CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG VỀ XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN THÀNH PHẦN KINH TẾ NHÀ NƯỚC TRONG THỜI KỲ ĐẨY MẠNH CÔNG NGIỆP HOÁ

Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về thành phần nhà nước và vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị kinh tế trường định hướng xã hội chủ nghĩa.. Đến Đại hội đại

CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG VỀ XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN THÀNH PHẦN KINH TẾ NHÀ NƯỚC TRONG THỜI KỲ ĐẨY

MẠNH CÔNG NGIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ ĐẤT NƯỚC

1.1 Chủ trương của Đảng về xây dựng và phát triển thành phần kinh tế nhà nước

1.1.1 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về thành phần nhà nước

và vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị kinh tế trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đã luận giải một cách khoahọc về tính tất yếu phải thay thế hình thái kinh tế tư bản chủ nghĩa bằng hình tháikinh tế xã hội chủ nghĩa Xuất phát từ quan niệm duy vật lịch sử, các nhà sáng lậphọc thuyết về phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa đều cho rằng mọi sự biếnđổi của các chế độ xã hội trong lịch sử là sự biến đổi của quan hệ sản xuất Quan

điểm này xuất phát từ luận điểm: "Sản xuất và tiếp theo sau sản xuất là trao đổi sản phẩm của sản xuất, là cơ sở của mọi chế độ xã hội, rằng trong mỗi xã hội xuất hiện trong lịch sử, sự phân phối sản phẩm, và cùng với sự phân phối ấy là sự phân chia xã hội thành giai cấp hoặc đẳng cấp đều được quyết định ở chỗ Người ta sản xuất cái gì, sản xuất bằng cách nào và cái đó được trao đổi như thế nào, do đó phải tìm nguyên nhân của tất cả những biến đổi xã hội và những đảo lộn chính trị không phải trong đầu óc của người ta, không phải ở nhận thức ngày càng tăng thêm của người ta về chân lý vĩnh cửu và chính nghĩa vĩnh cửu, mà là trong biến đổi của phương thức sản xuất và phương thức trao đổi, cần phải tìm những nhân

tố không phải trong triết học, mà là trong kinh tế của thời đại tương ứng" [17, 376]

Kế thừa và phát triển lý luận của Mác - Ăngghen trong thời đại mới, Lênin

đã chỉ ra tính tất yếu phải có thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, tức là phải có giaiđoạn chuyển tiếp nhằm cải biến những bộ phận tàn dư của chế độ cũ để lại để tiến

lên chủ nghĩa cộng sản Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, nền kinh tế tấtyếu còn tồn tại nhiều "mảng", nhiều thành phần kinh tế và tương ứng với nó lànhiều hình thức sở hữu Tuy nhiên, trong nền kinh tế nhiều thành phần đó, thànhphần kinh tế nhà nước phải giữ vai trò chủ đạo nhằm định hướng xã hội chủ nghĩacho toàn bộ nền kinh tế Bởi lẽ, khi nói tới thành phần kinh tế nhà nước là nói tớiquan hệ sản xuất tiêu biểu cho chế độ đương thời Trong điều kiện của nền kinh tếquá độ lên chủ nghĩa xã hội thì đó là hệ thống các doanh nghiệp nhà nước Thànhphần kinh tế nhà nước đại diện cho phương thức sản xuất tiên tiến, phương thứcsản xuất xã hội chủ nghĩa, trong đó tư liệu sản xuất thuộc sở hữu toàn dân Lênin

khẳng định: "Vô luận thế nào chúng ta cũng không được quên cái mà chúng ta thường nhìn thấy, quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa của công nhân trong các công xưởng quốc doanh, mà công nhân tự mình thu thập nhiên liệu, nguyên liệu và thực phẩm hoặc khi công nhân cố gắng phân phối đúng đắn các sản phẩm công nghiệp cho nông dân vận chuyển những thứ ấy đến tận nơi bằng phương tiện giao thông đó Chính là chủ nghĩa xã hội" [16, 188] Như vậy, Lênin đã xem thành phần

kinh tế nhà nước như là khu vực kinh tế trong đó quan hệ sản xuất xã hội chủnghĩa, quyền sở hữu thuộc về người lao động Họ là người tổ chức quản lý những

tư liệu sản xuất và phân phối những sản phẩm làm ra, đây là điểm khác căn bản sovới quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa Trong đó người công nhân bị bóc lột giá trịthặng dư, chịu sự phân phối sản phẩm bất bình đẳng của giai cấp tư sản và hoàntoàn không có thực quyền trong quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất và quản lý doanhnghiệp

Trong chính sách kinh tế mới, Lênin đã chỉ rõ ở thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa

xã hội còn tồn tại những mảng, những bộ phận của hai kết cấu của chủ nghĩa xãhội và chủ nghĩa tư bản Hai kết cấu đó tồn tại đan xen với nhau, trong đó tất yếucòn tồn tại cơ cấu kinh tế nhiều thành phần Phân tích thực trạng nền kinh tế nướcNga lúc bấy giờ, Lênin chỉ ra thực thể kinh tế trong xã hội gồm các thành phần

kinh tế, đó là:

"1 Kinh tế nông dân kiểu gia trưởng, nghĩa là một phần lớn có tính chất tự nhiên.

2 Sản xuất hàng hoá nhỏ (trong đó bao gồm đại đa số nông dân bán lúa mì).

3 Chủ nghĩa tư bản tư nhân

4 Chủ nghĩa tư bản nhà nước

5 Chủ nghĩa xã hội" [15, 248]

Như vậy, trong 5 thành phần kinh tế ở nước Nga lúc bấy giờ, Lênin đã chỉ ra

thành phần kinh tế "chủ nghĩa xã hội" coi đó là "xương sống" của nền kinh tế Tuy

nhiên, do trình độ sản xuất còn thấp, nên phải sử dụng các hình thức quá độ trunggian Sự sắp xếp thứ tự các thành phần kinh tế của Lênin có chủ định và hàm chứa

ý nghĩa phương pháp luận Điều này phản ánh trình độ sản xuất, các hình thức vậnđộng sở hữu trong tiến trình lịch sử, từ thấp đến cao Thứ tự đó thể hiện mức độgần gũi của các thành phần kinh tế khác so với thành phần kinh tế xã hội chủ nghĩa.Trong một nước tiểu nông, muốn tiến lên chủ nghĩa xã hội phải trải qua một thời kỳquá độ lâu dài, qua nhiều nấc thang quá độ, trung gian Chủ nghĩa tư bản nhà nướcchính là nấc thang cụ thể đó Từ kinh tế tiểu nông xuyên qua chủ nghĩa tư bản nhànước lên chủ nghĩa xã hội là tư tưởng nhất quán trong quan niệm xây dựng chủ nghĩa

xã hội của Lênin

Quan điểm về cơ cấu kinh tế nhiều thành phần cũng như về thành phần kinh

tế nhà nước của chủ nghĩa Mác - Lênin đã được Đảng ta vận dụng sáng tạo vàothực tiễn nước ta

Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương khoá IV họp tháng 8 - 1979

mở đầu cho công cuộc đổi mới từng phần trong đó nêu lên quan điểm về sử dụngcải tạo đúng đắn các thành phần kinh tế quốc doanh và tập thể để phát triển sảnxuất Duy trì các thành phần kinh tế, kết hợp ba lợi ích là tập thể, cá nhân và xãhội, trong đó tiếp tục khẳng định vai trò chủ đạo của thành phần kinh tế quốc

Đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng, Đảng chủ trương thựchiện đường lối đổi mới toàn diện trên tất cả các lĩnh vực, trong đó đổi mới kinh tếlàm trọng tâm, chuyển từ cơ cấu tập trung quan liêu bao cấp sang cơ chế thịtrường, đồng thời thừa nhận nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa,thừa nhận trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội còn tồn tại nhiều thành phần

kinh tế Đối với thành phần kinh tế xã hội chủ nghĩa, Đảng ta chỉ rõ "trong những năm tới, trước mắt, để tiến hành vững chắc công tác cải tạo xã hội chủ nghĩa, phát huy tác dụng tích cực của cơ cấu kinh tế nhiều thành phần, điều quan trọng nhất

là củng cố và phát triển kinh tế xã hôi chủ nghĩa, trước hết là làm cho kinh tế quốc doanh thật sự giữ vai trò chủ đạo, chi phối được các thành phần kinh tế khác" [2, 58] "Kinh tế xã hội chủ nghĩa với khu vực quốc doanh làm nòng cốt phải dành cho được vai trò quyết định trong nền kinh tế quốc dân" [2, 59] Thực

hiện Nghị quyết của Đại hội VI, nhiều biện pháp và chính sách đã được đề ra vàtừng bước được cụ thể hoá Vì vậy, nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa từng bước sáng rõ và hoàn thiện hơn, đặc biệt về thành phần kinh

tế nhà nước và vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế quốc dân

Đến Hội nghị đại biểu giữa nhiệm kỳ khoá VII (1/1994), Đảng ta đưa ra

quan niệm về khu vực kinh tế nhà nước: "Khu vực kinh tế nhà nước hiện đang nắm giữ các doanh nghiệp nhà nước, trong các ngành sản xuất quan trọng như năng lượng, nhiên liệu, xi măng, thép, hoá chất, vận tải, đường sắt; đường biển, đường không, ngoại thương, môi trường, một phần nội thương, ngân hàng, tài chính, dự trữ quốc gia và nhiều tài nguyên đất nước đang giữ vai trò chi phối nền kinh tế quốc dân" [3, 81] Quan điểm trên đã khái quát được phạm vi, quy mô của thành

phần kinh tế nhà nước, nắm giữ các ngành nghề quan trọng, các vị trí then chốt củanền kinh tế, đó cũng là điều kiện để thực hiện vai trò chủ đạo, điều tiết toàn bộ nềnkinh tế quốc dân

Tiếp tục thực hiện cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa,

Đại hội VIII của Đảng khẳng định vị trí "xương sống" của thành phần kinh tế nhà

nước và coi đó là khu vực giữ vị trí quan trọng, chủ đạo Đó là khu vực có khả

năng "Làm đòn bẩy nhanh, tăng trưởng kinh tế và giải quyết những vấn đề xã hội,

mở đường, hướng dẫn, hỗ trợ các thành phần khác cùng phát triển" [4, 93].

Như vậy, quan điểm của Đảng qua các kỳ Đại hội và Hội nghị Trung ương khibàn về các thành phần kinh tế nói chung, thành phần kinh tế nhà nước nói riêng có thểđưa ra các khái niệm như sau:

Thành phần kinh tế là khu vực kinh tế, kiểu quan hệ kinh tế dựa trên cơ sở chế

độ sở hữu về tư liệu sản xuất.

Mỗi chế độ sở hữu có một kiểu thành phần tương ứng trong đó chế độ sởhữu công cộng (toàn dân) là đặc trưng của thành phần kinh tế xã hội chủ nghĩa Sựnhận định các thành phần kinh tế một cách cụ thể là cần thiết và có ý nghĩa quantrọng để đề ra những chính sách kinh tế, chính trị - xã hội thích hợp với từng thànhphần kinh tế trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội Vì thế, không thể thay thếviệc phân định các thành phần kinh tế bằng việc phân định theo các loại hình địaphương hay theo quy mô doanh nghiệp Thành phần kinh tế tồn tại ở những hìnhthức tổ chức kinh tế nhất định Căn cứ vào loại hình quan hệ sản xuất mà trước hết

là tính chất sở hữu để xác định những tổ chức kinh tế ấy thuộc thành phần kinh tế

nào Tổ chức kinh tế là những đơn vị, tổ chức có tư cách pháp nhân, có thực mà ở

đó các thành phần kinh tế được thể hiện.

Qua 10 năm thực hiện công cuộc đổi mới, Đại hội VIII của Đảng khẳngđịnh, chúng ta đã hoàn thành chặng đường đầu tiên của thời kỳ quá độ lên chủnghĩa xã hội Tạo tiền đề vững chắc để chuyển sang một thời kỳ mới, thời kỳ đẩymạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, xác định ở nước ta có 5 thành phầnkinh tế là:

Kinh tế nhà nước; kinh tế hợp tác mà nòng cốt là hợp tác xã; kinh tế tư bản

nhà nước; kinh tế cá thể; kinh tế tư bản tư nhân Trong đó Đảng ta đã nêu ra nhữngđặc trưng cơ bản của từng thành phần kinh tế, có thể xem đó là khái niệm về từngthành phần kinh tế Đối với thành phần kinh tế nhà nước được khái quát như sau:

Kinh tế nhà nước là thành phần kinh tế bao gồm các doanh nghiệp nhà nước; các tài nguyên quốc gia và tài sản thuộc sở hữu nhà nước như đất đai, hầm

mỏ, rừng, biển, ngân sách, các quỹ dự trữ, ngân hàng nhà nước, hệ thống bảo hiểm, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội; phần vốn nhà nước góp vào các doanh nghiệp thuộc những thành phần kinh tế khác.

Như vậy, đã có sự phân biệt rõ ràng giữa hai phạm trù kinh tế nhà nước vàdoanh nghiệp nhà nước Khi nói đến doanh nghiệp nhà nước là nói đến một bộphận quan trọng cấu thành kinh tế nhà nước, mang tính chất vi mô Cụ thể là, các

xí nghiệp, công ty, tổng công ty nhà nước Còn kinh tế nhà nước rộng hơn doanhnghiệp nhà nước Nói tới thành phần kinh tế nhà nước là nói tới quan hệ sản xuấttiêu biểu cho chế độ đương thời, đề cập đến những của cải, tài sản thuộc sở hữunhà nước Thành phần kinh tế nhà nước được cấu thành bởi hai bộ phận: doanhnghiệp nhà nước và kinh tế nhà nước phi doanh nghiệp (ngân hàng quốc gia, đấtđai, các quỹ quốc gia )

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng (4/2001), sau 15 năm thựchiện đường lối đổi mới, 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội VIII của Đảng, tiếptục khẳng định: nền kinh tế nước ta là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa Ở nước ta còn tồn tại nhiều thành phần kinh tế, cụ thể là: kinh tế nhà nước;kinh tế tập thể; kinh tế cá thể, tiểu chủ; kinh tế tư bản tư nhân; kinh tế tư bản nhànước; kinh tế có vốn đầu tư của nước ngoài Trong đó khẳng định kinh tế nhà nướcgồm 2 bộ phận: doanh nghiệp nhà nước và kinh tế nhà nước phi doanh nghiệp.Doanh nghiệp nhà nước chia ra làm hai loại:

Một là: Loại hoạt động kinh doanh vì lợi ích, lợi nhuận

Hai là: Loại hoạt động công ích không vì lợi ích lợi nhuận Đây là nét đặc

thù của thành phần kinh tế nhà nước mà các thành phần kinh tế khác không cóđược, thể hiện vai trò to lớn, chủ đạo của thành phần kinh tế nhà nước trong nềnkinh tế quốc dân.

Khi nói về vai trò của thành phần kinh tế nhà nước, C.Mác và F.Ăngghen đãkhẳng định: kinh tế nhà nước có vai trò chủ đạo, hạn chế mặt tiêu cực, phát huymặt tích cực của nền kinh tế trong giai đoạn chuyển tiếp lên chủ nghĩa xã hội Rađời từ sự chín muồi của các tiền đề kinh tế - xã hội, đến lượt nó, sự ra đời kinh tếnhà nước lại thúc đẩy các điều kiện kinh tế - xã hội của xã hội mới phát triển vàhoàn thiện hơn Và khi những điều kiện kinh tế xã hội phát triển đến một trình độnhất định, lại dẫn đến sự tự tiêu vong của Nhà nước, lúc đó sở hữu thuộc về côngcộng, không còn tồn tại giai cấp, vì thế sự đa dạng các thành phần kinh tế, tươngứng với nó là các loại hình sở hữu cũng sẽ không còn Lênin khẳng định thành

phần kinh tế xã hội chủ nghĩa là "xương sống" của nền kinh tế, "vô luận" thế nào

cũng phải giữ vị trí hàng đầu để định hướng cho toàn bộ nền kinh tế theo conđường xã hội chủ nghĩa

Quán triệt quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, Đảng Cộng sản Việt Namxác định: kinh tế nhà nước giữ vai trò quyết định trong việc giữ vững định hướng

xã hội chủ nghĩa, ổn định và phát triển kinh tế, chính trị, xã hội của đất nước, nắmgiữ các ngành kinh tế then chốt, chiến lược của quốc gia, đồng thời thành phầnkinh tế nhà nước còn là công cụ để Nhà nước xã hội chủ nghĩa điều tiết nền kinh tế

vĩ mô, giải quyết các vấn đề dân sinh xã hội

Thành phần kinh tế nhà nước đại diện cho quan hệ sản xuất tiêu biểu chomọi chế độ đương thời Ở Việt Nam là quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa, thôngqua khu vực doanh nghiệp nhà nước mà Nhà nước thực hiện sự can thiệp đối vớithị trường và định hướng các thành phần khác Những biện pháp tác động củaChính phủ chỉ đạt hiệu quả nhất thông qua sử dụng thành phần kinh tế nhà nước

Vì vậy, tất yếu đây phải là thành phần kinh tế giữ vị trí then chốt trong toàn bộ nền

kinh tế quốc dân Quan điểm của Đảng chỉ đạo xuyên suốt trong quá trình thựchiện cơ chế kinh tế nhiều thành phần ở nước ta, từ đó tương ứng với mỗi thời kỳ,

đề ra những quan điểm cụ thể

Đại hội lần thứ VIII của Đảng (6-1996) xác định thành phần kinh tế nhà

nước "mở đường, hướng dẫn, hỗ trợ các thành phần kinh tế khác cùng phát triển, làm lực lượng vật chất để Nhà nước thực hiện chức năng điều tiết kinh tế và quản

lý kinh tế vĩ mô, tạo nền tảng cho chế độ xã hội mới" [4, 93].

Thành phần kinh tế nhà nước tồn tại như một thực thể trong nền kinh tế thịtrường Nó giữ vai trò quan trọng trong việc cung ứng hàng hoá, dịch vụ công cộngcho cộng đồng xã hội và là công cụ hữu hiệu để thực hiện công bằng xã hội, quantâm đến an ninh xã hội, lợi ích của nhân dân Mục tiêu của Nhà nước xã hội chủnghĩa là vì lợi ích chân chính của người lao động, phẩm giá con người, tiến tới mụctiêu thoả mãn nhu cầu ngày càng tốt hơn về vật chất và tinh thần của nhân dân.Tuy nhiên, trong thời kỳ quá độ còn tồn tại nhiều giai cấp, nhiều hình thức sở hữu,lực lượng sản xuất chưa phát triển cao đến mức có thể phân phối theo nhu cầu Vìvậy, thành phần kinh tế nhà nước không chỉ giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế,

hỗ trợ các thành phần kinh tế khác nhằm giải phóng sức sản xuất, tạo nên năng suấtlao động xã hội ngày càng cao, mà còn quan tâm thực hiện các vấn đề về côngbằng xã hội, lợi ích của nhân dân Đó cũng chính là mục tiêu của nhà nước xã hộichủ nghĩa và chỉ riêng có ở thành phần kinh tế nhà nước Đại hội lần thứ VIII củaĐảng còn nhấn mạnh: thành phần kinh tế nhà nước còn phải đi đầu về nâng caonăng suất, chất lượng, hiệu quả, nhờ đó mà thúc đẩy sự tăng trưởng nhanh và bềnvững của nền kinh tế quốc dân Tăng cường sức mạnh vật chất cùng với kinh tếhợp tác (mà nòng cốt là hợp tác xã) dần dần trở thành nền tảng của nền kinh tếquốc dân và chế độ xã hội mới Kinh tế nhà nước, nhất là loại hình doanh nghiệpnhà nước, tuy còn hạn chế mặt này hay mặt khác, song thực tế cho thấy nó đã nắmgiữ cơ sở vật chất chủ yếu, huyết mạch chính của nền kinh tế quốc dân, nơi cung

cấp nguồn thu lớn cho ngân sách nhà nước, nơi tập trung phần lớn đội ngũ côngnhân, cán bộ quản lý, cán bộ kinh tế, cán bộ kỹ thuật của đất nước Tính đến năm

1998 "kinh tế nhà nước chiếm tới 85% tài sản cố định trong công nghiệp của cả nước Trong đó 100% mỏ khoáng sản lớn; 83% diện tích cây công nghiệp dài ngày; 93% lao động đào tạo"[10, 169] Có thể thấy tỷ trọng GDP của kinh tế nhà

nước chỉ 44% song lại đóng góp từ 30 - 35% cho ngân sách nhà nước Trong khikhu vực ngoài quốc doanh mặc dù chiếm 56% GDP nhưng chỉ đóng góp 25% chongân sách nhà nước Vì vậy, trong tương lai thành phần kinh tế nhà nước vẫn làthành phần kinh tế chủ yếu của nguồn thu quốc gia, là đòn bẩy để phát triển kinh tế

- xã hội Có thể nói rằng: "Điều quan trọng là bên cạnh "chiếc cầu nhỏ" của chủ nghĩa xã hội, cần củng cố, tăng cường vai trò chủ đạo then chốt của kinh tế quốc doanh, vai trò nền tảng của kinh tế quốc dân và kinh tế hợp tác, lấy đó làm chỗ dựa cơ bản, làm "quả đấm thép" để phát triển kinh tế xã hội Đó mới là điều mấu chốt và quyết định bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa" [21, 21-22] Nhưng điều

này chỉ có thể thực hiện được thông qua sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý và điềuhành của Nhà nước

Bên cạnh những doanh nghiệp nhà nước thu lợi nhuận, Nhà nước với vai tròquản lý của mình còn thành lập các doanh nghiệp công ích không vì mục tiêu lợinhuận, đây là điểm khác biệt so với các thành phần kinh tế khác Mục đích của cácdoanh nghiệp này là làm tốt các dịch vụ công cộng, thực hiện chính sách xã hội,phục vụ công tác an ninh - quốc phòng Rõ ràng, nếu thiếu các doanh nghiệp nhànước loại này thì xã hội khó tồn tại và phát triển Đây cũng chính là lực lượng vậtchất để Nhà nước thực hiện chính sách xã hội, giải quyết các vấn đề xã hội, phục

vụ cho công tác an ninh - quốc phòng và hướng dẫn các thành phần kinh tế kháccùng tham gia giải quyết các vấn đề xã hội

Dựa vào thành phần kinh tế nhà nước, bằng các chính sách cụ thể, Nhà nướchướng dẫn các thành phần kinh tế khác cùng đầu tư vào khu vực nông thôn để xây

dựng, phát triển kết cấu hạ tầng ở nông thôn, đặc biệt là thuỷ lợi và giao thông.Đồng thời Nhà nước giúp đỡ các doanh nghiệp ở nông thôn đào tạo, bồi dưỡng taynghề, khả năng quản lý, công nghệ, vốn cho người lao động, có như vậy mới bảođảm định hướng xã hội chủ nghĩa trên thực tế ở nông thôn.

Như vậy, trong giai đoạn đầu của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá vàtrong suốt quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, doanh nghiệp nhà nước luôn giữvai trò chủ đạo và ngày càng được phát triển cả bề rộng lẫn chiều sâu, cả về sốlượng và chất lượng Chỉ bằng cách đó, mới tạo ra tiền đề kinh tế cho định hướng

xã hội chủ nghĩa, mới là cơ sở, là nền tảng của chế độ mới Ở nước ta trong thời kỳquá độ đi lên chủ nghĩa xã hội còn tồn tại và đan xen nhiều thành phần kinh tế, vớinhững kiểu sản xuất hàng hoá không cùng bản chất vừa thống nhất vừa mâu thuẫnvới nhau Trong quá trình hoạt động không biệt lập nhau mà gắn bó, đan xen, xâmnhập lẫn nhau thông qua các mối quan hệ kinh tế, vì chúng đều là các bộ phận của

hệ thống phân công lao động xã hội thống nhất Mặc dù chúng có vị trí, vai tròchức năng khác nhau nhưng đều chịu sự quản lý thống nhất của Nhà nước Tuynhiên, các thành phần kinh tế cùng tồn tại trong mâu thuẫn Mâu thuẫn giữa cácthành phần kinh tế với nhau thể hiện ở những mâu thuẫn giữa công hữu và tư hữu,giữa tư nhân với tập thể, với Nhà nước; giữa xu hướng tư bản chủ nghĩa và xã hộichủ nghĩa Đối với các thành phần kinh tế phi xã hội chủ nghĩa mục tiêu cao nhất

là lợi nhuận Vì vậy, họ tập trung đầu tư vào những ngành nghề sinh lợi cao, ởnhững khu vực thuận lợi Sự cạnh tranh khốc liệt trong nền kinh tế thị trường cónguy cơ dẫn đến sự tự phát trong phát triển, đó là mầm mống của chệch hướng xãhội chủ nghĩa Do đó, cần phải có thành phần kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo

để định hướng dẫn đường, làm chức năng điều hoà các mâu thuẫn cho các thànhphần kinh tế khác Một vấn đề khác cần phải thấy, đó là thành phần kinh tế nhànước sẽ hạn chế và khắc phục được sự mất cân đối giữa cơ cấu ngành, vùng Nếuchỉ tập trung đầu tư vào những khu vực, ngành, nghề có lợi như các thành phần

kinh tế phi xã hội chủ nghĩa sẽ dẫn đến tình trạng các ngành vì sinh lợi mà khôngđầu tư phát triển vào các vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc ít người không

có điều kiện để phát triển kinh tế xã hội, dẫn đến tình trạng chênh lệch lớn về trình

độ phát triển kinh tế, văn hoá giáo dục, y tế cộng đồng giữa các vùng trong nước.Tổng kết hai năm thực hiện nghị quyết Đại hội lần thứ VIII của Đảng, Nghị quyết

Hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII chỉ rõ: "Các doanh nghiệp nhà nước đã góp phần rất quan trọng vào nhịp độ tăng trưởng của nền kinh tế trong thời gian qua, nhưng nhìn chung hiệu quả kinh tế thấp" [6, 5] Hội

nghị chỉ rõ các doanh nghiệp nhà nước trong nông, lâm, ngư nghiệp ở vùng núivùng sâu, vùng xa đã làm tốt vai trò hạt nhân giúp đỡ các vùng này phát triển kinh

tế và cải thiện môi trường xã hội

Phát triển quan điểm của Đảng về vai trò của thành phần kinh tế nhà nước, Đạihội lần thứ IX của Đảng tiếp tục khẳng định vai trò của thành phần kinh tế nhà nước

Đại hội nhấn mạnh: "Doanh nghiệp nhà nước giữ những vị trí then chốt, đi đầu trong ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ, nêu gương về năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh tế - xã hội và chấp hành pháp luật"[7, 96] Có thể thấy so với các nghị quyết

trước, Đại hội IX của Đảng tiếp tục nhấn mạnh, đồng thời phát triển thêm mộtbước về vai trò của thành phần kinh tế nhà nước ở chỗ: đó là thành phần kinh tế điđầu về ứng dụng khoa học công nghệ, chấp hành pháp luật của Nhà nước

Sau Đại hội IX, tháng 9/2001 Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trungương Đảng khoá IX đã họp bàn về tiếp tục sắp xếp, đổi mới, phát triển và nâng caohiệu quả doanh nghiệp nhà nước, đã đánh giá đúng đắn vai trò của các doanh nghiệp

nhà nước Hội nghị cho rằng: "Doanh nghiệp nhà nước đã chi phối được các ngành, lĩnh vực then chốt và sản phẩm thiết yếu của nền kinh tế góp phần chủ yếu để kinh tế nhà nước thực hiện được vai trò chủ đạo, ổn định và phát triển kinh tế xã hội Thế và lực của đất nước được giữ vững là lực lượng quan trọng thực hiện chính sách xã hội, khắc phục hậu quả thiên tai và bảo đảm nhiều sản phẩm, dịch vụ công ích thiết