CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TIÊU THỤ HÀNG HOÁ Ở CÁC DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI

+ Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp, theo hình thức này bên mua cử đại diện đến kho của doanh nghiệp thương mại để nhận hàng, tại kho hàng sau khi doanh nghiệp xuất hàn

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TIÊU THỤ HÀNG HOÁ Ở CÁC

DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI.

I- ĐẶC ĐIỂM VÀ NHIỆM VỤ KẾ TOÁN NGHIỆP VỤ TIÊU THỤ HÀNG HOÁ TRONG

CÁ DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI.

1 Đặc điểm nghiệp vụ tiêu thụ hàng hoá trong các DNTM.

Tiêu thụ hàng hoá là khâu cuối cùng của lưu chuyển hàng hoá, ở giai đoạn này hình thái hàng hoá sẽ được chuyển sang hình thái tiền tệ (H-T) Đây

là một hoạt động đặc trưng chủ yếu của Doanh nghiệp thương mại Nó thực hiện việc chu chuyển vốn, thúc đẩy vòng quay của quá trình sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội Kết quả hoạt động tiêu thụ phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh Việc tiêu thụ còn thể hiện khả năng và trình độ của doanh nghiệp thương mại trong việc thực hiện các mục tiêu kinh doanh cũng như đáp ứng các nhu cầu tiêu dùng của xã hội.

Tiêu thụ là giai đoạn then chốt để doanh nghiệp nâng cao hiệu quả kinh doanh, do đó việc mở rộng tiêu thụ hàng hoá luôn là mục tiêu hàng đầu của các doanh nghiệp thương mại.

Quá trình tiêu thụ hàng hoá đa dạng theo sự đa dạng của nền kinh tế thị trường Nó tuỳ thuộc vào hình thái, giá trị cũng như đặc điểm vận động của hàng hoá từ sản xuất đến tiêu dùng Các doanh nghiệp thương mại có thể sử dụng các phương thức buôn bán, bán buôn, bán lẻ, bán đại lý hay bán hàng trả góp

- Bán buôn qua kho: Hàng hoá được bán cho người mua luôn luôn được xuất phát từ kho của doanh nghiệp.

+ Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp, theo hình thức này bên mua cử đại diện đến kho của doanh nghiệp thương mại để nhận hàng, tại kho hàng sau khi doanh nghiệp xuất hàng giao trực tiếp cho bên mua đại diện của bên mua đã thanh toán hoặc chấp nhận nợ thì hàng hoá được xác định là tiêu thụ.

+ Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng: theo hình thức này căn

cứ voà hợp đồng hoặc đơn đặt hàng, doanh nghiệp thương mại xuất kho hàng hoá chuyển đến cho bên mua theo địa điểm đã được qui định, hàng hoá lúc này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại, chỉ đến khi bên mua nhận được hàng, thanh toán tiền hoặc ký nhận nợ thì hàng mới được xác định

là tiêu thụ.

- Bán buôn vận chuyển thẳng , là hình thức hàng hoá bán cho bên mua đựơc giao trực tiếp từ kho của nhà cung cấp, ga, bến cảng không qua kho của đơn vị bán Bán buôn vận chuyển thẳng gồm:

+ Bán buônvận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp (bán giao tay ba): theo hình thức này DNTM sau khi đã nhận được hàng thì giao trực tiếp cho bên mua tại kho của của người bán, sau khi bên mua đã nhận được hàng thanh toán tiền hoặc ký nhận nợ thì hàng được coi là tiêu thụ.

+ Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng, theo hình thức này sau khi nhận được hàng mua DNTM dùng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài chuyển đến cho bên mua, hàng hoá chỉ xác định là tiêu thụ sau khi bên mua đã nhận được hàng chấp nhận thanh toán hoặc đã thanh toán.

- Bán lẻ, là phương thức cung cấp trực tiếp hàng hoá cho người tiêu dùng nhằm thực hiện nhu cầu cá nhân của họ Đặc điểm của phương thức này là khối lượng hàng hoá giao dịch nhỏ nhưng chủng loại cơ cấu mặt hàng đa dạng, phong phú Sau khi hoạt động mua bán diễn ra thì hàng hoá tách khỏi lĩnh vực lưu thông và đi vào lĩnh vực tiêu dùng Giá trị hàng hoá được biểu hiện hoàn toàn Khi nhận được báo cáo bán hàng đó là thời điểm xác định tiêu thụ hàng bán Các hình thức bán lẻ.

+ Hình thức bán hàng thu tiền tập trung: Theo hình thức này quá trình bán hàng được tách thành 2 giai đoạn, thu tiền và giao hàng Mỗi quầy hàng đều có nhân viên thu tiền, viết hoá đơn và thu tiền của khách hàng Khách hàng mang hoá đơn đến nhận hàng và trả lại hoá đơn cho người bán Cuối cùng nhân viên thu tiền nộp cho thủ quỹ, nhân viên bán hàng kiểm kê hàng hoá, lập báo cáo bán hàng và đối chiếu với số tiền thu được Hình thức này giúp doanh

nghiệp quản lý được chặt chẽ tiền và hàng nhưng không thuận tiện cho người mua.

+ Hình thức bán hàng thu tiền trực tiếp.

+ Hình thức bán hàng tự phục vụ, là hình thức người mua tự lấy hàng hoá

và thanh toán tiền Quá trình mua diễn ra nhanh chóng nhưng đòi hỏi phải có trang bị kỹ thuật tốt mới tránh được thất thoát hàng hoá Hình thức này rất thuận tiện cho người mua.

- Bán hàng đại lý, là phương thức mà bên chủ hàng (gọi là bên giao đại lý) xuất hàng giao cho bên nhận đại lý, ký gửi (gọi là bên đại lý) để bán Bên đại lý

sẽ được hưởng thù lao đại lý dưới hình thức hoa hồng hoặc chênh lệch giá.

- Bán hàng trả góp, là phương thức bán hàng thu tiền nhiều lần Người mua sẽ thanh toán lần đầu ngay tại thời điểm mua Số tiền còn lại người mua chấp nhận trả dần ở các kỳ tiếp theo và phải trả một tỷ lệ lãi suất nhất định Thông thường số tiền trả ở các kỳ tiếp theo bằng nhau, trong đó bao gồm một phần doanh thu gốc và một phần lãi trả chậm.

Theo phương thức trả góp, về mặt hạch toán, khi giao hàng cho người mua thì lượng hàng chuyển giao được coi là tiêu thụ Về thực chất chỉ khi nào người mua thanh toán hết tiền hàng thì doanh nghiệp mới mất quyền sở hữu Sau khi bán hàng thì vấn đề quan trọng nhất là phương thức thanh toán Ngày nay, các phương thức thanh toán trở nên đa dạng, phức tạp cùng với sự chuyển đổi của nền kinh tế quốc dân Phương thức thanh toán thể hiện tiền mà doanh nghiệp thu được sau bán hàng theo cách nào Nó cũng thể hiện uy tín của việc mua bán Hơn nữa, phương thức thanh toán còn thể hiện mối quan hệ vận động giữa hàng hoá và tiền tệ như thế nào Tuỳ từng trường hợp, từng mối quan hệ mà doanh nghiệp có thể áp dụng phương thức thanh toán sao cho phù hợp.

Các phương thức thanh toán mà doanh nghiệp có thể áp dụng như:

+ Thanh toán bằng tiền mặt, là hình thức dùng tiền mặt, ngân phiếu trực tiếp để giao dịch, mua bán hàng hoá, dịch vụ Bên mua xuất tiền ngay để trả hoặc thanh toán số tiền chấp nhận nợ theo sự thoả thuận của cả hai bên Hình

thức này thanh toán rất an toàn đảm bảo khả năng thu tiền nhanh, tránh được rủi ro trong thanh toán.

+ Thanh toán thông qua ngân hàng: là hình thức thông qua ngân hàng thanh toán bù trừ Ngân hàng đóng vai trò là một tổ chức trung gian giúp cả hai bên mua bán thanh toán đầy đủ, chính xác, đúng luật Một số hình thức thanh toán thông qua ngân hàng như: thanh toán bằn séc, thanh toán bằng uỷ nhiệm chi, thanh toán bằng uỷ nhiệm thu, thanh toán bằng LC (tín dụng chứng từ), thanh toán bù trừ

+ Thanh toán bằng hình thức hàng đổi hàng.

Quá trình thanh toán tiền hàng hoàn thiện cũng là lúc quá trình tiêu thụ kết thúc Vốn của doanh nghiệp lại quay về hình thái tiền tệ ban đầu và tham gia vào vòng tuần hoàn mới Vì vậy để đẩy nhanh quá trình tiêu thụ thì doanh nghiệp cũng phải thanh toán nhanh gọn việc thanh toán theo hình thức nào tuỳ theo từng thương vụ sao cho việc thanh toán được đảm bảo nhanh chóng

và đầy đủ nhất.

Giá cả là một yếu tố quan trọng trong hoạt động kinh doanh thương mại,

nó tạo ra sự cạnh tranh trong quá trình tiêu thụ Vì vậy mỗi doanh nghiệp phải xác định chính sách giá phù hợp cho từng loại thị trường, từng loại khách hàng về hàng kinh doanh Một mức giá phù hợp sẽ đẩy nhanh mức tiêu thụ của hàng hoá và tăng sức cạnh tranh trên thị trường.

Để xác định giá bán, doanh nghiệp phải dựa trên cơ sở thực tế của giá mua và giá bán phải bù đắp chi phí và thu nhập của doanh nghiệp vì mục đích cuối cùng là lợi nhuận Tuy nhiên giá này phải được thị trường chấp nhận Trong các doanh nghiệp thương mại giá bán được xác định theo công thức.

+ Giá bán

hàng hoá =

Giá thực tế của hàng hoá +

Thặng số thương mại

+ Thặng số

thương

= Giá thực tế của hàng hoá

x Tỷ lệ (%) thặng số

mại

Trong đó:

+ Giá bán

hàng hoá =

Giá thực tế của hàng hoá 1 +

Thặng số thương mại Đối với hàng hoá thuộc đối tượng chịu thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ, dùng công thức như là chưa có thuế GTGT.

Đối với hàng hoá không thuộc đối tượng chịu thuế GTGT hoặc chịu thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ, giá bán là giá thanh toán.

Đối với doanh nghiệp áp dụng thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ thì giá bán được xác định là giá không thuế Còn doanh nghiệp áp dụng thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp thay hàng hoá không phải chịu thuế thì giá bán bao gồm cả thuế.

Doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển trong nền kinh tế thị trường thì phải biết sửdụng giá cả như một công cụ sắc bén để xâm nhập vào thị trường đưachúng thành mục tiêu hàng đầu của doanh nghiệp Do vậy để có quyết định đúng đắn về giá cả của hàng hoá bán ra thì doanh nghiệp phải nắm bắt nhu cầu thị trường, khả năng của đối thủ cạnh tranh Đồng thời cũng phảitìm và nắm bắt nhu cầu của khách hàng, tạo uy tín trong kinh doanh có quan hệ tốt với các nhà cung cấp, các tổ chức xã hội khác để thực hiện việc tiêu thụ tốt phải xuất phát từ mua tốt.

Doanh nghiệp thực hiện ghi chép bán hàng vào cuối ngày, tháng, quý, và năm.

2 Nhiệm vụ kế toán nghiệp vụ tiêu thụ hàng hoá trong DNTM.

Kế toán là một công cụ sắc bén được sử dụng đểql doanh nghiệp với chức năng thu thập xử lý và cung cấp các thông tin, góp phần giải quyết những vấn

đề phát sinh trong doanh nghiệp Các thông tin kế toán cung cấp phải đầy đủ, kịp thời, chính xác có ích cho người sử dụng.

Kế toán nghiệp vụ tiêu thụ nhằm thu thập và xử lý thông tin trong quá trình bán hàng, đánh giá, phân tích, lựa chọn phương án kinh doanh tối ưu, kế toán nghiệp vụ tiêu thụ hàng hoá có nhiệm vụ cơ bản sau:

+ Ghi chép, phản ánh kịp thời, đầy đủ và chính xác tình hình tiêu thụ hàng hoá của doanh nghiệp trong kỳ Ngoài kế toán tổng hợp trên các tài khoản kế toán, kế toán tiêu thụ cần phải ghi chép về số lượng, kết cấu chủng loại hàng hoá bán ra, ghi chép doanh thu tiêu thụ, thuế GTGT đầu ra của từng nhóm, mặt hàng theo từng đơn vị, cửa hàng, quầy hàng

+ Tính toán giá mua thực tế của hàng hoá đã tiêu thụ nhằm xác định kết quả hàng bán ra.

+ Kiểm tra tình hình thu tiền bán hàng và quản lý tiền bán hàng, đối với hàng hoá bán chịu cần phải mở sổ ghi chép theo từng khách hàng, từng lô hàng, số tiền khách nợ, thời hạn và tình hình trả nợ.

+ Cung cấp đầy đủ, chính xác, kịp thời các thông tin cần thiết về tình hình tiêu thụ phục vụ cho việc chỉ đạo điều hành hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trong việc đưa ra các quyết định, biện pháp điều chỉnh cho phù hợp với tình hình thực tế hoặc đưa ra các quyết định đầu tư đúng đắn.

Kế toán nghiệp vụ tiêu thụ hàng hoá phải lưu giữ các chứng từ sổ sách liên quan đến quá trình tiêu thụ hàng hoá dựa trên nhiệm vụ chung của kế toán để phục vụ công tác kiểm tra, thanh tra của các cơ quan quản lý Kế toán tiêu thụ hàng hoá phải thực hiện dựa trên những chuẩnmực kế toán hiện hành

và biết áp dụng linh hoạt trong từng điều kiện cụ thể.

II- PHƯƠNG PHÁP KẾ TOÁN NGHIỆP VỤ TIÊU THỤ HÀNG HOÁ TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI.

1 Phương pháp kế toán nghiệp vụ tiêu thụ hàng hoá trong doanh nghiệp thương mại kế toán hàng tồn kho theo phương pháp kê khai thường xuyên.

1.1 Chứng từ sử dụng.

- Hoá đơn GTGT, hoá đơn bán hàng

- Phiếu xuất kho, hoá đơn kiêm phiếu xuất kho

- Các loại báo cáo, bảng kê bán hàng

- Các chứng từ thanh toán; phiếu thu, giấy báo có của ngân hàng.

1.2 Tài khoản sử dụng.

Theo phương pháp kê khai thường xuyên, khi hạch toán tiêu thụ kế toán

sử dụng các tài khoản sau:

* TK 511: Doanh thu bán hàng.

- Nội dung: Tài khoản 511 được dùng để phản ánh tổng số doanh thu bán hàng thực tế của doanh nghiệp trong kỳ và việc kết chuyển doanh thu thuần cuối kỳ.

- Kết cấu:

+ Bên nợ: Phản ánh các khoản giảm trừ doanh thu đựơc kết chuyển cuối kỳ.

+ Bên có: Phản ánh doanh thu bán hàng thực tế phát sinh trong kỳ theo hoá đơn.

TK 511 cuối kỳ không có số dư và được chi tiết thành 4 tài khoản cấp II.

TK 5111: Doanh thu bán hàng hoá

TK 5112: Doanh thu bán thành phẩm (dùng cho DN sản xuất)

TK 5113: Doanh thu cung cấp dịch vụ

TK 5114: doanh thu trợ cấp, trợ giá

* TK 531: hàng bán bị trả lại

- Nội dung: TK 531 dùng để theo dõi doanh thu của số hàng hoá bị khách hàng trả lại.

- Kết cấu.

+ Bên nợ, phản ánh trị giá hàng bán bên mua trả lại (theo giá bán)

+ Bên có, kết chuyển trị giá hàng bán bị trả lại để xác định doanh thu bán hàng thuần.

TK 531 cuối kỳ không có số dư

* TK 532, giảm giá hàng bán.

- Nội dung: sử dụng trong trường hợp giảm giá cho người mua khi hàng hoá kém phẩm chất hoặc sai qui cách theo hợp đồng, bên mua đề nghị giảm giá và được doanh nghiệp chấp nhận.

- Kết cấu.

+ Bên nợ, số tiền giảm giá cho người mua phát sinh trong kỳ

+ Bên có, kết chuyển toàn bộ số giảm giá hàng bán

TK 532 cuối kỳ không có số dư.

* TK 632: giá vốn hàng bán.

- Nội dung: Phản ánh trị giá vốn của hàng hoá, sản phẩm đã được xác định tiêu thụ.

- Kết cấu:

+ Bên nợ: Trị giá vốn của của hàng hoá đã cung cấp

+ Bên có: Kết chuyển trị giá vốn của hàng bán.

TK 632 cuối kỳ không có số dư

* TK 131: phải thu của khách hàng

- Nội dung: được sử dụng để phản ánh công nợ và tình hình thanh toán công nợ đối với khách hàng về việc bán hàng hoá, thành phẩm, dịch vụ.

- Kết cấu.

+ Bên nợ: phản ánh các khoản phải thu ở người mua tăng lên trong kỳ Phản ánh số tiền thừa phải trả cho khách hàng.

+ Bên có: phản ánh các khoản đã thu của khách hàng, các khoản giảm trừ cho khách hàng.

TK 131 cuồi kỳ có cả số dư ở hai bên nợ, có do đó phải căn cứ vào sổ kế toán chi tiết để phảnánh số dư cuối kỳ bên nợ và bên có.

* TK 156: hàng hoá

TK 157: hàng gửi bán.

- Nội dung: phản ánh trị giá hàng xuất kho để bán hay gửi bán.

- Kết cấu:

+ Bên nợ, trị giá hàng hoá, hàng gửi đi bán cho bên mua, bên gửi đại lý.

+ Bên có, trị giá hàng hoá, hàng gửi đi bán bị trả lại, kết chuyển hàng hoá không gửi bán đã xác định là tiêu thụ.

TK 156, TK 157 cuối kỳ dư nợ: phản ánh trị giá hàng hoá, hàng gửi bán chưa xác định tiêu thụ.

* TK 3331: Thuế VAT phải nộp

- Nội dung: Phản ánh số thuế GTGT đầu ra phải nộp

- Kết cấu.

+ Bên nợ: số thuế GTGT được khấu trừ (nếu có) nộp thuế GTGT

+ Bên có: số thuế GTGT đầu ra phải nộp.

Số dư cuối kỳ phản ánh số thuế GTGT cần phải nộp

Ngoài ra kế toán còn sử dụng một số tài khoản.

- TK 111: Tiền mặt

- TK 112: Tiền gửi ngân hàng

- TK 138: Phải thu khác

- TK 338: Phải chi khác

- TK 641: Chi phí bán hàng.

1.3 Phương pháp hạch toán.

1.3.1 Kế toán nghiệp vụ tiêu thụ đối với doanh nghiệp tính thuế VAT theo phương pháp khấu trừ.

a Bán buôn qua kho.

* Hình thức giao hàng trực tiếp.

- Khi xuất kho bán hàng hoá căn cứ vào hoá đơn GTGT và các chứng từ thanh toán kế toán phản ánh doanh thu bán hàng, ghi nợ các TK 111, 112 trong trường hợp bên mua đã thanh toán.

Nợ TK 111, 112: Tổng giá thanh toán

Có TK 511: Phản ánh theo giá bán chưa có thuế

Có TK 3331: Thuế phải nộp

+ Nếu bên mua chưa thanh toán tiền hàng (bán chịu)

Nợ TK 131: Bên mua chưa thanh toán

Có TK 511: Doanh thu bán hàng (chưa thuế)

Có TK 3331: Thuế phải nộp

Khi khách hàng thanh toán tiền hàng.

Nợ TK 111, 112, 113: Số tiền đã thu ở người mua

Có TK 131: Số tiền đã thu ở người mua.

+ Trị giá hàng bán.

Nợ TK 632: Trị giá thực tế xuất kho

Có TK 152: Trị giá thực tế xuất kho

+ Trường hợp có bao bì đi kèm hàng hoá tính giá riêng kế toán phản ánh

số tiền đã thu về bao bì.

Nợ TK 111, 112, 131 Giá thanh toán

Có TK 1532: Bao bì

Có TK 3331: Thuế của bao bì.

- Trường hợp bên mua thanh toán sớm được hưởng chiết khấu

Nợ TK 111, 112: Số tiền thực nhận

Nợ TK 811: Chi phí hoạt động tài chính

Có TK 131: Tổng giá thanh toán.

- Sau khi bán hàng phát sinh giảm giá.

Nợ TK 532: Giảm giá hàng bán

Nợ TK 3331: Giảm thuế đầu ra.

Có TK 111, 112, 131: Tổng số giảm giá.

- Trường hợp phát sinh hàng bán bị trả lại.

Nợ TK 531: Hàng bán bị trả lại.

Nợ TK 3331: Thuế VAT

Có TK 111, 112, 131: Tổng số tiền.

+ Khi nhập kho số hàng trả lại.

Nợ TK 156: giá vốn hàng hoá

Có TK 632: giá vốn hàng hoá

* Kế toán bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng.