Lịch sử là một một môn học đặc thù với những chuỗi sự kiện, diễn biến đã diễn ra trong quá khứ mà thực trạng của việc dạy và học lịch sử trong nhà trường hiện còn những tồn tại là nội du
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
MÔ TẢ SÁNG KIẾN
Mã số:
1 Tên sáng kiến: " Làm thế nào tạo thêm hứng thú cho học sinh yêu thích học môn Lịch sử lớp 6 thông qua việc vận dụng kiến thức liên môn”
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Lịch sử
3 Mô tả bản chất của sáng kiến:
3.1 Tình trạng giải pháp đã biết:
“ Học lịch sử để làm gì?” Hiện nay, các trường Trung học cơ sở đang phải đối mặt với tình trạng học sinh có những biểu hiện chán học lịch sử, ghét học lịch sử Tâm lí học sinh vẫn xem nhẹ bộ môn Lịch sử và coi Lịch sử là môn phụ, các em chưa thực sự tập trung tìm hiểu sâu bài học mà chỉ dừng lại ở mức
độ học thuộc những gì thầy cô cho ghi Nhưng, chúng ta biết Lịch sử là bộ môn
có vai trò quan trọng vì thông qua bộ môn lịch sử học sinh có thể hiểu biết về lịch sử dân tộc và thế giới, sự hình thành và phát triển của lịch sử xã hội loài người, từ đó hoàn thiện và phát triển nhân cách con người
Lịch sử là một một môn học đặc thù với những chuỗi sự kiện, diễn biến
đã diễn ra trong quá khứ mà thực trạng của việc dạy và học lịch sử trong nhà trường hiện còn những tồn tại là nội dung của nhiều bài giảng lịch sử rất khô khan với nhiều sự kiện lịch sử nặng về chiến tranh cách mạng, ít đề cập về lịch
sử văn hóa, nghệ thuật, chưa xen kẽ với văn học, khoa học…nên chưa tạo được
sự hứng thú học sử đối với học sinh Học sinh còn hiểu một cách rời rạc, không nắm được mối quan hệ giữa các tri thức thuộc lĩnh vực đời sống xã hội, về kiến thức liên môn Đó là một thực tế đáng suy ngẫm Làm sao để biến giờ lịch sử khô khan thành một giờ học hấp dẫn, cuốn hút, khiến học sinh yêu thích môn
Trang 2học này là điều trăn trở có lẽ không chỉ của giáo viên môn Lịch sử Do đó, điều quan trọng và cần thiết nhất là làm sao tạo cho các em niềm hứng thú, niềm khát khao yêu thích, luôn muốn tìm hiểu lịch sử từ đó biết tự đánh giá và nhận xét khách quan các sự kiện hay nhân vật lịch sử nào đó, khiến các em đam mê thực
sự chứ không bị gò bó hay ép buộc bởi bất cứ một lí do nào
Giáo viên còn nhiều lúng túng trong việc tích hợp kiến thức liên môn để gây hứng thú học tập lịch sử cho học sinh; khả năng vận dụng kiến thức liên môn của học sinh cũng còn nhiều hạn chế,dẫn đến học sinh không ham thích học lịch sử
Một thực tế mà hầu như ở các trường Trung học cơ sở đều nào đều cũng nhận thấy đó là tình trạng học sinh lớp 6 tiếp thu kiến thức chậm, ghi chép chậm
do phương pháp giảng dạy, khối lượng kiến thức ở Trường trung học cơ sở so với trường Tiểu học khác nhiều: ở trường Tiểu học hầu như chỉ chú trọng kiến thức 3 môn học chính Toán,Tiếng Việt, Anh Văn, còn các môn còn lại nói chung, môn Lịch sử nói riêng chỉ ghi tựa bài thôi ít cho học sinh tìm hiểu sâu về kiến thức các môn này
3.2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến:
3.2.1 Mục đích của giải pháp
- Nhằm góp phần thực hiện tốt mục tiêu của môn Lịch sử ở trường Trung học cơ cở, đặc biệt là nâng cao hiệu quả học tập về bộ môn Lịch sử khối lớp 6 ở trường Trung học cơ cở, đào tạo nguồn nhân lực và những học sinh tương lai trở thành công dân mới có ích cho đất nước đòi hỏi người học sinh chẳng những phải hiểu biết về kiến thức sử học mà còn phải biết hệ thống lại đồng thời nắm vững nội dung kiến thức liên môn có liên quan ở trường THCS
- Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích hợp nhằm phát huy tính tích cực sáng tạo của học sinh; rèn kĩ năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống
Trang 3- Giáo viên và học sinh có sự chủ động chuẩn bị tốt đối với những nội dung liên môn cần tích hợp trong bài giảng lịch sử mà lại không có trong khối lớp
- Yêu cầu học sinh phải hiểu biết lịch sử, đáp ứng nhu cầu cuộc sống hiện tại và tương lai đặt cho giáo viên dạy Lịch sử nhiệm vụ: Làm thế nào nâng cao chất lượng dạy và học lịch sử? Kích thích sự hứng thú học sử cho học sinh? Để hoàn thành nhiệm vụ này đòi hỏi giáo viên dạy Lịch sử không chỉ có kiến thức vững vàng về bộ môn Lịch sử mà còn phải có những hiểu biết vững chắc về các
bộ môn Địa lý, Văn học, nghệ thuật, khoa học…để vận dụng vào bài giảng lịch
sử làm phong phú và hấp dẫn thêm bài giảng Tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học Lịch sử ở khối lớp 6, bước đầu tạo một không khí sôi nổi, hào hứng của cả thầy và trò trong các hoạt động dạy học của nhà trường, giúp các
em dần dần làm quen với phương pháp, hình thức học tập ở Trường trung học
cơ sở Đây là một trong những nội dung quan trọng của phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đang đẩy mạnh triển khai
- “Làm thế nào tạo thêm hứng thú cho học sinh yêu thích học môn Lịch sử lớp 6 thông qua việc vận dụng kiến thức liên môn” là hình thức tìm tòi những
nội dung kiến thức có liên quan với nhau giữa các môn học ở các khối lớp với môn Lịch sử lớp 6, tức là con đường tích hợp những nội dung từ một số môn
học có liên hệ với nhau Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng trong
dạy học nói chung và dạy học Lịch sử nói riêng, là một phương pháp dạy học hiện đại, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục
3.2.2 Nội dung của giải pháp
* Những điểm khác biệt, tính mới của giải pháp
+ Trước đây, đa số giáo viên ở trường do điều kiện dạy học, thiết bị còn
có phần hạn chế nên khi giảng dạy hầu như giờ học chưa sôi nổi, học sinh chưa
Trang 4có hứng thú học tập, giờ học nhàm chán, nên hiệu quả giờ học đạt kết quả chưa cao
+ Do nhận thức chưa đúng đắn về vị trí quan trọng của môn Lịch sử trong
trường THCS nên trong giảng dạy vẫn còn hiện tượng coi giờ lên lớp mang tính chất tuyên truyền, phổ biến, thuyết minh những nội dung trong sách giáo khoa; học sinh tiếp thu tri thức một cách thụ động, mệt mỏi, chán nản Những kiến thức về các nhân vật, sự kiện lịch sử… mà giáo viên đưa vào bài giảng chủ yếu
là kiến thức về các nhân vật, sự kiện lịch sử được giới thiệu trong sách giáo khoa qua hình thức "Thầy nói- Trò nghe" một cách đơn điệu, nhàm chán Các em tiếp thu kiến thức một cách hời hợt, thiếu chính xác, thiếu hệ thống Vì đa phần các
em cho rằng học Lịch sử phải ghi nhớ quá nhiều sự kiện khô khan, Lịch sử là một môn học nghiên cứu về quá khứ mà quá khứ là cái đã qua không thể thay đổi nên chỉ học cho qua chứ không có gì vận dụng vào thực tế
+ Việc sử dụng các phương pháp truyền thống là cần thiết, nhưng sẽ hấp dẫn đối với học sinh hơn nếu giáo viên biết kết hợp với đồ dùng trực quan, tài liệu tham khảo của các khoa học khác Tạo nên sự gắn kết kiến thức của các môn học, giữa nội dung học tập với thực tiễn cuộc sống, làm cho việc học tập trở nên có ý nghĩa hơn đối với học sinh
+ Giáo viên có sự chủ động trong việc soạn giảng theo hướng vận dụng kiến thức liên môn ngay từ đầu năm học Đây là cơ sở để giáo viên thực hiện tốt
kế hoạch dạy học, kiểm tra đánh giá bộ môn; chủ động lựa chọn trang thiết bị, phương tiện dạy học phù hợp với thực tế học sinh và cơ sở vật chất của trường Khắc phục những khó khăn lúng túng của giáo viên trong việc vận dụng kiến thức liên môn để tích hợp vào bài giảng lịch sử
+ Môn Lịch sử là bộ môn góp phần quan trọng trong việc hình thành, bồi dưỡng nhân sinh quan, thế giới quan khoa học Như vậy, so với các môn học khác thì môn Lịch sử có nhiều ưu thế trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm đối với thế hệ trẻ Những kiến thức Lịch sử không chỉ đơn thuần dạy cho các em biết yêu, ghét trong đấu tranh giai cấp, biết yêu quý lao động mà còn góp phần
Trang 5định hình cho học sinh cách ứng xử đúng đắn trong cuộc sống Để nâng cao hiệu
quả giảng dạy môn Lịch sử, tôi chọn giải pháp " Làm thế nào tạo thêm hứng thú cho học sinh yêu thích học môn Lịch sử lớp 6 thông qua việc vận dụng kiến thức liên môn” Giúp giáo viên lịch sử có thể áp dụng vào giảng dạy môn lịch
sử một cách sinh động; giúp cho học sinh hứng thú hơn với bộ môn lịch sử trong chương trình Lịch sử cấp THCS; góp phần đổi mới phương pháp dạy học; đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực; giúp học sinh vận dụng kiến thức liên môn vào thực tế cuộc sống, thúc đẩy việc gắn lý thuyết với thực tiễn đời sống, đẩy mạnh việc thực hiện dạy học theo phương châm “Học đi đôi với hành”
* Mô tả chi tiết bản chất của giải pháp
Một số nội dung tích hợp cụ thể trong chương trình Lịch sử 6:
1 Tích hợp với môn Giáo dục công dân
Chúng ta biết trong tất cả các trường học đều hướng đến việc giáo dục đạo đức cho học sinh là trước tiên với khẩu hiệu: “Tiên học lễ, Hậu học văn” nên dạy học lịch sử gắn liền với việc dạy người, việc tích hợp kiến thức môn GDCD trong dạy học lịch sử luôn được bản thân tôi thường xuyên thực hiện trong các bài dạy của mình Trong nội dung chương trình Lịch sử lớp 6 khi giúp học sinh tìm hiểu quá trình đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc, nhiều tấm gương yêu nước, bất khuất xuất hiện Thông qua những tấm gương này, tôi giáo dục học sinh biết thể hiện lòng biết ơn của mình bằng những việc làm cụ thể, biết noi gương các vị anh hùng, bồi dưỡng lòng yêu quê hương, đất nước cho học sinh, truyền thống “giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp…” hoặc biết yêu quí, bảo vệ các Di sản văn hóa…
+ Đối với bài 1: Sơ lược về môn lịch sử.
Nội dung phần 2: Học lịch sử để làm gì?
Chúng ta giáo dục học sinh thông cảm cuộc sống ngày xưa, lòng biết ơn,
tổ tiên, ông cha ta ngày xưa, quý trọng những gì mình đang có, ra sức học tập để
Trang 6trở thành người hữu ích cho đất nước (Bài 6- GDCD lớp 6) Sau khi giáo viên
đặt câu hỏi: Em hãy liên hệ trong cuộc sống của gia đình, quê hương em có
những anh hùng, danh nhân nổi tiếng nào? Giáo viên tiếp tục đặt câu hỏi: Vậy
là HS, các em cần phải làm gì để đền đáp công ơn của tổ tiên, ông cha ta?(Học
LS là quý trọng, biết ơn những người làm nên cuộc sống ngày nay Chúng ta phải làm tốt nhiệm vụ của mình để đưa đất nước ta phát triển hơn nữa…)
+ Đối với bài 3: Xã hội nguyên thủy
Nội dung phần 1: Sự xuất hiện của con người trên Trái đất.
Sau khi học sinh trả lời câu hỏi: Em nhận thấy lao động có ý nghĩa như
thế nào? Giáo viên giáo dục học sinh tinh thần yêu lao động không ngừng sáng
tạo vươn lên trong cuộc sống (GDCD 8- bài 11) Sau đó, giáo viên đặt câu hỏi:
Vậy là HS em cần phải làm gì để thể hiện tinh thân yêu lao động? (GDCD 9- bài
14)
+ Đối với bài 4: Các quốc gia cổ đại phương Đông.
Nội dung phần 1: Nhà nước chuyên chế cổ đại phương Đông.
Để giáo dục học sinh ý thức vươn lên, tiến bộ trong cuộc sống, sau khi
HS trả lời câu hỏi: Em có nhận xét gì bộ máy hành chính của các nước cổ đại phương Đông? Giáo viên cho HS liên hệ, so sánh với bộ máy Nhà nước ta hiện
nay thông qua sơ đồ phân cấp bộ máy nhà nước ta (GDCD lớp 7- bài 17)
+ Đối với bài 17: Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40).
Nội dung phần 2: Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng bùng nổ Để giáo dục
học sinh tinh thần yêu nước và đoàn kết, sau khi học sinh trả lời xong câu hỏi:
Nêu nguyên nhân thắng lợi cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng? Giáo viên đặt câu
hỏi: Qua cuộc cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng em học hỏi được gì? (tinh thần yêu nước và tinh thần đoàn kết của ông cha ta) Là học sinh em cần phải làm gì
để có đức tính đó? (bài 7-GDCD lớp 7)
+ Đối với bài 18: Trưng Vương và cuộc kháng chiến chống quân xâm lượ Hán
Trang 7Nội dung phần 2: Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Hán (42-43) đã diễn ra như nào; Sau khi cho HS xem ảnh đền thờ hai Bà Trưng Giáo
viên đặt câu hỏi để giáo dục lòng “Biết ơn” (Bài 6- GDCD lớp 6) như: Việc nhân dân ta lập đền thờ Hai Bà Trưng và các vị tướng khắp nơi nói lên điều gì?
+ Đối với bài 20: Từ sau Trưng Vương đến trước Lý Nam Đế (tiếp theo)
* Nội dung phần 3: Những chuyển biến về xã hội và văn hoá nước ta ở các thế kỉ I - VI; Sau khi học sinh trả lời xong câu hỏi: Vì sao người Việt giữ
được phong tục tập quán và tiếng nói của tổ tiên? Giáo viên có thể đặt câu hỏi
để giáo dục học sinh “Tinh thần yêu nước”, “Giữ gìn và phát huy truyền thống
của dân tộc” (bài 10 - GDCD lớp 7)
Nội dung phần 4: Cuộc khởi nghĩa Bà Triệu (năm 248), sau khi cho HS
quan sát ảnh “Lăng Bà Triệu ở núi Tùng (Thanh Hóa), giáo viên đặt câu hỏi để
giáo dục lòng “Biết ơn” (bài 6 - GDCD lớp 6) như: Việc nhân dân ta lập đền
thờ Bà Triệu nói lên điều gì?
+ Đối với bài 24: Nước Cham-pa thế kỉ II đến thế kỉ X.
Nội dung phần 2: Tình hình kinh tế - văn hóa Cham-pa từ TKII-X, sau
khi giới thiệu xong về Khu Thánh địa Mĩ Sơn (Quảng Nam), giáo viên có thể
thông qua đó giáo dục học sinh biết “Bảo vệ di sản văn hóa” (bài 15- GDCD lớp 7)
+ Đối với bài 27 Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938.
Nội dung phần 1: Ngô Quyền đã chuẩn bị đánh quân xâm lược Nam Hán như thế nào? giáo viên tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường (bài 14-GDCD lớp 7), sau khi hỏi các câu hỏi sau: Vì sao Ngô Quyền quyết định chọn sông Bạch Đằng làm nơi quyết chiến với quân Nam Hán? Kế hoạch của Ngô Quyền chủ động và độc đáo ở điểm nào?(chủ động khi giặc còn ngấp nghé,
khẩn trương tổ chức kháng chiến Dự đoán quân Nam Hán sẽ vào nước ta theo đường sông Bạch Đằng, Ngô Quyền bàn với các tướng cách đánh giặc Ông
Trang 8quyết định chọn khu vực cửa sông và vùng trung, hạ lưu làm điểm quyết chiến, chủ động đón đánh quân giặc Kế hoạch của Ngô Quyền hết sức độc đáo: đẵn
hàng ngàn cây gỗ dài, đầu đẽo nhọn… biết tận dụng 3 yếu tố: thiên thời, địa lợi, nhân hòa để đánh giặc) Giáo viên: kết luận và giáo dục học sinh: con người đã
khai thác lợi thế của của môi trường tự nhiên vào mục đích chiến lược quân sự, góp phần bảo vệ độc lập
Nội dung phần 2: Chiến thắng Bạch Đằng năm 938, giáo viên sử dụng
lược đồ để trình bày các sự kiện, qua đó thấy tinh thần chiến đấu anh dũng, thông minh sáng tạo của tổ tiên ta, biết lợi dụng những điều kiện tự nhiên để kháng chiến thắng lợi (sưu tầm tranh ảnh về điều kiện tự nhiên, công trình lịch
sử văn hóa để giáo dục học sinh ý thức bảo vệ di sản văn hóa ( bài 15 GDCD lớp 7); tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường (bài 14- GDCD lớp 7)- biết phát huy mặt lợi – hại của chế độ thủy triều ven biển, sau khi giáo viên kết luận trận địa cộc ngầm đã giúp cho quân ta đánh thắng quân Nam Hán lần hai dù thuyền
ta nhỏ hơn, lực lượng ta ít hơn
2- Tích hợp với môn Ngữ Văn
Văn học và Lịch sử có liên hệ với nhau, kiến thức môn này sẽ hỗ trợ cho
môn kia, văn học sẽ cung cấp cho ta những tư liệu lịch sử mà nhờ đó học sinh có thể nhận thức một cách rõ ràng những sự kiện lịch sử đã diễn ra Để tạo cho học sinh những cảm xúc thực sự trước những sự kiện thì việc vận dụng kiến thức văn học vào giảng dạy lịch sử là điều cần thiết, nó góp phần làm cho bài giảng trở nên sinh động và hấp dẫn, nâng cao hứng thú học tập của học sinh
+ Đối với bài 12: Nước Văn Lang
Nội dung phần 1: Nhà nước Văn Lang ra đời trong hoàn cảnh nào?
Khi giáo viên giảng về hoàn cảnh ra đời của nước Văn Lang Giáo viên
có thể liên hệ truyền thuyết Sơn Tinh – Thủy Tinh, Thánh Gióng (bài 3-Ngữ văn lớp 6)
Trang 9Để giáo dục lòng biết ơn các vua Hùng và trách nhiệm của chúng ta ngày nay giáo viên giáo dục học sinh qua câu nói của Bác Hồ:
“Các vua Hùng đã có công dựng nước Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”
+ Đối với bài 15 Nước Âu Lạc
Nội dung phần 1: Thành cổ Loa và lực lượng quốc phòng
Khi giảng về việc xây dựng thành Cổ Loa và cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Triệu, giáo viên có thể đưa vào đó một số truyện cổ tích về Nỏ Thần, về xây dưng thành Cổ Loa…(Ngữ văn lớp 6 và Ngữ văn 10) Đồng thời thông qua trích dẫn bốn câu thơ của nhà thơ Tố Hữu:
“Tôi kể ngày xưa chuyện Mỵ Châu Trái tim lầm chỗ để trên đầu
Nỏ thần vô ý trao tay giặc Nên nổi cơ đồ đắm biển sâu."
(Tố Hữu – Ngữ văn lớp 10) Qua đó, có thể giáo dục học sinh ý thức không nên lơi là đối với việc phòng thủ quốc gia, coi trọng trách nhiệm bảo vệ tổ quốc, liên hệ ý thức bảo vệ biên giới biển đảo ở Việt Nam hiện nay
Mặt khác, qua các nhân vật Sơn Tinh, Thủy Tinh, Thánh Gióng, Trọng Thủy, Mỵ Châu… dù học sinh đã được học trong chương trình Văn học nhưng qua đây học sinh có điều kiện khắc sâu hơn các kiến thức văn học
+ Đối với bài 20 Từ sau Trưng Vương đến trước Lý Nam Đế
Nội dung phần 4 Cuộc khởi nghĩa Bà Triệu (năm 248)
- Để khắc sâu hình ảnh oai phong của Bà Triệu khi ra trận, giáo viên nên
sử dụng hai câu thơ:
Hoành qua đương hổ dị (Vung giáo chống hổ dễ) Đối diện Bà Vương nan (Giáp mặt Vua Bà khó)
Trang 10(Theo Phan Huy Lê…, Lịch sử Việt Nam, tập 1 Sdđ)
- Để giáo dục ý chí quyết tâm giành độc lập của nhân dân ta, đồng thời thể
hiện niềm tự hào của nhân dân ta về Bà Triệu và tinh thần sẵn sàng hưởng ứng cuộc khởi nghĩa của Bà – Người phụ nữ chăm lo việc gia đình cho người chồng yên tâm đi chiến đấu để đánh đuổi quân xâm lược “giành lại giang sang, cởi ách
nô lệ”, giáo viên sử dụng 6 câu ca dao:
“Ru con con ngủ cho lành,
Để mẹ gánh nước rửa bành cho voi.
Muốn coi lên núi mà coi, Coi Bà triệu tướng cưỡi voi đánh cồng.
Túi gấm cho lẫn túi hồng, Tiêm trầu cánh kiến cho chồng ra quân”
+ Đối với bài 23 Những cuộc khởi nghĩa lớn trong các thế kỉ VII – IX
Nội dung phần 2: Khởi nghĩa Mai Thúc Loan (722)
Để làm rõ sự kiện, nhân vật, giáo viên có thể đưa vào đoạn thơ sau”
“Hùng cứ Hoan Châu đất một vùng Vạn An thành lũy khói hương xông Bốn phương Mai Đế lừng uy đức
Trăm trận Lý Đường phạc võ công…
…Đường đi cống vải từ đây đứt Dân nước đời đời hưởng phúc chung”
Sau khi tóm lược các cuộc khởi nghĩa được đề cập ở SGK Giáo viên có thể gây hứng thú cho học sinh bằng đoạn thơ sau (trích: Lịch sử nước ta – Hồ Chí Minh)
“Nước Tàu cậy thế người đông