân hàng, vi phạm nguyên tắc đánh giá chất lượng tín dụng Qua nghiên cứu yếu tố ảnh hưởng tới chất lượng tín dụng cho thấy: tuỳ theo phát triển, điều kiện kinh tế xã hội hồn thiện mơi trường pháp lí nước khả quản lí, sở vật chất kĩ thuật trình độ đội ngũ cán ngân hàng thương mại mà nhân tố có ảnh hưởng khác tới chất lượng tín dụng Vấn đề phải nắm nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng tín dụng, ta phải nắm biết vận dụng sáng tạo ảnh hưởng cá nhân tố hồn cảnh thực tế, từ tìm biện pháp quản lí có hiệu để củng cố nâng cao chất lượng tín dụng, hạn chế đến mức thấp rủi ro, tạo điều kiện cho thành cơng hoạt động tín dụng nói riêng hoạt động ngân hàng nói chung ... thương mại, tín dụng ngân hàng, tín dụng nhà nước, tín dụng ngân hàng đóng vai trị quan trọng Trong kinh tế hàng hố, tín dụng ngân hàng nghiệp vụ kinh doanh tiền tệ Ngân hàng Nói cụ thể hơn, tín dụng. .. Sự hồn trả tín dụng đại lượng thuộc chất tín dụng ngân hàng, đặc điểm để phân biệt tín dụng ngân hàng với phạm trù kinh tế khác Các hoạt động Ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại đơn vị... Chất lượng tín dụng Ngân hàng Quan niệm chất lượng tín dụng Ngân hàng Chất lượng tín dụng tiêu tổng hợp, phản ánh mức độ thích nghi Ngân hàng phát triển môi trường bên ngoài, thể sức mạnh Ngân hàng