Thực chất của quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm, đó là hệ phương pháp dạy - học tích cực lấy người học làm trung tâm còn gọi là hệ PP dạy - tự học, được xem như là một hệ thố
Trang 1I ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lý do chọn đề tài.
Trong những năm gần đây, giáo dục mầm non ngày càng nhận được sự quan tâm một cách đặc biệt của toàn xã hội bởi xã hội đã nhận thức được vai trò
và tầm quan trọng của bậc học này với sự phát triển của con em mình nói riêng
và với toàn xã hội nói chung “Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai”, để có một ngày mai tươi sáng thì ngay từ hôm nay trẻ em cần phải được chăm sóc và giáo dục để phát triển một cách toàn diện
Giáo dục mầm non là mắt xích đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, chịu trách nhiệm chăm sóc, giáo dục trẻ từ 0 - 6 tuổi Đây là giai đoạn đặt nền móng đầu tiên quan trọng của nhân cách con người Nếu không làm tốt việc chăm sóc - giáo dục trẻ trong những năm này thì việc giáo dục lại hết sức khó khăn, phức tạp Tuy nhiên, việc học ở nước ta nói chung và ở bậc học mầm non nói riêng vẫn mang tính chất thiên về người dạy, cô là trung tâm mà chưa lấy trẻ làm trung tâm Vậy giáo dục lấy trẻ làm trung tâm là gì?
Định nghĩa:
Về tên gọi, “Dạy học lấy trẻ làm trung tâm” được các nhà nghiên cứu, các nhà PPGD gọi bằng nhiều tên khác nhau Một số người cho rằng đó là một đường hướng, một số khác cho rằng đó là một tư tưởng, một quan điểm giáo dục, một số khác nữa cho rằng nó là một phương pháp
Thực chất của quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm, đó là hệ phương pháp dạy - học tích cực lấy người học làm trung tâm còn gọi là hệ PP dạy - tự học, được xem như là một hệ thống PPDH có thể đáp ứng được các yêu cầu cơ bản của mục tiêu giáo dục trong thời kỳ đổi mới hiện nay
Dạy học lấy trẻ làm trung tâm là đặt người học vào vị trí trung tâm của hoạt động dạy - học, xem cá nhân người học - với những phẩm chất và năng lực riêng của mỗi người - vừa là chủ thể vừa là mục đích của quá trình đó, phấn đấu tiến tới cá thể hóa quá trình học tập với sự trợ giúp của các phương tiện thiết bị hiện đại, để cho tiềm năng của mỗi trẻ được phát triển tối ưu, góp phần
có hiệu quả vào việc xây dựng cuộc sống có chất lượng cho cá nhân, gia đình
và xã hội.
2 Cơ sở thực tiễn
Trang 2Ở nước ta, mầm mống tư tưởng dạy học lấy trẻ làm trung tâm đã có từ lâu.
Chúng ta có thể thấy được điều này qua các câu ngạn ngữ “Học thầy không tày học bạn”, “Không thầy đố mày làm nên”, “Học một biết mười” …
Tuy nhiên, thuật ngữ “dạy học lấy trẻ làm trung tâm” (dạy học tập trung vào người học) chỉ mới xuất hiện và được sử dụng phổ biến trong những năm gần đây Vấn đề lấy người học làm trung tâm là vấn đề còn mới đối với người dạy do trước đây quan niệm chủ yếu là người dạy truyền đạt kiến thức cho người học, quá trình học thường là tiếp nhận thụ động Vì vậy, mặc dù đã thấy vấn đề trên là cần thiết trong giai đoạn hiện nay và sau này, người dạy chưa được trang bị đủ cơ sở lí luận về “dạy học lấy trẻ làm trung tâm” Việc “lấy trẻ làm trung tâm” mới chỉ được thực hiện ở mức để cho trẻ phát biểu ý kiến, cho trẻ thảo luận theo nhóm … Dạy học cũng như mọi quá trình tự nhiên, trải qua thời kì hình thành, tồn tại và phát triển lâu dài của mình
Phương pháp dạy - học lấy trẻ làm trung tâm là phương pháp học tập tích cực, khác với phương pháp dạy học truyền thống trước đây là giáo viên giảng giải, trẻ lắng nghe và ghi nhớ thụ động Giáo viên được tập huấn cách thiết kế và giảng dạy theo phương pháp dạy - học tích cực, lấy trẻ làm trung tâm, áp dụng các kỹ năng tổ chức làm việc nhóm, kỹ năng đặt câu hỏi, phương pháp đóng vai,
tự làm đồ dùng dạy học bằng nguyên vật liệu sẵn có ở địa phương, sử dụng trò chơi trong học tập, tối ưu hóa không gian lớp học
Hoạt động thể hiện rõ nhất việc trẻ được làm trung tâm chính là hoạt động góc, trẻ được tự chọn góc chơi, tự đối thoại, tự giải quyết tình huống đơn giản,
…cô chỉ là người dẫn dắt trẻ, quan sát, bao quát, xử lý tình huống khi cần Thực
tế tại lớp tôi, việc dạy học lấy trẻ làm trung tâm trong hoạt động góc cũng mới chỉ dừng lại ở chỗ trẻ chọn góc chơi, trẻ chơi ở các góc chơi quen thuộc
Từ những vấn đề trên tôi lựa chọn đề tài “Một số biện pháp thực hiện giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong hoạt động góc cho trẻ MGL 5-6 tuổi ở trường mầm non”
3 Mục đích của sáng kiến kinh nghiệm.
Đối với giáo viên, việc dạy học lấy trẻ làm trung tâm giúp giáo viên:
Đánh giá đúng và tôn trọng hứng thú, nhu cầu, khả năng, thế mạnh của mỗi đứa trẻ
- Tạo cơ hội để mỗi đứa trẻ đều có cơ hội tốt nhất để thành công
Trang 3- Mỗi đứa trẻ đều có các cơ hội để học bằng nhiều cách khác nhau kể cả thông qua vui chơi
Đối với trẻ, việc trẻ được làm trung tâm phát huy tính tích cực, sáng tạo ở trẻ, làm cho trẻ thích đến lớp, thích tham gia các hoạt động đặc biệt là hoạt động góc
4 Đối tượng nghiên cứu:
Giáo dục lấy trẻ là trung tâm trong hoạt động góc
5 Đối tượng khảo sát, thực nghiệm:
- Đối tượng khảo sát, thực nghiệm: Trẻ tại lớp MGL – A7
6 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp phỏng vấn
- Phương pháp đàm thoại
7 Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu
- Phạm vi nghiên cứu: Tại lớp MGL – A7
- Thời gian nghiên cứu: 9 tháng (bắt đầu từ tháng 09/2016 đến cuối tháng 3/2017)
Bắt đầu Kết thúc
- Lựa chọn đề tài
- Khảo sát
Tháng
9/2016
Tháng 9/2016 Tháng
10/2016
Tháng 10/2016
- Đăng ký đề tài sáng kiến kinh nghiệm
- Xây dựng đề cương chi tiết Tháng
11/2016
Tháng 2/2017
- Thực hiện các biện pháp
- Ghi chép chi tiết biện pháp và kết quả tiến bộ của trẻ
Tháng
2/2017
Tháng 3/2017
- Khảo sát sau khi thực hiện đề tài
- Đánh máy, in, đóng quyển SKKN
- Nộp bản SKKN
II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Cơ sở lý luận của vấn đề
Trong lí luận dạy học có những quan niệm khác nhau về vai trò của GV
và vai trò của trẻ nhưng tựu chung lại có hai hướng: hoặc tập trung vào vai trò
Trang 4hoạt động của GV (lấy GV làm trung tâm) hoặc tập trung vào vai trò hoạt động của trẻ (lấy trẻ làm trung tâm)
Xu hướng chung của đổi mới phương pháp dạy học đại học là đổi mới theo quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm Quan điểm này có cơ sở
lý luận từ việc nhận thức quá trình dạy học (QTDH) luôn luôn vận động và phát triển không ngừng chịu sự chi phối của nhiều quy luật, trong đó quy luật về mối quan hệ biện chứng giữa dạy và học, giữa thầy và trò trong QTDH là quy luật cơ bản Thầy và trò - Cả hai chủ thể này đều chủ động, tích cực bằng hoạt động của mình hướng tới tri thức Thầy giữ vai trò chủ đạo, tổ chức điều khiển hoạt động nhận thức của trò Trò thì hoạt động tích cực chiếm lĩnh tri thức và biến nó thành vốn hiểu biết của mình để tiếp tục hoạt động nhận thức và hành động thực tiễn Bàn về phương pháp dạy học (PPDH) chúng ta phải bàn đến PP dạy của thầy và PP học của trò Sự phù hợp của PPDH sẽ cho ta hiệu quả thực sự của việc dạy học Hệ thống các PPDH tích cực lấy người học làm trung tâm là kết quả của sự kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, thực nghiệm ở nhà trường Việt Nam từ nhiều năm Đó là sự tổng hợp, tích hợp nhiều PP gần gũi nhau như : PP tích cực, PP hợp tác, PP học bắng hành động, PP tình huống, PP nêu và giải quyết vấn đề , và một phần nào đó có sự kết hợp với các PPDH truyền thống được cải tiến, vận dụng theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, sáng tạo của người học
2 Thực trạng của vấn đề
2.1 Ưu điểm:
Bộ giáo dục và đào tạo cũng không ngừng đổi mới chương trình để phát huy hết tính tích cực, chủ động, sáng tạo, thích tìm tòi khám phá cái mới, khai thác hết tiềm năng, năng lực vốn có trong mỗi cá thể Các cấp lãnh đạo Sở
GD-ĐT và Phòng GD-GD-ĐT quan tâm, nhằm năng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ, thực hiện các mục tiêu của ngành, mở các lớp tập huấn đến 100% giáo viên mầm non về chuyên đề “giáo dục lấy trẻ làm trung tâm” Bên cạnh đó ban giám hiệu quan tâm giúp đỡ về mọi mặt, đồ dùng phục vụ hoạt động vui chơi và học tập phong phú, phù hợp Có sự chỉ đạo chuyên môn sát sao, luôn cập nhật thông tin kịp thời
Trẻ đi học tương đối đều, được chơi thường xuyên nên đã có nề nếp và kỹ năng Các cháu thích tìm tòi khám phá, rất thích chơi với nhiều đồ chơi mới lạ
Trang 5Qua 05 năm trực tiếp đứng lớp chăm sóc và giáo dục trẻ tôi tích lũy được một số kinh nghiệm trong giảng dạy và đã đạt danh hiệu giáo viên giỏi cấp trường các năm, năm học 2013-2014 đạt danh hiệu giáo viên giỏi cấp huyện Được đi kiến tập học hỏi đồng nghiệp trường bạn Bản thân đã hoàn thành lớp đại học sư phạm mầm non để nâng cao trình độ, chuyên môn
Hai giáo viên trong lớp đều có trình độ chuyên môn giáo dục mầm non đạt chuẩn và trên chuẩn Các cô đều nhiệt tình yêu nghề, mến trẻ, có khả năng sáng tạo, khéo tay, tổ chức các hoạt động tốt, thay đổi các hình thức linh hoạt, hấp dẫn, mới lạ đối với trẻ Tích cực học hỏi và trao đổi cùng đồng nghiệp về chuyên môn nghiệp vụ
Phụ huynh ủng hộ lớp trong mọi hoạt động, hỗ trợ về tinh thần, nguyên vật liệu cho cô và trẻ có đủ điều kiện hoạt động
2.2 Hạn chế
Bên cạnh những ưu điểm trên tôi gặp không ít những hạn chế Một số phụ huynh chưa thực sự quan tâm đến con, chưa quan tâm đến việc học tập vui chơi của trẻ, phụ huynh đưa con em đến lớp với mục đích là nhờ cô giáo chông, vì vậy việc học tập vui chơi của trẻ chưa đạt kết quả tốt
Một số trẻ còn nhút nhát, kém hoà đồng và chưa tích cực tham gia hoạt động cùng cô và các bạn cùng lớp
Giáo viên chưa thực sự lấy trẻ làm trung tâm, chưa xác định rõ được khi dạy trẻ lấy trẻ làm trung tâm giáo viên nên làm những gì và không nên làm những gì
Môi trường giáo dục trong và ngoài lớp học chưa thực sự đáp ứng đầy đủ cho hoạt động của trẻ
3 Biện pháp.
3.1 Biện pháp 1: Điều tra thực tiễn:
Việc thường xuyên quan sát và điều tra thực tiễn giúp cho giáo viên nhìn nhận chính xác được về thực trạng thực tiễn của trẻ
Bảng khảo sát đầu năm
Trẻ có hứng thú
chơi
Trẻ tự tin thể hiện bản thân
Trang 647 Đầu năm
(tháng 9)
3.2 Biện pháp 2: Xác định việc học của trẻ và vai trò của giáo viên
* Việc học của trẻ:
Học nghĩa là sự thay đổi tương đối thường xuyên của những gì mà người
ta biết, hiểu hoặc làm Việc học diễn ra như một kết quả của sự trải nghiệm Việc học sẽ thuận lợi hơn khi chúng ta xây dựng nó trên cơ sở những gì chúng ta
đã biết hoặc có thể làm Việc học có thể diễn ra khi chúng ta tự làm việc gì đó
và có thể diễn ra khi chúng ta tương tác với người khác
Tất cả trẻ em sinh ra đều có khả năng học tập
- Tất cả các trò chơi đều có tiềm năng hỗ trợ cho việc học của trẻ + Trẻ khám phá, trải nghiệm và thử sức với những điều mới lạ
+ Mắc lỗi, thất bại và luyện tập
+ Phát triển tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề
+ Tham gia vào việc tổ chức, ra quyết định, lựa chọn các vấn đề
+ Phát triển trí tưởng tượng và sáng tạo
+ Phát triển ngôn ngữ và các kỹ năng giao tiếp
+ Hợp tác, thương thuyết và học các kỹ năng xã hội
+ Nhận ra những xúc cảm và tình cảm của bản thân cũng như của người khác
+ Rèn luyện tính kiên trì, nhẫn nại và quyết tâm thực hiện đến cùng
+ Phát triển các kỹ năng vận động và tăng cường sức khỏe
+ Trẻ học nhiều thứ theo nhiều cách khác nhau
Ví dụ:
Khi trẻ soi gương trẻ nhận biết được các trạng thái biểu cảm nét mặt của mình, khi vui nét mặt như thế nào, khi buồn nét mặt như thế nào
Trang 7Trẻ soi gương Trẻ chụp ảnh với gậy chụp ảnh (Góc thực hành cuộc sống) (Trẻ chơi lắp ghép)
Khi trẻ chơi trò chơi lắp ghép, trẻ lắp các đồ vật theo trí tưởng tưởng, bằng sự sáng tạo, trẻ tưởng tưởng món đồ chơi mình lắp ghép được là những đồ vật thật, trẻ chơi thích thú, say sưa với món đồ chơi đó
- Học tập và vui chơi
Học là mang lại sự thay đổi đối với những gì trẻ biết và có thể làm Trẻ có thể học theo nhiều cách khác nhau và vui chơi là cách thức quan trọng để trẻ học Trẻ học qua tương tác với bạn bè, học bằng chơi Trẻ học bằng chơi tốt nhất khi có người lớn hỗ trợ và mở rộng những gì trẻ đang hứng thú và đang thực hiện, giáo viên có thể giúp trẻ bằng cách:
+ Đặt những câu hỏi mang tính tư duy
+ Lắng nghe trẻ
+ Trò chuyện và giao tiếp với trẻ
+ Chỉ dẫn
+ Đưa ra gợi ý
+ Khuyến khích, động viên trẻ
+ Chơi cùng trẻ
+ Củng cố kiến thức và các kĩ năng khác
Trang 8Cô lắng nghe trẻ
* Vai trò của giáo viên:
Trong khi trẻ hoạt động, vai trò của giáo viên vô cùng quan trọng Giáo viên cần di chuyển xung quanh các góc hoạt động của trẻ thật hợp lý để:
- Quan sát: Việc quan sát trẻ rất quan trọng, vì khi quan sát trẻ chơi giáo viên biết được hứng thú chơi của trẻ, bổ xung đồ dùng đồ chơi, nguyên vật liệu khi cần
- Lắng nghe: Trước khi vội vã kết luận việc làm của 1 trẻ là đúng hay sai thì trước hết giáo viên hãy lắng nghe trẻ, lắng nghe trẻ giải thích, lắng nghe những trẻ xung quanh, từ đó sử lý tình huống công bằng đối với các trẻ
- Trò chuyện với trẻ: Đôi lúc trò chuyện với 1 số trẻ ở các góc chơi để trẻ biết mình được quan tâm
- Đôi khi tham gia hoạt động cùng trẻ
Trang 9Cô đóng vai bệnh nhân
- Khuyến khích trẻ thiết lập mỗi quan hệ với những gì trẻ đã biết và có thể làm hoặc với những kinh nghiệm có sự tương đồng
- Sử dụng các từ ngữ để miêu tả những gì trẻ đang làm
- Khuyến khích trẻ mở rộng và phát triển các trò chơi tưởng tượng
- Sử dụng các tình huống có vấn đề và các thách thức nảy sinh trong quá trình chơi để khuyến khích trẻ thảo luận và tìm cách giải quyết
- Tập trung vào sự tham gia của trẻ, nội dung học tập và kết quả mong đợi
- Giúp đỡ trẻ
- Đôi lúc cần duy trì hội thoại và thảo luận giữa cô và trẻ, cả cô và trẻ cùng đưa ra các ý kiến và lắng nghe lẫn nhau
* Xác định vị trí của giáo viên khi giao tiếp với trẻ.
Một điều rất quan trọng là vị trí của giáo viên cần ngang bằng với trẻ khi chúng ta tương tác với trẻ
Trang 10Điều này bao gồm cả việc chúng ta ngồi trên sàn hoặc trên những đồ dùng thấp hoặc là quỳ xuống sao cho dễ dàng tạo ra sự giao tiếp bằng mắt với trẻ
Điều đó cũng thuận lợi hơn cho giáo viên khi tham gia vào chơi cùng với trẻ
Cô ngồi dưới sàn ngang tầm mắt trẻ
3.3 Biện pháp 3: Thiết kế môi trường hoạt động góc giáo dục lấy trẻ làm trung tâm
Môi trường giáo dục ở trường mầm non bao gồm tất cả khoảng không gian của trường học Cách thức mà môi trường giáo dục trong trường MN được thiết kế, sắp xếp sẽ ảnh hưởng đến:
- Việc học của trẻ
- Cách học của trẻ
- Cách mà giáo viên dạy
Môi trường giáo dục có sự ảnh hưởng đến sự thành công trong học tập của trẻ và ảnh hưởng đến việc nội dung và kết quả mong đợi có đạt được hay không
- Môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm cần:
+ Phong phú các góc hoạt động trong nhà và ngoài trời
+ Nhiều học liệu cho trẻ sử dụng theo nhiều cách khác nhau và sáng tạo
Trang 11+ Có nhiều cơ hội cho trẻ lựa chọn học liệu và hoạt động, để trẻ có thể: chủ động vui chơi, tìm tòi khám phá, thực hành, trải nghiệm, sáng tạo, hợp tác với bạn bè, trò chuyện và chia sẻ ý kiến
Môi trường bên trong và bên ngoài lớp học đều rất quan trọng, chúng cung cấp nhiều cơ hội học tập và vui chơi khác nhau cho trẻ
- Môi trường bên trong: Khoảng không gian thường xuyên bị giới hạn nhưng giúp trẻ dễ tập trung hơn, việc học thường xuyên diễn ra hơn, hệ thống hơn thường bao gồm các trò chơi xây dựng lắp ghép cũng như hoạt động nghệ thuật hay các hoạt động phát triển vận động tinh
Góc hoạt động sắp xếp hợp lý hỗ trợ giáo viên lập kế hoạch học tập cho trẻ, kích thích trẻ tham gia và làm phong phú hoạt động chơi và học của trẻ, có thể thay đổi tùy theo giáo viên dự định và tùy vào hứng thú, khả năng của trẻ Phong phú, đa dạng và được bổ sung khi cần
Góc xây dựng