Quy trinh kiem toan ban hang- thu tien trong kiem toan BCTC cua kiem toan noi bo.pdf

Quy trinh kiem toan ban hang- thu tien trong kiem toan BCTC cua kiem toan noi bo.p

L I M Đ U Ờ Ở Ầ

Cùng v i s phát tri n m nh m c a ngành ki m toán n i b trên thớ ự ể ạ ẽ ủ ể ộ ộ ế

gi i, ki m toán n i b Vi t Nam cũng đang d n tr thành m t ho t đ ngớ ể ộ ộ ở ệ ẫ ở ộ ạ ộ quen thu c và đóng vai trò nh t đ nh t i các công ty, T ng công ty l n và làộ ấ ị ạ ổ ớ

m t yêu c u thi t y u mà các c quan Nhà nộ ầ ế ế ơ ước đ t ra đ i v i các doanhặ ố ớnghi p.ệ

T quy t đ nh 832/TC/QĐ/CĐKT ngày 28 tháng 10 năm 1997 hàng lo từ ế ị ạ các T ng công ty thành l p ki m toán n i b , trong đó có T ng công ty Sôngổ ậ ể ộ ộ ổ

Đà Đây là yêu c u khách quan cho vi c đ m b o ch t lầ ệ ả ả ấ ượng thông tin kinh

t , tài chính c a b n thân đ n v ế ủ ả ơ ị

Chu trình bán hàng- thu ti n có ý nghĩa r t to l n là m t b ph n có liênề ấ ớ ộ ộ ậquan đ n r t nhi u ch tiêu trên Báo cáo tài chính, là giai đo n cu i cùng đánhế ấ ề ỉ ạ ốgiá toàn b k t qu c a m t chu kỳ ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanhộ ế ả ủ ộ ạ ộ ả ấ ủnghi p Đ i v i ki m toán n i b , vi c th c hi n t t quy trình ki m toán nàyệ ố ớ ể ộ ộ ệ ự ệ ố ể

s ti t ki m đẽ ế ệ ược th i gian cũng nh s c l c, nâng cao hi u qu ki m toán,ờ ư ứ ự ệ ả ể

đ a ra ki n ngh h p lý cho đ n v và cung c p thông tin trung th c v tìnhư ế ị ợ ơ ị ấ ự ềhình kinh doanh, tiêu th c a đ n v cho T ng giám đ c Đ i v i đ n v đụ ủ ơ ị ổ ố ố ớ ơ ị ượ c

ki m toán, s giúp cho Ban lãnh đ o th y để ẽ ạ ấ ược nh ng sai sót, y u kém c nữ ế ầ

kh c ph c v k toán cũng nh qu n lý ph n hành này, góp ph n nâng caoắ ụ ề ế ư ả ầ ầ

hi u qu kinh doanh Đ i v i Nhà nệ ả ố ớ ước, đ các c quan h u quan xác đ nhể ơ ữ ị đúng đ n trách nhi m c a doanh nghi p trong vi c th c hi n nghĩa v v iắ ệ ủ ệ ệ ự ệ ụ ớ Nhà nước, có chính sách h p lý h n đ phát tri n ho t đ ng kinh doanh c aợ ơ ể ể ạ ộ ủ doanh nghi p.ệ

Nh n th c đậ ứ ượ ầc t m quan tr ng c a quy trình ki m toán bán hàng- thuọ ủ ể

ti n và xu t phát t mong mu n tìm hi u sâu s c h n n a quy trình này trongề ấ ừ ố ể ắ ơ ữquá trình th c t p t i Công ty ki m toán và t v n d ch v k toán c a T ngự ậ ạ ể ư ấ ị ụ ế ủ ổ công ty Sông Đà em đã ch n đ tài:ọ ề

"Quy trình ki m toán bán hàng- thu ti n trong ki m toán Báo cáo tài chính ể ề ể

c a ki m toán n i b các đ n v h ch toán đ c l p t i T ng công ty Sông ủ ể ộ ộ ơ ị ạ ộ ậ ạ ổ

Ph n I ầ : Lí lu n chung v ki m toán n i b và quy trình bán hàng-thu ậ ề ể ộ ộ

ti n trong ki m toán Báo cáo tài chính c a doanh nghi p ề ể ủ ệ

Ph n II ầ : Th c tr ng quy trình ki m toán bán hàng- thu ti n trong ki m ự ạ ể ề ể toán Báo cáo tài chính c a ki m toán n i b t i các đ n v h ch toán đ c l p ủ ể ộ ộ ạ ơ ị ạ ộ ậ

- T ng công ty Sông Đà ổ

Ph n III ầ : M t s bài h c kinh nghi m và ki n ngh nh m hoàn thi n ộ ố ọ ệ ế ị ằ ệ quy trình ki m toán bán hàng- thu ti n trong ki m toán Báo cáo tài chính c a ể ề ể ủ

ki m tra n i b t i các đ n v h ch toán đ c l p t i T ng công ty Sông Đà ể ộ ộ ạ ơ ị ạ ộ ậ ạ ổ

Lu n văn đậ ược hoàn thành v i s hớ ự ướng d n t n tình c a cô giáoẫ ậ ủNguy n H ng Thuý, do v n ki n th c còn h n ch và bễ ồ ố ế ứ ạ ế ước đ u đi vàoầ

th c t nên bài vi t không tránh kh i nh ng sai sót, em r t mong đự ế ế ỏ ữ ấ ượ ự c sđóng góp c a th y cô và các b n đ bài vi t đủ ầ ạ ể ế ược hoàn thi n h n.ệ ơ

PH N I Ầ

LÝ LU N CHUNG V KI M TOÁN N I B VÀ KI M TOÁN Ậ Ề Ể Ộ Ộ Ể

TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH

I KHÁI QUÁT CHUNG V KI M TOÁN N I B Ề Ể Ộ Ộ

1.B n ch t c a ki m toán n i b ả ấ ủ ể ộ ộ

Ho t đ ng ki m toán trên th gi i đã có trên 100 năm nay và ngày càngạ ộ ể ế ớphát tri n m nh m , thâm nh p vào m i ngành, m i lĩnh v c kinh t Ki mể ạ ẽ ậ ọ ọ ự ế ể toán là m t ho t đ ng m i xu t hi n nộ ạ ộ ớ ấ ệ ở ước ta kho ng 10 năm nh ng đã cóả ư

bước phát tri n l n mà ngày càng kh ng đ nh rõ vai trò c a mình trong vi cể ớ ẳ ị ủ ệ xác minh và bày t ý ki n, t o ni m tin cho nh ng ngỏ ế ạ ề ữ ười quan tâm, c ng củ ố

n n p ho t đ ng tài chính và góp ph n nâng cao hi u q a, năng l c qu n lý.ề ế ạ ộ ầ ệ ủ ự ả

Ki m toán là quá trình mà theo đó các cá nhân đ c l p, có th m quy nể ộ ậ ẩ ề thu th p và đánh giá các b ng ch ng v các thông tin s lậ ằ ứ ề ố ượng có liên quan

đ n m t t ch c kinh t c th nh m m c đích xác đ nh và báo cáo m c đế ộ ổ ứ ế ụ ể ằ ụ ị ứ ộ phù h p gi a các thông tin s lợ ữ ố ượng đó v i các chu n m c đã đớ ẩ ự ược xây d ng.ựNgày nay trên th gi i xu t hi n nhi u lo i hình ki m toán khác nhau, n uế ớ ấ ệ ề ạ ể ế phân lo i theo ch th ki m toán có ki m toán Nhà nạ ủ ể ể ể ước, ki m toán đ c l pể ộ ậ

và ki m toán n i b ể ộ ộ

Cùng v i s ra đ i và phát tri n c a các t ch c ki m toán đ c l p, tớ ự ờ ể ủ ổ ứ ể ộ ậ ổ

ch c ki m toán Nhà nứ ể ước, ho t đ ng ki m toán n i b cũng phát tri n r ngạ ộ ể ộ ộ ể ộ

kh p và đem l i nh ng tr giúp tích c c, góp ph n đáp ng nhu c u b o v ,ắ ạ ữ ợ ự ầ ứ ầ ả ệ

t n t i c a doanh nghi p nói riêng, c a chính ph cũng nh xã h i nói chungồ ạ ủ ệ ủ ủ ư ộ

đ ng th i c ng c n n n p ho t đ ng tài chính k toán, nâng cao hi u quồ ờ ủ ố ề ế ạ ộ ế ệ ả

ho t đ ng kinh doanh cho các doanh nghi p.ạ ộ ệ

Cho đ n nay ki m toán n i b có nhi u cách hi u khác nhau:ế ể ộ ộ ề ể

Theo liên đoàn k toán qu c t ( IFAC) ế ố ế : “ Ki m toán n i b là m t ể ộ ộ ộ

ho t đ ng đánh giá đ ạ ộ ượ ậ c l p ra cho m t doanh nghi p nh là m t lo i d ch ộ ệ ư ộ ạ ị

v cho doanh nghi p đó có ch c năng ki m tra, đánh giá và giám sát thích ụ ệ ứ ể

Theo Các Chu n m c hành ngh Ki m Toán N i B ẩ ự ề ể ộ ộ ban hành

tháng 5 năm 1978: “Ki m to n n i b là m t ch c năng th m đ nh đ c l p ể ấ ộ ộ ộ ứ ẩ ị ộ ậ

đ ượ c thi t l p bên trong m t t ch c đ xem xét và đánh giá các ho t đ ng ế ậ ộ ổ ứ ể ạ ộ

c a t ch c đó v i t cách là m t s tr giúp cho t ch c đó" ủ ổ ứ ớ ư ộ ự ợ ổ ứ

Nh v y ta có th hi u ki m toán n i b nh sau: ư ậ ể ể ể ộ ộ ư

Ki m toán n i b là ho t đ ng ki m tra giám sát c a m t b ph nể ộ ộ ạ ộ ể ủ ộ ộ ậ

đ c l p v i b máy qu n lý và đi u hành doanh nghi p nh m đánh giá tínhộ ậ ớ ộ ả ề ệ ằ

hi u qu , hi u năng, tính kinh t c a các lo i hình nghi p v , đ n v , bệ ả ệ ế ủ ạ ệ ụ ơ ị ộ

ph n và tìm ra nh ng gi i pháp đ nâng cao hi u q a ho t đ ng c a toànậ ữ ả ể ệ ủ ạ ộ ủ

b doanh nghi p ộ ệ

Ki m toán n i b là m t ho t đ ng chuyên sâu c n để ộ ộ ộ ạ ộ ầ ược đào t oạ

hướng d n đẫ ược th c hi n b i nh ng ngự ệ ở ữ ười có trình đ và nghi p vộ ệ ụ

tương x ng.ứ

Là m t trong nh ngộ ữ nhân t c b n trong h th ng ki m soát n i bố ơ ả ệ ố ể ộ ộ

c a doanh nghi p, b ph n ki m toán n i b cung c p m t s quan sát,ủ ệ ộ ậ ể ộ ộ ấ ộ ựđánh giá thường xuyên v toàn b ho t đ ng c a doanh nghi p, bao g mề ộ ạ ộ ủ ệ ồ

c tính hi u qu c a vi c thi t k và v n hành các chính sách và th t cả ệ ả ủ ệ ế ế ậ ủ ụ

v ki m soát n i b B ph n ki m toán n i b h u hi u s giúp choề ể ộ ộ ộ ậ ể ộ ộ ữ ệ ẽdoanh nghi p có đệ ược nh ng thông tin k p th i và xác th c v các ho tữ ị ờ ự ề ạ

đ ng trong doanh nghi p, ch t lộ ệ ấ ượng c a ho t đ ng ki m soát nh m k pủ ạ ộ ể ằ ị

th i đi u ch nh và b sung các quy ch ki m soát thích h p và hi u qu ờ ề ỉ ổ ế ể ợ ệ ả

T i Vi t Nam, Sau Quy t đ nh ạ ệ ế ị 832-TC/QĐ/CĐKT ngày 28 tháng 10 năm

1997 hàng lo t các T ng công ty thành l p ki m toán n i b , đ ng th i quyạ ổ ậ ể ộ ộ ồ ờ

ch ki m toán n i b cũng đế ể ộ ộ ược ban hành kèm theo nh m hằ ướng d n cácẫ

T ng công ty Nhà nổ ướ ổc t ch c th c hi n công tác ki m toán n i b c aứ ự ệ ể ộ ộ ủ

T ng công ty và t ng công ty thành viên Trong quy ch đó có quy đ nh rõ:ổ ừ ế ịDoanh nghi p ph i thệ ả ường xuyên t ch c ki m toán n i b nh m đánh giá vổ ứ ể ộ ộ ằ ề

ch t lấ ượng và đ tin c y c a thông tin k toán, tài chính; v b o v an toànộ ậ ủ ế ề ả ệtài s n c a doanh nghi p; v ch p hành lu t pháp, chính sách ch đ c a Nhàả ủ ệ ề ấ ậ ế ộ ủ

nước cũng nh các quy t đ nh, ngh quy t c a H i đ ng qu n tr c a Banư ế ị ị ế ủ ộ ồ ả ị ủ

2 Ch c năng, nhi m v , quy n h n c a ki m toán n i b ứ ệ ụ ề ạ ủ ể ộ ộ

 Nhi m v , quy n h n c a ki m toán n i b : ệ ụ ề ạ ủ ể ộ ộ

Theo Đi u 6 ề Quy ch Ki m toán n i b ế ể ộ ộ (áp d ng đ i v i doanh nghi pụ ố ớ ệ Nhà nước) Ki m toán n i b có các nhi m v sau:ể ộ ộ ệ ụ

-Ki m tra tính phù h p, hi u l c và hi u qu c a h th ng ki m soát n iể ợ ệ ự ệ ả ủ ệ ố ể ộ

b ộ

-Ki m tra và xác nh n ch t lể ậ ấ ượng, đ tin c y c a thông tin kinh t , tàiộ ậ ủ ếchính c a Báo cáo tài chính, Báo cáo k toán qu n tr trủ ế ả ị ước khi trình ký duy t.ệ

-Ki m tra s tuân th các nguyên t c ho t đ ng, qu n lý kinh doanh,ể ự ủ ắ ạ ộ ả

đ c bi t s tuân th lu t pháp, chính sách, ch đ tài chính, k toán, chínhặ ệ ự ủ ậ ế ộ ếsách, ngh quy t, quy t đ nh c a H i đ ng qu n tr , c a Ban Giám đ c doanhị ế ế ị ủ ộ ồ ả ị ủ ốnghi p.ệ

- Phát hi n nh ng s h , y u kém, gian l n trong qu n lý, trong b o vệ ữ ơ ở ế ậ ả ả ệ tài s n c a doanh nghi p; đ xu t các gi i pháp nh m c i ti n, hoàn thi n hả ủ ệ ề ấ ả ằ ả ế ệ ệ

th ng qu n lý, đi u hành kinh doanh c a doanh nghi p.ố ả ề ủ ệ

 B ph n ki m toán n i b ch phát huy tác d ng n u tho mãn 2 đi u ộ ậ ể ộ ộ ỉ ụ ế ả ề

ki n: ệ

V t ch c ề ổ ứ : Ki m toán n i b ph i tr c thu c m t c p cao đ để ộ ộ ả ự ộ ộ ấ ủ ể không gi i h n ph m vi ho t đ ng c a nó, đ ng th i ph i đớ ạ ạ ạ ộ ủ ồ ờ ả ược giao m tộ quy n h n tề ạ ương đ i r ng rãi và ho t đ ng tố ộ ạ ộ ương đ i đ c l p v i phòng kố ộ ậ ớ ế toán và các b ph n ho t đ ng độ ậ ạ ộ ược ki m tra.ể

V nhân s ề ự: Ki m toán n i b ph i tuy n ch n nh ng nhân viên cóể ộ ộ ả ể ọ ữnăng l c chuyên môn và đ o đ c ngh nghi p phù h p v i các quy đ nh hi nự ạ ứ ề ệ ợ ớ ị ệ hành

3.Lo i hình ho t đ ng c a ki m toán n i b ạ ạ ộ ủ ể ộ ộ

Ki m toán n i b có ba lo i hình ho t đ ng:ể ộ ộ ạ ạ ộ

 Ki m toán ho t đ ng: ể ạ ộ

Là vi c ki m tra, xác nh n và đ a ra đánh giá v ho t đ ng, tính hi uệ ể ậ ư ề ạ ộ ệ

qu c a các ho t đ ng t đó đ a ra ki n ngh nh m c i ti n, và hoàn thi nả ủ ạ ộ ừ ư ế ị ằ ả ế ệ

ho t đ ng c a m i đ n v ạ ộ ủ ỗ ơ ị

Ki m tra vi c huy đ ng phân ph i s d ng các ngu n l c (nhân l c,ể ệ ộ ố ử ụ ồ ự ự

v t t , tài s n, ngu n v n, l i th kinh doanh).ậ ư ả ồ ố ợ ế

Ki m tra tính hi u qu c a các ho t đ ng s n xu t, kinh doanh và sể ệ ả ủ ạ ộ ả ấ ử

d ng thu th p k t qu b o toàn phát tri n v n.ụ ậ ế ả ả ể ố

Ki m tra và đánh giá tính hi u qu ho t đ ng c a các b ph n ch cể ệ ả ạ ộ ủ ộ ậ ứ năng trong vi c th c hi n các m c tiêu kinh doanh c a doanh nghi p.ệ ự ệ ụ ủ ệ

Tuân th các quy đ nh v nguyên t c, chính sách, các chu n m c k toánủ ị ề ắ ẩ ự ế

t khâu l p ch ng t , v n d ng h th ng tài kho n, ghi s k toán, t ng h pừ ậ ứ ừ ậ ụ ệ ố ả ổ ế ổ ợ thông tin và trình bày Báo cáo tài chính, Báo cáo qu n tr đ n vi c l u tr tàiả ị ế ệ ư ữ

li u k toán.ệ ế

 Ki m toán Báo cáo tài chính và báo cáo k toán qu n tr c a doanh ể ế ả ị ủ nghi p và c a các đ n v thành viên ệ ủ ơ ị

Đây là vi c ki m tra, xác nh n và đánh giá k p th i đ y đ , khách quan,ệ ể ậ ị ờ ầ ủ

đ tin c y c a Báo cáo tài chính c a các đ n v thành viên, các đ i di n, chiộ ậ ủ ủ ơ ị ạ ệnhánh c a T ng công ty, c quan T ng công ty, Báo cáo tài chính h p nh t c aủ ổ ơ ổ ợ ấ ủ toàn T ng công ty trổ ước khi T ng giám đ c ký duy t; đ a ra nh ng ki n nghổ ố ệ ư ữ ế ị

và t v n c n thi t cho ho t đ ng s n xu t kinh doanh nh m đ m b o s h pư ấ ầ ế ạ ộ ả ấ ằ ả ả ự ợ

Vi c ki m toán Báo cáo tài chính có th đệ ể ể ược ti n hành theo quý, nămếtùy thu c vào th c t ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a các đ n v thànhộ ự ế ạ ộ ả ấ ủ ơ ịviên và toàn T ng công ty, yêu c u c a T ng giám đ c hay H i đ ng qu n tr ổ ầ ủ ổ ố ộ ồ ả ị

II QUY TRÌNH KI M TOÁN BÁN HÀNG VÀ THU TI N TRONG KI M TOÁN Ể Ề Ể BÁO CÁO TÀI CHÍNH

1 N i dung ki m toán bán hàng- thu ti n ộ ể ề

1.1 Ch c năng c a chu trình bán hàng- thu ti n : ứ ủ ề

Bán hàng- thu ti n là quá trình chuy n giao quy n s h u c a hàng hoáề ể ề ở ữ ủqua quá trình trao đ i hàng- ti n Nó b t đ u t yêu c u mua hàng c a kháchổ ề ắ ầ ừ ầ ủhàng và k t thúc b ng vi c chuy n đ i hàng hoá thành ti n Các ch c năng cế ằ ệ ể ổ ề ứ ơ

b n c a chu trình bán hàng- thu ti n g m:ả ủ ề ồ

 X lý đ t hàng c a ng ử ặ ủ ườ i mua:

Đ t hàng c a ngặ ủ ười mua có th là đ n đ t hàng, là phi u yêu c u muaể ơ ặ ế ầhàng, là yêu c u qua th , fax, đi n tho i và sau đó là h p đ ng v mua- bánầ ư ệ ạ ợ ồ ềhàng hoá, d ch v … V pháp lý, đó là vi c bày t s s n sàng mua hàng hoáị ụ ề ệ ỏ ự ẵtheo nh ng đi u ki n xác đ nh Do đó, có th xem đây là đi m b t đ u c aữ ề ệ ị ể ể ắ ầ ủ toàn b chu trình Trên c s pháp lý này, ngộ ơ ở ười bán có th xem xét đ đ a raể ể ưquy t đ nh bán qua phi u tiêu th và l p hoá đ n bán hàng.ế ị ế ụ ậ ơ

 Xét duy t bán ch u: ệ ị

Do bán hàng g n li n v i thu ti n trong cùng m t khái ni m tiêu thắ ề ớ ề ộ ệ ụ nên ngay t tho thu n ban đ u, sau khi quy t đ nh bán c n xem xét và quy từ ả ậ ầ ế ị ầ ế

đ nh bán ch u m t ph n ho c toàn b lô hàng Quy t đ nh này có th đ ngị ị ộ ầ ặ ộ ế ị ể ồ

th i th hi n trên h p đ ng kinh t nh m t đi u ki n đã đờ ể ệ ợ ồ ế ư ộ ề ệ ược th a thu nỏ ậ trong quan h buôn bán trong h p đ ng Tuy nhiên, nhi u công ty trệ ợ ồ ở ề ước khi

v n chuy n hàng hoá do m t ngậ ể ộ ười am hi u v tài chính và v khách hàng xétể ề ềduy t Vi c xét duy t có th đệ ệ ệ ể ược tính toán c th trên l i ích c a c hai bênụ ể ợ ủ ảtheo hướng khuy n khích ngế ười mua tr ti n nhanh qua tả ề ỷ l gi m giá khácệ ảnhau theo th i h n thanh toán Trên th c t , cũngờ ạ ự ế có doanh nghi p b quaệ ỏ

ch c năng này và d n t i n khó đòi và th m chí th t thu do khách hàng m tứ ẫ ớ ợ ậ ấ ấ

kh năng thanh toán ho c c tình không thanh toán do s h trong tho thu nả ặ ố ơ ở ả ậ ban đ u.ầ

 Chuy n giao hàng: ể

Là ch c năng k ti p ch c năng duy t bán theo nghĩa h p c a kháiứ ế ế ứ ệ ẹ ủ

ni m “tiêu th ” thì v n chuy n hàng hoá đ n ngệ ụ ậ ể ế ười mua là đi m b t đ u c aể ắ ầ ủ chu trình (đ c bi t v i các công ty bán buôn) nên thặ ệ ớ ường là đi m ch p nh nể ấ ậ

được ghi s ổ bán hàng Vào lúc giao hàng ch ng t v n chuy n cũngứ ừ ậ ể

đượ ậc l p Ch ng t v n chuy n thứ ừ ậ ể ường là hoá đ n v n chuy n hay v nơ ậ ể ậ

đ n Các công ty có quy mô l n, có di n bi n thơ ớ ễ ế ường xuyên v nghi pề ệ

v bán hàng thụ ường l p s v n chuy n đ c p nh t các ch ng t v nậ ổ ậ ể ể ậ ậ ứ ừ ậ chuy n M t khác, các c quan thu quan thể ặ ơ ế ường quy đ nh: khi v nị ậ chuy n hàng hoá ph i có hoá đ n bán hàng Trong trể ả ơ ường h p này hoáợ

đ n bán hàng ph i đơ ả ược l p đ ng th i v i v n đ n ho c kiêm ch cậ ồ ờ ớ ậ ơ ặ ứ năng ch ng t v n chuy n.ứ ừ ậ ể

 G i hóa đ n tính ti n cho ng ử ơ ề ườ i mua và ghi rõ nghi p v bán hàng: ệ ụ

Hoá đ n bán hàng là ch ng t ch rõơ ứ ừ ỉ m u mã ẫ s lố ượng hàng hoá,giá c hàng hoá g m c giá g c hàng hoá, chi phí v n chuy n, b oả ồ ả ố ậ ể ả

hi m và các y u t khác theo lu t thu giá tr gia tăng Hoá đ n để ế ố ậ ế ị ơ ượ c

l p thành 3 liên: liên đ u đậ ầ ược g i cho khách hàng, các liên sau đử ượ c

l u l i ghi s và theo dõi thu ti n Nh v y hoá đ n v a là phư ạ ổ ề ư ậ ơ ừ ươ ng

th c ch rõ cho khách hàng v s ti n và th i h n thanh toán c a t ngứ ỉ ề ố ề ờ ạ ủ ừ

thương v , v a là căn c ghi s Nh t ký bán hàng và theo dõi các kho nụ ừ ứ ổ ậ ả

ph i thu.ả

Nh t ký bán hàng là s ghi c p nh t các thậ ổ ậ ậ ương v , nh t ký ghi rõụ ậdoanh thu c a nhi u m t hàng và phân lo i theo các đ nh kho n thíchủ ề ặ ạ ị ả

h p ợ

 X lý và ghi s các kho n thu ti n: ử ổ ả ề

Sau khi th c hi n các ch c năng v bán hàng cùng ghi s k toánự ệ ứ ề ổ ếcác nghi p v này c n th c hi n ti p các ch c năng thu ti n c trongệ ụ ầ ự ệ ế ứ ề ả

đ u c n x lý và ghi s các kho n thông thề ầ ử ổ ả ường v thu ti n bán hàng.ề ềTrong vi c x lý này, c n đ c bi t chú ýệ ử ầ ặ ệ kh năng b sót ho c d uả ỏ ặ ấ

di m các kho n thu nh t là thu ti n m t tr c ti p.ế ả ấ ề ặ ự ế

 X lý và ghi s hàng bán b tr l i và kho n b t giá: ử ổ ị ả ạ ả ớ

Các kho n gi m tr doanh thu x y ra khi ngả ả ừ ả ười mua không tho mãnả

v hàng hoá Khi đó, ngề ười bán có th nh n l i hàng ho c b t giá Trể ậ ạ ặ ớ ườ ng

h p này ph i l p b ng ghi nh ho c có th báo Có ho c hoá đ n ch ng minhợ ả ậ ả ớ ặ ư ặ ơ ứcho vi c ghi gi m các kho n ph i thu Trên c s đó ghi đ y đ và k p th iệ ả ả ả ơ ở ầ ủ ị ờ vào nh t ký hàng b tr l i và các kho n b t giá đ ng th i ghi vào s ph ậ ị ả ạ ả ớ ồ ờ ổ ụ

 Th m đ nh và xoá s kho n ph i thu không thu đ ẩ ị ổ ả ả ượ c:

Có th có nh ng trể ữ ường h p ngợ ười mua không ch u thanh toán ho cị ặ không còn kh năng thanh toán Sau khi th m đ nh, n u th y kho n th t thuả ẩ ị ế ấ ả ấnày là “b t kh kháng”, c n xem xét xoá s kho n ph i thu đó.ấ ả ầ ổ ả ả

 D phòng n khó đòi: ự ợ

Đượ ậc l p v i yêu c u đ trang tr i các kho n đã tiêu th kỳ này songớ ầ ủ ả ả ụkhông có kh năng thu đả ược trong tương lai Tuy nhiên, nhi u công ty, dở ề ự phòng này là s d do đi u ch nh cu i năm c a qu n lý v b t giá đ i v i cácố ư ề ỉ ố ủ ả ề ớ ố ớkho n không thu đả ược ti n.ề

1.2 Ki m soát n i b đ i v i chu trình bán hàng- thu ti n ể ộ ộ ố ớ ề

 Môi tr ườ ng ki m soát: ể

Môi trường ki m soát bao g m toàn b nhân t bên trong và bên ngoàiể ồ ộ ố

đ n v có tính môi trơ ị ường tác đ ng đ n vi c thi t k , ho t đ ng và x lý dộ ế ệ ế ế ạ ộ ử ữ

li u c a các lo i hình ki m soát n i b Các nhân t bên trong đ n v baoệ ủ ạ ể ộ ộ ố ơ ị

g m: đ c thù v qu n lý, c c u t ch c, chính sách nhân s , công tác kồ ặ ề ả ơ ấ ổ ứ ự ế

ho ch, y ban ki m soát Các nhân t bên ngoài đ n v bao g m: s ki m soátạ ủ ể ố ơ ị ồ ự ể

c a các c quan ch c năng Nhà nủ ơ ứ ướ ảc, nh hưởng c a các ch n , môi trủ ủ ợ ườ ngpháp lý, đường l i phát tri n c a đ t nố ể ủ ấ ước…

 H th ng k toán: ệ ố ế

H th ng k toán gi m t vai trò quan tr ng nh m cung c p thông tinệ ố ế ữ ộ ọ ằ ấ

qu n lý (bao g m các thông tin v k toán tài chính c a đ n v và các k t quả ồ ề ế ủ ơ ị ế ả

ho t đ ng kinh doanh khác) và th c hi n nhi u m t ho t đ ng c a đ n v )ạ ộ ự ệ ề ặ ạ ộ ủ ơ ị

nghi p v kinh t tài chính c a đ n v , tho mãn ch c năng thông tin và ki mệ ụ ế ủ ơ ị ả ứ ể tra ho t đ ng k toán H th ng này bao g m : ạ ộ ế ệ ố ồ

 H th ng ch ng t k toán: ệ ố ứ ừ ế

Trong chu trình bán hàng- thu ti n, h th ng ch ng t k toán th hi n ề ệ ố ứ ừ ế ể ệ ở

s lố ượng các lo i ch ng t đạ ứ ừ ượ ậc l p khi có các nghi p v bán hàng- thu ti nệ ụ ề phát sinh t i doanh nghi p nh : Hoá đ n bán hàng, h p đ ng mua bán hàngạ ệ ư ơ ợ ồhoá, phi u v n chuy n, đ n đ t hàng, phi u thu… và quy trình luân chuy n cácế ậ ể ơ ặ ế ể

lo i ch ng t này trong các phòng ban, b ph n c a doanh nghi p.ạ ứ ừ ộ ậ ủ ệ

B ng s 1 ả ố : Quy trình luân chuy n ch ng t trong chu trình ể ứ ừ

bán hàng-thu ti n ề

Khách hàng Phòng kinh doanh Giám đ c Phòng kinh doanh ố

Nhu c u Đ n đ t hàng c a Phê chu n ph ầ ơ ặ ủ ẩ ươ ng L p hoá ậ

 H th ng tài kho n k toán ệ ố ả ế :

V i cách ti p c n báo cáo tài chính theo các chu trình nghi p v c b nớ ế ậ ệ ụ ơ ả thì các tài kho n liên quan đ n chu trình s gi i h n v ph m vi đ i tả ế ẽ ớ ạ ề ạ ố ượ ng

ki m toán, theo đó không có kho n m c nào b KTV b qua Các tài kho nể ả ụ ị ỏ ả này chính là k t qu x lý các thông tin s li u liên quan đ n chu trình bánế ả ử ố ệ ếhàng và thu ti n đề ược th hi n trên s sách k toán Các kho n m c này baoể ệ ổ ế ả ụ

g m:ồ

- Tài kho n Ti n m t, Tài kho n Ti n g i ngân hàngả ề ặ ả ề ử

- Tài kho n Ph i thu khách hàngả ả

- Tài kho n D phòng n ph i thu khó đòiả ự ợ ả

- Tài kho n Doanh thu bán hàngả

Ngoài ra còn m t s thông tin liên quan khác độ ố ược trình bày ngoài báo cáotài chính mà được th hi n trên h th ng s sách k toán nh các kho n chiể ệ ệ ố ổ ế ư ảphí d phòng liên quan đ n kho n n không thu h i đự ế ả ợ ồ ược, chi phí bán hàng,giá v n hàng bán, x lý các kho n n không có kh năng thu h i.ố ử ả ợ ả ồ

 H th ng s k toán ệ ố ổ ế :

H th ng này dùng đ ghi các nghi p v bán hàng-thu ti n và cácệ ố ể ệ ụ ềnghi p v khác có liên quan, phát sinh trong m t niên đ k toán mà c s đệ ụ ộ ộ ế ơ ở ể ghi s là các ch ng t đã đổ ứ ừ ượ ậc l p trước đó bao g m: Nh t ký bán hàng, cácồ ậ

s h ch toán chi ti t n ph i thu khách hàng, nh t ký thu ti n, s chi phí bánổ ạ ế ợ ả ậ ề ổhàng, s h ch toán chi ti t hàng t n kho ổ ạ ế ồ

 H th ng báo cáo k toán ệ ố ế :

H th ng này đệ ố ượ ậc l p v i m c đích thông tin cho các nhà qu n lý c pớ ụ ả ấ trên n m b t đắ ắ ược toàn b k t qu c a chu trình qua m t niên đ k toánộ ế ả ủ ộ ộ ế

nh t đ nh hay qua m t th i kỳ nh t đ nh C th đó là các báo cáo tài chínhấ ị ộ ờ ấ ị ụ ể

n p cho c quan thu , cho B ch qu n, cho T ng công ty…hay các báo cáoộ ơ ế ộ ủ ả ổbán hàng, tình hình thanh toán n c a khách hàng cung c p cho Ban qu n trợ ủ ấ ả ị hay Ban giám đ c bi t ho c nh ng ngố ế ặ ữ ười quan tâm

 Th t c ki m soát: ủ ụ ể

Th t c ki m soát là nh ng chính sách và th t c do Ban giám đ c đ nủ ụ ể ữ ủ ụ ố ơ

v thi t l p và th c hi n nh m đ t đị ế ậ ự ệ ằ ạ ược m c tiêu qu n lý c th Khi thi tụ ả ụ ể ế

l p th t c ki m soát ph i đ m b o 3 nguyên t c c b n sau: nguyên t c b tậ ủ ụ ể ả ả ả ắ ơ ả ắ ấ kiêm nhi m, nguyên t c phân công, phân nhi m rõ ràng, nguyên t c y quy nệ ắ ệ ắ ủ ề

và phê chu n Ngoài ra, các th t c ki m soát còn bao g m: vi c quy đ nhẩ ủ ụ ể ồ ệ ị

ch ng t , s sách ph i đ y đ , quá trình ki m soát v t ch t đ i v i tài s n,ứ ừ ổ ả ầ ủ ể ậ ấ ố ớ ả

s sách và ki m soát đ c l p vi c th c hi n các ho t đ ng c a đ n v ổ ể ộ ậ ệ ự ệ ạ ộ ủ ơ ị

Đ c bi t đ i v i chu trình bán hàng và thu ti n, vi c hi u đặ ệ ố ớ ề ệ ể ược nh ngữ

đ c đi m cũngặ ể nh nh ng bi u hi n c a h th ng ki m soát n i b đã gópư ữ ể ệ ủ ệ ố ể ộ ộ

ph n nâng cao ch t lầ ấ ượng, hi u qu ki m toán chu trình này Đó cũng là lý doệ ả ể

đ chúng ta nh n th c để ậ ứ ượ ầc t m quan tr ng c a nh ng thông tin trên trongọ ủ ữ

1.3 M c tiêu ki m toán bán hàng- thu ti n ụ ể ề

Ch c năng c a ki m toán đã đứ ủ ể ược c th hoá thành các m c tiêu ki mụ ể ụ ể toán Do chu trình bán hàng và thu ti n đề ược c u thành b i các nghi p v cấ ở ệ ụ ụ

th và t đó hình thành các kho n m c trên các Báo cáo tài chính nên các m cể ừ ả ụ ụ tiêu đ c thù c a ki m toán bán hàng và thu ti n c n c th hoá c m c tiêuặ ủ ể ề ầ ụ ể ả ụ

ki m toán tài chính và m c tiêu ki m toán nghi p v phù h p v i các đ cể ụ ể ệ ụ ợ ớ ặ

đi m c a ph n hành ki m toán này M t khác, m c dù các nghi p v bánể ủ ầ ể ặ ặ ệ ụhàng và thu ti n có quan h ch t ch và t o nên chu trình xác đ nh, song m iề ệ ặ ẽ ạ ị ỗ

lo i nghi p v này l i có yêu c u riêng và ph n ánh c th vào s sách kạ ệ ụ ạ ầ ả ụ ể ổ ế toán riêng theo trình t đ c l p tự ộ ậ ương đ i Do đó, m c tiêu đ c thù cho cácố ụ ặkho n m c, nghi p v bán hàng và nghi p v thu ti n c n có đ nh hả ụ ệ ụ ệ ụ ề ầ ị ướng cụ

th qua các m c tiêu ki m toán đ c thù riêng bi t Có th khái quát các m cể ụ ể ặ ệ ể ụ tiêu ki m toán đ c thù ph bi n c a 2 lo i nghi p v và kho n m c này theoể ặ ổ ế ủ ạ ệ ụ ả ụ

M c tiêu ki m ụ ể Toán chung

M c tiêu ki m toán nghi p ụ ể ệ

Các kho n ph i thu khách ả ả

hàng là có th c ự Hi u l c ệ ự Hàng bán v n chuy n đ nkhách hàng là có th tậ ậ ể ế

M i kho n ph i thu khách ọ ả ả ở

hàng đ u đ c ghi s ề ượ ổ Tr n v n ọ ẹ M i nghi p v bán hàng đ uđ ượọc ghi sệổ ụ ề

Các kho n ph i thu đ ả ả ượ c

đánh giá đúng Đ nh giá ị Hàng đã v n chuy n và cóhoá đ n ghi giá bán đ ơ ậ ể ượ c

tho thu n ả ậ Các kho n ph i thu có ả ả

ng ườ ở ữ i s h u

Quy n và ề nghĩa vụ

Hàng hoá đã bán thu c s ộ ở

h u c a đ n v ữ ủ ơ ị Các kho n ph i thu đ ả ả ượ c Phân lo i ạ Các nghi p v bán hàng đ ệ ụ ượ c

Các kho n ph i thu đ ả ả ượ c

được ghi s đúng kỳổ K p th i ị ờ Các kho n bán hàng đghi s đúng th i gianổ ả ờ ượ c

2 Quy trình ki m toán bán hàng- thu ti n ể ề

2.1 L p k ho ch ki m toán ậ ế ạ ể

 Ý nghĩa c a l p k ho ch ki m toán : ủ ậ ế ạ ể

L p k ho ch ki m toán là giai đo n đ u tiên c a m t cu c ki m toánậ ế ạ ể ạ ầ ủ ộ ộ ể

có vai trò quan tr ng, chi ph i t i ch t lọ ố ớ ấ ượng và hi u qu chung c a toànệ ả ủ

cu c ki m toán Theo Chu n m c Ki m toán Vi t Nam s 300, K ho chộ ể ẩ ự ể ệ ố ế ạ

ki m toánể , " KTV và Công ty ki m toán c n l p k ho ch ki m toán đ có th ể ầ ậ ế ạ ể ể ể

đ m b o đ ả ả ượ c r ng cu c ki m toán đã đ ằ ộ ể ượ c ti n hành m t cách có hi u ế ộ ệ

q a" ủ

Đ i v i chu trình bán hàng- thu ti n vi c l p k ho ch ki m toán số ớ ề ệ ậ ế ạ ể ẽ giúp KTV thu th p đậ ược các b ng ch ng ki m toán đ y đ và có giá tr làmằ ứ ể ầ ủ ị

c s đ đ a ra ý ki n xác đáng v các kho n m c doanh thu bán hàng vàơ ở ể ư ế ề ả ụ

ph i thu khách hàng trên Báo cáo tài chính t đó giúp các KTV h n ch các saiả ừ ạ ếsót, gi m thi u trách nhi m pháp lý, nâng cao hi u qu công vi c và gi v ngả ể ệ ệ ả ệ ữ ữ

được uy tín ngh nghi p đ i v i khách hàng ề ệ ố ớ

Trình t l p k ho ch ki m toán bao g m các b ự ậ ế ạ ể ồ ướ c sau:

 Chu n b cho k ho ch ki m toán ẩ ị ế ạ ể : Công ty ki m toán s ti n hànhể ẽ ếcác công vi c c n thi t đ chu n b l p k ho ch ki m toán bao g m: đánhệ ầ ế ể ẩ ị ậ ế ạ ể ồgiá kh năng ch p nh n ki m toán, nh n di n các lý do ki m toán, l a ch nả ấ ậ ể ậ ệ ể ự ọ

đ i ngũ nhân viên ki m toán th c hi n ki m toán chu trình bán hàng và thuộ ể ự ệ ể

 Thu th p thông tin c s ậ ơ ở: KTV thu th p hi u bi t v ngành ngh ,ậ ể ế ề ề công vi c kinh doanh c a khách hàng, tìm hi u v h th ng k toán cũng nhệ ủ ể ề ệ ố ế ư các chính sách k toán đ i v i vi c tiêu th c a khách hàng Xem xét l i k tế ố ớ ệ ụ ủ ạ ế

qu c a các cu c ki m toán trả ủ ộ ể ước đ i v i kho n m c doanh thu và ph i thuố ớ ả ụ ảkhách hàng cũng nh h s ki m toán chung KTV ti n hành tham quan nhàư ồ ơ ể ế

xưởng kho bãi, nh n di n các bên liên quan nh danh sách khách hàng vàậ ệ ư

nh ng ngữ ườ ợi n

 Thu th p thông tin v nghĩa v pháp lý c a khách hàng ậ ề ụ ủ : Giúp cho KTV n m b t đắ ắ ược các quy trình mang tính pháp lý có nh hả ưởng đ n các m tế ặ

ho t đ ng kinh doanh này, nh ng thông tin này đạ ộ ữ ược thu th p trong quá trìnhậ

ti p xúc v i Ban giám đ c công ty khách hàng nh : gi y phép thành l p và đi uế ớ ố ư ấ ậ ề

l ho t đ ng c a công ty, các Báo cáo tài chính, Báo cáo ki m toán, thanh traệ ạ ộ ủ ểhay ki m tra c a năm hi n hành và năm trể ủ ệ ước, các h p đ ng và cam k t quanợ ồ ế

ph i thu khó đòi…ả

 Đánh giá tr ng y u và r i ro ọ ế ủ :

Đánh giá tr ng y u: ọ ế

Tr ng y u là thu t ng dùng đ th hi n t m quan tr ng c a m tọ ế ậ ữ ể ể ệ ầ ọ ủ ộ thông tin, m t s li u k toán trong báo cáo tài chính M c đ tr ng y u phộ ố ệ ế ứ ộ ọ ế ụ thu c t m quan tr ng c a thông tin hay c a sai sót đánh giá trong hoàn c nhộ ầ ọ ủ ủ ả

c th Đ xác đ nh m c tr ng y u KTV ti n hành các bụ ể ể ị ứ ọ ế ế ước sau:

- Ướ ượ c l ng ban đ u v m c tr ng y u ầ ề ứ ọ ế : M c ứ ướ ược l ng ban đ u v tínhầ ề

tr ng y u là lọ ế ượng t i đa mà KTV tin r ng, m c đó các báo cáo tài chính cóố ằ ở ứ

d ng thông tin tài chính Có th ụ ể ước tính theo quy mô ho c ặ ước tính theo b nả

ch t ấ

- Phân b ổ ướ ượ c l ng ban đ u v tính tr ng y u cho các kho n m c: ầ ề ọ ế ả ụ

Doanh thu bán hàng và ph i thu khách hàng Vi c phân b đả ệ ổ ược th c hi nự ệ theo c hai chi u hả ề ướng mà các sai ph m có th di n ra đó là tình tr ng khaiạ ể ễ ạ

kh ng và khia thi u C s đ ti n hành phân b là b n ch t c a các kho nố ế ơ ở ể ế ổ ả ấ ủ ả

m c, r i ro ti m tàng, r i ro ki m soát d a vào kinh nghi m c a KTV và chiụ ủ ề ủ ể ự ệ ủphí ki m toán đ i v i t ng kho n m c này.ể ố ớ ừ ả ụ

Đánh giá r i ro trong chu trình bán hàng- thu ti n ủ ề

R i ro ki m toán là r i ro do Công ty ki m toán ho c KTV đ a ra ý ki nủ ể ủ ể ặ ư ế không thích h p khi báo cáo tài chính đã đợ ược ki m toán còn có nh ng sai sótể ữ

tr ng y uọ ế

- R i ro ti m tàng c a chu trình bán hàng- thu ti n (IR): ủ ề ủ ề Là s t n t iự ồ ạ sai sót tr ng y u trong b n thân chu trình bán hàng- thu ti n mà ch a tính đ nọ ế ả ề ư ế

s tác đ ng c a b t kỳ ho t đ ng ki m toán nào đ c ho t đ ng ki m toánự ộ ủ ấ ạ ộ ể ể ả ạ ộ ể

n i b Trong khi ti n hành ki m toán, KTV c n ph i d đoán n i nào c aộ ộ ế ể ầ ả ự ơ ủ chu trình bán hàng- thu ti n có kh năng sai sót nh t Qua đó KTV có th thuề ả ấ ể

th p và phân b b ng ch ng ki m toán m t cách h p lý.ậ ổ ằ ứ ể ộ ợ

Trong khi đánh giá r i ro ti m tàng KTV c n xem xét m t s y u tủ ề ầ ộ ố ế ố sau:

` B n ch t công vi c bán hàng- thu ti n c a khách hàngả ấ ệ ề ủ

` Đ ng c c a khách hàng trong chu trình bán hàng- thu ti nộ ơ ủ ề

` Các nghi p v bán hàng- thu ti n có thệ ụ ề ường xuyên liên t c x y raụ ả

` K t qu nh ng l n ki m toán trế ả ữ ầ ể ướ ủc c a chu trình bán hàng-thu ti n.ề

` S d c a các tài kho n doanh thu bán hàng và ph i thu khách hàng.ố ư ủ ả ả

- R i ro ki m soát trong chu trình bán hàng- thu ti n (CR): ủ ể ề Là s t n t iự ồ ạ

nh ng sai sót tr ng y u mà h th ng ki m soát n i b không phát hi n và ngănữ ọ ế ệ ố ể ộ ộ ệ

ng a k p th i, do h th ng ki m soát n i b c a khách th ki m toán khôngừ ị ờ ệ ố ể ộ ộ ủ ể ể

ho t đ ng ho c ho t đ ng không hi u qu x y ra trong chu trình bán hàng-thuạ ộ ặ ạ ộ ệ ả ả

ti n gây nh hề ả ưởng tr ng y u đ n Báo cáo tài chính R i ro ki m soát đ i di nọ ế ế ủ ể ạ ệ

vi c phát hi n và ngăn ng a các sai sót x y ra trong chu trình bán hàng-thu ti nệ ệ ừ ả ề hay không? Khi ti n hành ki m toán chu trình bán hàng-thu ti n đ đánh giáế ể ề ể

đượ ủc r i ro ki m toán trong chu trình thì KTV c n hi u để ầ ể ượ ơ ấc c c u ki m soátể

n i b , đánh giá m c r i ro ki m soát và s d ng mô hình r i ro ki m toán.ộ ộ ứ ủ ể ử ụ ủ ể

R i ro ki m soát trong chu trình bán hàng- thu ti n thủ ể ề ường g p là: ặ

` Các phương th c phê duy t hàng bán tr ch m, gi m giá, xoá s cácứ ệ ả ậ ả ổkho n ph i thu khó đòi có đả ả ượ ấc c p có th m quy n phê duy t hay do k toánẩ ề ệ ế

đ n v t ý làm các công vi c này khi ch a có quy t đ nh c a c p trên.ơ ị ự ệ ư ế ị ủ ấ

` Các hoá đ n, ch ng t có đơ ứ ừ ược đánh s trố ước hay không, có đ y đ chầ ủ ữ

ký, phê duy t c a c p trên hay không.ệ ủ ấ

` Có s phân công rõ ràng gi a các công vi c trong m t b ph n hayự ữ ệ ộ ộ ậkhông, m t ngộ ười có th làm các công vi c liên quan đ n m t nghi p v hayể ệ ế ộ ệ ụkhông? ví d v a bán hàng v a thu ti n.ụ ừ ừ ề

-R i ro phát hi n c a chu trình bán hàng-thu ti n (DR) ủ ệ ủ ề : Là kh năngả

x y ra các sai sót gian l n c a các kho n m c c a chu trình bán hàng-thu ti nả ậ ủ ả ụ ủ ề trên Báo cáo tài chính mà không ngăn ch n hay phát hi n b i h th ng ki mặ ệ ở ệ ố ể soát n i b và cũng không độ ộ ược KTV phát hi n trong quá trình ki m toán ệ ể

Các lo i r i ro phát hi n trong chu trình bán hàng- thu ti n:ạ ủ ệ ề

` S lố ượng các nghi p v phát sinh nhi u, ph c t p và có liên quan đ nệ ụ ề ứ ạ ế nhi u nghi p v c a chu trình khác mà KTV không th ki m tra đề ệ ụ ủ ể ể ược m iọ hóa đ n ch ng t ơ ứ ừ

` M t s nghi p v bán hàng có phát sinh nh nh ng l i là gian l n màộ ố ệ ụ ỏ ư ạ ậKTV không phát hi n ra khi ki m toán ệ ể

` Trình đ c a KTV còn kém nên không phát hi n ra sai sót ho c gianộ ủ ệ ặ

l n m t nghi p v có s d l n làm nh hậ ở ộ ệ ụ ố ư ớ ả ưởng đ n Báo cáo tài chính.ế

Khi ti n hành ki m toán KTV c n ph i xem xét đ n quan h gi a cácế ể ầ ả ế ệ ữ

lo i r i ro ki m toán, m i quan h gi a tr ng y u và r i ro đ thu th p b ngạ ủ ể ố ệ ữ ọ ế ủ ể ậ ằ

ch ng m t cách h p lý.ứ ộ ợ

M i quan h gi a các lo i r i ro ố ệ ữ ạ ủ :

AR = IR* CR*DR

M i quan h gi a tr ng y u và r i ro: ố ệ ữ ọ ế ủ

Tr ng y u và r i ro có m i quan h ngọ ế ủ ố ệ ược chi u Khi r i ro đề ủ ược đánhgiá m c cao thì KTV ph i ở ứ ả ước tính tr ng y u m c th p đ thu th pọ ế ở ứ ấ ể ậ nhi u b ng ch ng ki m toán và ngề ằ ứ ể ượ ạc l i

 Tìm hi u h th ng ki m soát n i b và đánh giá r i ro ki m soát: ể ệ ố ể ộ ộ ủ ể

Nghiên c u h th ng ki m soát n i b c a khách hàng và đánh giá r iứ ệ ố ể ộ ộ ủ ủ

ro ki m soát là m t ph n vi c h t s c quan tr ng Theo Chu n m c Ki mể ộ ầ ệ ế ứ ọ ẩ ự ể toán Vi t Nam s 400, Đánh giá r i ro và ki m soát n i b , "ệ ố ủ ể ộ ộ KTV ph i có đ ả ủ

hi u bi t v h th ng k toán và ki m soát n i b c a khách hàng đ l p k ể ế ề ệ ố ế ể ộ ộ ủ ể ậ ế

ho ch ki m toán và xây d ng cách ti p c n ki m toán có hi u q a ạ ể ự ế ậ ể ệ ủ "

- Tìm hi u v h th ng ki m soát n i b : KTV ti n hành xem xét cácể ề ệ ố ể ộ ộ ếchính sách, th t c ki m soát liên quan đ n chu trình bán hàng-thu ti n trên củ ụ ể ế ề ơ

s d a vào kinh nghi m trở ự ệ ước đây c a KTV đ i v i ki m toán Th m v nủ ố ớ ể ẩ ấ nhân viên c a công ty khách hàng, xem xét các s tay v th t c ch đ liênủ ổ ề ủ ụ ế ộquan đ n h th ng ki m soát n i b KTV ki m tra các ch ng t và s sáchế ệ ố ể ộ ộ ể ứ ừ ổ

đã hoàn t t, quan sát các m t ho t đ ng và quá trình ho t đ ng c a công tyấ ặ ạ ộ ạ ộ ủkhách hàng

Đ miêu t h th ng ki m soát n i b , KTV s d ng m t trong 3ể ả ệ ố ể ộ ộ ử ụ ộ

phương pháp ho c k t h p c 3 phặ ế ợ ả ương pháp sau tuỳ thu c đ c đi m đ n vộ ặ ể ơ ị

được ki m toán và quy mô ki m toán: V l u đ , l p b ng câu h i v ki mể ể ẽ ư ồ ậ ả ỏ ề ể soát n i b , B ng tộ ộ ả ường thu t v ki m soát n i b ậ ề ể ộ ộ

- Đánh giá ban đ u v r i ro ki m soát: đ l p k ho ch cho t ngầ ề ủ ể ể ậ ế ạ ừ kho n m c ph i thu khách hàng và doanh thu bán hàng Đánh giá tính hi uả ụ ả ệ

l c c a h th ng ki m soát n i b trong vi c ngăn ng a, phát hi n và s aự ủ ệ ố ể ộ ộ ệ ừ ệ ử

ch a các sai ph m trong ho t đ ng tiêu th s n ph m c a khách hàng.ữ ạ ạ ộ ụ ả ẩ ủ

Theo Chu n m c Ki m toán Vi t Nam s 400, Đánh giá r i ro và ki mẩ ự ể ệ ố ủ ể soát n i b , "ộ ộ Sau khi hi u đ ể ượ c h th ng k toán và ki m soát n i b , KTV ệ ố ế ể ộ ộ

ph i th c hi n đánh giá ban đ u v r i ro ki m soát theo các c s d n li u ả ự ệ ầ ề ủ ể ơ ở ẫ ệ cho s d c a m i tài kho n tr ng y u ố ư ủ ỗ ả ọ ế " Vi c đánh giá r i ro ki m soát đệ ủ ể ượ c

ti n hành thông qua các bế ước:

` Nh n di n m c tiêu ki m soát c a chu trình bán hàng-thu ti n: nh nậ ệ ụ ể ủ ề ậ

đ nh m c tiêu nào nên áp d ng và có m c tiêu nào không t n t i khôngị ụ ụ ụ ồ ạ

` Nh n di n quá trình ki m soát đ c thù c a chu trình: xem xét tác đ ngậ ệ ể ặ ủ ộ

c a các ch đ và th th c đó đ n m c tiêu nh th nào? Xem xét chính sáchủ ế ộ ể ứ ế ụ ư ế

qu n lý ti n m t, vi c ghi nh n doanh thu, các kho n n đả ề ặ ệ ậ ả ợ ược qu n lý thả ế nào, vi c trích l p d phòng đệ ậ ự ược quy đ nh ra sao? ị

T đó đánh giá các nhừ ược đi m c a h th ng ki m soát n i b , đánhể ủ ệ ố ể ộ ộgiá r i ro ki m soát theo y u t đ nh tính th p, trung bình, cao ho c t lủ ể ế ố ị ấ ặ ỷ ệ

Đ i v i chu trình bán hàng và thu ti n thì tr ng tâm c a chố ớ ề ọ ủ ương trình

ki m toán là các th t c ki m toán c n thi t th c hi n đ i v i hai kho n m cể ủ ụ ể ầ ế ự ệ ố ớ ả ụ

là doanh thu bán hàng và ph i thu khách hàng trên Báo cáo tài chính Chả ươ ngtrình ki m toán để ược thi t k thành ba ph n: tr c nghi m công vi c, tr cế ế ầ ắ ệ ệ ắ nghi m phân tích và tr c nghi m tr c ti p s d ệ ắ ệ ự ế ố ư

M t chộ ương trình ki m toán để ược thi t k phù h p s đem l i nhi uế ế ợ ẽ ạ ề

Đòi h i h th ng k toán t ch ng t đ n s k toán và b ng t ng h pỏ ệ ố ế ừ ứ ừ ế ổ ế ả ổ ợ

có tác d ng ki m soát t i đa các nghi p v và do đó, các trình t k toán ph iụ ể ố ệ ụ ự ế ả

có trước khi đ t ra các m c tiêu ki m soát n i b T t nhiên, v i m i đ n v ,ặ ụ ể ộ ộ ấ ớ ọ ơ ị khung pháp lý v k toán là nh nhau và đề ế ư ược quy đ nh trị ước Tuy nhiên, m iỗ

khác nhau d n đ n trình t k toán c th cũng khác nhau H n n a, m i vănẫ ế ự ế ụ ể ơ ữ ọ

b n pháp lý v n ch là khung t i thi u còn th c t c a m i đ n v l i r t đaả ẫ ỉ ố ể ự ế ủ ỗ ơ ị ạ ấ

d ng, phong phú Do đó, m i đ n v c n đ nh s n trình t c th tạ ỗ ơ ị ầ ị ẵ ự ụ ể ương ngứ

v i h th ng s sách t o thành y u t ki m soát có hi u l c Tớ ệ ố ổ ạ ế ố ể ệ ự ương ng v iứ ớ công vi c ki m soát này tr c nghi m đ t yêu c u d a vào quy đ nh v trìnhệ ể ắ ệ ạ ầ ự ị ề

t ghi s đã nêu đ đ i chi u v i th c ti n c a đ n v đự ổ ể ố ế ớ ự ễ ủ ơ ị ược ki m toán.ể

Ví d : Quy ụ ước khi nh n hàng c a ngậ ủ ười mua, công ty l p hoá đ n bánậ ơhàng đánh s trố ước và l p nhi u liên: Liên đ u giao cho ngậ ề ầ ười mua, các liênsau dùng đ ghi s theo dõi bán hàng và thu ti n, cũng có th dùng đ duy tể ổ ề ể ể ệ bán ch u, cho phép v n chuy n Ho c có công ty l i quy ị ậ ể ặ ạ ước hoá đ n bánơhàng ch l p sau khi hàng v n chuy n.ỉ ậ ậ ể

 Vi c đánh s th t các ch ng t : ệ ố ứ ự ứ ừ

S d ng ch ng t có đánh s trử ụ ứ ừ ố ước theo th t liên t c có tác d ng v aứ ự ụ ụ ừ

đ phòng b sót, d u di m, v a tránh trùng l p các kho n ph i thu, các kho nề ỏ ấ ế ừ ặ ả ả ả ghi s bán hàng T t nhiên vi c đánh s trổ ấ ệ ố ước ph i có m c đích rõ ràng kèmả ụtheo vi c t ch c h p lý theo hệ ổ ứ ợ ướng tích c c đ đ t m c đích đó Tr cự ể ạ ụ ắ nghi m đ t yêu c u cho vi c ki m soát này là ch n ra m t dãy liên t c cácệ ạ ầ ệ ể ọ ộ ụchu trình khác nhau

Ví d : Khi bán hàng và v n chuy n di n ra v i t n su t l n c n ki mụ ậ ể ễ ớ ầ ấ ớ ầ ể soát qua s th t liên t c c a v n đ n đ tránh b sót các nghi p v thu ti nố ứ ự ụ ủ ậ ơ ể ỏ ệ ụ ề

c n phân công nhân viên làm hoá đ n l u tr t t c chu trình v n chuy n đãầ ơ ư ữ ấ ả ậ ểthu ti n và cùng m t ngề ộ ười khác đ nh kỳ soát l i t t c các s th t và tìmị ạ ấ ả ố ứ ựnguyên nhân c a b t kỳ s b sót nào ủ ấ ự ỏ

 L p b ng cân đ i thanh toán ti n hàng và g i cho ng ậ ả ố ề ử ườ i mua :

Các công ty có nghi p v bán hàng và thu ti n v i quy mô l n, thôngệ ụ ề ớ ớ

thường hàng tháng có t ng h p và l p b ng cân đ i gi a giá tr hàng bán v iổ ợ ậ ả ố ữ ị ớ các kho n thu ti n, và các kho n ph i thu đ ki m soát công vi c bán hàng vàả ề ả ả ể ể ệthu ti n Do các cân đ i này có liên quan đ n ngề ố ế ười mua nên c n g i đ nầ ử ế

người mua đ thông báo đ ng th i xác nh n quan h mua- bán đã phát sinhể ồ ờ ậ ệtrong tháng Đ b o đ m tính khách quan trong xác nh n, các b ng cân đ iể ả ả ậ ả ố

này có th phân công cho ngể ười không có liên quan l p ra và g i qua b u đi nậ ử ư ệ

đ ngể ười mua d dàng tr l i ngay c khi có sai sót Trong trễ ả ờ ả ường h p này,ợ

l p và xác nh n các b ng cân đ i hàng, ti n và ph i thu là công vi c ki mậ ậ ả ố ề ả ệ ể soát n i b h u hi u.ộ ộ ữ ệ

Tr c nghi m đ t yêu c u trong trắ ệ ạ ầ ường h p này là s xem xét và đ a raợ ự ư

ý ki n c a KTV v vi c l p và xác nh n các b ng cân đ i trên.ế ủ ề ệ ậ ậ ả ố

 Xét duy t nghi p v bán hàng: ệ ệ ụ

Ki m soát n i b t p trung vào 3 đi m ch y u sau: Vi c bán ch u ph iể ộ ộ ậ ể ủ ế ệ ị ả

được duy t y c n tr ng trệ ẩ ọ ước khi bán hàng Hàng bán ch đỉ ượ ậc v n chuy n sauểkhi duy t đ y đ ch ng c Công vi c ki m soát này nh m ngăn ng a t n th tệ ầ ủ ứ ứ ệ ể ằ ừ ổ ấ

do v n chuy n đ n ngậ ể ế ười mua không th t s ho c không có đi u ki n thanhậ ự ặ ề ệtoán Giá bán ph i đả ược duy t bao g m c phí v n chuy n, gi m giá, b t giáệ ồ ả ậ ể ả ớ

và đi u ki n thanh toán Đi u này nh m tránh th t thu, kích thích tho đángề ệ ề ằ ấ ảtăng thu và gi i quy t h p pháp và hi u qu các quan h l i ích gi a các bênả ế ợ ệ ả ệ ợ ữtrong quan h mua bán.ệ

Tương ng v i vi c ki m soát n i b này tr c nghi m đ t yêu c uứ ớ ệ ể ộ ộ ắ ệ ạ ầ

được th c hi n qua xem xét chu trình v i th t c xét duy t tự ệ ớ ủ ụ ệ ương ng ứ

 Phân cách nhi m v đ y đ trong t ch c công tác tài chính k ệ ụ ầ ủ ổ ứ ế toán:

Đây là công vi c tr ng y u trong ki m soát n i b nh m ngăn ng aệ ọ ế ể ộ ộ ằ ừ

nh ng sai sót và gian l n trong k toán nói chung và lĩnhữ ậ ế v c bán hàng-thu ti nự ề nói riêng

Ví d : N u s bán hàng v i s thu ti n đụ ế ổ ớ ổ ề ược 2 k toán theo dõi đ c l pế ộ ậ nhau và s thu ti n có ngổ ề ười ki m soát đ c l p, đ i chi u đ nh kỳ v i S cáiể ộ ậ ố ế ị ớ ổ

và S qu s t o ra s ki m soát chéo, tăng đ tin c y c a thông tin M tổ ỹ ẽ ạ ự ể ộ ậ ủ ặ khác đ ngăn ng a gian l n Đ ng th i gi a ch c năng bán hàng v i ch cể ừ ậ ồ ờ ữ ứ ớ ứ năng duy t bán ch u cũng c n phân cách đ phòng ng a nh ng tiêu c c có thệ ị ầ ể ừ ữ ự ể phát sinh trong khâu bán hàng và kh năng th t thu trong khâu thanh toán.ả ấ

Tr c nghi m đ t yêu c u là xem xét chung s phân công trong công tácắ ệ ạ ầ ự

 Tính đ c l p c a ng ộ ậ ủ ườ i ki m tra- ki m soát: ể ể

Đây là y u t ch y u trong vi c phát huy hi u l c c a ki m soát n iế ố ủ ế ệ ệ ự ủ ể ộ

b Thông thộ ường s d ng KTV n i b đ ki m soát vi c x lý và ghi s cácử ụ ộ ộ ể ể ệ ử ổnghi p v bán hàng và thu ti n sệ ụ ề ẽb o đ m ch t lả ả ấ ượng ki m soát ph c v t tể ụ ụ ố cho vi c th c hi n các m c tiêu ki m toán.ệ ự ệ ụ ể

Tr c nghi m đ t yêu c u đắ ệ ạ ầ ược th c hi n thông qua xem xét báo cáoự ệ

Ki m soát n i b ph i phân cách nhi m v gi a ngể ộ ộ ả ệ ụ ữ ười gi ti n vàữ ề

người gi s , đ i chi u đ c l p v i tài kho n ngân hàng.ữ ổ ố ế ộ ậ ớ ả ở

Tr c nghi m đ t yêu c u đ i v i m c tiêu này là : KTV th m tra vi cắ ệ ạ ầ ố ớ ụ ẩ ệ phân cách nhi m v gi a ngệ ụ ữ ười gi ti n và ngữ ề ười gi s Xem xét vi c th cữ ổ ệ ự

hi n đ i chi u v i m t ngân hàng.ệ ố ế ớ ộ

 Kho n ti n chi t kh u đã đ ả ề ế ấ ượ c xét duy t đúng đ n (m c tiêu đ ệ ắ ụ ượ c phép):

Ki m soát n i b ph i có chính sách c th cho vi c thanh toán trể ộ ộ ả ụ ể ệ ướ c

h n Duy t các kho n chi t kh u Đ i chi u chu trình g c và ký duy t phi uạ ệ ả ế ấ ố ế ố ệ ế thu ti n.ề

Tr c nghi m đ t yêu c u đ i v i m c tiêu này là xem xét quy ch thuắ ệ ạ ầ ố ớ ụ ế

ti n hàng ho c trao đ i v i giám đ c ph trách tài chính ho c kinh doanh.ề ặ ổ ớ ố ụ ặXem xét gi y báo nh n ti n trấ ậ ề ước h n Kh o sát trình t l p phi u thu ti n.ạ ả ự ậ ế ề

 Ti n m t thu đ ề ặ ượ c đã ghi s đ y đ vào s qu và các nh t ký thu ổ ầ ủ ổ ỹ ậ

ti n (m c tiêu v tính tr n v n) ề ụ ề ọ ẹ

Ki m soát n i b ph i phân cách nhi m v gi a ngể ộ ộ ả ệ ụ ữ ười gi ti n vàữ ề

người ghi s S d ng gi y báo nh n ti n ho c b ng kê ti n m t đánh sổ ử ụ ấ ậ ề ặ ả ề ặ ố

trước kèm quy đ nh c th v ch đ báo cáo nh n ti n k p th i Tr c ti pị ụ ể ề ế ộ ậ ề ị ờ ự ế xác nh n Séc thu ti nậ ề

Tr c nghi m đ t yêu c u đ i v i m c tiêu này là KTV th m tra vi cắ ệ ạ ầ ố ớ ụ ẩ ệ phân cách nhi m v gi a ngệ ụ ữ ười gi ti n và ngữ ề ười ghi s Xem xét th t cổ ủ ụ

ki m tra n i b t i các b ph n có thu ti n hàng Xem xét dãy liên t c cácể ộ ộ ạ ộ ậ ề ụ

gi y báo nh n ti n ho c b ng kê ti n m t đánh s trấ ậ ề ặ ả ề ặ ố ước Rà soát quan hệ

Tr c nghi m đ t yêu c u đ i v i m c tiêu này là kh o sát t ch c kắ ệ ạ ầ ố ớ ụ ả ổ ứ ế toán chi ti t các kho n ph i thu Xem xét vi c đ i chi u hàng tháng v i ngânế ả ả ệ ố ế ớhàng

 Các kho n thu ti n đ u đ ả ề ề ượ c phân lo i đúng đ n (m c tiêu v phân ạ ắ ụ ề

lo i): ạ

Ki m soát n i b ph i s d ng s đ tài kho n có quy đ nh các quanể ộ ộ ả ử ụ ơ ồ ả ị

h đ i ng c th v thu ti n Soát xét, đ i chi u n i b vi c phân lo i chú ýệ ố ứ ụ ể ề ề ố ế ộ ộ ệ ạ

đ nh kho n đ c bi t.ị ả ặ ệ

Tr c nghi m đ t yêu c u đ i v i m c tiêu này là KTV ki m tra vi c tắ ệ ạ ầ ố ớ ụ ể ệ ổ

ch c th c hi n s đ tài kho n và quy đ nh v đ i ng Xem xét d u hi uứ ự ệ ơ ồ ả ị ề ố ứ ấ ệ

c a ki m soát n i b ủ ể ộ ộ

 Các kho n thu ti n ghi đúng th i gian (tính k p th i): ả ề ờ ị ờ

Ki m soát n i b ph i quy đ nh rõể ộ ộ ả ị ràng vi c c p nh t các kho n thuệ ậ ậ ả

ti n vào qu và s quề ỹ ổ ỹ Có nhân viên đ c l p ki m soát ghi thu và nh p qu ộ ậ ể ậ ỹ

Tr c nghi m đ t yêu c u đ i v i m c tiêu này là quan sát vi c t ch cắ ệ ạ ầ ố ớ ụ ệ ổ ứ ghi thu, ch đ báo cáo thu ti n các b ph n có liên quan Xem xét d u hi uế ộ ề ở ộ ậ ấ ệ

c a ki m soát n i b v thu ti n.ủ ể ộ ộ ề ề

 Các kho n thu ti n ghi đúng vào s qu , s cái và t ng h p đúng ả ề ổ ỹ ổ ổ ợ

Ki m soát n i b ph i phân cách nhi m v ghi S qu v i theo dõiể ộ ộ ả ệ ụ ổ ỹ ớthanh toán ti n hàng L p cân đ i thu ti n và g i cho ngề ậ ố ề ử ười mua đ u đ n Tề ặ ổ

ch c đ i chi u n i b v chuy n s và c ng s ứ ố ế ộ ộ ề ể ổ ộ ổ

Tr c nghi m đ t yêu c u đ i v i m c tiêu này là xem xét vi c phânắ ệ ạ ầ ố ớ ụ ệcách nhi m v gi a ngệ ụ ữ ười ghi s qu v i ngổ ỹ ớ ười ghi s thanh toán Th m traổ ẩ

vi c g i các b ng cân đ i thu ti n Xem xét d u hi u c a ki m soát n i b ệ ử ả ố ề ấ ệ ủ ể ộ ộ

2.2.2 Phân tích và đánh giá t ng quát: ổ

Căn c vào các tài li u trên Báo cáo tài chính, s cái tài kho n KTV ti nứ ệ ổ ả ế hành th c hi n m t s th t c phân tích nh sau:ự ệ ộ ố ủ ụ ư

- So sánh doanh thu bán hàng c a t ng lo i hàng hoá d ch v kỳ này soủ ừ ạ ị ụ

v i kỳ trớ ước

- So sánh t l lãi g p năm nay so v i năm trỉ ệ ộ ớ ước

- So sánh t l doanh thu hàng bán b tr l i, các kho n chi t kh u gi mỷ ệ ị ả ạ ả ế ấ ả giá trên t ng doanh thu c a kỳ này so v i kỳ trổ ủ ớ ước So sánh t l d phòng nỉ ệ ự ợ

ph i thu trên t ng doanh thu c a kỳ này so v i kỳ trả ổ ủ ớ ước…

Nhìn chung vi c ghi s nh ng kho n bán hàng không có th t thệ ổ ữ ả ậ ường ít

x y ra do các kho n doanh thu hay thu nh p tả ả ậ ương ng đứ ược xem là căn c đứ ể tính thu Tuy nhiên, tình hu ng đó v n có th x y ra khi có nh ng thay đ iế ố ẫ ể ả ữ ổ trong chính sách thu nói chung hay m c thu su t nói riêng gi a các th i kỳế ứ ế ấ ữ ờkinh doanh Bên c nh đó, doanh thu hay thu nh p không ch đạ ậ ỉ ược xem là căn cứ tính thu mà còn là c s xem xét b sung v n l u đ ng đ vay v n ho c thuế ơ ở ổ ố ư ộ ể ố ặhút thêm v n.ố

Tr c nghi m đ v ngắ ệ ộ ữ trãi v i m c tiêu này theo hớ ụ ướng sau: Sai sót do

s su t ho c do các h n ch khác c a ngơ ấ ặ ạ ế ủ ười ghi s ch a đổ ư ược phát hi n vàệ

đi u ch nh h t nh h th ng ki m soát n i b c a doanh nghi p, c tìnhề ỉ ế ờ ệ ố ể ộ ộ ủ ệ ố ghi các nghi p v bán hàng không nh t quán v i kỳ quy t toán, ghi s các kho nệ ụ ấ ớ ế ổ ả bán hàng nh ng trên th c t hàng hoá ch a v n chuy n ho c d ch v ch aư ự ế ư ậ ể ặ ị ụ ư cung c p, v n chuy n hàng hoá hay cung ng d ch v theo nh ng biên b nấ ậ ể ứ ị ụ ữ ả giao nh n kh ng mà v n đậ ố ẫ ược ghi nh n nh m t kho n bán hàng.ậ ư ộ ả

 Các nghi p v bán hàng đ u đ ệ ụ ề ượ c phê chu n đúng đ n: ẩ ắ

M c tiêu đụ ược phép trong bán hàng thường có liên quan tr c ti p đ nự ế ế các quy t đ nh v bán ch u v v n chuy n và v giá c Tr c nghi m đế ị ề ị ề ậ ể ề ả ắ ệ ộ

v ng trãi chính là vi c ra soát các quy t đ nh v chính sách chung cũng nhữ ệ ế ị ề ư

nh ng thay đ i trong t ng thữ ổ ừ ương v Các tr c nghi m này có quan h và tácụ ắ ệ ệ

đ ng tích c c đ n vi c tri n khai các m c tiêu khác có liên quan đ c bi t làộ ự ế ệ ể ụ ặ ệ

tr c nghi m v đ nh giá Tr c nghi m đ v ng trãi v đ nh giá là so sánh giáắ ệ ề ị ắ ệ ộ ữ ề ị

th c t c a hàng bán bao g m c phí v n chuy n, kho n b t giá v i b ng giáự ế ủ ồ ả ậ ể ả ớ ớ ả

đã được duy t N u giá c đệ ế ả ược tho thu n qua t ng thả ậ ừ ương v c n xem xétụ ầquy n h n c a ngề ạ ủ ười cho phép thay đ i này Các h p đ ng mua bán hàng hoáổ ợ ồcũng được xem xét tương t ho c có th qua xác nh n c a ngự ặ ể ậ ủ ười mua

 Các nghi p v bán hàng đ u đ ệ ụ ề ượ c ghi s đ y đ : ổ ầ ủ

Trong m t s trộ ố ường h p, chính sách tài chính c a doanh nghi p có xuợ ủ ệ

hướng d u di m doanh thu ho c không ph n ánh đ y đ doanh thu bán hàng.ấ ế ặ ả ầ ủTheo đó KTV ph i th c hi n ki m tra chi ti t n u k t qu c a tr c nghi mả ự ệ ể ế ế ế ả ủ ắ ệ

đ t yêu c u cho th y ki m soát n i b c a doanh nghi p không th c hi nạ ầ ấ ể ộ ộ ủ ệ ự ệ

ho c th c hi n không đ y đ các th t c ki m soát đ i v i vi c ph n ánhặ ự ệ ầ ủ ủ ụ ể ố ớ ệ ảcác kho n bán hàng trong năm Đ kh ng đ nh có hi n tả ể ẳ ị ệ ượng b sót nghi pỏ ệ

v bán hàng, hụ ướng ch đ o trong ki m toán là soát xét l i các ch ng t theoủ ạ ể ạ ứ ừ

m t dãy liên t c, đ c bi t các th i đi m đ u kỳ k toán sau, trên c s đóộ ụ ặ ệ ở ờ ể ầ ế ơ ở

th c hi n đ i chi u gi a ba lo i s sách: ch ng t v n chuy n, liên 2 c a hoáự ệ ố ế ữ ạ ổ ứ ừ ậ ể ủ

đ n bán hàng có liên quan, nh t ký bán hàng, nh t ký thu ti n ho c s h chơ ậ ậ ề ặ ổ ạ toán chi ti t các kho n ph i thu.ế ả ả

 Các kho n bán hàng đã ghi s đ u đ ả ổ ề ượ c đ nh giá đúng: ị

Vi c ki m tra chi ti t quá trình đ nh giá đ i v i t ng nghi p v bánệ ể ế ị ố ớ ừ ệ ụhàng ch đỉ ược th c hi n n u k t qu c a tr c nghi m đ t yêu c u cho th yự ệ ế ế ả ủ ắ ệ ạ ầ ấ doanh nghi p không có các th t c ki m soát n i b đ i v i vi c tính giá bánệ ủ ụ ể ộ ộ ố ớ ệhàng Vi c ki m tra chi ti t đệ ể ế ược b t đ u t vi c rà soát các bút toán trongắ ầ ừ ệ

nh t ký bán hàng v i nh t ký thu ti n, v i s h ch toán các kho n ph i thu vàậ ớ ậ ề ớ ổ ạ ả ả

đ c bi t v i hoá đ n bán hàng Trong đó, c n quan tâm t i giá bán hàng, chặ ệ ớ ơ ầ ớ ế

đ bán hàng và vi c phê chu n các y u t đó.ộ ệ ẩ ế ố

 Các kho n bán hàng đã ghi s đ u đ ả ổ ề ượ c phân lo i thích h p: ạ ợ

Đ i v i nghi p v bán hàng, vi c phân lo i đúng các nghi p v vào cácố ớ ệ ụ ệ ạ ệ ụtài kho n ti u kho n thích h p thả ể ả ợ ường không phát sinh nh ng v n đ ph cữ ấ ề ứ

t p nh nhi u lo i nghi p v khác Tr c nghi m đ v ng trãi các nghi p vạ ư ề ạ ệ ụ ắ ệ ộ ữ ệ ụ bán hàng theo m c tiêu phân lo i thụ ạ ường g n li n v i vi c ki m tra quá trìnhắ ề ớ ệ ể

đ nh giá và tính giá thông qua nh t ký bán hàng, nh t ký thu ti n, s h ch toánị ậ ậ ề ổ ạchi ti t các kho n ph i thu và hoá đ n bán hàng.ế ả ả ơ

 Các kho n bán hàng đ ả ượ c ghi s k p th i: ổ ị ờ

Đ ngăn ng a b sót nghi p v , vi c ghi s c a nghi p v bán hàngể ừ ỏ ệ ụ ệ ổ ủ ệ ụ

được th c hi n theo nguyên t c c p nh t Theo đó, đ ng th i v i vi c ki mự ệ ắ ậ ậ ồ ờ ớ ệ ể tra chi ti t các m c tiêu v đ nh giá, phân lo i, tính hi u l c và tính tr n v n,ế ụ ề ị ạ ệ ự ọ ẹ KTV c n đ i chi u ngày ghi trên các ch ng t chi ti t v n chuy n đã đầ ố ế ứ ừ ế ậ ể ượ c

ch n v i ngày ghi trên hoá đ n bán hàng, nh t ký bán hàng và s qu Nh ngọ ớ ơ ậ ổ ỹ ữ chênh l ch l n v th i gian ghi s có th ch a đ ng kh năng gian l n trongệ ớ ề ờ ổ ể ứ ự ả ậ

s d ng ti n bán hàng ho c kê khai hàng hoá hay doanh s bán hàng.ử ụ ề ặ ố

 Các nghi p v bán hàng đ ệ ụ ượ c ghi đúng vào các s thu ti n và ổ ề

c ng d n chính xác: ộ ồ

Ghi s đúng t t c các nghi p v bán hàng vào nh t ký thu ti n và cácổ ấ ả ệ ụ ậ ề

s h ch toán chi ti t n ph i thu khách hàng có th đổ ạ ế ợ ả ể ược coi là đòi h i chínhỏxác c h c trong vi c ph n ánh tơ ọ ệ ả ương quan gi a hàng bán v i ti n đã thu vàữ ớ ề

ti n còn ph i thu, đ c bi t v i các kho n t n đ ng Tề ả ặ ệ ớ ả ồ ọ ương t nh v y, t t cự ư ậ ấ ả các nghi p v bán hàng ph i đệ ụ ả ược ph n ánh trên s cái t ng h p m t cáchả ổ ổ ợ ộchính xác, các s d ph i đố ư ả ược c ng s và chuy n s chính xác tuy t đ i vộ ổ ể ổ ệ ố ề

m t c h c.ặ ơ ọ

2.2.3.2 Đ i v i nghi p v thu ti n ố ớ ệ ụ ề

 Các kho n thu ti n đã ghi s th c t đã nh n : ả ề ổ ự ế ậ

Tr c nghi m đ v ng trãi đ i v i m c tiêu này là ki m tra nh t ký thuắ ệ ộ ữ ố ớ ụ ể ậ

ti n, s cái, s chi ti t các kho n ph i thu đ i v i các nghi p v thu ti n cóề ổ ổ ế ả ả ố ớ ệ ụ ềquy mô l n ho c b t thớ ặ ấ ường Đ i chi u các kho n thu ti n đã ghi s v iố ế ả ề ổ ớ phi u thu ho c gi y báo Có c a ngân hàng.ế ặ ấ ủ

 Kho n ti n chi t kh u đã đ ả ề ế ấ ượ c xét duy t đúng đ n: ệ ắ

Đ i chi u riêng các kho n chi t kh u đã thanh toán v i chính sách c aố ế ả ế ấ ớ ủ công ty v chi t kh u thanh toán trề ế ấ ước h n Đ i chi u phi u thu ti n v i cácạ ố ế ế ề ớ

ch ng t g c và gi y báo Có c a ngân hàng, v i các h p đ ng và các ch ng tứ ừ ố ấ ủ ớ ợ ồ ứ ừ bán hàng khác

 Ti n m t thu đ ề ặ ượ c đã ghi s đ y đ vào s qu và các nh t ký thu ổ ầ ủ ổ ỹ ậ

ti n: ề

Đ i chi u gi y báo nh n ti n ho c b ng sao kê ti n nh n đố ế ấ ậ ề ặ ả ề ậ ược v i cácớkho n m c đã ghi vào nh t ký thu ti n Đ i chi u các gi y báo Có c a ngânả ụ ậ ề ố ế ấ ủhàng v i s sách tớ ổ ương ng c a công ty.ứ ủ

 Các kho n ti n thu đã ghi s và đã n p đ u đúng v i giá hàng bán: ả ề ổ ộ ề ớ

Soát xét các ch ng t v thu ti n Đ i chi u kho n th c thu v i m cứ ừ ề ề ố ế ả ự ớ ứ giá đã duy t trên các ch ng t bán hàng Đ i chi u gi y báo có c a ngân hàngệ ứ ừ ố ế ấ ủ

v i b ng kê ho c nh t ký bán hàng.ớ ả ặ ậ

 Các kho n thu ti n đ u đ ả ề ề ượ c phân lo i đúng: ạ

Ki m tra các ch ng t thu ti n và đ i chi u v i th c t phân lo i trênể ứ ừ ề ố ế ớ ự ế ạ

c a tài kho n c p 2.ủ ả ấ

 Các kho n thu ti n ghi đúng th i gian: ả ề ờ

Ch n m t chu i các ch ng t và đ i chi u ngày thu đọ ộ ỗ ứ ừ ố ế ược ti n v i ngàyề ớghi trên nh t ký thu ti n và b ng kê ho c báo cáo thu ti n ho c b ng kê ti nậ ề ả ặ ề ặ ả ề

nh n đậ ược

 Các kho n thu ti n ghi đúng vào s qu , s cái và t ng h p đúng: ả ề ổ ỹ ổ ổ ợ

Đ i chi u các bút toán s quố ế ở ổ ỹ v i s theo dõi thanh toán ti n hàng,ớ ổ ề

v i báo cáo thu ti n ho c b ng kê ti n nh n đớ ề ặ ả ề ậ ược C ng l i các kho n ph iộ ạ ả ả thu trên tài kho n 131 và c ng d n l i s qu r i đ i chi u v i tài kho nả ộ ồ ạ ổ ỹ ồ ố ế ớ ả

t ng h p 111.ổ ợ

2.2.4 Ki m toán n ph i thu khách hàng ể ợ ả

Các kho n ph i thu c a ngả ả ủ ười mua phát sinh t quá trình bán hàng nênừ

có quan h ch t chệ ặ ẽ v i vi c ph n ánh doanh thu t o nên chu trình bán hàngớ ệ ả ạ

và thu ti n Tuy nhiên, do “ đ tr “ c a quá trình thu ti n so v i quá trình bánề ộ ễ ủ ề ớhàng nên s ti n ghi trên kho n m c này c a B ng cân đ i tài s n là s dố ề ả ụ ủ ả ố ả ố ư các kho n ph i thu v i khách hàng đả ả ớ ược tính b ng lu k t các quá trìnhằ ỹ ế ừkinh doanh trước đ n ế cu i kỳ kinh doanh nàyố Vì v y, vi c theo dõi trình bàyậ ệ

thuy t minh rõ các kho n ph i thu là công vi c đế ả ả ệ ược th c hi n thự ệ ường xuyên

c a ki m soát n i b ủ ể ộ ộ

Dưới đây là m c tiêu và th t c ki m toán đ i v i n ph i thu kháchụ ủ ụ ể ố ớ ợ ảhàng:

B ng s 3: ả ố M c tiêu và th t c ki m toán các kho n ph i thu khách ụ ủ ụ ể ả ả ở

S h p lý ự ợ

chung S d các tài kho n bánố ư ả

hàng và thu ti n đ u h p lý ề ề ợ

- Ki m tra b ng kê ho c b ng cân đ i ể ả ặ ả ố

v thu ti n nh ng kho n có ề ề ở ữ ả quy mô

ti n và s t ng c ng đ ề ố ổ ộ ượ c chuy n đúng vào s Cái ể ổ

- Ch n ra m t s tài kho n ph i thu đ i ọ ộ ố ả ả ố chi u v i s thu ti n và S cái ế ớ ổ ề ổ

ho c b ng cân đ i thu ti n ặ ả ố ề

đ đ i chi u v i s chi ể ố ế ớ ổ

ti t v thu ti n ế ề ề

- C ng l i b ng kê ho c b ng cân đ i các ộ ạ ả ặ ả ố kho n ph i thu và đ i chi u v i S cái ả ả ố ế ớ ổ

- Đ i chi u hoá đ n bán hàng và v n ố ế ơ ậ chuy n v i s thu ti n và s theo dõi kho n ể ớ ổ ề ổ ả

ph i thu ả

- Các kho n ph i thu đã phát sinh trong quá ả ả trình bán hàng ch a đ ư ượ ử c x lý đ u ghi đ y ề ầ

đ ủ

Quy n và ề

nghĩa vụ

Ki m tra d u hi u đã ghi ể ấ ệ

s các b n l u hoá đ n ổ ả ư ơ liên quan đ n kho n ph i ế ả ả thu có chú ý kho n chi t ả ế

kh u, h i kh u ấ ồ ấ

- Các kho n ph i thu trong b ng kê ho c ả ả ả ặ

b ng cân đ i thu ti n theo th i h n đ u ả ố ề ờ ạ ề thu c s h u c a công ty ộ ở ữ ủ

Tính giá

Các kho n ph i thu trong ả ả

b ng kê ho c b ng cân đ i ả ặ ả ố thu ti n theo th i h n đ u ề ờ ạ ề

đ ượ c phân lo i đúng ạ

- Đ i chi u các kho n ph i thu trên ố ế ả ả

b ng kê ho c b ng cân đ i thu ti n theo ả ặ ả ố ề

th i h n v i ch ng t và s chi ti t ờ ạ ớ ứ ừ ổ ế

- Đi u tra qua ti p xúc v i các nhà ề ế ớ

qu n lý v các kho n ph i thu trên các ả ề ả ả

ch ng t và s chi ti t đ xác minh vi c ứ ừ ổ ế ể ệ phân lo i ạ

Trình bày Các kho n ph i thu đ uả ả ề

đ ượ c trình bày và thuy t ế minh rõ

- Đ i chi u các b ng cân đ i v kho n ố ế ả ố ề ả

ph i thu v i phân lo i các kho n m c ả ớ ạ ả ụ trên B ng Cân đ i tài s n và B n gi i ả ố ả ả ả trình.

- Ki m tra các hoá đ n thu ti n, các ể ơ ề biên b n h p giao ban có liên quan và ả ọ trao đ i v i nhà qu n lý v các kho n ổ ớ ả ề ả

ph i thu không rõ ràng và xác minh l i ả ạ các gi i trình c a Giám đ c ả ủ ố

K p th i ị ờ

Các nghi p v v thu ti n ệ ụ ề ề

đ u ghi đúng th i h n ề ờ ạ trong quan h v i nghi p ệ ớ ệ

v bán hàng ụ

- Ch n các nghi p v bán hàng cu i ọ ệ ụ ở ố

kỳ này và đ u kỳ sau đ đ i chi u v i ầ ể ố ế ớ

ch ng t v n chuy n có liên quan có ứ ừ ậ ể chú ý ngày v n chuy n th c t và ngày ậ ể ự ế ghi s ổ

- Ki m tra các lô hàng tr l i sau ngày ể ả ạ

l p b ng khai tài chính và quan h đ n ậ ả ệ ế

kỳ quy t toán ếTrong ki m toán các kho n n ph i thu c a khách hàng phể ả ợ ả ủ ương pháp

ki m toán để ượ ử ục s d ng là phương pháp đi u tra thông qua ch n m u và l yề ọ ẫ ấ

xác nh n Đây là đ c thù riêng đ i v i vi c th c hi n các m c tiêu và th t cậ ặ ố ớ ệ ự ệ ụ ủ ụ

ki m toán các kho n ph i thu.ể ả ả

Xác nh n các kho n ph i thu ậ ả ả : Là th t c quan tr ng nh t đ đáp ngủ ụ ọ ấ ể ứ các m c tiêu hi u l c, đ nh giá và k p th i Cùng v i vi c ki m kê tài s n thìụ ệ ự ị ị ờ ớ ệ ể ảxác nh n các kho n ph i thu là hai yêu c u ph bi n nh m phát hi n nh ngậ ả ả ầ ổ ế ằ ệ ữ sai ph m liên quan đ n các kho n không có th t, đ n s ti n ch a rõ ràngạ ế ả ậ ế ố ề ư

ho c đã tr thành các kho n n khó đòi ho c không đòi đặ ở ả ợ ặ ược Khi áp d ngụ

th t c xác nh n cho kho n ph i thu, KTV ph i quy t đ nh v lo i xác nh n,ủ ụ ậ ả ả ả ế ị ề ạ ậ

v ngày th c hi n và v kích c m u ch n và nh ng kho n m c ph i ch n.ề ự ệ ề ỡ ẫ ọ ữ ả ụ ả ọ

V lo i xác nh n ề ạ ậ : Có 2 lo i xác nh n thông d ng cho xác nh n cácạ ậ ụ ậkho n ph i thu là xác nh n kh ng đ nh và xác nh n ph đ nh.ả ả ậ ẳ ị ậ ủ ị

♦ Xác nh n kh ng đ nh: ậ ẳ ị Đòi h i thông báo qu quy t c a ngỏ ả ế ủ ười nợ trên m i gi y yêu c u xác nh n v kho n n ti n hàng c a ch n : ho cọ ấ ầ ậ ề ả ợ ề ủ ủ ợ ặ đúng, ho c sai, ho c có ph n l u ý Trong trặ ặ ầ ư ường h p này, m i gi y yêuợ ọ ấ

c u xác nh n c a KTV đ u đầ ậ ủ ề ược tr l i V i lo i xác nh n này khi ch aả ờ ớ ạ ậ ư

nh n đậ ược tr l i, KTV thả ờ ường ph i làm thêm nh ng trình t xác minh đả ữ ự ể

có được b ng ch ng đáng tin c y.ằ ứ ậ

♦ Xác nh n ph đ nh ậ ủ ị : Ch đòi h i thông báo c a ngỉ ỏ ủ ười mua khi họ không đ ng tình v i s ti n ghi trên gi y yêu c u xác nh n và găm trên báoồ ớ ố ề ấ ầ ậcáo hàng năm c a ngủ ười mua Lo i xác nh n này có chi phí ít h n tuy nhiênạ ậ ơ

vi c không tr l i cũng không coi là ph đ nh ngay c khi ngệ ả ờ ủ ị ả ười mua không

bi t có yêu c u xác nh n Do v y b ng ch ng ch a đế ầ ậ ậ ằ ứ ư ược coi là b ng ch ngằ ứ đáng tin c y và c n ph i xác minh b sung.ậ ầ ả ổ

Vi c quy t đ nh lo i xác nh n nào là tuỳ thu c vào phán đoán c a KTV,ệ ế ị ạ ậ ộ ủbên c nh đó cũng có th k t h p c 2 lo i xác nh n trên theo hạ ể ế ợ ả ạ ậ ướng chung làxác nh n kh ng đ nh s d ng trong nh ng tài kho n tr ng y u (quy mô l nậ ẳ ị ử ụ ữ ả ọ ế ớ

và kh năng sai ph m nhi u), còn xác nh n ph đ nh dùng trong nh ngả ạ ề ậ ủ ị ữ

trường h p b sung khác.ợ ổ

V th i gian xác nh n: ề ờ ậ Gi y xác nh n đấ ậ ược g i đ n ngử ế ười mua để

tr c nghi m s d c a các tài kho n ph i thu ghi trên B ng cân đ i tài s n.ắ ệ ố ư ủ ả ả ả ố ả

Do đó ngày g i th xác nh n c n g n v i ngày l p b ng, tuy nhiên trong m tử ư ậ ầ ầ ớ ậ ả ộ

s trố ường h p gi y xác nh n có th g i vào ngày trợ ấ ậ ể ử ước khi l p b ng.ậ ả

V kích c m u ch n ề ỡ ẫ ọ : Có nhi u nhân t nh hề ố ả ưởng đ n s lế ố ượng cácxác nh n ph i g i đi nh :ậ ả ử ư

- Tính tr ng y u c a các kho n ph i thu: N u s d các kho n ph iọ ế ủ ả ả ế ố ư ả ả thu có quy mô l n so v i s d các tài s n khác thì kích c m u ch n l n h n.ớ ớ ố ư ả ỡ ẫ ọ ớ ơ

- S lố ượng các kho n ph i thu: S xác nh n g i đi s nhi u v i đ nả ả ố ậ ử ẽ ề ớ ơ

v chuyên bán hàng v i quy mô l n, ch ng lo i hàng hoá nhi u và quan hị ớ ớ ủ ạ ề ệ mua bán m r ng nhi u ngở ộ ở ề ười mua và ngượ ạc l i

- M c đ ng đ u v quy mô các kho n ph i thu: N u t t c các kho nứ ồ ề ề ả ả ế ấ ả ả

ph i thu có quy mô x p x nhau thì xác nh n c n có s ít h n khi quy mô cácả ấ ỉ ậ ầ ẽ ơtài kho n này r i ra hàng lo t s ti n khác nhau.ả ả ạ ố ề

- Nh ng k t qu đánh giá h th ng ki m soát n i b cùng các tr cữ ế ả ệ ố ể ộ ộ ắ nghi m ng d ng.ệ ứ ụ

- Nh ng k t qu xác nh n c a nh ng năm trữ ế ả ậ ủ ữ ước

- Kh năng phá s n c a khách hàng và nh ng nhân t tả ả ủ ữ ố ương t nhự ả

hưởng đ n r i ro ki m toán d ki n.ế ủ ể ự ế

V các kho n m c ph i ch n đ xác nh n: ề ả ụ ả ọ ể ậ Xem xét đ n quy mô c aế ủ

s d và đ dài c a các kho n ph i thu Thông thố ư ộ ủ ả ả ường tr ng đi m c a xácọ ể ủ

nh n là nh ng s d l n và đã kéo dài nhi u tháng Tuy nhiên cũng c n k tậ ữ ố ư ớ ề ầ ế

h p ch n ng u nhiên các kho n còn l i.ợ ọ ẫ ả ạ

Duy trì vi c ki m soát c a KTV trong xác nh n: ệ ể ủ ậ Đ đ m b o ch tể ả ả ấ

lượng c a các b ng ch ng xác nh n thì KTV ph i n m quy n ki m soát tủ ằ ứ ậ ả ắ ề ể ừ khâu g i đ n khâu nh n gi y xác nh n.ử ế ậ ấ ậ

Theo dõi và x lý các kho n không tr l i: ử ả ả ờ Công vi c này đệ ược th cự

hi n theo trình t ch t ch N u không nh n đệ ự ặ ẽ ế ậ ược gi y g i xác nh n l n thấ ử ậ ầ ứ

nh t, c n g i ti p l n th hai N u sau l n th hai v n không nh n đấ ầ ử ế ầ ứ ế ầ ứ ẫ ậ ượ ầ c c n

ph i có nh ng cách th c h tr đ xét tính hi u l c c a s d tài kho n nh : ả ữ ứ ỗ ợ ể ệ ự ủ ố ư ả ư

- Tr c nghi m các kho n thu ti n m t ti p sau: thông qua đ i chi uắ ệ ả ề ặ ế ố ế

- Th m tra các ch ng t bán hàng và thu ti n nh : Hoá đ n bán hàngẩ ứ ừ ề ư ơ

đ đ nh rõ bên mua và ngày l p hoá đ n đ tính ti n cho ngể ị ậ ơ ể ề ười mua; ch ng tứ ừ

v n chuy n đ xác đ nh hi u l c c a nghi p v v n chuy n.ậ ể ể ị ệ ự ủ ệ ụ ậ ể

- Khi có k t qu xác nh n c n xác đ nh lý do d n đ n các kho n chênhế ả ậ ầ ị ẫ ế ả

l ch gi a s sách và xác nh n Thông thệ ữ ổ ậ ường chênh l ch này bao g m :ệ ồkho n ti n ph i thu ghi s đã đả ề ả ổ ược thanh toán, người mua ch a ho c khôngư ặ

nh n đậ ược hàng, hàng bán b tr l i, sai l ch trong quá trình ghi s ho c bánị ả ạ ệ ổ ặhàng

K t thúc vi c xác nh n ế ệ ậ : Sau khi thu th p và x lý các xác nh n c nậ ử ậ ầ

th m tra l i h th ng ki m soát n i b trên c s phân tích s phù h p gi aẩ ạ ệ ố ể ộ ộ ơ ở ự ợ ữ

nh ng sai l ch v a phát hi n v i đánh giá ban đ u v h th ng ki m soátữ ệ ừ ệ ớ ầ ề ệ ố ểnày Trên c s đó có quy t đ nh cu i cùng v s d các kho n ph i thu quaơ ở ế ị ố ề ố ư ả ảxác nh n và t p h p nh ng b ng ch ng kèm theo.ậ ậ ợ ữ ằ ứ

Th t c ki m toán d phòng n ph i thu khó đòi ủ ụ ể ự ợ ả :

Kho n d phòng n ph i thu khó đòi là nh ng kho n do doanh nghi pả ự ợ ả ữ ả ệ

l p ra cho nh ng kho n ph i thu mà theo ậ ữ ả ả ước tính c a doanh nghi p trongủ ệ

tương lai không th thu h i để ồ ược

Các kho n ti n bán hàng không thu đả ề ược c n xoá s và t n th t tàiầ ổ ổ ấchính do r t nhi u nguyên nhân khác nhau k c kh năng x y ra sai sót trongấ ề ể ả ả ả

th t c bán hàng đ n kh năng gian l n bi n th kho n ti n th c t đã thu.ủ ụ ế ả ậ ể ủ ả ề ự ế

Do v y, c n ki m tra toàn di n các ti n hàng đã xoá s Th m tra l i vi c xétậ ầ ể ệ ề ổ ẩ ạ ệduy t xoá s c a ngệ ổ ủ ười có trách nhi m Xem xét môi trệ ường ki m soát và thể ủ

t c ki m soát đ c bi t là đ c tính c a ngụ ể ặ ệ ặ ủ ườ ượi đ c giao quy n xét duy t vàề ệquan h kinh t cùng s phân cách nhi m v gi a ngệ ế ự ệ ụ ữ ười ghi s v i ngổ ớ ười xoá

s ổ

2.3 K t thúc ki m toán: ế ể

2.3.1 Chu n b l p Báo cáo ki m toán ẩ ị ậ ể

Sau khi hoàn thành công vi c ki m toán t i các b ph n riêng l KTVệ ể ạ ộ ậ ẻchu n b l p Báo cáo ki m toán s chu n b này bao g m vi c xem xét:ẩ ị ậ ể ự ẩ ị ồ ệ

- Các kho n công n ngoài d ki nả ợ ự ế

- Các s ki n x y ra sau ngày k t thúc niên đự ệ ả ế ộ

- V gi thuy t ho t đ ng liên t c ề ả ế ạ ộ ụ

- Đánh giá k t qu ế ả

♦ Xem xét các kho n công n ngoài d ki n: ả ợ ự ế

Trong th c t có nh ng s ki n đã phát sinh trong năm và có th d nự ế ữ ự ệ ể ẫ

đ n m t kho n công n hay thi t h i mà cho đ n th i đi m khoá s v nế ộ ả ợ ệ ạ ế ờ ể ổ ẫ

ch a th xác đ nh là có ch c ch n x y ra hay không và s ti n c th là baoư ể ị ắ ắ ẩ ố ề ụ ểnhiêu nh : V ki n ch a xét x do vi ph m quy n s h u cá nhân và tráchư ụ ệ ư ử ạ ề ở ữnhi m pháp lý đ i v i s n ph m Các v tranh ch p v thu và c quan thuệ ố ớ ả ẩ ụ ấ ề ế ơ ế

v Các b o lãnh v công n c a ngụ ả ề ợ ủ ười khác

Th t c ki m toán đ tìm ki m các kho n công n ngoài d ki n:ủ ụ ể ể ế ả ợ ự ế

- Trao đ i v i nhà qu n lý v kh năng phát sinh các kho n n ngoài dổ ớ ả ề ả ả ợ ự

ki n ch a đế ư ược công b KTV c n yêu c u nhà qu n lý cung c p th gi iố ầ ầ ả ấ ư ả trình xác đ nh đã công b đ y đ các kho n công n ngoài d ki n.ị ố ầ ủ ả ợ ự ế

- Ph ng v n lu t s hay t v n pháp lý c a đ n vỏ ấ ậ ư ư ấ ủ ơ ị

- Xem xét các biên b n h p H i đ ng qu n tr c a Ban giám đ c.ả ọ ộ ồ ả ị ủ ố

♦ Xem xét các d ki n x y ra sau ngày k t thúc niên đ ự ệ ả ế ộ

T ngày k t thúc niên đ đ n ngày ký Báo cáo ki m toán có th x y raừ ế ộ ế ể ể ả

nh ng s ki n quan tr ng và có nh hữ ự ệ ọ ả ưởng đ n Báo cáo tài chính Có hai sế ự

ki n x y ra sau ngày k t thúc niên đ c n đệ ả ế ộ ầ ược quan tâm b i ngở ười qu n lý đ nả ơ

v và KTV:ị

Các s ki n có nh h ự ệ ả ưở ng tr c ti p đ n Báo cáo tài chính và đòi h i ự ế ế ỏ

ph i đi u ch nh l i Báo cáo tài chính: ả ề ỉ ạ

Là nh ng s ki n hay nghiêp v cung c p nh ng b ng ch ng b sungữ ự ệ ụ ấ ữ ằ ứ ổ

v nh ng s ki n x y ra trề ữ ự ệ ả ước ngày k t thúc niên đ và nh hế ộ ả ưởng tr ng y uọ ế

đ n các kho n m c trên Báo cáo tài chính Chu n m c v ki m toán thế ả ụ ẩ ự ề ể ườ ngyêu c u đi u ch nh l i các Báo cáo tài chính tuỳ theo s đánh giá v nh hầ ề ỉ ạ ự ề ả ưở ng

c a các b ng ch ng b sung v các s ki n x y ra sau ngày k t thúc niên đủ ằ ứ ổ ề ự ệ ả ế ộ

k toán.Bao g m:ế ồ

- K t qu c a các kho n công n ngoài d ki n đế ả ủ ả ợ ự ế ược đánh giá là tr ngọ

y u.ế

- Nh ng tài s n c đ nh không s d ng và đữ ả ố ị ử ụ ược nhượng bán trong ngàykhoá s v i giá th p h n nguyên giá ghi trên s sách.ổ ớ ấ ơ ổ

- Các khách hàng có s d n l n nh ng đ n đ u năm sau m i phátố ư ợ ớ ư ế ầ ớ

hi n không có kh năng thanh toánệ ả

Các s ki n không nh h ự ệ ả ưở ng tr c ti p đ n Báo cáo tài chính nh ng ự ế ế ư

c n kê khai trên Báo cáo tài chính ầ

Nh ng s ki n này mang tính khách quan không liên quan ho c b tữ ự ệ ặ ắ ngu n t nh ng s ki n k t thúc trồ ừ ữ ự ệ ế ước ngày k t thúc niên đ k toán nên KTVế ộ ếkhông th đi u ch nh tr c ti p s sách k toán và Báo cáo tài chính B i v yể ề ỉ ự ế ổ ế ở ậ

c n ph i khai báo trên Báo cáo tài chính đ tránh s hi u l m khi s d ng Báoầ ả ể ự ể ầ ử ụcáo tài chính

Các th t c xem xét ủ ụ

Ki m tra các nghi p v x y ra t i giao đi m các kỳ quy t toán Xem xétể ệ ụ ả ạ ể ếcác bi n pháp mà nhà qu n lý đã áp d ng nh m b o đ m m i s ki n x y raệ ả ụ ằ ả ả ọ ự ệ ảsau ngày k t thúc niên đ đ u đã đế ộ ề ược xác đ nh Đ c các biên b n h p H iị ọ ả ọ ộ

đ ng qu n tr …Đ c và so sánh các Báo cáo tài chính đ nh kỳ g n nh t c aồ ả ị ọ ị ầ ấ ủ doanh nghi p Ph ng v n nhà qu n lý v nh ng s ki n l n chu n b tuyênệ ỏ ấ ả ề ữ ự ệ ớ ẩ ị

b , xác l p, gi i th …ố ậ ả ể

♦ V gi đ nh ho t đ ng liên t c ề ả ị ạ ộ ụ

Gi đ nh ho t đ ng liên t c là c s cho vi c l p Báo cáo tài chính Cóả ị ạ ộ ụ ơ ở ệ ậ

m t s nguyên nhân d n đ n gi đ nh này b vi ph m: doanh nghi p b l liênộ ố ẫ ế ả ị ị ạ ệ ị ỗ

t c và không có kh năng thanh toán nh ng kho n n đáo h n; doanh nghi pụ ả ữ ả ợ ạ ệ

b tai n n nghiêm tr ng nh ho ho n, thiên tai; doanh nghi p b dính vàoị ạ ọ ư ả ạ ệ ị

nh ng v tranh ch p, ki n t ng t i tòa án, n u thua ki n thì gánh ch u nh ngữ ụ ấ ệ ụ ạ ế ệ ị ữ

- Đánh giá s đ y đ c a b ng ch ng nh m xem xét li u b ng ch ngự ầ ủ ủ ằ ứ ằ ệ ằ ứ

- T ng h p các sai sót phát hi n đổ ợ ệ ược và rà soát h s ki m toán.ồ ơ ể

2.3.2 L p Báo cáo ki m toán ậ ể

Theo Chu n m c Ki m toán Vi t Nam s 700, Báo cáo ki m toán vẩ ự ể ệ ố ể ề

Báo cáo tài chính, "Báo cáo ki m toán v Báo cáo tài chính là lo i báo cáo ể ề ạ

b ng văn b n do KTV và Công ty ki m toán l p và công b đ nêu rõ ý ki n ằ ả ể ậ ố ể ế chính th c c a mình v Báo cáo tài chính c a m t đ n v đã đ ứ ủ ề ủ ộ ơ ị ượ c ki m toán" ể

Báo cáo ki m toán để ược coi nh là s n ph m cu i cùng c a m t cu cư ả ẩ ố ủ ộ ộ

ki m toán Báo cáo trình bày đ y đ các n i dung và k t qu ki m toán theo m cể ầ ủ ộ ế ả ể ụ tiêu, yêu c u đã đ ra cho t ng cu c ki m toán Xác minh tính đ y đ , h p lý cuầ ề ừ ộ ể ầ ủ ợ ả Báo cáo tài chính trước khi trình ký duy t Đ xu t, ki n ngh các bi n pháp x lýệ ề ấ ế ị ệ ử các sai sót, vi ph m Nêu các gi i pháp c n thi t đ nâng cao ch t lạ ả ầ ế ể ấ ượng và hi uệ

qu ho t đ ng kinh doanh c a đ n v Thông thả ạ ộ ủ ơ ị ường Báo cáo ki m toán để ượ c

ý ý ki n c a đoàn ki m toán thì v n đ đế ủ ể ấ ề ược đ a ra th o lu n trư ả ậ ước đ n vơ ị

và đoàn ki m toán đ đi đ n m t k t lu n chung.ể ể ế ộ ế ậ

- Phát hành Báo cáo ki m toán chính th cể ứ

Có 4 lo i ý ki n trình bày trên Báo cáo ki m toán v Báo cáo tài chính: ạ ế ể ề

-Ý ki n ch p nh n toàn ph n: Đế ấ ậ ầ ượ ử ục s d ng khi KTV cho r ng Báo cáoằtài chính đã ph n ánh trung th c và h p lý trên các khía c nh tr ng y u v tìnhả ự ợ ạ ọ ế ềhình tài chính c a đ n v và phù h p v i chu n m c hay ch đ k toán hi nủ ơ ị ợ ớ ẩ ự ế ộ ế ệ