Ch ương I Nh ững v ấn đề lý lu ận chung v ề b ảo hi ểm h àng hố xu ất nh ập kh ẩu v cơng tác giám định b ồi th ường I SỰ CẦN THIẾT KHÁCH QUAN VÀ LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA BẢO HIỂM HÀNG HOÁ XUẤT NHẬP KHẨU Sự cần thiết khách quan Như biết, dịch vụ vận chuyển nói chung vận chuyển hàng hố xuất nhập (XNK) đường biển nói riêng ngày đóng vai trị quan trọng thương mại quốc tế Có thể nói “khơng có thương mại khơng có vận chuyển” Có nhiều phương tiện vận chuyển hàng hố XNK đường biển, đường sắt ,đường hàng khơng…Trong ,vận chuyển đường biển chiếm khoảng 90 % tổng khối lượng hàng hoá xuất nhập giới Nhiều nước vị trí khơng tiếp giáp với biển phải thông qua cảng nước khác để vận chuyển hàng hố đường biển Cộng hồ Séc, Hunggary,Lào…Bởi vận chuyển đường biển có nhiều ưu điểm : - Có thể vận chuyển nhiều chủng loại hàng hoá với khối lượng lớn, mà phương tiện vận tải khác :Đường ,đường sông, đường hàng không…không thể đảm nhận được, chẳng hạn loại hàng hoá siêu trường, siêu trọng - Các tuyến vận chuyển đường biển rộng lớn nên tuyến tổ chức nhiều chuyến tàu lúc cho hai chiều - Việc xây dựng bảo quản tuyến đường biển dựa sở lợi dụng điều kiện thiên nhiên biển, khơng phải đầu tư nhiều vốn, ngun vật liệu, sức lao động Đây nguyên nhân làm cho giá thành vận chuyển đường biển thấp so với phương tiện vận tải khác - Vận chuyển đường biển góp phần phát triển tốt mối quan hệ kinh tế với nước ,thực đường lối kinh tế đối ngoại nhà nước, góp phần tăng thu ngoại tệ … Vì vậy, hoạt động vận chuyển đường biển ngày phát triển mạnh mẽ Tuy nhiên có số nhược điểm sau: - Vận chuyển đường biển gặp nhiều rủi ro Các rủi ro yếu tố tự nhiên, yếu tố kỹ thuật yếu tố xã hội, người Do yếu tố tự nhiên:Vận chuyển đường biển phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên Thời tiết,khí hậu biển ảnh hưởng trực tiếp đến trình vận chuyển đường biển Những rủi ro thiên tai bất ngờ bão ,sóng thần, lốc… xảy lúc Yếu tố tự nhiên diễn khơng theo quy luật định Vì vậy, khoa học kỹ thuật ngày phát triển dự báo thời tiết, rủi ro xảy Do yếu tố kỹ thuật :Trong hoạt động mình, người ngày sử dụng nhiều phương tiện khoa học kỹ thuật đại Nhưng dù máy móc đại xác đến đâu khơng tránh khỏi trục trặc kỹ thuật, trục trặc tầu, kỹ thuật dự báo thời tiết, tín hiệu điều khiển từ đất liền …từ gây đổ vỡ, mát hàng hố q trình XNK Do yếu tố xã hội, người: Hàng hố bị trộm, cắp, bị cướp bị thiệt hại chiến tranh ,… - Tốc độ tàu biển cịn chậm, hành trình biển có thời gian dài, nên xác suất rủi ro tai nạn biển cao; việc ứng cứu rủi ro, tai nạn khó khăn - Cùng với phát triển kinh tế-xã hội , chuyến tàu thường có giá trị lớn, bao gồm giá trị tàu hàng hố chở tàu Vì rủi ro xảy gây tổn thất lớn tài sản, trách nhiệm người - Trong trình vận chuyển, hàng hoá chủ phương tiện chịu trách nhiệm Nhưng trách nhiệm hạn chế thời gian, phạm vi mức độ tuỳ theo điều kiện giao hàng hợp đồng vận chuyển Trong lịch sử lồi người có nhiều biện pháp chống lại tác động xấu trên, thực tế cho thấy biện pháp hữu hiệu bảo hiểm cho hàng hóa XNK Mặt khác, ngày kinh tế mở, ngành bảo hiểm đời đáp ứng nhu cầu đảm bảo an toàn cho chủ hàng, mà cịn góp phần thúc đẩy mối quan hệ kinh tế quốc tế thông qua đường thương mại có ảnh hưởng sâu sắc tới vấn đề kinh tế-xã hội cho hai nước xuất nhập Ngoài ra, nguyên nhân khác như: Trách nhiệm người chuyên chở đường biển hạn chế việc khiếu nại địi bồi thường khó khăn; Có bảo hiểm bảo vệ lợi ích doanh nghiệp trường hợp có tổn thất tạo tâm lý an tâm kinh doanh.Vì bảo hiểm hàng hố XNK vận chuyển đường biển cần thiết khách quan ,đến trở thành tập quán thương mại quốc tế Lịch sử phát triển bảo hiểm hàng hoá xuất nhập khẩu: 2.1 Trên giới Bảo hiểm hàng hải có lịch sử lâu đời Một đơn bảo hiểm mà người ta tìm thấy đơn bảo hiểm cấp vào năm 1347 Genoa(Italia) cho tàu Santaclara đến quần đảo Magioca thuộc Tây Ban Nha.Người ta cho bảo hiểm hàng hải đời người cho vay nặng lãi sống miền Bắc Italia.Những người thường cho chủ tàu vay nợ với điều kiện tàu trót lọt chủ tàu phải trả khoản lãi nặng Ngược lại, tàu bị đắm, hết xố nợ Lối cho vay gọi vay “được ăn ngã không” hay cho vay kiêm bảo hiểm Bảo hiểm sau phát triển sang Anh Nước Anh nước có ngoại thương phát triển nên bảo hiểm phát triển sớm đầy đủ Bảo hiểm đời phát triển với phát triển hàng hoá ngoại thương Khoảng kỷ trước công nguyên, vận chuyển hàng hoá đường biển đời phát triển Người ta biết tránh tổn thất tồn lơ hàng cách chia nhỏ, phân tán chuyên chở nhiều thuyền khác Đây nói hình thức sơ khai bảo hiểm hàng hoá Năm 1182 Lomborde-Bắc ý, hợp đồng bảo hiểm, người bảo hiểm đời, người bán đơn cam kết với khách hàng thực nội dung ghi đơn Từ hợp đồng bảo hiểm đời với tư cách nghề riêng độc lập Năm 1452 Venise –ý đạo luật bảo hiểm hàng hải đời Sự phát triển thương hàng hải dẫn đến đời phát triển mạnh mẽ bảo hiểm hàng hải hàng loạt thể lệ, công ước, hiệp ước quốc tế liên quan đến thương mại hàng hải như: Mâũ bảo hiểm Lloy’s 1776 luật bảo hiểm Anh năm 1906, công ước Brucxen năm 1924, Hague Visby 1986, Hămbua năm 1978,Incorterrm năm 1953,1980,1990,2000…Các điều khoản bảo hiểm hàng hải đời ngày hoàn thiện 2.2 Ở Việt Nam: Trước năm 1964 có Bảo Việt làm đại lý bảo hiểm hàng hố XNK cho cơng ty bảo hiểm nhân dân Trung Quốc trường hợp mua theo giá FOB bán theo giá CIF với mục đích học hỏi kinh nghiệm Từ năm 1965-1975 Bảo Việt triển khai ba nghiệp vụ bảo hiểm đối ngoại có bảo hiểm hàng hố XNK.Từ sau năm 1970 Bảo Việt có quan hệ tái bảo hiểm với Liên Xơ(cũ), Ba Lan, Triều Tiên.trước Bảo Việt có quan hệ tái bảo hiểm với Trung Quốc Từ năm 1975-1992 Bảo Việt triển khai thêm nhiều nghiệp vụ mở rộng thêm phạm vi hoạt động Từ chỗ có quan hệ tái bảo hiểm với nước XHCN cũ thời kỳ Bảo Việt có quan hệ đại lý giám định,tái bảo hiểm với 40 nước giới Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam có bước phát triển mạnh mẽ, xuất phát từ yêu cầu bảo đảm cho kinh tế phát triển ổn định, thu hút vốn đầu tư nước ngồi việc đa dạng hóa loại hình kinh doanh bảo hiểm đòi hỏi thiết thực.Để đáp ứng yêu cầu cấp bách Nghị định 100/CP Phủ hoạt động kinh doanh bảo hiểm ban hành ngày 18/12/1993 tạo điều kiện cho công ty bảo hiểm đời phát triển II ĐẶC ĐIỂM CỦA Q TRÌNH XUẤT NHẬP KHẨU HÀNG HỐ VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA CÁC BÊN LIÊN QUAN Đặc điểm q trình xuất nhập hàng hố -Việc xuất nhập hàng hố thường thực thơng qua hợp đồng người mua người bán với nội dung số lượng, phẩm chất, ký mã hiệu, quy cách đóng gói, giá hàng hố, trách nhiệm th tàu trả cước phí, phí bảo hiểm, thủ tục đồng tiền tốn … - Có chuyển giao quyền sở hữu lô hàng XNK từ người bán sang người mua - Hàng hoá XNK thường vận chuyển qua biên giới quốc gia, phải chịu kiểm soát hải quan, kiểm dịch …tuỳ theo quy định nước Đồng thời để vận chuyển (hoặc vào ) qua biên giới phải mua bảo hiểm theo tập quán thương mại quốc tế Người tham gia bảo hiểm người bán hàng (người xuất khẩu) người mua hàng (người nhập khẩu) Hợp đồng bảo hiểm (HĐBH) thể quan hệ công ty bảo hiểm người mua bảo hiểm hàng hoá bảo hiểm Nếu người bán hàng mua bảo hiểm phải chuyển nhượng lại cho người mua hàng để hàng đến nước nhập, bị tổn thất địi cơng ty bảo hiểm bồi thường - Hàng hoá XNK thường vận chuyển phương tiện khác theo phương thức vận chuyển đa phương tiện, có tàu biển Người vận chuyển hàng đồng thời người giao hàng cho người mua Q trình XNK hàng hố có liên quan đến nhiều bên, có bốn bên chủ yếu là: Người bán, Người mua, Người vận chuyển Người bảo hiểm Vì phải phân định rõ ràng trách nhiệm bên liên quan 2.Trách nhiệm bên liên quan Hoạt động XNK hàng hoá thường thực thông qua ba loại hợp đồng: - Hợp đồng mua bán - Hợp đồng vận chuyển - HĐBH Ba hợp đồng sở pháp lý để phân định trách nhiệm bên liên quan trách nhiệm phụ thuộc vào điều kiện giao hàng hợp đồng mua bán Theo điều kiện thương mại quốc tế "INCOTERM2000” (International Commercial terms) có 13 điều kiện giao hàng, phân chia thành nhóm E,F,C,D,như sau: - Nhóm E: EXW (ex-work) giao hàng sở người bán - Nhóm F: Cước vận chuyển chưa trả,gồm: + FCA(Free carrier ) giao hàng cho người vận tải + FAS (Free alongside ship) giao hàng dọc mạn tàu + FOB (Free on board) giao hàng lên tàu - Nhóm C: Cước vận chuyển trả, gồm; + CFR (Cost and freight) tiền hàng cước phí + CIF (Cost insurance freight) tiền hàng,phí bảo hiểm cước phí + CPT (Carriage paid to…) cước trả tới + CIP (Carriage and insurance paid to…) tiền cước phí bảo hiểm trả tới - Nhóm D: Nơi hàng đến ,tức người bán giao hàng nước người mua,bao gồm: +DAF(Delivered at frontier) giao hàng biên giới; +DES (Delivered ex-ship) giao hàng tàu; +DEQ (Delivered ex-quay) giao hàng cầu cảng +DDU: (Delivered duty unpaid) giao hàng đích, chưa nộp thuế +DDP (Delivered duty paid) giao hàng đích,đã nộp thuế Trong thơng dụng điều kiện FOB ,điều kiện CFR điều kiện CIF Trong điều kiện giao hàng, phần giá hàng, tuỳ theo điều kiện cụ thể mà có thêm cước phí vận chuyển phí bảo hiểm Có điều kiện giao hàng mà người bán khơng có trách nhiệm th tàu vận chuyển mua bảo hiểm cho hàng (hoặc nhiệm mua bảo hiểm ).Như bán hàng dịch vụ vận chuyển bảo hiểm người mua đảm nhận (điều kiện FOB) Có trường hợp giao hàng theo điều kiện mà việc xuất hàng hố, người bán cịn có trách nhiệm th tàu vận chuyển mua bảo hiểm cho hàng.Thực tế, tập đoàn kinh tế hoạt động nhiều lĩnh vực sản xuất, vận chuyển, bảo hiểm…khi giao hàng theo điều kiện nhóm C D ,bên cạnh việc bán hàng dành cho họ dịch vụ vận chuyển bảo hiểm cho số hàng Vì vậy, nhập hàng theo điều kiện FOB, hay điều kiện CFR giữ dịch vụ vận chuyển bảo hiểm, hay dịch vụ bảo hiểm Nếu hoạt động nhập khẩu, bán hàng theo giá CIF, người bán giữ dịch vụ vận chuyển bảo hiểm Như góp phần thúc đẩy phát triển ngành vận chuyển đường biển ngành bảo hiểm quốc gia Nói chung, trách nhiệm bên liên quan phân định sau: - Người bán (Người xuất khẩu):Chuẩn bị hàng hoá theo hợp đồng số lượng ,chất lượng, loại hàng, bao bì đóng gói, thời hạn tập kết hàng cảng, thủ tục hải quan, kiểm dịch … Nếu bán theo giá CIF, người bán phải mua bảo hiểm cho hàng hoá ,sau ký vào hậu đơn bảo hiểm để chuyển nhượng quyền lợi bảo hiểm cho người mua - Người mua (người nhập ): Có trách nhiệm nhận hàng người chuyên chở theo số lượng chất lượng ghi hợp đồng vận chuyển hợp đồng mua bán, lấy giấy chứng nhận kiểm đếm, biên kết toán giao nhận hàng với chủ tàu,biên hàng hoá hư hỏng đổ vỡ tàu gây nên (nếu có) Nếu sai lệch số lượng, chất lượng với hợp đồng mua bán, với hợp đồng vận chuyển người mua bảo lưu quyền khiếu nại người bán Nếu phẩm chất, số lượng sai lệch so với biên giao hàng người mua vào hàng hư hỏng, đổ vỡ tàu gây nên mà khiếu nại người vận chuyển Ngoài ra, người mua cịn có trách nhiệm mua bảo hiểm cho hàng hoá nhận từ người bán chuyển nhượng lại - Người vận chuyển; Có trách nhiệm chuẩn bị phương tiện vận chuyển theo yêu cầu kỹ thuật thương mại kỹ thuật hàng hải, giao nhận hàng quy định theo hợp đồng vận chuyển Theo tập quán thương mại quốc tế, tàu chở hàng phải bảo hiểm Người vận chuuyển cịn có trách nhiệm cấp vận đơn cho người gửi hàng Vận đơn (Bill of lading) chứng từ vận chuyển hàng biển người vận chuyển cấp cho người gửi hàng nhằm nói lên quan hệ pháp lý người vận chuyển, người nhận hàng người gửi hàng Có nhiều loại vận đơn, cần quan tâm đến vận đơn hồn hảo (clean B/L) vận đơn khơng hồn hảo(unclean B/L) - Người bảo hiểm có trách nhiệm hàng hoá bảo hiểm Chẳng hạn, kiểm tra chứng từ hàng hố, kiểm tra hành trình thân tàu vận chuyển… Khi xảy tổn thất thuộc phạm vi trách nhiệm bảo hiểm, người bảo hiểm có trách nhiệm tiến hành giám định, bồi thường tổn thất đòi người thứ ba họ gây tổn thất III NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA NGHIỆP VỤ BẢO HIỂM HÀNG HOÁ XUẤT NHẬP KHẨU Rủi ro hàng hải tổn thất : 1.1 Rủi ro hàng hải: Rủi ro hàng hải rủi ro thiên tai ,tai nạn bất ngờ biển gây làm hư hỏng hàng hoá phương tiện chuyên chở Rủi ro hàng hải có nhiều loại : Theo nguyên nhân, rủi ro hàng hải bao gồm rủi ro thiên tai, rủi ro tai nạn bất ngờ biển rủi ro hành động người - Thiên tai: tượng thiên nhiên gây biển động, bão,lốc, sét, thời tiết xấu …mà người không chống lại - Tai nạn bất ngờ biển :Mắc cạn, đắm, bị phá huỷ, cháy, nổ, tích, đâm va với tàu vật thể cố định hay di động khác nước, phá hoại thuyền trưởng thuỷ thủ tàu ,… - Hành động người : ăn trộm ,ăn cắp hàng, mất, cướp, chiến tranh,đình cơng ,bắt giữ, tịch thu… Ngồi cịn rủi ro khác rủi ro lúc xếp dỡ hàng, hàng bị nhiễm mùi, lây bẩn… Theo nghiệp vụ bảo hiểm, có loại rủi ro rủi ro thông thường bảo hiểm, rủi ro không bảo hiểm rủi ro dược bảo hiểm trường hợp đặc biệt - Rủi ro thông thường bảo hiểm: Bão ,lốc,sóng thần ,mắc cạn,đâm va,… - Rủi ro khơng bảo hiểm (cịn gọi rủi ro loại trừ ).Các hành vi sai lầm cố ý người bảo hiểm ,bao bì khơng quy cách ,vi phạm thể lệ XNK vận chuyển chậm trễ làm thị trường , sụt giá… - Rủi ro bảo hiểm trường hợp đặc biệt :Rủi ro chiến tranh ,đình cơng,bạo loạn…(gọi chung rủi ro chiến tranh )thường không nhận bảo hiểm Trong trường hợp chủ hàng yêu cầu, rủi ro chiến tranh nhận bảo hiểm kèm theo rủi ro thông thường bảo hiểm với điều kiện trả thêm phụ phí đặc biệt Các rủi ro bảo hiểm phải nguyên nhân trực tiếp gây tổn thất Việc phân biệt nguyên nhân trực tiếp hay nguyên nhân gián tiếp có vai trị quan trọng để xác định rủi ro gây tổn thất có phải rủi ro bảo hiểm hay không Những tổn thất có nguyên nhân trực tiếp rủi ro bảo hiểm gây bồi thường 1.2 Tổn thất: Tổn thất bảo hiểm hàng hoá XNK thiệt hại, hư hỏng hàng hoá bảo hiểm rủi ro gây Căn vào quy mô, mức độ tổn thất chia tổn thất phận (TTBP) tổn thất toàn (TTTB) - TTBP phần đối tượng bảo hiểm theo hợp đồng bảo hiểm (HĐBH) bị mát, hư hỏng ,thiệt hại ,TTBP tổn thất số lượng, trọng lượng ,thể tích, phẩm chất giá trị Ví dụ :Xi măng bị bao(100 kg), gạo bị ướt giảm giá trị thương mại 20%, chất lỏng (xăng,dầu) rò rỉ,bay hơi… - TTTB toàn đối tượng bảo hiểm theo HĐBH bị hư hỏng, mát, thiệt hại Có hai loại TTTB TTTB thực tế TTTB ước tính + TTTB thực tế tồn đối tượng bảo hiểm theo HĐBH bị hư hỏng, mát, thiệt hại bị biến chất, biến dạng khơng cịn lúc bảo hiểm hay bị đi, bị tước đoạt khơng lấy lại Chỉ có “TTTB thực tế” trường hợp sau: *Hàng hoá bị huỷ hoại hồn tồn; *Hàng hố bị tước đoạt khơng lấy lại ; *Hàng hố khơng cịn vật thể bảo hiểm ; *Hàng hoá tàu mà tàu tuyên bố tích Ví dụ :Một tàu chở cà phê xuất từ Hải Phòng sang Nhật Bản Trên hành trình, tàu gặp bão lớn Cà phê bị ướt vón cục Nếu tiếp tục chở đến Nhật Bản cà phê bị hỏng tồn (khơng cịn giá trị thương mại ).Trong trường hợp này, hàng đến Nhật Bản TTTB khơng thể tránh khỏi + TTTB ước tính trường hợp đối tượng bảo hiểm bị thiệt hại, mát chưa tới mức độ TTTB thực tế, tránh khỏi TTTB thực tế; bỏ thêm chi phí cứu chữa chi phí cứu chữa lớn GTBH Ví dụ: Một tàu chở sắt thép xây dựng bị đắm hành trình gặp bão Nếu tiếp tục trục vớt chi phí trục vớt lớn giá trị ban đầu lơ hàng tính, tức mức chênh lệch giá mua cảng giá bán cảng đến (thực lợi nhuận thương mại ,khơng hồn tồn giá trị hàng bảo hiểm ) Nếu GTBH khơng tính giá CIF mà cịn thêm phần lãi dự tính (Tối đa 10% giá CIF), nghĩa GTBH hàng lớn 110%CIF Công thức xác định giá CIF : CIF=C+F/1-R Trong : C(Cost)-Giá hàng tính giá FOB cảng đi; F(Freight)-Cước phí vận chuyển ; R(Rate)-Tỷ lệ phí bảo hiểm GTBH xác định theo cơng thức V=C+F/1-R Hoặc :V=(C+F)*(a+1)/1-R Trong đó:V-Giá trị bảo hiểm F-cước phí vận chuyển C-Giá FOB hàng hố a-Số phần trăm lãi dự tính R-Tỷ lệ phí bảo hiểm 4.2.Số tiền bảo hiểm : Số tiền bảo hiểm (STBH)là số tiền đăng ký bảo hiểm ,ghi HĐBH STBH xác định dựa sở GTBH Hoá đơn hàng tài liệu chắn để xác định GTBH hàng hố -Nếu STBH GTBH, “bảo hiểm ngang giá trị”,cịn gọi “bảo hiểm tồn phần” -Nếu STBH cao GTBH ,đó “bảo hiểm giá trị”,còn gọi “Bảo hiểm vượt mức” -Nếu STBH thấp GTBH ,đó “Bảo hiểm giá trị”,còn gọi “Bảo hiểm mức” Trong thực tế,chủ hàng thường bảo hiểm ngang giá trị 4.3.Phí bảo hiểm : Phí bảo hiểm khoản tiền người tham gia bảo hiểm nộp cho người bảo hiểm để hàng hố bảo hiểm Phí bảo hiểm xác định sở GTBH tỷ lệ phí bảo hiểm Phí bảo hiểm (P) xác định sau: P=Sb*(a+1)*R Trong :Sb-STB H a-Số phần trăm lãi dự tính R-Tỷ lệ phí bảo hiểm Trong thực tế, chủ hàng thường mua bảo hiểm ngang giá trị nên phí bảo hiểm xác định theo cơng thức: P=CIF*R (nếu khơng bảo hiểm lãi dự tính ) Hoặc: P=CIF (a+1)R (Nếu bảo hiểm theo lãi dự tính a) Tỷ lệ phí bảo hiểm ghi HĐBH theo thoả thuận người bảo hiểm người tham gia bảo hiểm Tỷ lệ phí bảo hiểm phụ thuộc vào yếu tố sau: -Loại hàng hoá:Hàng dễ bị tổn thất dễ vỡ, dễ bị cắp tỷ lệ phí bảo hiểm cao -Loại bao bì: Bao bì chắn, tỷ lệ phí bảo hiểm hạ ; -Phương tiện vận chuyển: Hàng chở tàu trẻ có tỷ lệ phí bảo hiểm thấp hàng chở tàu già -Hành trình: Tỷ lệ phí tăng lên hành trình có nhiều rủi ro (theo thống kê kinh nghiệm ) hành trình qua vùng có xung đột vũ trang… -Điều kiện bảo hiểm: Điều kiện bảo hiểm có phạm vi hẹp tỷ lệ phí bảo hiểm thấp Trong số trường hợp có nguy gia tăng rủi ro (ví dụ:Hàng vận chuyển tàu già,…)tỷ lệ phí bảo hiểm bao gồm hai phần sau: R=Rgốc+Rphụ Với:Rgốc:Tỷ lệ phí gốc Rphụ :Tỷ lệ phí phụ (phụ thuộc vào tuổi tàu, quốc tịch tàu, bảo hiểm chiến tranh…) Như ,thực chất phí bảo hiểm gồm hai phần : -Phí gốc: Pgốc=Sb*Rgốc -Phí phụ :Ví dụ trường hợp phát sinh phụ phí tàu già : P tàu già =Sb*Rtàu già Trong :Sb-STBH Lúc này:P tổng cộng =Pgốc+P tàu già Các luật quy tắc bảo hiểm hàng hải lưu ý HĐBH có hiệu lực sau phí bảo hiểm trả,cơng ty bảo hiểm có quyền huỷ HĐBH người bảo hiểm không thực nghĩa vụ trả phí bảo hiểm có quyền từ chối bồi thường rủi ro xảy IV.CÔNG TÁC GIÁM ĐỊNH VÀ BỒI THƯỜNG TRONG BẢO HIỂM HÀNG HỐ XUẤT NHẬP KHẨU 1.Vai trị cơng tác giám định bồi thường : Giám định bồi thường tổn thất khâu quan trọng định tới uy tín hiệu kinh doanh doanh nghiệp bảo hiểm,doanh nghiệp bảo hiểm thường đề tiêu chuẩn:”nhanh chóng ,kịp thời,chính xác ,hợp pháp đáp ứng yêu cầu ngày cao khách hàng”.Tuy nhiên,trong trình giải bồi thường chi trả có nhiều yếu tố khách quan chủ yếu chi phối ,như: Chiến lược kinh doanh, quy trình giải bồi thường, trình độ, kinh nghiệm thái độ phục vụ cán giải bồi thường , công tác kiểm tra, giám sát tinh thần hợp tác khách hàng tham gia bảo hiểm … Như biết giám định hàng hoá, giám định hàng hố xuất nhập ,có vai trị vơ to lớn lĩnh vực kinh doanh thương mại Khi kinh tế toàn cầu phát triển ,kinh doanh thương mại khơng bó hẹp cá nhân ,hộ gia đình, doanh nghiệp nhỏ lẻ quốc gia mà cịn diễn tập đồn tài khổng lồ nhiều quốc gia giới Chính đa dạng ,phức tạp đối tượng tham gia kinh doanh thương mại khiến cho vị trí giám định hàng hố ngày nâng cao Bên cạnh đó, kinh doanh thương mại cịn địi hỏi cách thức, thủ thuật ,cơng nghệ, bí để thành công thương trường Làm để giành hợp đồng lớn,tiếp cận khách hàng lớn,thu lợi nhuận lớn? Tất câu hỏi đặt vấn đề phải xem xét cách xác hàng hố mà kinh doanh Nếu dựa vào ý chí chủ quan đối tượng tham gia kinh doanh thương mại chưa đủ ,thậm chí đơi cịn chưa xác Vì cần phải có chủ thể khách quan bên ngồi đánh giá cơng việc giám định hàng hoá Giám định hàng hoá thực nhiều phương diện giám định số lượng ,chất lượng, quy cách, bao bì, giá trị hàng hố ,tổn thất, an tồn ,vệ sinh u cầu khác đối tượng tham gia kinh doanh thương mại Trên sở kết giám định hàng hoá ,các cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp, chí quốc gia, yên tâm tiến hành việc mua bán, trao đổi, ký kết hợp đồng kinh tế –thực chất tham gia vào trình kinh doanh thương mại –mà không sợ bị lừa, bị lỗ Giám định hàng hố khơng cơng cụ hữu ích cho đối tượng tham gia kinh doanh thương mại mà giải pháp tối ưu thường quan quản lý nhà nước thương mại sử dụng để xác định tính chất hàng hoá, hàng hoá xuất nhập khẩu, để tính thuế, mang lại nguồn thu ngân sách chủ yếu cho quốc gia Riêng lĩnh vực bảo hiểm công ty bảo hiểm kinh doanh nghiệp vụ hàng hoá xuất nhập khẩu, biên giám định sở quan trọng để công ty bảo hiểm chi trả bồi thường cho lô hàng tham gia bảo hiểm bị tổn thất Trong hồ sơ bồi thường bảo hiểm hàng hố xuất nhập khơng thể thiếu biên giám định Chỉ có biên giám định cơng ty bảo hiểm xét chi trả bồi thường cho chủ hàng 2.Quy trình giám định tổn thất hàng hoá: 2.1.Giám định tổn thất hàng hoá Giám định tổn thất hàng hoá kiểm tra tình trạng tổn thất hàng hố, nghiên cứu yếu tố ,để qua xác định mức độ nguyên nhân tổn thất 2.2.Đối tượng công tác giám định hàng tổn thất Đối tượng công tác giám định hàng tổn thất gồm người đơn vị sau đây: 2.2.1.Người vận chuyển: Trách nhiệm người vận chuyển có ghi rõ phía sau vận đơn hợp đồng vận chuyển Nếu q trình vận chuyển tàu khơng gặp nạn mà hàng bị thiếu nguyên kiện so với vận đơn ,bao bì bị rách, bị ướt ,hàng hoá bị tổn thất mà tàu tránh tàu hải chịu trách nhiệm bồi thường Để chứng minh vận chuyển xắp xếp hàng tốt đến bến.Để tránh chanh chấp hàng đổ vỡ trước dỡ hàng cảng đến hàng có tổn thất biết mức độ nguyên nhân tổn thất ,v.v…do họ yêu cầu giám định Nhưng muốn yêu cầu giám định họ thường phải thông qua công ty đại lý tàu biển và/ đại diện hàng hải họ (nếu có) 2.2.2.Cơng ty bảo hiểm : Hàng hoá phương tiện vận chuyển trình vận chuyển gặp tai nạn rủi ro làm cho hàng hố bị tổn thất hàng có mua bảo hiểm điều khoản cơng ty bảo hiểm phải chịu trách nhiệm bồi thường, tuỳ thuộc hợp đồng có quy định thời gian địa điểm định, hàng hố có bị tổn thất mua bảo hiểm khơng đúngđiều khốn, hàng đến bến không địa điểm,phát hàng tổn thất khơng kịp thời gian cơng ty bảo hiểm từ chối khơng bồi thưịng 2.2.3.Chủ hàng ngoại thương(hoặc người đại lý uỷ thác) Trách nhiệm chủ hàng ngoại thương phải giao hàng số lượng, khối lượng với háo đơn ,quy cách phẩm chất với hợp đồng ký ,ngồi cịn phải giao hàng đồng ,ký mã hiệu rõ ràng bao bì với hợp đồng ,hàng giao lên tàu phải nguyên vẹn… Nếu khơng làm trịn trách nhiệm gấy nên tổn thất chủ hàng ngoại thương phải chịu trách nhiệm bồi thường -Giám định số, khối lượng -Giám định quy cách,phẩm chất -Giám định tổn thất -Giám định bao bì, ký mã hiệu -Giám định xếp hàng tàu -Giám định trình dỡ hàng tàu v.v… 2.2.4.Người xếp dỡ (Ga,cảng): Người xếp dỡ phải giao hàng nguyên tắc , xếp, dỡ, bảo quản hàng kỹ thuật, không làm gây nên tổn thất phải chịu trách nhiệm bồi thường 3.Các bước tiến hành giám định tổn thất hàng hoá 3.1 Nhận giấy yêu cầu giám định : Giấy yêu cầu giám định thủ tục cần thiết để định hướng cho việc thực vụ giám định Khi nhận giấy yêu cầu phải kiểm tra hạng mục cần thiết có ghi đầy đủ khơng Nội dung cần thiết giấy yêu cầu bao gồm: -Tên tổ chức cá nhân yêu cầu -Tên hàng ,tình trạng hư hỏng bao bì hàng hố -Số khối lượng yêu cầu giám định -Nội dung yêu cầu giám định -Thời gian địa điểm yêu cầu giám định -Cam kết trả phí -Chữ ký dấu Các giấy tờ có liên quan tới vụ giám định thường gồm : -Vận tải đơn -Chi tiết đóng gói -phiếu chi tiết cân -Biên hàng hố hư hỏng,đổ vỡ tàu gây nên -Biên kết toán nhận hàng với tàu -Hợp đồng mua bán -Giấy chứng nhận phẩm chất -Tally giao nhận,kiểm kiện -Sơ đồ xếp hàng -Biên hàng nhập bị tổn thất (do cảng ký với chủ hàng ) -Nhật ký hành trình -Báo cáo hải -Hố đơn -Giấy chứng nhận kín hầm tàu truớc xếp hàng -Giấy chứng nhận ôn độ -Giấy chứng nhận bảo hiểm 3.2.Công tác chuẩn bị : 3.2.1.Ngiên cứu giấy tờ: Trước thực vụ giám định, giám định viên phải nghiên cứu giấy cần thiết để nắm : -Giấy yêu cầu có ghi đầy đủ, xác khơng -Giấy tờ kèm theo có đúng, đủ đồng khơng -Tình trạng hư hỏng bao bì hàng hố -Số, Khối lượng hàng hoá bị tổn thất -Nội dung yêu cầu khách hàng -Các tính chất hàng hố có liên quan tới nguyên nhân tổn thất trực tiếp -Địa điểm, ngày, hẹn giám định 3.2.2.Điều tra tìm hiểu: Cần gặp kho hàng, chủ hàng, người vận tải …(không thức )để điều tra tìm hiểu : -Thái độ người vận chuyển, chủ hàng -Tình trạng nguyên nhân tổn thất -Kho hàng, chủ hàng xử lý lô hàng -Dự kiến việc làm để chuẩn bị dụng cụ chun mơn thích hợp -Biên giám định -Giấy ghi diễn biến vụ giám định -Phiếu cân, biên lai lấy mẫu -Dụng cụ lấy mẫu đựng mẫu -Thước đo, máy tính, máy ảnh … 3.2.3.Tới địa điểm giám định Gồm giám định hàng tổn thất thực tế tàu giám định tổn thất kho, bãi, nhà máy 4.Xác định mức độ hàng tổn thất : Thơng thường hàng hố bị tổn thất chia làm loại sau : -Tổn thất lượng -Tổn thất chất -Tổn thất trang trí bao bì 4.1.Xác định mức độ hàng tổn thất lượng : Xác định mức độ hàng tổn thất lượng tức xác định lượng hàng thực nhận so với hoá đơn chi tiết người bán bị thiếu lượng hàng bị hư hỏng, lượng gồm có: khối lượng, số lượng 4.1.1.Xác định khối lượng hàng bị tổn thất Khối lượng có khối lượng bì, khối lượng tịnh, khối lượng thương mại v.v…do muốn xác định khối lượng hàng bị tổn thất xác phải đáp ứng đủ điểm sau: -Xác định khối lượng tịnh hàng thực tế -Xác định khối lượng hàng thực tế bị tổn thất -Xác định số lượng hàng bị tổn thất 4.1.2.Xác định mức độ hàng tổn thất chất : Là xác định chất lượng hàng hư hỏng thiệt hại so với hàng nguyên thuỷ Tuỳ theo dạng tổn thất, lượng hàng tổn thất nhiều hay ít, giá trị hàng tổn thất tính chất hàng mà định phương pháp kiểm tra cho thích hợp Các dạng tổn thất chất lượng thường gặp : -Xác định mức độ tổn thất hàng bị ướt gây nên: -Xác định mức độ tổn thất chất ẩm gây nên -Xác định mức độ tổn thất chất đổ vỡ 5.Giấy chứng nhận giám định 5.1.Định nghĩa: Giấy chứng nhận giám định văn ghi lại tình trạng thực tế kết kiểm tra ý kiến nhận xét (nếu có) quan giám định vụ giám định 5.2.Yêu cầu: Giấy chứng nhận giám định phải nói lên cách trung thực xác vụ giám định đó.cách viết, cách trình bày phải dể đọc ,dễ hiểu ,giúp cho người đọc không chứng kiến giám định hình dung tình hình thực tế hàng hố cơng việc mà giám định viên làm cách đầy đủ 5.2.1.Về hình thức: Trình bày phải thống ,ngay ngắn, rõ ràng, đẹp Giấy chứng nhận giám định chứng khách quan thiếu tổ chức có tư cách pháp nhân xác minh tình trạng hàng hố xảy nào, nguyên nhân từ đâu giúp cho bên hội đồng trọng tài phán xét 5.2.2.Nội dung: +Loại giám định: hạng mục yêu cầu giấy chứng nhận yêu cầu giám định nội dungchứng nhận phần kết giám định để ghi cho loại hình +Số giấy chứng nhận giám định: Do quy ước đơn vị giám định +Ngày giấy chứng nhận giám định: Là ngày vào sổ chứng thư để đánh máy, riêng hàng nơng sản xuất ngày giấy chứng nhận giám định ngày vận đơn +Tên người yêu cầu (applicant): tên người yêu cầu -Người yêu cầu nội địa, bảo hiểm ghi tên người yêu cầu giấy yêu cầu giám định -Người yêu cầu thuộc loại ngoại thương người uỷ thác ghi tên người khai theo yêu cầu người -Ngồi cịn ghi thêm tên chủ hàng: chủ hàng xuất, chủ hàng nhập +Tên hàng (commodity): Ghi đầy đủ xác mã, loại theo chứng từ kèm theo, tên theo hợp đồng +Số lượng (quantity): Số lượng đơn vị theo chứng từ xuất nhập +Khối lượng (Weight): Ghi khối lượng tịnh, khối lượng bì tồn lơ +tên tàu(vessel): Số B/ L(B/ L no), ngày B/ L, cảng bốc, dỡ (loading/ discharging port): ghi theo vận đơn, có 3.Quy trình giải bồi thường: 3.1.Khiếu nại địi bồi thường : 3.1.1.Hồ sơ khiếu nại: Hồ sơ khiếu nại để đòi người bảo hiểm bồi thường gồm nhiều loại giấy tờ khác tuỳ trường hợp tổn thất ,nhưng phải chứng minh được: -Người khiếu nại có lợi ích bảo hiểm, -Hàng hoá bảo hiểm -Tổn thất thuộc rủi ro bảo hiểm -Giá trị bảo hiểm,số tiền bảo hiểm , -Mức độ tổn thất -Số tiền đòi bồi thường -Đảm bảo để người bảo hiểm địi người thứ ba bồi thường (thực nguyên tắc quyền ) Dù khiếu nại địi bồi thường tổn thất hồ sơ khiếu nại phải gồm giấy tờ sau đây: -Đơn bảo hiểm (Insurance Policy),hoặc giấy chứng nhận bảo hiểm(certificate of Insurrance),bản gốc, -Vận đơn đường biển (B/L)bản gốc hợp đồng th tàu (C/P),nếu có,, -Hố đơn thương mại (Comercial Invoice), -Hố đơn chi phí khác (nếu có) -Giấy chứng nhận trọng lượng, số lượng , -Biên kết toán nhận hàng với tàu(Report on Receipt of cargo), -Phiếu đóng gói (Packing List), -Văn giấy tờ liên quan đến việc đòi người thứ ba bồi thường trả lời họ có, -Kháng nghị hàng hải (Sea Protest) nhật ký hàng hải (Log Book) -Thư khiếu nại có ghi rõ số tiền yêu cầu bồi thường Ngoài tuỳ trường hợp tổn thất cịn phải có : +Nếu địi bồi thường hàng hoá bị hư hỏng, đổ vỡ, thiếu hụt, giảm phẩm chất: -Biên giám định (Survey report) người bảo hiểm đại lý họ cấp, -Biên dỡ hàng (Cargo Outturn Report) -Biên đổ vỡ hư hỏng cảng gây nên -Thư dự kháng(Letter of Reservision)trong trường hợp tổn thất khơng rõ rệt +Nếu địi bồi thường hàng thiếu nguyên kiện : -Bản kết toán nhận hàng với tàu -Giấy chứng nhận hàng thiếu(Certifficate of Shortlanded Cargo) đại lý tàu biển cấp, -Kết toán lại(Correction Sheet)của cảng,nếu có +Nếu địi bồi thường tổn thất chung: -Văn tuyên bố tổn thất chung thuyền trưởng (g/a declaration letter) -Bản tính tốn, phân bổ tổn thất chung lý tốn sư, -Các văn có liên quan khác Valuation form,Average Bond, Average Guarantee… 3.1.2.Thời hạn khiếu nại : Thời hạn khiếu nại với người bảo hiểm năm kể từ ngày có tổn thất phát tổn thất Tuy nhiên hồ sơ khiếu nại phải gửi đến công ty bảo hiểm vòng tháng để người bảo hiểm kịp khiếu nại bên có liên quan 3.2.Bồi thường tổn thất: 3.2.1.Ngun tắc tính tốn tiền bồi thường tổn thất : Các cơng ty bảo hiểm Việt Nam tính tốn bồi thường tổn thất sở nguyên tắc sau: Nguyên tắc thứ nhất: STBH giới hạn tối đa STBT người bảo hiểm Tuy nhiên khoản tiền sau (ngoài số tiền tổn thất ) bồi thường chi phí chi để cứu vớt hàng, chi phí cứu nạn, phí giám định, chi phí bán đấu giá hàng bị hư, tiền đóng góp TTC dù tổng STBT vượt quáS TB H Nguyên tắc thứ hai: Bồi thường tiền, không bồi thường vật.Thơng thường nộp phí bảo hiểm loại tiền tệ nào, bồi thường loại tiền tệ Nguyên tắc thứ ba: Khi trả tiền bồi thường, người bảo hiểm khấu trừ khoản tiền mà người bảo hiểm đòi người thứ ba 3.2.2.Cách tính tốn,bồi thường tổn thất : • Bồi thường TTC: -Người bảo hiểm bồi thường cho người bảo hiểm phần đóng góp vào TTC dù hàng bảo hiểm theo điều kiện bảo hiểm Nếu S T B H thấp giá trị phải đóng góp vào TTC, người bảo hiểm bồi thường theo tỷ lệ số tiền bảo hiểm giá trị phải đóng góp vào TTC -Khơng bồi thường trực tiếp cho người bảo hiểm mà tốn cho người tính tốn TTC hãng tàu (người chuyên chở ) định -STBT cộng thêm hay khấu trừ phàn chênh lệch số tiền thực tế đóng góp vào TTC số tiền phải đóng góp vào TTC • Bồi thường TTR: -Đối với TTTB thực tế: Bồi thường toàn STBH ; -Đối với TTTB ước tính: Bồi thường tồn STBH Trường hợp người bảo hiểm không từ bỏ hàng xin từ bỏ người bảo hiểm không chấp thuận, bồi thường theo mức độ tổn thất thực tế -Đối với TTBP: Bồi thường số kiện, số bao hàng bị thiếu ,mất hay giá trị trọng lượng số hàng rời bị thiếu ,mất bồi thường theo mức giảm giá trị thương mại phần hàng bị tổn thất Ngồi ra, HĐBH hàng hố XNK có ấn định mức miễn thường cơng ty bảo hiểm tổn thất xảy ra, xác định STBT giá trị hàng hoá bị tổn thất phải xét đến mức miễn thường Mức miễn thường tỷ lệ giảm trách nhiệm bồi thường người bảo hiểm tổn thất xảy hàng hố bảo hiểm Có hai loại miễn thường: Miễn thường có khấu trừ miễn thường khơng có khấu trừ Theo HĐBH có áp dụng miễn thường có khấu trừ x%, tổn thất xảy vượt x%STBH người bảo hiểm bồi thường phần tổn thất vượt q đó.Theo HĐBH có áp dụng miễn thường khơng khấu trừ x%, tổn thất vượt x%STBH người bảo hiểm bồi thường toàn tổn thất Cần lưu ý hai trường hợp miễn thường ,nếu tỷ lệ tổn thất không vượt tỷ lệ miễn thường cơng ty bảo hiểm không chịu trách nhiệm bồi thường tổn thất ... IV.CÔNG TÁC GIÁM ĐỊNH VÀ B? ?I THƯỜNG TRONG BẢO HIỂM HÀNG HOÁ XUẤT NHẬP KHẨU 1.Vai trị cơng tác giám định b? ?i thường : Giám định b? ?i thường tổn thất khâu quan trọng định t? ?i uy tín hiệu kinh doanh... giám định sở quan trọng để công ty bảo hiểm chi trả b? ?i thường cho lô hàng tham gia bảo hiểm bị tổn thất Trong hồ sơ b? ?i thường bảo hiểm hàng hoá xuất nhập thiếu biên giám định Chỉ có biên giám định. .. -Ngư? ?i khiếu n? ?i có l? ?i ích bảo hiểm, -Hàng hố bảo hiểm -Tổn thất thuộc r? ?i ro bảo hiểm -Giá trị bảo hiểm, số tiền bảo hiểm , -Mức độ tổn thất -Số tiền đ? ?i b? ?i thường -Đảm bảo để ngư? ?i bảo hiểm