Phát triển kinh tế Việt Nam theo hướng bền vững.doc

Phát triển kinh tế Việt Nam theo hướng bền vững

Mục Lục

I Mở đầu 2

II Nội dung 4

1.Định nghĩa phát triển bền vững 4

2 Về mặt kinh tế ở Việt Nam 4

2.1 Tăng trưởng kinh tế: ta đánh giá ở 2 khía cạnh 4

2.1.1Quy mô sản lượng quốc gia 4

2.1.2 Tốc độ tăng trưởng kinh tế

5

2.2 Thực trạng quy mô và tốc độ tăng trưởng kinh tế ở Việt nam giai đoạn (2000-2007) 5

2.2.1 Thực trạng về quy mô 5

2.3 Cơ cấu kinh tế 5

2.4 Cơ cấu xuất nhập khẩu: 6

3 Tiến bộ xã hội 7

3.1 Tuổi thọ 7

3.1.1 khái niệm” 7

3.1.2 Yếu tố ảnh hưởng tuổi thọ: 7

3.1.3 Ở Việt Nam: 8

3.2 Trình độ dân trí giáo dục: 8

3.3 Chỉ số GDP bình quân đầu người: 9

3.4 Chỉ số phát triển con người 9

3.4.1 Khái Niệm: 9

3.4.2 Đối với Việt Nam: 9

3.4.3 Thế Giới: 10

4.Cải thiện môi trường: 11

4.1 Môi trường sống: 11

4.1.1 Thực trạng tại Việt nam: 11

4.1.2 Nguyên nhân: 11

4.1.3 Giải pháp cải thiện môi trường: 12

III Kết luận 13

PHÁT TRIỂN KINH TẾ THEO HƯỚNG BỀN VỮNG

THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

I Mở đầu :

Tiền đề lịch sử

Những ý tưởng hàm ý phát triển bền vững sớm xuất hiện trong xã hội loài người nhưng phải đến thập niên đầu của thế kỷ XX, những hàm ý này mới phát triển, chuyển hoá thành hành động và cao hơn là phong trào xã hội Tiên phong cho các trào lưu này phải kể đến giới bảo vệ môi trường ở Tây Âu và Bắc Mỹ

Uỷ ban bảo vệ môi trường Canada được thành lập năm 1915, nhằm khuyến khích con người tôn trọng những chu kỳ tự nhiên, và cho rằng mỗi thế hệ có quyền khai thác lợi ích

từ nguồn vốn thiên nhiên, nhưng nguồn vốn này phải được duy trì nguyên vẹn cho những thế hệ tương lai để họ hưởng thụ và sử dụng theo một cách thức tương tự Trong báo cáo với nhan đề "Toàn thế giới bảo vệ động vật hoang dã", tại Hội nghị Paris (Pháp) năm

1928, Paul Sarasin - nhà bảo vệ môi trường Thuỷ Sĩ đã đề cập đến việc cần phải bảo vệ thiên nhiên

Mối quan hệ giữa bảo vệ thiên nhiên và sử dụng tài nguyên thiên nhiên cũng là mối quan tâm hàng đầu của các tổ chức quốc tế từ sau đại chiến thế giới II (UNDP, UNESCO, WHO, FAO, và ICSU) Các tổ chức này đã phối hợp chặt chẽ trong việc tìm hiểu diễn biến môi trường tự nhiên, từ đó đưa ra chương trình hành động hướng các quốc gia phát triển theo mô hình bền vững Năm 1951, UNESCO đã xuất bản một tài liệu đáng lưu ý với tiêu đề "Thực trạng bảo vệ môi trường thiên nhiên trên thế giới vào những năm 50" Tài liệu này được cập nhật vào năm 1954 và được coi là một trong số những tài liệu quan trọng của "Hội nghị về môi trường con người" (1972) do Liên hiệp quốc tổ chức tại Stockholm (Thuỵ Điển) và cũng được xem như là "tiền thân" của báo cáo Brunđtland Thập kỷ 70, thuật ngữ xã hội bền vững tiếp tục xuất hiện trong các công trình nghiên cứu của các học giả phương Tây, với công trình của Barry Cômmner "Vòng tròn khép kín" (1971), Herman Daily "Kinh tế học nhà nước mạnh" (1973) và công trình "Những con đường sử dụng năng lượng mềm: về một nền hoà bình lâu dài" của Amory Lovins (1977) Khái niệm phát triển bền vững tiếp tục được đề cập và bổ sung với những đóng góp quan trọng thể hiện trong các tác phẩm của Maurice Strong (1972), và Ignacy Sachs (1975) Đặc biệt khái niệm này được đề cập toàn diện nhất trong công trình của Laster Brown

"Xây dựng một xã hội bền vững" (1981)

Đầu thập niên 80, thuật ngữ phát triển bền vững lần đầu tiên được sử dụng trong chiến lược bảo tồn thế giới do Hiệp hội bảo tồn thiên nhiên và tài nguyên thiên nhiên quốc tế, Quỹ động vật hoang dã thế giới và Chương trình môi trường Liên hiệp quốc đề xuất, cùng với sự trợ giúp của UNESCO và FAO Tuy nhiên khái niệm này chính thức phổ biến rộng rãi trên thế giới từ sau báo cáo Brundrland (1987) Kể từ sau báo cáo

Brundtland, khái niệm bền vững trở thành khái niệm chìa khoá giúp các quốc gia xây dựng quan điểm, định hướng, giải pháp tháo gở bế tắc trong các vấn đề trong phát triển Đây cũng được xem là giai đoạn mở đường cho "Hội thảo về phát triển và môi trường

của Liên hiệp quốc và Diễn đàn toàn cầu hoá được tổ chức tại Rio de Janeiro (1992), và Hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển bền vững tại Johannesburg (2002)

Tuy nhiên ở Việt Nam "Phát triển bền vững” là khái niệm khá mới lạ Tiến hành xây dựng và thao tác hoá khái niệm này phù hợp với thực tiễn đất nước và bối cảnh thế giới hiện nay sẽ có ý nghĩa quan trọng Các nghiên cứu khoa học môi trường, khoa học xã hội, trong đó đặc biệt là kinh tế học, xã hội học, và luật học hy vọng sẽ có nhiều đóng góp cho việc hoàn thiện hệ thống quan điểm lý luận về phát triển bền vững ở nước ta trong những thập niên sắp tới

Có thể nói phát triển bền vững là khẩu hiệu của hàng trăm tổ chức quốc tế, đề tài của mấy cục hội nghị, hội thảo toàn cầu, và một tiêu chuẩn quan trọng trong chiến lược phát triển của hầu hết mọi nước Nguyên thủy, nó phản ánh sự quan ngại đối với một số quốc gia muốn tăng trưởng kinh tế vội vã, chọn cách phát triển thiển cận, miễn sao tăng thu nhập hiện tại cho nhanh, mà không để ý đến những nguy hại dài lâu của lối phát triển ấy đến môi trường sinh thái (tàn phá rừng, sa mạc hóa ), đến trữ lượng hữu hạn của tài nguyên thiên nhiên (quặng mỏ, dầu hỏa, khí đốt)

Ý niệm "phát triển bền vững" nhấn mạnh đến khả năng phát triển kinh tế liên tục lâu dài, không gây ra những hậu quả tai hại khó khôi phục ở những lĩnh vực khác, nhất là thiên nhiên Phát triển mà làm hủy hoại môi trường là một phát triển không bền vững, phát triển mà chỉ dựa vào những loại tài nguyên có thể cạn kiệt (mà không lo trước đến ngày chúng cạn kiệt thì phải làm sao) là một phát triển không bền vững Có người còn thêm rằng lối phát triển phụ thuộc quá nhiều vào ngoại lực (như FDI) cũng là khó bền vững, vì nguồn ấy có nhiều rủi ro, không chắc chắn Nói ngắn gọn, phát triển là không bền vững nếu nó thật "nóng" đó không thể giữ lâu, nền kinh tế chóng rơi vào khủng hoảng, hay ít nhất cũng chậm lại trong tương lai

II Nội dung:

1 Định nghĩa phát triển bền vững:

Phát triển bền vững là "sự phát triển có thể đáp ứng được những nhu cầu hiện tại mà

không ảnh hưởng, tổn hại đến những khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai " 1 Nói cách khác, phát triển bền vững phải bảo đảm có sự phát triển kinh tế hiệu quả,

xã hội công bằng và môi trường được bảo vệ, gìn giữ Để đạt được điều này, tất cả các thành phần kinh tế - xã hội, nhà cầm quyền, các tổ chức xã hội phải bắt tay nhau thực

hiện nhằm mục đích dung hòa 3 lĩnh vực chính: kinh tế - xã hội - môi trường.

2 Về mặt kinh tế ở Việt Nam:

2.1 Tăng trưởng kinh tế: ta đánh giá ở 2 khía cạnh

2.1.1Quy mô sản lượng quốc gia:

Qui mô của một nền kinh tế thể hiện bằng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) hoặc tổng sản phẩm quốc gia (GNP), hoặc tổng sản phẩm bình quân đầu người hoặc thu nhập bình quân

đầu người (Per Capita Income, PCI).

Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng của GDP hoặc GNP hoặc thu nhập bình quân đầu người trong một thời gian nhất định Tăng trưởng kinh tế thể hiện sự thay đổi về lượng của nền kinh tế Tuy vậy ở một số quốc gia, mức độ bất bình đẳng kinh tế tương đối cao nên mặc dù thu nhập bình quân đầu người cao nhưng nhiều người dân vẫn sống trong tình trạng nghèo khổ

2.1.2 Tốc độ tăng trưởng kinh tế:

Tốc độ tăng trưởng kinh tế được tính bằng cách lấy chênh lệch giữa quy mô kinh tế kỳ hiện tại so với quy mô kinh tế kỳ trước chia cho quy mô kinh tế kỳ trước Tốc độ

tăngtrưởng kinh tế được thể hiện bằng đơn vị % Và có công thức sau:

Trong đó Y là qui mô của nền kinh tế, và g là tốc độ tăng trưởng Nếu quy mô kinh tế được đo bằng GDP (hay GNP) danh nghĩa, thì sẽ có tốc độ tăng trưởng GDP (hoặc GNP) danh nghĩa Còn nếu quy mô kinh tế được đo bằng GDP (hay GNP) thực tế, thì sẽ có tốc

độ tăng trưởng GDP (hay GNP) thực tế Thông thường, tăng trưởng kinh tế dùng chỉ tiêu thực tế hơn là các chỉ tiêu danh nghĩa

Năm Tốc độ tăng trưởng kinh tế(%)

( Theo niên giám tổng cục thống kê )

g = dY/Y × 100(%)

2.2 Thực trạng quy mô và tốc độ tăng trưởng kinh tế ở Việt nam giai đoạn (2000-2007)

2.2.1 Thực trạng về quy mô

(Theo niên giám Tổng cục thống kê)

Ta thấy trong giai đoạn này quy mô kinh tế của nước ta có xu hướng tăng và được biểu như biểu đồ sau:

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007

441646 481295

535762 613443

715307

839211

974266 1144015

0 200000 400000 600000 800000 1000000

1200000

1400000

Năm GDP(Tỷ VND)

2.2 Cơ cấu kinh tế:

Trong năm 2007 cùng với tăng trưởng kinh tế cao là sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực Theo nhóm ngành kinh tế, nông, lâm nghiệp-thủy sản vốn tăng thấp, năm nay lại gặp khó khăn do thiên tai, dịch bệnh lớn nên tăng thấp và tỷ trọng trong GDP của nhóm ngành này tiếp tục giảm (hiện chỉ còn dưới 20%) Công nghiệp-xây dựng tiếp tục tăng hai chữ số, cao nhất trong ba nhóm ngành, nên tỷ trọng trong GDP tiếp tục tăng (hiện đạt gần 42%), phù hợp với giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất

nước Dịch vụ được mở cửa rộng hơn sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), nên đã tăng cao hơn tốc độ chung, nhờ đó đã chặn được sự sút giảm trong tỷ trọng GDP của nhóm ngành này trong thời kỳ 1995 - 2004 và cao hơn năm trước

Tuy nhiên cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực nhưng chậm so với mục tiêu đề ra Riêng năm 2008, dự kiến tỷ trọng nông lâm nghiệp và thuỷ sản trong GDP đạt 21,7%, trong khi mục tiêu đến năm 2010 chỉ đạt 15-16% Tỷ trọng công nghiệp và xây dựng là 40% (mục tiêu năm 2010 là 43-44%); Tỷ trọng dịch vụ chiếm 38,3% (mục tiêu năm 2010 là 40-41%

Nông Nghiệp 22%

Công Nghiệp 40%

Dịch Vụ 38%

Nông Nghiệp Công Nghiệp Dịch Vụ

2.3 Cơ cấu xuất nhập khẩu:

Trong tình hình hiện nay, các DN nên tập trung vào việc sản xuất hàng phục vụ thị

trường nội địa kết hợp đẩy mạnh xuất khẩu, tiết giảm chi phí, tăng tỷ trọng hàng có mức

độ sáng tạo cao; chủ động tạo mẫu mã, hạn chế tối đa việc gia công hàng công nghiệp thuần túy… DN xuất khẩu cần những hỗ trợ về chính sách tín dụng đầu tư và tín dụng xuất khẩu, cơ chế “một cửa”, chương trình xúc tiến thương mại và cải cách hành chính…

Thực trạng cơ cấu ngoại thương trong những năm gần đây(2000-2007):

0 200000

400000

600000

800000

1000000

1200000

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007

Xuất khẩu Nhập khẩu

3 Tiến bộ xã hội:

3.1 Tuổi thọ:

3.1.1 khái niệm”

Tuổi thọ ( Lifespan) nói chung dùng để chỉ thời gian sinh tồn thường thấy ở một loài sinh

vật Từ này cũng được dùng cho những thứ gì có thể bị hỏng sau một thời gian như máy móc, dụng cụ

3.1.2 Yếu tố ảnh hưởng tuổi thọ:

1 Những yếu tố không thay đổi được:

1 giới tính: phụ nữ sống lâu hơn phái nam

2 di truyền: bệnh tim mạch làm chết sớm được truyền xuống con cái, v.v

2 Những yếu tố địa lý:

1 cao độ: Người trên cao nguyên sống lâu hơn [2]

2 khí hậu

3 thiên tai

3 Những yếu tố xã hội:

1 giáo dục

2 tội phạm

3 chiến tranh

4 kinh tế

5 y tế:

1 bệnh tật: Bệnh AIDS là một yếu tố quan trọng cắt giảm tuổi thọ của nhiều thế hệ tại châu Phi

2 vệ sinh

3 dinh dưỡng

4 ô nhiễm

Tỷ VNĐ

5 điều trị, v.v

3.1.3 Ở Việt Nam:

Theo kết quả Bộ Y tế Việt Nam đưa ra ngày 2 tháng 1 năm 2006, tuổi thọ trung bình của người Việt là 71,3 tuổi; so với 65 tuổi vào năm 1998

Thống kê ước lượng quãng đời khi sanh tại Việt Nam

Năm Khi sanh ra hy vọng sẽ sống đến (số năm) Hạng % thay đổi

3.2 Trình độ dân trí giáo dục:

Chỉ số giáo dục được xây dựng trên tỉ lệ biết chữ của người lớn (từ 15 tuổi trở lên) và trên tỉ lệ ghi danh theo học các bậc tiểu học, trung học và đại học gộp lại

Nhưng tỉ lệ biết chữ chiếm 2/3 hệ số, trong khi tỉ lệ ghi danh ở tiểu, trung và đại học chỉ chiếm 1/3 mà thôi Nói cách khác, căn bản quan trọng để tính toán chỉ số giáo dục giữa các quốc gia là tỉ lệ biết chữ

Tỉ lệ biết chữ là gì? Tỉ lệ biết chữ không có nghĩa đơn giản là tỉ lệ biết đọc biết viết Theo định nghĩa khái niệm “kỹ năng biết chữ của người lớn” trong cuộc khảo sát quốc tế

về tình trạng biết chữ của người trưởng thành được thực hiện từ 1994 - 1998 (IALS, International Adult Literacy Survey), nó có nghĩa là “sự hiểu biết và khả năng sử dụng thông tin để có thể vận dụng một cách hiệu quả các kiến thức đòi hỏi trong một xã hội tri thức của thế kỷ 21”

Nói cách khác, biết chữ có nghĩa là kiến thức và kỹ năng xử lý thông tin mà con người cần phải có khi đọc các tài liệu thường gặp hằng ngày trong công việc làm, ở gia đình hay trong cộng đồng

Khi thực hiện cuộc khảo sát này để tính tỉ lệ biết chữ của một nước, người ta không đo lường cá nhân về kiến thức lý thuyết hay khả năng nhớ thuộc lòng các thông tin, mà chỉ khảo sát khả năng triển khai và giải thích ý nghĩa của các tài liệu dưới nhiều dạng khác nhau: văn xuôi, văn vần, các tài liệu hướng dẫn, các thông báo, biểu mẫu xin việc, bảng biểu thống kê, tài liệu định lượng, các tính toán

Căn cứ trên điểm số các thang đo lường ấy, người ta phân chia dân chúng trong mỗi nước theo các mức biết chữ và tính tỉ lệ trong từng mức, từ 1 (thấp nhất) đến 5 (cao nhất) Mức 3 đòi hỏi kỹ năng tương đương với tốt nghiệp THPT và năm đầu đại học

Mức 4 và 5 đòi hỏi kỹ năng xử lý thông tin cao hơn, tương đương với trình độ đại học

3.3 Chỉ số GDP bình quân đầu người:

GDP bình quân đầu người của một quốc gia hay lãnh thổ tại một thời điểm nhất định là

giá trị nhận được khi lấy GDP(PPP) của quốc gia hay lãnh thổ này tại thời điểm đó chia

cho dân số của nó cũng tại thời điểm đó.

GDP được tính theo sự ngang giá của sức mua (tiếng Anh: purchasing power parity hay viết tắt: (PPP) của mỗi loại tiền tệ tương đối theo một chuẩn chọn lựa (thông thường là đồng đôla Mỹ)

3.4 Chỉ số phát triển con người:

3.4.1 Khái Niệm:

Phát triển con người chính là, và phải là, sự phát triển mang tính nhân văn Đó là sự phát triển vì con người, của con người và do con người

Quan điểm phát triển con người nhằm mục tiêu mở rộng cơ hội lựa chọn cho người dân

và tạo điều kiện để họ thực hiện sự lựa chọn đó (có nghĩa là sự tự do) Những lựa chọn quan trọng nhất là được sống lâu và khỏe mạnh, được học hành và có được một cuộc sống ấm no

Năm đặc trưng của quan điểm phát triển con người là:

1 Con người là trung tâm của sự phát triển

2 Người dân vừa là phương tiện vừa là mục tiêu của phát triển

3 Việc nâng cao vị thế của người dân(bao hàm cả sự hưởng thụ và cống hiến)

4 Chú trọng việc tạo lập sự bình đẳng cho mọi người dân về mọi mặt: tôn giáo, dân tộc, giới tính, quốc tịch

5 Tạo cơ hội lựa chọn tốt nhất cho người dân về: kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa HDI là một thước đo tổng quát về phát triển con người Nó đo thành tựu trung bình của một quốc gia theo ba tiêu chí sau:

1 Sức khỏe: Một cuộc sống dài lâu và khỏe mạnh, đo bằng tuổi thọ trung bình

2 Tri thức: Được đo bằng tỉ lệ số người lớn biết chữ và tỉ lệ nhập học các cấp giáo dục (tiểu học, trung học, đại học)

3 Thu nhập: Mức sống đo bằng GDP bình quân đầu người

3.4.2 Đối với Việt Nam:

Đối với nước ta, theo Báo cáo phát triển con người các năm từ 2001 đến 2005 do UNDP công bố, động thái HDI như sau: Năm 2001 giá trị HDI bằng 0,682, xếp thứ 101/162 nước; năm 2002 giá trị HDI bằng 0,688, xếp thứ 109/173 nước; năm 2003 giá trị HDI bằng 0,688, xếp thứ 109/175 nước; năm 2004 giá trị HDI bằng 0,691, xếp thứ 112/177 nước và năm 2005 giá trị HDI bằng 0,704, xếp thứ 108/177 Như vậy, trong 5 năm HDI của nước ta về giá trị đã tăng lên được 0,022 (tức 2,2%), trung bình mỗi năm tăng 0,0044 (tức 0,44%); song về thứ hạng, nước ta vẫn ở tốp các nước sau thứ 100, thuộc tốp sau của nhóm có HDI trung bình Xem xét cụ thể hơn, từ năm 2001 đến năm 2002, HDI của ta tăng khá - từ 0,682 lên 0,688, đến 2003 giữ nguyên và từ 2004 mới tăng lên Năm 2004 HDI đạt 0,691, tăng 0,003 (tức 0,3%) so với năm 2003, trong đó: Chỉ số tuổi thọ đạt 0,733, cao hơn năm 2003 là 0,7%; chỉ số kinh tế đạt 0,523, cao hơn năm 2003 là 1,7%; chỉ số giáo dục đạt 0,815, kém năm 2003 là 1,6% và kém năm 2002 là 3,1% So với năm

2004, HDI năm nay (2005) đạt 0,704, tăng 0,013% (tức 1,3%), trong đó: Chỉ số tuổi thọ đạt 0,758, cao hơn năm 2004 là 0,025 (tức 2,5%); chỉ số kinh tế đạt 0,537, cao hơn năm

2004 là 0,014 (tức 1,4%); chỉ số giáo dục đạt 0,815 (giữ nguyên) Tuy nhiên báo cáo phát triển con người năm 2007/2008 của LHQ cho thấy, Việt Nam hiện có chỉ số phát triển con người HDI ở hạng trung bình, với chỉ số là 0,733 So với năm trước, Việt Nam đã tăng 4 bậc từ vị trí 109 lên vị trí 105 trong tổng số 177 nước

3.4.3 Thế Giới:

Chỉ số HDI của 10 nước đầu:

= giữ nguyên = tăng = giảm vị trí

3 Úc 0.962 ( )

10 Pháp 0.952 ( )

Trong khi đó Việt Nam đứng vị trí 105 Việt Nam 0.733

Nguồn: Human Development Reports, Liên hiệp quốc 2007 3.4.4 Giải pháp nâng cao HDI ở Việt Nam:

Viện Khoa học Xã hội Việt Nam là cơ quan chủ trì cùng với các viện nghiên cứu hữu quan dựa vào các nguyên tắc cơ bản về chiến lược phát triển con người đã được Đảng ta

đề ra để xây dựng hệ thống các tiêu chí phản ánh một cách toàn diện và đồng bộ các mặt của đời sống xã hội từ tầm vĩ mô đến vi mô quán triệt được tinh thần HD, HDI Trong đó, khi nghiên cứu HD, HDI về mặt phương pháp luận cần đặt trong hoàn cảnh của nước ta theo bộ ba: Nhu cầu, năng lực và cơ hội của con người Vấn đề nhu cầu của con người Việt Nam ở khu vực thành thị, nông thôn, miền núi, ngoài ba lĩnh vực đã nêu trong bộ