PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT CÂY ĂN QUẢ Ở NGOẠI THÀNH HÀ NỘI

Nghĩa làphát triển sản xuất cây ăn quả phải mang tính hài hoà với phát triển sản xuấtnông nghiệp và nông thôn ngoại thành, với các lợi thế so sánh do vị trí địa lýkinh tế Thủ đô, đặc biệ

PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT

CÂY ĂN QUẢ Ở NGOẠI THÀNH HÀ NỘI

I Phương hướng

1 Các quan điểm phát triển cây ăn quả ở Hà Nội.

1 Phát triển cây ăn quả phải được đặt trong tổng thể quy hoạch kinh tế - xãhội, quy hoạch không gian đô thị và là một trong những hợp phần của quy hoạchphát triển nông nghiệp của Thủ đô đến năm 2010 và hướng tới 2020 Nghĩa làphát triển sản xuất cây ăn quả phải mang tính hài hoà với phát triển sản xuấtnông nghiệp và nông thôn ngoại thành, với các lợi thế so sánh do vị trí địa lýkinh tế Thủ đô, đặc biệt khai thác quan điểm về thị trường mở trong tiêu thụ quảcủa Hà Nội ở thị trường trong nước và xuất khẩu

2 Phát triển sản xuất cây ăn quả theo hướng đầu tư thâm canh, sản xuấthàng hoá có hàm lượng chất xám và có chất lượng sản phẩm cao, tỷ suất hànghoá lớn, khai thác có hiệu quả lợi thế so sánh của các cây ăn quả đặc biệt là câybưởi Diễn Đầu tư tập trung cho sản xuất một số loại sản phẩm hàng hoá mũinhọn có khả năng thích ứng và phát triển được tại các địa bàn gò, đồi cao hạnhoặc úng trũng, ít thuận lợi cho sản xuất cây hàng năm

3 Tổ chức sản xuất cây ăn quả mang tính chuyên canh, chuyên môn hoá,nhưng là chuyên canh, chuyên môn hoá trong sự đa dạng nghĩa là vừa có tậptrung ở mức độ cho phép theo một số loại cây chính (cam Canh, bưởi Diễn, vải,nhãn, hồng) theo tiểu vùng trên địa bàn, vừa có phân tán theo hướng kinh tế hộ,kinh tế trang trại theo định hướng tập trung của tiểu vùng, hướng trọng tâm vào

bố trí loại mô hình chuyên canh với từ 2 - 3 loại cây trồng ở các loại hình vườnnhà, vườn đồng và trang trại của kinh tế hộ gia đình

4 Khai thác và kết hợp có hiệu quả việc ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật công nghệ tiên tiến với kỹ thuật dân gian, kỹ năng, kỹ xảo truyền thống trong các

-khâu công việc và các công đoạn sản xuất giống, sản xuất sản phẩm quả thươngphẩm, từng bước hình thành và phát triển công nghiệp chế biến quả cho Hà Nội

và các tỉnh lân cận

5 Phát huy nội lực của kinh tế hộ và các doanh nghiệp đồng thời vai trò củaNhà nước, thể hiện ở các lĩnh vực: tạo cơ chế chính sách ưu đãi cho việc chuyểngiao các tiến bộ kỹ thuật, xây dựng mô hình trình diễn, cũng như đào tạo tậphuấn kỹ thuật tới hộ nông dân, có chính sách cụ thể cho việc chuyển đổi mụcđích sử dụng đất ở các chân đất có hiệu quả kinh tế thấp sang trồng cây ăn quả

và các chính sách ưu đãi cho việc vay vốn sản xuất cây ăn quả

6 Theo quan điểm đa năng, phát triển cây ăn quả có giá trị về du lịch sinhthái, văn hoá và nghỉ dưỡng, có giá trị tạo không gian xanh, bảo vệ và cải tạomôi trường của Thủ đô Hà Nội

2 Khả năng phát triển cây ăn quả ở Hà Nội.

Hà Nội có tài nguyên về tự nhiên đa dạng và phong phú Tiềm năng về khíhậu thích hợp cho các loại cây trồng phát triển với năng suất cao Và trong tươnglai, dân số hà nội có yêu cầu chất lượng thực phẩm ngày càng cao, đó là lợi thế

để phát triển sản xuất cây ăn quả, có điều kiện phát triển với tốc độ nhanh

Diện tích cây ăn quả toàn thành phố năm 2000 là 2.975 ha, năm 2001 là32.35 ha và dự kiến năm 2005 là 6.501 ha, năm 2010 là 10.000 ha Như vâytrong tương lai, diện tích cây ăn quả có xu hướng ngày càng tăng lên, chủ yếutập trung ở hai huyện Sóc Sơn và Đông Anh- nơi mật độ dân cư thưa thớt cóđiều kện trồng cây ăn quả tập trung Mặt khác diện tích cây ăn quả tăng lên quacác năm chủ yếu là do đất gò đôì, đất chuyên màu chuyển đổi, đất ruộng lúa màuchuyển đổi Do đó, để đáp ứng nhu cầu quả của thành phố ngoài việc mở rộngdiện tích hiện có, cần phát triển một số cây ăn quả chính cho từng vùng sinh tháivới các cây ăn quả bổ sung, cải tạo vườn tạp thành các vườn cây ăn quả kinh tế

Bên cạnh sự gia tăng về diện tích, thị trường quả ở Hà nội rất phong phú và

đa dạng Mức tiêu thụ bình quân một người/ năm của dân cư Hà Nội khoảng

80-85 kg quả/ người/năm, song với diện tích cây ăn quả hiện có Hà nội mới chỉ đảmbảo được 15 đến 18% so với nhu cầu Do đó để đảm bảo nhu cầu quả, hàngtháng Hà nội nhập quả qua các đại lý khoảng 12.504 tấn quả các loại có tính chấttheo mùa từ các địa phương trong nước Mặt khác trong thời gian tới Hà nội còntiếp tục phát triển mở rộng và xây dựng các khu công nghiệp mới, do đó nhu cầuquả và thị trường quả sẽ tăng lên để đáp ứng sự phát triển này Đó là những tiềmnăng để phát triển sản xuất cây ăn quả ở Hà nội trong thời gian tới

Hà nội là trung tâm chính trị văn hoá, khoa học kỹ thuật và là một trongnhững trung tâm kinh tế của cả nước, có các tiến bộ khoa học hiện đại, tạo điềukiện thuận lợi cho phát triển sản xuất cây ăn quả

Như vậy Hà Nội có nhiều lợi thế so với các vùng khác về phát triển sảnxuất cây ăn quả như thị trường tiêu thụ rộng lớn và gần ngay nơi sản xuất quả,diện tích không ngừng được mở rộng, có tiềm lực khoa học kỹ thuật tạo điềukiện nâng cao năng suất và sản lượng cho cây trồng Đó là những tiềm lực tạođiều kiện cho cây ăn quả phát triển trong thời gian tới

3 Phương hướng phát triển sản xuất cây ăn quả ở Hà Nội

Cũng như rau xanh, quả là thực phẩm không thể thiếu trong bữa ăn củangười dân Theo dự tính nhu cầu của Hà Nội đến năm 2010 vào khoảng 230.000-260.000 tấn là khối lượng khá lớn mà ngành nông nghiệp ngoại thành đáp ứngvới một tỷ lệ thích hợp

Tuy nhiên quỹ đất nông nghiệp ở ngoại thành không lớn, phải đồng thời sảnxuất nhiều loại cây trồng quan trọng khác, do vậy hướng phát triển cây ăn quảngoại thành trong các năm tới như sau:

-Đưa diện tích sản xuất cây ăn quả trở thành một ngành sản xuất quan trọngtrong nền nông nghiệp của thành phố, coi đây là một hướng chuyển dịch cơ cấukinh tế nông nghiệp, nông thôn hiện nay nhằm thoả mãn nhu cầu tiêu dùng củanhân dân với số lượng và chất lượng ngày càng cao, chủng loại phong phú, đadạng theo hướng cải tiến và nâng cao dinh dưỡng bữa ăn, tạo thêm việc làm tăngthu nhập và cải tạo môi trường sinh thái.

-Đầu tư thâm canh trên diện tích đã có, và mở rộng diện tích, tăng sản lượnggiá trị để đáp ứng ở mức cao nhất nhu cầu quả tươi của Thành phố, dự tính đạt từ30-35% tổng nhu cầu quả ( hiện tại mới đạt từ 15-18% )

-Đầu tư sản xuất cây ăn quả theo hướng thâm canh tăng năng suất, nâng caophẩm chất quả, tạo ra hiệu quả kinh tế trên đơn vị sản xuất Đặc biệt khai thácthế mạnh của các loại cây ăn quả đặc sản: cam Canh, bưởi Diễn, hồng xiêmXuân Đỉnh và các loại cây ăn quả mới có giá trị Mặt khác phải tạo ra nhiều vùngtập trung chuyên với các loại quả chủ yếu mang tính đặc sản của từng vùng sinhthái, gắn với công nghiệp chế biến, kết hợp với kinh tế du lịch, hình thành vànhđai phục vụ nhu cầu tiêu dùng của Thành phố, phát triển lên vùng đất đồi, gópphần phủ xanh đất trống, đồi núi trọc

-Phát triển sản xuất cây ăn quả của Hà Nội, không chỉ bó hẹp trong việc sảnxuất ra các loại quả mà còn khai thác tổng hợp các thế mạnh khác của vùng kinh

tế ngoại thành, kinh tế ven đô, đó là giá trị về sinh thái, văn hoá du lịch và tạocảnh quan môi trường Nó không những hoà quyện, phù hợp với tổng thể quahoạch, không gian đô thị của Hà Nội, mà còn phải góp phần làm đẹp hơn chongoại thành bằng các vườn cây ăn quả gắn với các công trình lịch sử, văn hoá,các làng nghề, các khu du lịch, vui chơi, giải trí cho người dân Hà nội

-Phấn đấu đến năm 2010; cây ăn quả các loại đạt diện tích 5800 ha ( hiện có

3137 ha ), sản lượng đạt 53.049 tấn

Dự kiến quy mô diện tích cây ăn quả đến năm 2010 đạt từ 5800 - 6000 ha trong

đó các loại cây ăn quả đặc sản, cây có giá trị kinh tế cao, có tán xanh quanhnăm chiếm từ 70 - 80% tổng diện tích cây ăn quả

Biểu: Diện tích và cơ cấu các loai cây ăn quả tới năm 2010

Diệntích( ha)

Cơ cấu(%) Diện tích

22,0 17,9

1625 1365

20,3 16,9

- Phấn đấu đạt nhịp độ tăng trưởng bình quân của giá trị sản xuất cây ăn quả

từ 10 - 15%/ năm trong đó xác định mục tiêu tăng nhanh về quy mô sản xuất cây

ăn quả ở địa bàn gò đồi cao của hai huyện Đông Anh và Sóc Sơn

- Dự kiến sản lượng quả thương phẩm đến năm 2010 đạt từ 50.000 - 71.000tấn và khi định hình toàn bộ diện tích sản lượng có thể đạt 75.000 - 100.000 tấn,đáp ứng khoảng 25 - 35% nhu cầu về quả cho nhân dân Thủ đô

-Giá trị sản lượng quả ước đạt: 250 - 360 tỷ đồng, đạt giá trị kinh tế cao, ổnđịnh trên đơn vị diện tích ước tính từ 75 - 85 triệu đồng/ha, sử dụng có hiệu quảlao động nông nghiệp và nâng cao đời sống của hộ nông dân

Biểu 20: Tổng hợp diện tích-năng suất-giá trị sản lượng các loại cây ăn quảđến năm 2010 ngoại thành Hà Nội.

(ha)

Sản lượng (tấn)

NS TB Tạ/ha

Giá trị sản phẩm (Triệu đồng)

II.Một số giải pháp nhằm phát triển sản xuất cây ăn quả ở Hà Nội

Để phát triển nhanh và có hiệu quả sản xuất cây ăn quả trong quá trình xâydựng một nền nông nghiệp bền vững, các giải pháp phải phù hợp với điều kiệncủa vùng và khả năng thực hiện của nông dân

1 Các giải pháp về tổ chức sản xuất.

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ độc canh sang phát triển sảnxuất hàng hoá là quá trình biến đổi lớn của vùng Các giải pháp về tổ chức sảnxuất có tầm quan trọng hàng đầu Bởi vì trong mọi quá trình biến đổi hoạt độngsản xuất, con người là yếu tố quyết định Tổ chức sản xuất hợp lý sẽ tạo môitrường thuận lợi cho việc thực hiện các giải pháp khoa học kỹ thuật và côngnghệ mới

1.1 Quy hoạch phát triển cây ăn quả.

Hiện nay, phong trào trồng cây ăn quả đang ngày càng sôi động ở nhiều tỉnhtrong cả nước nói chung và ở Hà Nội nói riêng, như một thời cơ phát triển mới

Vào thời điểm này, công tác quy hoạch tổng thể nông nghiệp của vùng - trong đó

có việc xác định vùng trồng cây ăn quả khác nhau phù hợp sinh thái, phù hợp cơcấu cây trồng tương lai là rất quan trọng Bởi vì cây ăn quả, nhất là các cây ănquả lâu năm đòi hỏi sự đầu tư lớn và phải hợp lý ngay từ đầu mới đem lại hiệuquả lâu dài Nếu không được tổ chức sản xuất một cách hợp lý và có hệ thống thì

sẽ rơi vào tình trạng tự phát của nông dân theo lối sản xuất nhỏ, không tạo đượcnhững sản phẩm hàng hoá theo yêu cầu của nền kinh tế thị trường Nhất là hiệnnay, ruộng đất đã được giao cho hộ gia đình nông dân sử dụng lâu dài, càng cầnphải có quy hoạch chung và định hướng của Nhà nước Bởi vì:

+ Từng hộ nông dân thiếu thông tin và dự báo thị trường

+ Muốn tiêu thụ được nhiều sản phẩm và ổn định phải có sự tổ chức tiêu thụcủa Nhà nước và các doanh nghiệp kể cả nội tiêu, chế biến và xuất khẩu

+ Muốn cây ăn quả có năng suất cao, chất lượng tốt, đạt tiêu chuẩn hànghoá cao, nông dân cần sự giúp đỡ và hướng dẫn của các cơ quan khoa học kỹthuật về giống, kỹ thuật tiến bộ trong trồng trọt, phòng trừ sâu bệnh, thu hái, bảoquản

1.2 Hình thành và phát triển một số vùng sản xuất cây ăn quả tập trung, thâm canh cao có tỉ suất hàng hoá lớn.

Trên thế giới, những nước có ngành sản xuất cây ăn quả phát triển cao đều

đi theo hướng sản xuất hàng hoá Ở các nước phát triển nghề trồng cây ăn quảcoi như công nghiệp đầu tư cao và kỹ thuật hiện đại, ngày càng đạt những tiêuchuẩn cao của hàng hoá theo yêu cầu của thị trường Ở các nước đang phát triển,các loại quả có khối lượng xuất khẩu lớn trên thị trường quốc tế như chuối củaPhilippin, dứa của Thái Lan cũng được đầu tư và sản xuất có hệ thống đồng bộgiữa trồng trọt - thu hoạch - chế biến - tiêu thụ theo lối sản xuất hàng hoá

Đối với các nông sản khô như: gạo, lạc, đỗ tương, ngô, hồ tiêu từng hộnông dân có thể tự sản xuất mà vẫn có thể đạt tỷ lệ hàng hoá cao, kể cả hàngxuất khẩu Nhưng với các loại quả thì giữa nông sản và hàng hoá nhiều khi có sựkhác biệt rất lớn về khối lượng, chất lượng Ví dụ: chuối, những năm qua cảnước ta đã đạt sản lượng trên 1 triệu tấn/ năm, nhưng khối lượng xuất khẩu tươichỉ xoay quanh vài chục ngàn tấn/năm Hoặc cam, quýt, xoài, chôm chôm, vải cũng có hiện tượng tương tự Như vậy, từng hộ nông dân có thể sản xuất ra cácloại quả như các nông sản khác Nhưng không phải tất cả khối lượng quả ấy cóthể trở thành hàng hoá đem đi tiêu thụ ở tỉnh khác hoặc chế biến, xuất khẩu Bởi

vì một loại nông sản muốn trở thành hàng hoá, nhất là hàng hoá xuất khẩu cầnphải:

+ Có chất lượng bên trong, mẫu mã bên ngoài phù hợp với thị hiếu củakhách hàng

+ Có đủ khối lượng và đúng thời gian giao hàng để phù hợp với lịch vậnchuyển của tàu hoặc khả năng chế biến của nhà máy

+ Có giá cả mà thị trường chấp nhận

Để đáp ứng 3 yêu cầu trên, hộ nông dân không những phải tuân thủ nhữngyêu cầu kỹ thuật trong sản xuất ( giống, thời vụ gieo trồng, thu hoạch, kỹ thuậtthu hái, đóng gói ) mà còn phải thực hiện đúng hợp đồng Nếu như đến vụ thuhoạch có đủ khối lượng sản phẩm nhưng nông dân lại không giao hàng cho chủ

ký hợp đồng lại bán cho khách hàng với giá cao hơn thì hợp đồng sẽ bị phá vỡ.Hậu quả là năm sau sẽ không ký được hợp đồng để có thể tiêu thụ ổn định, vìmất tín nhiệm với khách hàng đã ký Lối sản xuất như vậy không phải là sảnxuất hàng hoá Những năm qua ngành rau quả đã gặp nhiều trường hợp như vậy.Trong khi đó, ở các nước có khối lượng xuất khẩu rau quả lớn, cũng đều docác chủ hộ nông dân sản xuất trên các trang trại Quy mô trang trại ở các nước có

khi tới vài chục ha hoặc hàng ngàn ha Nhưng cũng có trường hợp quy mô nhỏnhư ở Nhật Bản (trung bình 1,3 ha/hộ) Vậy, vấn đề chính không phải là quy môtrang trại, mà là nhận thức của chủ hộ.

Từ sản xuất nhỏ, tự túc tự cấp là chính, lại trải qua một thời kỳ dài trong cơchế bao cấp, nông dân ngoại thành Hà Nội chuyển sang sản xuất hàng hoá theo

cơ chế thị trường, là cả một quá trình đổi mới nhận thức Nhất là xuất phát điểm

từ chỗ tiềm lực vốn của gia đình có hạn, tâm lý sợ rủi ro của nông dân, ảnhhưởng lớn đến tính mạnh dạn trong kinh doanh

Chính vì vậy, để có thể từng bước phát triển sản xuất cây ăn quả thành hànghoá cần có bước đi thích hợp Trong quá trình này không thể thiếu định hướngcủa Nhà nước và sự tham gia của các cơ quan khoa học - kỹ thuật, cùng với việcthu hút vốn đầu tư của các doanh nghiệp trong và ngoài nước theo hướng sauđây:

- Ưu tiên phát triển các cây ăn quả hàng hoá chủ lực cho nội tiêu và xuấtkhẩu ( chuối, nhãn, dứa, vải ), xây dựng thành các vùng tập trung sản xuất hànghoá có tính đồng bộ giữa sản xuất và tiêu thụ Đồng thời tạo điều kiện cho cáccây ăn quả phục vụ tiêu dùng trong vùng là chính ( cam, quýt, bưởi, hồng xiêm,hồng, đu đủ, na )

- Tập trung đầu tư vốn, kỹ thuật tiến bộ cho các vùng tập trung cây ăn quảhàng hoá, nhưng trên cơ sở các dự án khả thi Trước hết nên xây dựng 1 - 2 vùnglàm mẫu để các nông hộ đăng ký thực hiện dự án quen dần với cách làm ăn mới

- Với tầm nhìn cả nước, việc phát triển cây ăn quả ở vùng ngoại thành HàNội phải thống nhất với định hướng chung về phát triển cây ăn quả Việt Nam.Trong đó, việc phát triển các loại quả có khả năng trở thành mặt hàng xuất khẩulớn phải xuất phát từ quan điểm có tính chiến lược lâu dài của quốc gia, cũngnhư với các nông sản xuất khẩu khác như cao su, cà phê, lúa gạo, Như vậy, ví

dụ nếu định đưa nhãn, chuối, bưởi, vải của Hà Nội hoặc xoài, sầu riêng, thanhlong của Nam Bộ phát triển thành các mặt hàng xuất khẩu với khối lượng lớnthì đó không chỉ là việc riêng của các vùng trên mà còn là vấn đề chung của ViệtNam.

1.3 Tăng cường sự liên kết giữa các nhà khoa học, nông dân, doanh nghiệp và nhà nước để phát triển sản xuất cây ăn quả

Ở tầm vĩ mô, tác động của Nhà nước sẽ thúc đẩy cây ăn quả phát triển đúnghướng và có hiệu quả lâu dài Hướng tác động chủ yếu là:

- Đối với các dự án khả thi, sau khi duyệt:

+ Xét miễn giảm thuế nông nghiệp cho các vùng đất mới chuyển sang trồngcây ăn quả trong 3 - 4 năm đầu chưa có sản phẩm chính

+ Có chính sách cho các nông hộ thực hiện dự án được trực tiếp vay vốn lãisuất thấp tại ngân hàng để đầu tư cơ bản ban đầu cho khâu chuyển đổi sang cây

ăn quả

+ Tạo điều kiện thuận lợi cho các nông hộ được vay vốn lưu động của ngânhàng, để thực hiện hợp đồng sản xuất quả xuất khẩu với các doanh nghiệp, bằngcác phương thức đảm bảo an toàn vốn của các bên

- Nhà nước quan tâm đầu tư tài chính cho:

+ Trang thiết bị, chi phí nghiên cứu khoa học kỹ thuật và đào tạo cán bộ củacác viện, trường đại học, nhằm tập trung nghiên cứu giải quyết các khâu trọngyếu như: giống cây ăn quả, phòng trừ sâu bệnh, kỹ thuật thâm canh, xử lý sauthu hoạch, bảo quản quả tươi Cần thu hút vốn của các doanh nghiệp tham giađầu tư vào công tác nghiên cứu khoa học kỹ thuật

+ Công tác khuyến nông và hoạt động của hội làm vườn nhằm: chuyển giao

kỹ thuật tiến bộ, hướng dẫn nông hộ đi vào sản xuất quả hàng hoá bằng nhiều