BIỆN PHÁP ĐỐI PHÓ VỚI KHỦNG HOẢNG CỦA HOA KỲ1... Đặc biệt, Fed đưa ra chính sách tăng mua MBS.. Chương trình mua lại MBS của chi nhánh được điều phối bởi Federal Reserve Bank
Trang 1BIỆN PHÁP ĐỐI PHÓ VỚI KHỦNG HOẢNG CỦA HOA KỲ
1 Biện pháp của Fed
1.1 Chính sách tiền tệ
Ngay khi khủng hoảng nhà ở thứ cấp nổ ra, Fed bắt đầu can thiệp bằng cách hạ lãi suất và tăng mua MBS Lãi suất cho vay liên ngân hàng đã giảm từ 5,25% qua 6 đợt xuống còn 2% ( từ 18/9/20077 đến 30/4/2008) Sau đó vẫn tiếp tục giảm và đến ngày 16/12/2008 chỉ còn 0,25%, mức lãi suất thấp gần 0 hiếm thấy
Nhìn vào biểu lãi suất từ tháng 6 năm 2007 đến tháng 12 năm 2008 ở Mỹ, có thể thấy, chỉ trong 18 tháng, Fed đã có 10 lần hạ lãi suất cơ bản và mức lãi suất thấp nhất là gần 0%
Biểu đồ 21: Biến động lãi suất của Fed
Nguồn: Reuters
Cùng với việc hạ lãi suất cơ bản, Fed cũng hạ lãi suất chiết khấu áp dụng trực tiếp với các khoản vay từ Fed cho các ngân hàng và công ty chứng khoán từ mức 1,25% xuống còn 0,5% Mức dự trữ bắt buộc của các ngân hàng thương mại cũng giảm từ mức 1% xuống còn 0,25%
Trang 21.2 Nghiệp vụ thị trường mở
Fed thực hiện nghiệp vụ thị trường mở thông qua mua lại trái phiếu chính phủ Mỹ mà các tổ chức tài chính của nước này đang nắm giữ Đặc biệt, Fed đưa ra chính sách tăng mua MBS Nhìn vào biểu đồ dưới đây, có thể thấy khối lượng mua repo MBS của Fed tăng vọt vào cuối năm 2007
Biểu đồ 22: Hoạt động mua lại MBS của Fed
Nguồn: Reuters
Từ năm 2000 đến đầu năm 2006, khối lượng mua lại MBS của Fed chỉ giao động dưới 10 tỷ USD Tuy nhiên, đến cuối năm 2007, con số đó đã lên mức gần 40 tỷ USD Tính đến ngày 31/03/2010 cơ quan này đã hoàn thành việc mua 1.25 nghìn tỷ USD “MBS agency” nhưng vẫn tiếp tục tiến hành các giao dịch trong những tháng tiếp theo Chương trình mua lại MBS của chi nhánh được điều phối bởi Federal Reserve Bank of New York dưới sự chỉ đạo của Federal Open Market Committee (FOMC) Mục tiêu của chương trình này nhằm hỗ trợ cho thị trường thế chấp và nhà ở đồng thời giúp phục hồi thị trường tài chính
Trang 31.3 Chương trình đấu giá cho vay kì hạn (Term Auction Facility Program-TARP)
Ngày 17/12/2007, trước ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tín dụng dưới chuẩn, Fed đưa ra chương trình TAF nhằm tăng cường tính thanh khoản của thị trường tín dụng Mỹ TAF cho phép các tổ chức nhận kí gửi đấu giá để được vay những khoản vay ngắn hạn đổi bằng tài sản kí quỹ Những tổ chức này phải được thẩm định là có tình trạng tài chính lành mạnh Các tổ chức tham gia đấu giá qua các ngân hàng của Fed Các khoản đấu giá bắt đầu ngày 17/12/2007, với mức lãi suất khởi điểm 4,17% và kết thúc ở 4,65%, Fed đã nhận được các khoản kí quỹ trị giá 63 tỷ USD và cho vay 20 tỷ USD với 93 tổ chức khác nhau Tính đến tháng 11 năm 2008, đã có 300 tỷ USD được Fed cho vay theo chương trình TAF.Ngoài ra, Fed còn tiến hành cho vay thế chấp đối với các tổ chức tài chính với tổng số tiền tính đến tháng 11/2008 là 1,6 nghìn tỷ USD.Sau khi nỗ lực của Fed đối phó với khủng hoảng bằng cách hạ lãi suất chiết khấu không đạt được kết quả mong đợi, Fed hợp tác với các ngân hàng trung ương khác như Ngân hàng TW Canada, Ngân hàng TW Anh, Ngân hàng ECB, Ngân hàng quốc gia Thụy Sỹ tạo ra công cụ chính sách tiền tệ TAF nhằm ngăn chặn tình hình trở nên tồi tệ hơn
1.1 Nỗ lực của Fed phản ánh qua sự thay đổi của bảng cân đối tài sản
Biểu đồ 23: Bảng cân đối tài sản của Fed
Trang 4Nhìn vào biểu đồ thể hiện tổng tài sản của Cục dự trữ Liên bang Fed từ 3/1/2007 đến 31/12/2008, có thể thấy rõ nỗ lực của Fed trong việc đưa ra các biện pháp đổi phó với khủng hoảng năm 2007-2008
2 Biện pháp của Chính phủ Mỹ
2.1 Chính quyền Bush và Đạo luật kích thích kinh tế (ESA)
a/ Quá trình phê duyệt
Ngày 13 tháng 2 năm 2008, Tổng thống George W Bush đã
ký Economic Stimulus Act of 2008 theo đó chính phủ sẽ áp dụng một chương
trình kích cầu tổng hợp trị giá 168 tỷ dollar chủ yếu dưới hình thức hoàn thuế thu nhập cá nhân
Trước tình hình khủng hoảng tài chính nghiêm trọng, chính quyền Bush đã trình quốc hội thông qua gói tài chính 700 tỷ đô la Ban đầu Hạ viện Hoa Kỳ
do Đảng Dân chủ Hoa Kỳ chiếm đa số bác bỏ vì cho rằng không thể phí tiền để cứu không được quá nhiều tổ chức tài chính gặp khó khăn
Song sau khi kế hoạch sử dụng 700 tỷ dollar được điều chỉnh sang hướng chi cho cả các chương trình phục vụ đông đảo người dân nhằm kích thích tiêu dùng (như trợ giúp cho người thất nghiệp, hỗ trợ dinh dưỡng cho người nghèo và người thu nhập thấp, phát triển cơ sở hạ tầng), qua đó vực dậy nền kinh tế
29/9/2008: Hạ viện bất ngờ không thông qua kế hoạch giải cứu thị trường tài
chính Mỹ với 205/228 Phản ứng ngay lập tức với quyết định trên, chỉ số công nghiệp Dow Jones tụt giảm 778 điểm - mức giảm trong một ngày mạnh nhất từ trước tới nay
1/10/2008: Thượng viện Mỹ thông qua bản kế hoạch giải cứu 700 tỷ USD (tỷ lệ
74-25) với một số điểm đã được thay đổi, bao gồm: gia hạn đạo luật cắt giảm thuế thu nhập cho doanh nghiệp và cá nhân (tính sẽ làm ngân sách thất thu 149 tỷ USD); tăng hạn mức bảo hiểm tiền gửi tại Cơ quan Bảo hiểm tiền gửi Liên bang từ 100.000 USD lên 250.000 USD
3/10/2008: Sau 3 giờ thảo luận và thuyết phục nhau, Hạ viện Mỹ đã bỏ phiếu
lần thứ hai và thông qua dự luật giải cứu với tỷ lệ phiếu 262-171 Không đầy 2 giờ sau đó, Tổng thống Mỹ đặt bút ký để chính thức chuyển kế hoạch thành đạo
luật Tổng thống Bush đã ký Emergency Economic Stabilization Act of 2008
cho phép thực hiện gói kích thích 700 tỷ dollar này
Trang 5b/ Nội dung cơ bản của gói kích thích kinh tế
Đứng trước tình hình hết sức khó khăn của phố Wall, Bộ Tài Chính và Cục dự trữ liên bang Mỹ đã công bố kế hoạch giải cứu thị trường với tổng giá trị là 700 tỷ USD chủ yếu để mua lại các khoảng nợ xấu của các định chế tài chính
Sáu điểm chính của kế hoạch 700 tỷ USD của Mỹ
a) Sẽ ngay lập tức cho phép Bộ trưởng Bộ Tài chính Henry Paulson sử dụng số tiền 250 tỷ USD để mua lại các khoản nợ xấu trong các tổ chức tài chính Số tiền còn lại sẽ được chi dần theo từng giai đoạn Kế hoạch này sẽ hết hạn vào ngày 31/12/2009, trừ khi Quốc hội Mỹ cho phép gia hạn chương trình thêm 1 năm nữa
b) Đạo luật này sẽ thành lập hai ban giám sát Ủy ban thứ nhất có tên Ủy ban Giám sát Ổn định Tài chính sẽ bao gồm Chủ tịch FED, Chủ tịch Ủy ban Giao dịch và Chứng khoán (SEC), Giám đốc Cơ quan Tài chính Địa ốc Liên bang, Bộ trưởng Bộ Nhà đất và Phát triển đô thị, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ủy ban này
sẽ phải thường xuyên báo cáo định kỳ lên Quốc hội về quá trình thực hiện kế hoạch
Ủy ban thứ hai là một ủy ban của Quốc hội nhằm theo dõi tình hình thị trường tài chính, hệ thống pháp lý, và hoạt động của Bộ Tài chính trong việc sử dụng quyền lực của mình trong kế hoạch này Ủy ban này bao gồm 5 chuyên gia bên ngoài do Quốc hội chỉ định
c) Bộ Tài chính sẽ thành lập một chương trình bảo hiểm dành cho các tài sản xấu của các doanh nghiệp với mức phí do các doanh nghiệp trả dựa trên mức độ rủi ro của tài sản Tiền bảo hiểm trả cho các doanh nghiệp sau khi đã trừ đi số tiền bảo phí sẽ nằm trong số tiền 700 tỷ USD của kế hoạch
d) Chính phủ Mỹ được yêu cầu phải gây tác động đối với các tổ chức cho vay để họ giảm thiểu số vụ tịch biên nhà Tuy nhiên, một điểm đáng chú ý mà Chính phủ Mỹ không thể đạt được thỏa thuận với Quốc hội là điều chỉnh các điều khoản vay vốn để giúp những người sở hữu nhà đã nộp đơn xin phá sản có thể giữ lại được ngôi nhà của họ
e) Trong kế hoạch này, người nộp thuế sẽ được coi như những người nắm giữ cổ phần trong các doanh nghiệp có tài sản xấu được mua lại Nếu Chính phủ Mỹ
Trang 6thua lỗ vì trả giá quá cao cho các khoản nợ xấu, đạo luật yêu cầu Tổng thống phải đề xuất một kế hoạch thu hồi vốn trong trường hợp kế hoạch này thua lỗ trong vòng 5 năm kể từ ngày có hiệu lực
f) Đạo luật cũng như áp dụng hạn chế đối với lương thưởng của lãnh đạo các doanh nghiệp tham gia chương trình, đặc biệt là gói bồi thường “chiếc dù vàng” dành cho các lãnh đạo doanh nghiệp rời khỏi các công ty được giải cứu
2.2 Chính quyền Obama và đạo luật tái đầu tư và phục hồi ( ARRA)
Ngày 17 tháng 2 năm 2009, Barack Obama đã ký American Recovery and Reinvestment Act Đạo luật này cho phép Chính phủ thực hiện gói kích thích thứ hai kể từ khi khủng hoảng nổ ra Gói kích thích này trị giá 787 tỷ đô la
ARRA 2009 được ban hành vào thời điểm GDP của Mỹ đã sụt giảm ở mức hơn 6% một năm và số lượng người có công ăn việc làm đã giảm hơn 750.000 mỗi tháng.Cùng với các chính sách để ổn định thị trường tài chính, tăng tính thanh khoản và củng cố niềm tin, ARRA là một phần của chính sách phản ứng lại với cuộc khủng hoảng tài chính của Mỹ
Các số liệu đã chỉ ra rằng chương trình ARRA đã đóng một vai trò quan trọng trong việc thay đổi quỹ đạo của nền kinh tế Nó đã nâng mức GDP của Mỹ lên và đã tạo ra khoảng 2.5 đến 3.6 triệu việc làm trong quý 2 của năm
2010.1Đến cuối tháng 6 năm 2010, hơn 60% của khoản cứu trợ 787 tỷ đô la đã được cấp cho các hộ gia đình và doanh ngiệp dưới dạng cắt giảm thuế
a/ Ảnh hưởng tổng thể
Bảng 2 cho thấy chi tiêu, cam kết trả nợ, và cắt giảm thuế vào cuối mỗi quý từ khi ARRA có hiệu lực Tính đến cuối quý II năm 2010, tổng các khoản chi tiêu và cắt giảm thuế là 480 tỉ đô la, với 147 tỉ đô la phải thanh toán nhưng chưa được chi ra
1 Theo Fourth Quarterly Report, July 14, 2010 của Hội đồng cố vấn kinh tế Hoa Kỳ (CEA)
Trang 7Bảng 2: Outlays, Obligations, and Tax ReductionsBillions
Đơn vị: Tỉ đô la
Quý I/2009
Quý II/2009
Quý III/
2009
Quý IV/
2009
Quý I/2010
Quý II/2010
Nghĩa vụ
Cắt giảm
Tổng
lượng chi
tiêu và cắt
giảm thuế
Nguồn: www.recovery.gov
b/ Xu hướng và sự phát triển
Việc sử dụng gói kích thích kinh tế được chia ra làm 6 mục chính, đó là: cắt giảm thuế thu nhập cá nhân và các khoản chi tương tự, cắt giảm thuế liên quan đến việc điều chỉnh Thuế thay thế tối thiểu (Alternative Minimum Tax -AMT), ưu đãi thuế kinh doanh; cứu trợ tài chính của nhà nước; trợ cấp cho những khu vực bị ảnh hưởng trực tiếp từ cuộc suy thoái; và chi tiêu đầu tư công
Ba khoản đầu tiên được ước tính chiếm 1/3 của tổng gói kích thích kinh tế, hai khoản tiếp theo phản ánh những phương pháp khẩn cấp và cũng được cho là chiếm 1/3, và khoản cuối cùng là những khoản chi tiêu trực tiếp, chiếm phần còn lại
Bảng 3 chỉ ra sự thay đổi quan trọng của quy mô và thành phần của gói kích thích kinh tế Sau khi được giữ ở mức ổn định từ 80 đến 85 tỉ đô la trong mỗi quý của năm 2009, tổng chi tiêu và cắt giảm thuế đã tăng lên tới 108 tỉ đô
la vào Quý I năm 2010 và 116 tỉ đô la vào Quý II
Bảng 3: Fiscal Stimulus by Functional Category
Trang 8Đơn vị: Tỷ đô la
QI/
2009
QII/
2009
QIII/
2009
QIV/
2009
QI/
2010
QII/ 2010
Cắt giảm thuế
thu nhập
Thuế thay thế
tối thiểu
(AMT)
Trợ cấp thuế
kinh doanh
Cứu trợ tài
chính của nhà
nước
Trợ cấp cho
khu vực bị ảnh
hưởng trực tiếp
nhất từ suy
thoái
Chi tiêu đầu tư
công
Nguồn: Fourth Quarterly Report, 2010 của Hội đồng cố vấn kinh tế Hoa Kỳ(CEA)
Thành phần của gói kích thích cũng được mở rộng Như đã được dự báo vào thời điểm được thông qua, cắt giảm thuế thu nhập cá nhân và cứu trợ tài chính của Nhà nước là những ưu tiên hàng đầu Chính vì vậy, những khoản này chiếm một phần lớn trong tổng chi tiêu trong Quý II năm 2009 Những khoản viện trợ cho đối tượng trực tiếp chịu ảnh hưởng của suy thoái kinh tế đã tăng đáng kể trong Quý III và IV năm 2009 Con số này phản ánh một số chương trình như chương trình bồi thường thất nghiệp khẩn cấp đã hỗ trợ những người bị sa thải trong thời gian khủng hoảng
Chi tiêu đầu tư công đối với các hạng mục như cơ sở hạ tầng và năng lượng sạch đang dần chiếm một lượng lớn của gói kích thích Những khoản chi tiêu này đã tăng từ 7 tỉ đô la vào cuối Quý II/2009 lên tới 86 tỉ đô la cuối Quý II/2010 Khi nền kinh tế tiếp tục phục hồi và ARRA chuyển sang hướng “tái đầu tư”, hơn một nửa các khoản tín dụng chi tiêu và thuế sẽ mang hình thức của đầu
tư công
Trang 9c/ Thay đổi quỹ đạo của nền kinh tế
Biểu đồ 24: Tăng trưởng GDP thực tế
QI/07 QII/07 QIII/07QIV/07 QI/08 QII/08 QIII/08QIV/08 QI/09 QII/09 QIII/09QIV/09 QI/10 QII/10
-8
-6
-4
-2
0
2
4
6
8
1.2
3.2 3.6
2.1
-0.7 1.5
-2.7
-5.4 -6.4
-0.7 2.2
5.6
2.7 3.2
Tăng trưởng GDP thực tế
Bảng chỉ ra tỷ lệ tăng trưởng GDP thực tế Đường kẻ giữa Quý I và Quý
II năm 2009 phân chia thời kì trước và sau khi áp dụng ARRA GDP đã sụt giảm nhanh chóng trong giai đoạn từ quý III/2008 đến quý I/2009, nhưng bắt đầu tăng trở lại sau khi ARRA chính thức có hiệu lực Sau khi sụt giảm 6.4% vào quý đầu năm 2009, đến quý II cùng năm, sau khi ARRA có hiệu lực, GDP chỉ giảm ở mức 0,7%, và sau đó đã tăng 2,2% trong quý III và 5,6 % trong quý
IV Từ quý I / 2009 đến quý IV cùng năm, tỷ lệ tăng trưởng GDP thực tế đã tăng được 12% ( từ -6,4% đến 5,6% ) Đây là mức tăng lớn nhất trong vòng 3 quý liên tiếp kể từ năm 1981 và lớn thứ 2 kể từ năm 1958 Những số liệu này đã chứng minh được hiệu quả mạnh mẽ của ARRA
Sau khi có được sự tăng trưởng cao vào cuối năm 2009 (5.6 %), tỷ lệ tăng trưởng đã được điều chỉnh còn 2,7% vào quý I /2010 Bảng 1 cũng chỉ ra rằng chỉ số Blue Chip ngày 10 tháng 07 dự báo cho tỷ lệ tăng trưởng GDP thực tế là 3,2%, điều này cho thấy những nhà dự báo tin rằng mức tăng trưởng bền vững ở quý I sẽ tiếp tục ở quý II Quan trọng là tăng trưởng GDP thực tế được cho là
sẽ tiếp tục ổn định vào nửa cuối năm 2010 và cả năm 2011
Biểu đồ 25: Nhu cầu việc làm của nền kinh tế
Sau ARRA
Trang 10Đơn vị: nghìn việc làm
Q1/07 Q3/07 Q4/07 Q1/08 Q1/09 Q4/09 Q1/10 Q2/10
-1000
-800
-600
-400
-200
0
200
400
179
99 -13
95
-31 -191 -334
-653 -756 -476 -261 -92
63 123
Payroll Employment Growth
Nguồn: U.S Department of Labor (Bureau of Labor Statistics ).
Tỷ lệ có việc làm đã chỉ ra rằng xu hưởng giảm mạnh mẽ của nhu cầu việc làm đã đảo ngược ngay khi ARRA có hiệu lực Vào quý I/2009 trung bình nền kinh tế mất đi khoảng 756.000 việc làm mỗi tháng Con số này chỉ còn 476.000 mỗi tháng vào quý II, 261.000 vào quý III và 92.000 vào quý IV Nền kinh tế bắt đầu có thêm những việc làm mới vào 2010, trung bình là 63.000 vào mỗi tháng trong quý I và 123.000 vào quý II
Tuy nhiên nền kinh tế cũng chưa phục hồi hoàn toàn Tỷ lệ GDP thực tế vẫn ở dưới mức trung bình và tỷ lệ thất nghiệp còn ở mức 9,5%2 Trong khi mức tăng việc làm trung bình hàng tháng là 123.000 trong vòng 3 quý vừa qua nhưng vẫn cần đến những mức tăng trưởng mạnh mẽ để cắt giảm tỷ lệ thất nghiệp một cách nhanh chóng Tuy vậy sự chuyển biến của nền kinh tế trong vòng 18 tháng qua thật thần kỳ So với suy giảm kinh tế vào quý I/2009, những thay đổi trong quỹ đạo của nền kinh tế là đáng chú ý
Khoảng thời gian của những thay đổi trong quỹ đạo của nền kinh tế đã chỉ ra vai trò quan trọng của ARRA Vào thời điểm đạo luật được thông qua,
2 Theo Fourth Quarterly Report, July 14, 2010 của Hội đồng cố vấn kinh tế Hoa Kỳ (CEA)
Sau ARRA
