Tiến trình bài dạy: T L Hoạt động của GV Hoạt động của HS Kiến thứ 18/ Hoạt động 1: Giới thiệu về lực ma sát: Cá nhân tự thu thập thông tin SGK -GV trình bày hai ví dụ về ma sát trượt:
Trang 1Ngày dạy: Ngày soạn:26/9/2010 Tuần: 6
Tiết: 6 Bài 6: LỰC MA SÁT
I.Mục tiêu:
1.Kiến thức:
-Nhận biết thêm một loại lực cơ học nữa là lực ma sát Bước đầu phân biệt sự xuất hiện của các loại ma sát trượt, ma sát lăn, ma sát nghỉ và đặc điểm của mỗi loại
-Kể và phân tích được một số hiện tượng về lực ma sát có lợi, có hại trong đời sống và kĩ thuật Nêu được cách khắc phục tác hại của lực ma sát và vận dụng ích lợi của lực này
2 Kĩ năng: -Rèn kỹ năng làm thí nghiệm để phát hiện ma sát nghỉ.
3 Thái độ:
- Giáo dục thái độ trung thực trong báo cáo kết quả thí nghiệm, tính hợp tác trong nhóm làm việc
- Biết được khi các phương tiện giao thông đường bộ lưu thông ma sát giữa bánh xe vàt đường, giữa các bộ phận cơ khí với nhau, làm phát sinh khói bụi gây tác hại to lớn cho con người
II.Chuẩn bị:
1 Chuẩn bị của GV -GV Chuẩn bị cho mỗi nhóm:
+ 1lực kế, 1 miếng gỗ, 1 quả nặng, một miếng nhôm, hình 6.1 ;6.3 ;6.4 6.5 SGK
Phương án tổ chức: Hoạt động nhóm, cá nhân, áp dụng kĩ thuật các mảnh ghép trong hoạt động 2 :
Lực ma sát trong đời sống và kỹ thuật
2 Chuẩn bị của học sinh +) Mang theo các ổ bi ,trục xe đạp để quan sát ; bảng phụ
+) Ôn lại kiến thức về 2 lực cân bằng ,tác dụng của 2 lực cân bằng
III.Hoạt động dạy học:
1 Ổn định tình hình lớp: (1/)
Kiểm tra sĩ số lớp
2 Kiểm tra bài cũ : (5/)( HS khá)
? Thế nào là hai lực cân
bằng?
-? Nếu vật chịu tác dụng
của các lực cân bằng thì vật
sẽ như thế nào?
? Bài 5.6 SBT
? Bài tập 5.8 SBT trang 10
- Hai lực cân bằng là 2 lực cùng đặt vào 1 vật có cường độ bằng nhau có cùng phương ,cùng độ lớn nhưng ngược chiều
-Nếu vật đang đứng yên sẽ tiếp tục đứng yên, nếu vật đang chuyển động sẽ tiếp tục chuyển động thẳng đều
Bài 5.6 SBT : Do quán tính mà con Báo vẫn nhảy vồ theo hướng cũ mà không kịp đổi hướng theo con linh dương nên Linh dương trốn thoát
Bài tập 5.8 SBT Q
Fc Fk P
3 4
3
Nhận xét:
3 Bài mới:
Trang 2Đặt vấn đề:(2/)
Vì sao thủ môn phải đeo găng tay để bắt bóng.hoặc tại sao với tay dính dầu mỡ,nước xà phòng ướt thì rất khó khăn hơn tay khô? Bài học hôm nay sẽ giúp chúng ta trả lời câu hỏi này?
Tiến trình bài dạy:
T
L Hoạt động của GV Hoạt động của HS Kiến thứ
18/ Hoạt động 1: Giới thiệu về
lực ma sát:
Cá nhân tự thu thập thông
tin SGK
-GV trình bày hai ví dụ về
ma sát trượt:
+ Lực sinh ra do má phanh
ép sát lên vành bánh xe,
ngăn cản sự chuyển động
của vành
+ Nếu bóp phanh mạnh bánh
xe ngừng quay và trượt trên
mặt đường, khi đó có lực ma
sát trượt giữa bánh xe và
mặt đường
+ Yêu cầu HS dựa vào đặc
điểm ma sát trượt cho vài ví
dụ trong thực tế mà em đã
gặp?
-GV hướng dẫn HS lấy ví dụ
chính xác và yêu cầu các
nhóm lắng nghe và bổ sung
nếu chưa chính xác
? Vậy lực ma sát trượt có tác
dụng gì ?
-GV cho ví dụ về ma sát lăn:
Khi búng hòn bi trên mặt
sàn, hòn bi lăn chậm dần rồi
dừng lại Lực mặt bàn đã tác
dụng lên hòn bi, ngăn cản
chuyển động lăn của hòn bi
là lực ma sát lăn
-Nêu đặc điểm của lực ma
sát lăn?
- Em hãy tìm 1 ví dụ về ma
sát lăn?
Hoạt động 1: Tìm hiểu về lực ma sát:
-Để khỏi trơn bóng khỏi rơi khỏi tay
-Ghi bài :Lực ma sát
-Học sinh đọc như sgk
-HS lắng nghe GV trình bày về ma sát trượt
-HS làm việc cá nhân để lấy ví dụ về ma sát trượt
C1:+Khi đi dép trên mặt sàn ma sát giữa đế dép với mặt sàn là ma sát trượt +Ma sát giữa trục quạt bàn với ổ trục
+Ma sát giữa dây cung ở cần kéo của đàn nhị, violon với dây đàn
- Cản trở chuyển động
- Lực ma sát lăn xuất hiện khi một vật lăn trên bề mặt
I Lực ma sát
1 Lực ma sát trượt
+ Lực ma sát trượt sinh ra khi một vật trượt trên bề mặt của một vật khác
2 Lực ma sát lăn:
+ Lực ma sát lăn sinh ra khi một vật lăn trên bề mặt một vật khác
2
Trang 3-GV hướng dẫn HS nêu lên
đúng ma sát lăn có điều
chỉnh bổ sung khi cần thiết
-So sánh độ lớn ma sát trượt
và ma sát lăn: Yêu cầu HS
làm việc cá nhân để trả lời
câu
+Trong các trường hợp vẽ ở
hình 6.1, trường hợp nào có
ma sát trượt, trường hợp nào
có ma sát lăn?
?Trường hợp nào đẩy khó
khăn hơn
_GV :lực ma sát có tác dụng
cản trở chuyển động
?Vậy từ hai trường hợp trên
em có nhận xét gì về cường
độ của lực ma sát trượt và
lực ma sát lăn?
?Ở lớp 6 ,ta biết rằng khi có
lực tác dụng lên vật có thể
làm vật biến đổi chuyển
động hoặc vật bị biến dạng
-GV đặt vấn đề: có trường
hợp sau đây có lực tác dụng
mà vật không biến đổi
chuyển động cũng không bị
biến dạng là do đâu?
-Yêu cầu HS quan sát thí
nghệm hình 6.2 và tiến hành
thí nghiệm để kiển tra và
kết luận
-GV yêu cầu học sinh đọc
thông tin mục 3 và làm thí
nghiệm
một vật khác C2:- Ma sát sinh ra giữa lốp
xe đạp với mặt đường
- Ma sát giữa con lăn với sàn nhà khi dùng di chuyển một vật nặng
- Ma sát sinh ra ở các viên
bi đệm giữa trục quay với
ổ trục
C3:+ Có ma sát trượt (H.a) + Có ma sát lăn (H.b) Cá nhân trả lời:
+ Cường độ của lực ma sát trượt lớn hơn ma sát lăn
- Tiến hành thí nghiệm theo nhóm như hình 6.2
+ Ghi kết quả lên bảng phụ :vật đứng yên khi lực kéo là F =…….N
3 Lực ma sát nghỉ:
+ Lực ma sát nghỉ giữ cho vật không trượt khi vật bị tác dụng của lực khác
Trang 48/
-GV kiểm tra hướng dẫn các
thao tác cho học sinh
-Hướng dẫn học sinh thảo
luận
-Tại sao trong thí nghiệm
trên, mặt dù có lực kéo tác
dụng lên vật mà vật vẫn
đứng yên?
-Khi nào 1 vật đứng yên ?
-GV thông báo: có một lực
mới xuất hiện cân bằng với
lực kéo trên được gọi là ma
sát nghỉ
-Trong thí nghiệm này
cường độ lực ma sát nghỉ
tăng ,
giảm phụ thuộc cường độ lực
kéo vật.Khi vật dịch chuyển
thì Fmsn đạt giá trị cực đại
?Hãy tìm ví dụ về ma sát
nghỉ trong đời sống và kĩ
thuật?
Chuyển ý: Như vậy lực ma
sát xuất hiện trong đời sáng
là có lợi hay có hại?
Hoạt động 2: Thông báo về
ích lợi của ma sát trong đời
sống và trong kĩ thuật:
Vòng 1: GV giao nhiệm vụ
cho các nhóm
Nhiệm vụ 1: Quan sát hình
6.3a nêu tác hại của lực ma
sát và biện pháp làm giảm
+Thảo luận nhóm trả lời C4:-Khi vật chịu tác dụng của các lực cân bằng
-Vì giữa vật và mặt sàn có xuất hiện lực cản,lực này tác dụng lên vật cân bằng với lực kéo nên vật vẫn đứng yên
C5:
-Đi dép trên sàn nhà mới lau không bị trượt
-Nhờ ma sát nghỉ nên ta đi lại được ,ma sát nghỉ giữ cho bàn chân không bị trượt trên măït đường
-Trong dây chuyền sản xuất của nhiều nhà máy các sản phẩm (bao xi măng ) di chuyển cùng với băng truyền tải nhờ lực
ma sát nghỉ
Hoạt động 2: Tìm hiểu về ích lợi của ma sát trong đời sống và trong kĩ thuật:
Aùp dụng kĩ thuật các mảnh ghép
Nhóm nhận nhiệm vụ và thảo luận trả lời
+ Ma sát trượt làm nặng đạp và mau mòn đĩa và xích Cách làm giảm là bôi trơn
II.Lực ma sát trong đời sống và kỹ thuật
+ Lực ma sát có thể có hại hoặc có ích
4
Trang 5lực ma sát (Nhóm 1)
Nhiệm vụ 2: : Quan sát hình
6.3b nêu tác hại của lực ma
sát và biện pháp làm giảm
lực ma sát (Nhóm 2)
Nhiệm vụ 3: Quan sát hình
6.3c nêu tác hại của lực ma
sát và biện pháp làm giảm
lực ma sát (Nhóm 3)
Nhiệm vụ 4: Quan sát hình
6.4 a nếu không có ma sát
sẽ xảy ra hiện tượng gì? Tìm
cách làm tăng lực ma sát?
(nhóm 4)
Nhiệm vụ 5: Quan sát hình
6.4 b nếu không có ma sát
sẽ xảy ra hiện tượng gì? Tìm
cách làm tăng lực ma sát?
(nhóm 5)
Nhiệm vụ 6: Quan sát hình
6.4 a nếu không có ma sát
sẽ xảy ra hiện tượng gì? Tìm
cách làm tăng lực ma sát?
(nhóm 6)
Vòng 2: Hãy cho biết lực ma
sát trong đời sống và kĩ thuật
có lợi hay có hại? Cho 2 ví
dụ thực tế và phân tích các
ví dụ đó?
-GV :khi thay thế ma sát
+ Ma sát trượt làm mòn trục xe và cản trở chuyển động của xe ,cách giảm ma sát là thay bằng trục quay có ổ bi
+Ma sát trượt cản trở chuyển động của thùng,dùng bánh xe thay thế (Chuyển ma sát trượt thành ma sát lăn cho dễ di chuyển.)
+Bảng trơn không viết được->tăng độ nhám
+ốc vít bị quay lỏng dần khi bị rung ,
+Diêm bị trượt không quẹt được ->tăng độ nhám
+Xe không dừng được khi phanh -.chế tạo lốp xe có khía rãnh
Nhóm mới hình thành nhận nhiệm vụ và thảo luận trả lời:
Ma sát trong đời sống và kĩ thuật có thể có lợi, có thể có hại
Ví dụ 1: Giày đi mãi đế bị
mòn Lực ma sát trượt làm mòn đế giày là ma sát có hại
Ví dụ 2: xe ô tô đứng yên
nhờ lực ma sát nghỉ giúp
xe không bị trượt trên mặt đường Ma sát sinh ra trong trường hợp này la ma sát có lợi
Trang 6trượt bằng ma sát lăn đã
giảm lực ma sát đến 30 lần
GV chốt kiến thức và cho
HS ghi vở
Hoạt động 3: Vận
dụng-Củng cố
-Yêu cầu HS trả lời câu hỏi
-C 8 : Hãy giải thích các hiện
tượng sau và cho biết trong
các hiện tượng sau ma sát có
ích hay có hại:
a)Khi đi trên sàn nhà gạch
men mới lau dễ bị ngã
b)Ôtô đi trên đường đất
mềm có bùn dễ bị sa lầy
c)Giày đi nhiều đế bị mòn
d)Mặt lốp ôtô vận tải phải
có khía sâu hơn lớp xe đạp
e)Phải bôi nhựa thông vào
dây đàn cò khi kéo
-C 9 : Ổ bi có tác dụng gì? Tại
sao việc phát minh ra ổ bi
lại có ý nghĩa quan trọng
đến sự phát triển khoa học
và công nghệ?
Trong thực tế xe chuyển
động trên đường gây ra
những tác hại gì?
Làm thế nào để giảm các
tác hại đó?
HS lắng nghe và ghi vở
Hoạt động 3: Vận dụng
C 8
a),b,d,e là ma sát có ích
c )là có hại
-Hs thảo luận nhóm để trả lời câu
C9:-Giảm lực ma sát do thay thế lực ma sát trượt bằng lựcma sát lăn của các viên bi .Nhờ đó đã giảm lực cản lên các vật chuyển động giúp máy hoạt động dễ dàng hơn góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành động lực học,cơ khí chế tạo
- khi các phương tiện giao thông đường bộ lưu thông
ma sát giữa bánh xe vàt đường, giữa các bộ phận
cơ khí với nhau, làm phát sinh khói bụi gây tác hại to lớn cho con người
- Giảm số phương tiện giao thông lưu thông trên đường và cấm những xe không đảm bảo lưu thông
- Thường xuyên kiểm tra
III.Vận dụng:
C9
-Giảm lực ma sát do thay thế ma sát trượt bằng ma sát lăn của các viên bi Nhờ đó đã giảm lực cản lên các vật chuyển động giúp máy hoạt động dễ dàng hơn góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành động lực học, cơ khí chế tạo
6
Trang 7? khi nào xuất hiện lực ma
sát trượt,ma sát lăn ?
?Tác dụng của lực ma sát
nghỉ
? Đặc điểm của các loại lực
ma sát?
?Muốn giảm lực ma sát ta
thường làm gì? (tăng độ
nhẵn, bôi trơn…)
chất lượng của xe Cá nhân trả lời
4 Dặn dò HS chuẩn bị cho tiết học tiếp theo: (1/)
Vềø nhà ôn tập tự để tiết sau kiểm tra 1 tiết
- Lí thuyết từ bài 1 đến bài 6
- Bài tập: các dạng bài tập về công thức tính vận tốc của chuyển động đều, vận tốc trung bình của chuyển động không đều, các bài tập về biểu diễn lực
IV.Rút kinh nghiệm,bổ sung:
