Thực hiện quy trình kỹ thuật chăm sóc và phòng trị bệnh cho đàn bò sữa tại trang trại bò sữa TH true milk tỉnh nghệ an

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM LÂM VĂN HỌC Tên chuyên đề: THỰC HIỆN QUY TRÌNH KỸ THUẬT CHĂM SÓC VÀ PHÒNG, TRỊ BỆNH CHO ĐÀN BÒ SỮA TẠI TRANG TRẠI BÒ SỮA TH TRUE MILK TỈNH

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

LÂM VĂN HỌC Tên chuyên đề:

THỰC HIỆN QUY TRÌNH KỸ THUẬT CHĂM SÓC VÀ PHÒNG, TRỊ BỆNH CHO ĐÀN BÒ SỮA TẠI TRANG TRẠI BÒ SỮA

TH TRUE MILK TỈNH NGHỆ AN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Thú y Khoa: Chăn nuôi Thú y Khóa học: 2015 - 2020

Thái Nguyên, năm 2019

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Thú y

Khóa học: 2015 - 2020 Giảng viên hướng dẫn:ThS Nguyễn Thị Thùy Dương

Thái Nguyên - năm 2019

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành báo cáo tốt nghiệp trước hết em xin gửi lời cảm ơn tới toàn

thể các thầy, cô giáo Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã truyền đạt cho em

những kiến thức quý báu và bổ ích trong suốt những năm học vừa qua

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong bộ môn, ban chủ nhiệm

khoa Chăn nuôi Thú y trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã chỉ bảo và

giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực tập

Đặc biệt em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Th.S Nguyễn Thị Thùy

Dương, cô đã hướng dẫn và chỉ bảo tận tình cho em trong suốt quá trình thực

tập và hoàn thành báo cáo tốt nghiệp…

Em xin chân thành cảm ơn tới Công ty cổ phần Sữa TH True – Milk, trang

trại số 8, cùng toàn thể kỹ sư, bác sĩ thú y và công nhân trang trại đã tạo điều

kiện và giúp đỡ em trong suốt quá trình thực tập

Em cũng xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới anh Hoàng Văn Định

trưởng thú y trang trại số 8 cùng toàn thể anh chị em công nhân trong trang trại

về sự hợp tác giúp đỡ em trong suốt quá trình thực tập, hướng dẫn các công tác

kỹ thuật, theo dõi các chỉ tiêu và thu thập số liệu làm cơ sở cho khóa luận này

Em cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến toàn thể gia đình, bạn bè đã

tạo điều kiện, giúp đỡ và luôn động viên em trong suốt quá trình học tập cũng

như trong thời gian thực tập

Trong quá trình thực tập, bản thân em không tránh khỏi những thiếu sót,

kính mong được sự quan tâm, góp ý của các thầy cô để em được trưởng thành

hơn trong công tác sau này

Cuối cùng, em xin kính chúc toàn thể các Thầy, Cô giáo trong khoa Chăn

nuôi Thú y cùng gia đình và bạn bè luôn luôn mạnh khỏe, công tác tốt

Thái Nguyên, ngày 30 tháng 12 năm 2019

Sinh viên

Lâm Văn Học

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 4.1 Tình hình chăn nuôi bò sữa tại trang trại qua 2 năm 2018 và 2019 31 Bảng 4.2 Kết quả thực hiện công tác chăm sóc và quản lý đàn bò sữa 34 Bảng 4.3 Kết quả thực hiện công tác vệ sinh sát trùng 35 Bảng 4.4 Một số bệnh sinh sản hay mắc ở bò sữa tại trại trong 2 năm 2018 - 2019 36 Bảng 4.5 Kết quả tiêm phòng vắc xin cho đàn bò sữa tại trang trại 36 Bảng 4.6 Kết quả chuẩn đoán điều trị bệnh viêm vú cho đàn bò sữa nuôi tại

trang trại 37 Bảng 4.7 Kết quả điều trị bệnh viêm móng cho đàn bò sữa nuôi tại trang trại 39 Bảng 4.8 Kết quả điều trị bệnh viêm tử cung cho đàn bò sữa nuôi tại trang trại 40

DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT

CMT : California Masttis Tets CNTY : Chăn nuôi thú y

Cs : Cộng sự NCKH : Nghiên cứu khoa học NXB : Nhà xuất bản

Vsv : Vi sinh vật

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CÁC BẢNG ii

DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT iii

MỤC LỤC iv

Phần 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích và yêu cầu 2

1.2.1 Mục đích 2

1.2.2 Yêu cầu 2

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Điều kiện cơ sở thực tập 3

2.1.1 Ví trí địa lí 3

2.1.2 Điều kiện khí hậu 3

2.1.3 Cơ cấu tổ chức của trang trại 4

2.1.4 Cơ sở vật chất của trang trại 5

2.1.5 Thuận lợi và khó khăn 6

2.2 Tình hình chăn nuôi trong và ngoài nước 7

2.2.1 Tình hình Chăn nuôi bò sữa trong nước 7

2.2.2 Tình hình nghiên cứu bệnh viêm vú bò sữa trên thế giới 10

2.3 Một số bệnh thường gặp ở bò sữa 15

2.3.1 Bệnh viêm vú bò sữa 15

2.3.2 Bệnh viêm tử cung bò sữa 23

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH 29

3.1 Đối tượng 29

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 29

3.3 Nội dung thực hiện 29

3.4 Các chỉ tiêu và phương pháp thực hiện 29

3.4.1 Các chỉ tiêu theo dõi 29

3.4.2 Phương pháp thực hiện 30

3.4.3 Phương pháp xử lý số liệu 30

Phần 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 31

4.1 Tình hình chăn nuôi tại trang trại 31

4.2 Kết quả thực hiện công tác chăm sóc và quản lý đàn bò sữa tại trang trại 31

4.3 Kết quả công tác vệ sinh phòng bệnh 34

4.3.1 Kết quả thực hiện công tác vệ sinh sát trùng 34

4.3.2 Kết quả thực hiện phòng bệnh bằng vắc xin 35

4.4 Kết quả chẩn đoán và điều trị một số bệnh ở bò sữa tại trang trại 37

4.4.1 Kết quả chẩn đoán và điều trị bệnh viêm vú cho đàn bò sữa nuôi tại trang trại 37

4.4.2 Kết quả chẩn đoán và điều trị bệnh viêm móng cho đàn bò sữa nuôi tại trang trại 38

4.4.3 Kết quả chẩn đoán và điều trị bệnh viêm tử cung cho đàn bò sữa nuôi tại trang trại 39

Phần 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 41

5.1 Kết luận 41

5.2 Kiến nghị 41

TÀI LIỆU THAM KHẢO 42 PHỤ LỤC

từ Mỹ, Úc và vì thế sản lượng sữa tươi trong nước cũng tăng, đáp ứng được một phần nhu cầu sữa tươi trong nước

Theo Cục Chăn nuôi – Bộ Nông nghiệp, tính đến hết năm 2014, số lượng

bò sữa cả nước năm 2014 là 227.000 con (tăng 22,1% so với năm 2013) Sản lượng sữa trong nước sản xuất ước tính là 549.533 tấn Năm 2015 cả nước sản xuất 1,9 tỷ lít quy ra sữa tươi Mục tiêu đến năm 2020 tăng lên là 2,6 tỷ lít sữa

và đến năm 2025 là 3,4 tỷ lít sữa

Tuy nhiên song hành với ngành chăn nuôi luôn tồn tại các vấn đề như con giống, dinh dưỡng, kỹ thuật chăm sóc, dịch bệnh và rác thải chăn nuôi Trong đó dịch bệnh là khâu khó giải quyết nhất, gây thiệt hại lớn nhất, và người chăn nuôi luôn quan tâm nhiều nhất Đầu tiên và quan trọng nhất phải kể đến nhóm bệnh truyền nhiễm, tiếp đến là nhóm bện ký sinh trùng, các bệnh sản khoa và bệnh viêm vú ở bò sữa Đối với những bệnh lây lan nhanh, mạnh, khó kiểm soát như bệnh truyền nhiễm thì đã có vaccine can thiệp rất hiệu quả, hay khó điều trị như bệnh ký sinh trùng thì luôn được người chăn nuôi phòng và tẩy trừ rất sớm nên 2 nhóm bệnh này thường ít xảy ra trên bò sữa Duy chỉ có các bệnh sản khoa, các bệnh về chân móng và bệnh viêm vú thì rất hay xảy ra trên bò sữa, mà thường không dự báo trước được, gây nhiều khó khăn cho người chăn nuôi Xuất phát từ những yêu cầu trên, dưới sự hướng dẫn của Cô giáo

ThS Nguyễn Thị Thùy Dương, tôi tiến hành chuyên đề: “Thực hiện quy trình

kỹ thuật chăm sóc và phòng trị bệnh cho đàn bò sữa tại trang trại bò sữa TH True Milk tỉnh Nghệ An”

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Điều kiện cơ sở thực tập

2.1.1 Ví trí địa lí

Trại bò sữa của Công ty Cổ phần thực phẩm sữa TH True Mik được xây dựng tại xã Nghĩa Lợi, huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An Huyện Nghĩa Đàn là huyện miền núi nằm về phía Tây Bắc của của tỉnh Nghệ An có tọa độ 105018’

- 105035’ kinh độ Đông và 19013’ - 19033’ vĩ độ Bắc giáp ranh với các huyện: Phía Bắc giáp huyện Như Xuân (Thanh Hoá), phía Nam giáp huyện Tân Kỳ, phía Đông giáp huyện Quỳnh Lưu, phía Tây giáp huyện Quỳ Hợp

Huyện có thị xã Thái Hòa và thị trấn Nghĩa Đàn vừa mới thành lập nằm ở

vị trí trung tâm của huyện Với vị trí địa lý như vậy, huyện giữ vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế của tỉnh Nghệ An

2.1.2 Điều kiện khí hậu

Nghĩa Đàn chịu ảnh hưởng của khí hậu vùng Bắc Trung Bộ và vùng Tây Bắc Nghệ An, có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, theo trạm khí tượng Tây Hiếu, Nghĩa Đàn có những đặc trưng khí hậu sau:

Nhiệt độ trung bình năm 23,3°C, trung bình tháng cao nhất 28 - 29°C ở các tháng 6, 7; trung bình dưới 20°C chỉ xuất hiện ở 3 tháng 12, 1, 2 Có 6 tháng (từ tháng 4 - 10) nhiệt độ trung bình vượt quá 25°C Tháng có nhiệt độ trung bình thấp nhất 18°C (tháng 1) Chênh lệch nhiệt độ ngày đêm các tháng mùa

Tổng lượng nước bốc hơi bình quân năm 825 mm, ẩm độ trung bình nhiều năm phổ biến là 80 - 86%

Nhìn chung, khí hậu thời tiết ở Nghĩa Đàn phù hợp cho cây trồng, vật nuôi phát triển

Nghĩa Đàn nằm trong lưu vực sông Hiếu là nhánh sông lớn nhất của hệ thống sông Cả bắt nguồn từ biên giới Việt - Lào chảy qua địa phận huyện Nghĩa Đàn với chiều dài trên 50km Tổng lượng dòng chảy bình quân nhiều năm qua huyện là 3.7 tỷ m3 nước Dòng chảy lớn nhất mùa lũ 5810m3/s, mùa cạn chỉ đạt 13m3/s Ngoài ra, còn có trên 100 hồ đập thủy lợi với trữ lượng hàng chục triệu m3, đây là lợi thế về nguồn nước mặt cho phát triển kinh tế nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và là cơ sở cho việc xây dựng vùng du lịch sinh thái sau này

2.1.3 Cơ cấu tổ chức của trang trại

Trang trại gồm có 85 người:

- 01 giám đốc

- 02 phó giám đốc

- 10 kỹ thuật chính của Trung tâm, gồm:

+ 01 kỹ sư dinh dưỡng thức ăn chăn nuôi

+ 05 bác sỹ thú y

+ 04 kỹ sư dẫn tinh nhân tạo

- 02 thợ sửa chữa nước

- 02 thợ điện

- 03 thợ cơ khí

- 02 kế toán

- 63 công nhân

2.1.4 Cơ sở vật chất của trang trại

- Cơ sở vật chất của trang trại

Trang trại của tập đoàn TH True Milk tại Nghĩa Đàn (Nghệ An) đạt kỷ lục với cánh đồng trồng nguyên liệu nuôi bò và một nhà máy sản xuất chế biến sữa tươi sạch cho ra 500 triệu lít sữa/năm

Nơi đây hiện có 45.000 con bò sữa với hơn 22.000 con cho sữa, cho năng suất sữa bình quân 40 lít/ con/ ngày được nuôi trong trang trại tập trung và khép kín Để cung cấp thức ăn cho bò, TH còn có một cánh đồng nguyên liệu hơn 2.000 ha với các loại ngô, cao lương, hướng dương, cỏ Mombasa (Mỹ) trần nhà của chuồng bò sữa được lợp tôn lạnh 3 lớp, có quạt gió, hệ thống phun sương làm mát cho bò Chúng được nghe các bản nhạc cổ điển, dân ca mỗi ngày Bò sữa tại trang trại TH chủ yếu được nhập khẩu từ các nước có nguồn giống tốt, cho năng suất sữa cao, chất lượng như New Zealand, Australia Trang trại có chế độ ăn riêng cho từng cá thể bò với các chế độ dinh dưỡng khác nhau: bò đang vắt sữa, bò cạn sữa, bò đang dưỡng bệnh, bê con Nước uống của chúng được lọc qua hệ thống máy móc hiện đại nhập từ Hà Lan Mỗi cụm trại đều có một nhà máy xử lý nước sạch Amiad để cung cấp nước uống, tắm mát cho bò sữa Từng con bò được gắn chíp điện tử dưới chân để theo một số chỉ tiêu của bò như số bước chân trong một ngày, độ dẫn điện của sữa,

Trường hợp nào bị bệnh sẽ tự động loại ra khỏi khu vực vắt sữa và đảm bảo chất lượng sữa tốt nhất Nhà máy sản xuất chế biến sữa tươi sạch có công suất thiết kế hơn 500 triệu lít sữa/năm, lớn nhất và hiện đại nhất châu Á cả về quy mô lẫn công nghệ Toàn bộ sản phẩm làm hoàn toàn từ sữa bò tươi nguyên chất qua các quy trình được kiểm tra hàm lượng dinh dưỡng như protein, chất béo, test kháng sinh, các chỉ tiêu lý hóa, vi sinh TH True Milk vừa nhận danh hiệu Trang trại chăn nuôi bò sữa tập trung, ứng dụng công nghệ cao có quy mô lớn nhất châu Á do tổ chức kỷ lục châu Á xác nhận

+ Về cơ sở hạ tầng:

- Trại xây dựng gồm 2 khu tách biệt: khu nhà ở và sinh hoạt của công nhân, khu chuồng nuôi

- Khu nhà ở rộng rãi có đầy đủ nhà tắm, nhà vệ sinh tiện nghi

- Khu nhà bếp rộng rãi và sạch sẽ

- Trang trại có một nhà kho là nơi chứa thức ăn cho bò và một kho thuốc

là nơi cất giữ và bảo quản các loại thuốc, vắc xin, dụng cụ kỹ thuật để phục vụ công tác chăm sóc, điều trị cho đàn bò sữa của trang trại

2.1.5 Thuận lợi và khó khăn

Cán bộ kỹ thuật có trình độ chuyên môn vững vàng, công nhân nhiệt tình

và có tinh thần trách nhiệm cao trong chăn nuôi

Con giống tốt, thức ăn, thuốc chất lượng cao, quy trình chăn nuôi khép kín và khoa học đã mang lại hiệu quả chăn nuôi cao cho trang trại

Áp dụng nhiều tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất

Số lượng bò sữa nhiều, lượng nước thải lớn, việc đầu tư cho công tác xử

lý nước thải của trung tâm gặp nhiều khó khăn

2.2 Tình hình chăn nuôi trong và ngoài nước

2.2.1 Tình hình Chăn nuôi bò sữa trong nước

Giai đoạn 2011 - 2016, ngành chăn nuôi bò sữa ở nước ta đạt kết quả khá khả quan, với đàn bò sữa gần 284 nghìn con, cho sản lượng sữa tươi đạt hơn

795 nghìn tấn Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ tăng cao của người dân, phấn đấu đến năm 2020 có 500 nghìn con bò và đạt một triệu tấn sữa, chúng ta

cần thực hiện nhiều giải pháp hiệu quả trong thời gian tới

Theo Cục Chăn nuôi Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, ngành chăn nuôi bò hiện nay của Việt Nam chưa đáp ứng nhu cầu tiêu dùng thịt và sữa cho hơn 90 triệu người dân Một số tỉnh, thành phố có số lượng bò sữa lớn như: TP Hồ Chí Minh (nhiều nhất cả nước với hơn 90 nghìn con), Nghệ An (hơn 62 nghìn con), Sơn La, Lâm Đồng (khoảng 20 nghìn con), Hà Nội (hơn

15 nghìn con)… nhưng chủ yếu vẫn ở quy mô nhỏ, chưa có sự gắn kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp (DN) và nông dân, quy trình chăn nuôi chưa khép kín, khiến các hộ nuôi cá thể gặp nhiều khó khăn Mặt khác, một số công ty, tập đoàn như:

TH True Milk, Vinamilk, Mộc Châu, Hoàng Anh Gia Lai, FrieslandCampina Vietnam mặc dù có sự đầu tư lớn cho bò sữa, sản lượng sữa tươi nguyên liệu cũng mới chỉ đáp ứng 35% nhu cầu thị trường

Để đáp ứng cung - cầu, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người chăn nuôi

bò sữa, nhiều chuyên gia cho rằng cần đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu trong chăn nuôi, nhất là lập kế hoạch quỹ đất cho chăn nuôi gia súc lớn như trâu, bò Đáng chú ý là khuyến khích mọi thành phần kinh tế đầu tư vào chăn nuôi bò sữa quy

mô lớn áp dụng công nghệ cao, chế biến và kinh doanh ở tất cả các khâu trong chuỗi giá trị sữa

Trước hết là nhập khẩu các giống bò tốt nhất về để chuyển giao, cũng như nhập khẩu vật chất di truyền cao ở các nước phát triển (bò đực, tinh thường, phôi thường, tinh phân giới, phôi phân giới) để thực hiện Chương trình lai tạo

bò sữa để bình tuyển đánh giá cho đàn hạt nhân và lai tạo với tinh bò sữa năng suất cao chuyển cho các vùng có điều kiện nuôi và chế biến sữa Tiếp thu khoa học công nghệ tiên tiến của các nước để ứng dụng vào sản xuất, chế biến; chọn lọc, đánh giá, đeo số tai, sổ giống, áp dụng tin học trong quản lý đàn bò Tổ chức tập huấn kỹ thuật và năng lực thương mại cho hộ chăn nuôi; đào tạo tập huấn cho kỹ thuật viên gieo tinh bò nhân tạo kỹ thuật, công nghệ mới Đồng thời, kiên quyết thải loại những cá thể có năng suất thấp, khả năng sinh sản và nhân giống kém Thực hiện sản xuất theo chuỗi, bảo đảm an toàn thực phẩm cho tiêu thụ trong nước và tiến tới xuất khẩu Để chuỗi hoạt động có hiệu quả, các hộ chăn nuôi cần liên kết với nhau thành lập tổ hợp tác, ký hợp đồng với

DN tiêu thụ sản phẩm Tăng cường xây dựng thương hiệu cho chăn nuôi bò sữa Cùng với đó, khuyến khích DN đầu tư nhà máy sản xuất thức ăn TMR (thức ăn trộn hỗn hợp) và thức ăn bổ sung, nhân rộng các mô hình chế biến thức ăn TMR để bảo đảm đầy đủ dinh dưỡng và từng bước nâng chất cũng như năng suất đàn bò hiện nay Chuyển đổi một phần diện tích canh tác lúa kém hiệu quả sang trồng cỏ, cây thức ăn cho chăn nuôi bò Đặc biệt khí thải metan (CH4) gây ô nhiễm môi trường

Nguyễn Ngọc Nhiên và cs (1996 - 1997) [8], nghiên cứu chẩn đoán bệnh viêm vú bò bằng phương pháp CMT ở một số cơ sở chăn nuôi bò sữa thấy tỷ

lệ viêm vú phi lâm sàng là 24,8%

Bạch Đằng Phong (1995) [12], cho rằng ở Việt Nam có thể có tới 50%

số bò đang cho sữa mắc bệnh viêm vú thể tiềm tàng

Trịnh Quang Phong và cs (1998) [13], nghiên cứu phương pháp chẩn đoán nhanh bệnh viêm vú ở bò sữa và biện pháp phòng ngừa thấy 3 dung dịch

thử nhanh là: Deterol, Teenol và LSS (Lauril Sulfata Sodium) có thể thay thế nhau để tiến hành chẩn đoán nhanh bệnh này

Theo Phạm Hồ Hải (2012) [4]: Nguyên nhân gây bệnh chân móng trên đàn bò sữa phụ thuộc vào nhiều yếu tố Trong đó, yếu tố qui mô chăn nuôi, độ khô thoáng của nền chuồng, sát trùng chuồng trại và phương thức cho ăn là những nguyên nhân chính gây bệnh chân móng trên đàn bò sữa hiện nay

Theo Lê Đăng Đảnh (2013) [3], việc vệ sinh, giữ khô chuồng nuôi và cải thiện khẩu phần ăn, phương thức nuôi dưỡng là vô cùng quan trọng để phòng bệnh viêm móng cho bò sữa

Theo Phan Việt Thành (2010) [15], cải thiện chăm sóc nuôi dưỡng bằng cách cho bò vận động đi lại tự do trong chuồng và cho ăn khẩu phần cân đối dinh dưỡng làm giảm tỷ lệ mắc bệnh chân móng, kéo dài thời gian xuất hiện bệnh chân móng (thời gian giữ cho bò không bị bệnh chân móng được lâu hơn), tăng lượng thức ăn thu nhận được, tăng năng xuất sữa

Theo Phạm Quang Phúc (2005) [14] dùng dao, nạo móng cắt gọt, nạo hết tổ chức bị hoại tử, đáy móng cắt gọt thật bằng phẳng để không còn lồi lõm, sau đó bôi cồn lốt 5% lên chỗ bị bệnh Nếu vết thương sâu, phải rắc oxytetracylin hoặc mỡ penicillin, bên ngoài bôi Ichthyol Trong thời gian điều trị chuồng nuôi phải sạch sẽ, độn nhiều cỏ, rơm khô, không để tích tụ phân, nước tiểu trên nền chuồng

* Tình hình chăn nuôi bò sữa tại Nghĩa Đàn, Nghệ An

Công ty cổ phần Thực phẩm Sữa TH được xây dựng với quy mô công nghiệp hiện đại, tại Trang trại bò sữa TH, cách chế biến thức ăn, chăn nuôi bò sữa kiểu tập trung, vắt sữa bò thuộc một quy trình khép kín với quy trình công nghệ nhập khẩu 100% từ Israel

Quy mô dự án gồm 13 trang trại (12 trại sản xuất và 1 trại cách ly), dự kiến mỗi trang trại nuôi 2.500 con bò vắt sữa, một nhà máy chế biến sữa công

suất 100 tấn sữa/ngày và đạt công suất 500 tấn/ngày vào năm 2012, bằng công nghệ tiên tiến và thiết bị hiện đại của Israel Ðây là dự án lớn nhất của ngành Nông nghiệp lần đầu được xây dựng tại Nghệ An nói riêng và trong cả nước nói chung

Ngày 27/2/2010, Công ty Cổ phần thực phẩm sữa TH đã nhập đợt bò đầu tiên 1.600 con bò sữa thuần chủng HF (Holstein Friesian) từ New Zealand qua cảng Cửa Lò cho dự án chăn nuôi bò sữa và chế biến sữa tập trung quy mô công nghiệp Tiếp theo, ngày 18/4/2010 công ty nhập đợt 2 với tổng số 1.490 con Như vậy, dự án đã nhập về 3.090 con trong tổng số dự kiến nhập là 24.000 con phục vụ hoạt động nhân giống cho dự án Đàn bò giống nhập về đều có sức khoẻ tốt, đáp ứng yêu cầu về kiểm dịch và vệ sinh thú y của Việt Nam

Dự án thành công sẽ một trong những mô hình điểm về chăn nuôi bò sữa công nghiệp gắn liền với chế biến công nghiệp, chủ động tạo vùng nguyên liệu

ổn định và bền vững Dự án dự kiến góp phần tăng ngân sách khoảng 40 triệu USD/năm cho tỉnh Nghệ An

2.2.2 Tình hình nghiên cứu bệnh viêm vú bò sữa trên thế giới

Bệnh viêm vú bò sữa đã được nghiên cứu từ rất lâu và đã thu được nhiều kết quả

+ Về vật chủ (bò)

Hungerford và cs (1970) [24], đã chỉ ra rằng sự nhiễm trùng của bầu vú

và viêm vú lâm sàng của bò đều tăng theo tuổi và thời kỳ tiết sữa

Poutrel (1983) [29], chứng minh chất keratin trong ống dẫn sữa ở đầu vú được coi là yếu tố quan trọng giúp bà chống lại hoạt động của vi khuẩn gây bệnh

Theo Anri Akita và cs (2002) [2], keratin là chất ức chế vi khuẩn, nhăn quá trình xâm nhập của vi khuẩn qua kênh núm vú đến tuyến sữa

+ Về vi khuẩn gây bệnh

Schalm và cs (1976) [34], cho rằng thành phần độc tố chính gây viêm vú hoại thư của Staphylococcus aureus là toxin

Macdoland và cs (1976) [26], cho biết: Các loại vi khuẩn gây bệnh viêm

vú chủ yếu là Streptococcus agalactiac và Streptococcus tuberis

Các tác giả Heidrick và cs (1976) [23], cho rằng các vi khuẩn dạng E.coli

có thể gây viêm vú cata mãn tính ở đàn bò sữa

Theo Wenz và cs (2001) [35], thì Coliforms có vai trò lớn trong các nguyên nhân gây viêm vú thể cấp tính bò sữa ở Mỹ

- Tình hình nghiên cứu bệnh viêm vú bò sữa ở Việt Nam

Bệnh viêm vú bò sữa là vấn đề được toàn thế giới quan tâm Tình trạng bệnh có thể khác nhau ở mỗi quốc gia nhưng chương trình kiểm soát dịch bệnh

ở các nước thì cơ bản giống nhau (Anri Akita và cs, 2002) [2]

Ở Việt Nam, bệnh viêm vú bò sữa đã được nghiên cứu từ lâu Nguyễn Ngọc Nhiên (1986) [7], tiến hành phân lập vi khuẩn từ các mẫu sữa bò nghi bị

viêm vú Đã phát hiện thấy các vi khuẩn Streptococcus agalactiac (21,3%):

Staphylococcus aureus (27,2%): E.coli (12,5%): Streptococcus uberis (13,7%)

và Klebsilla (5,1%)

Khi phát hiện bò bị viêm vú cần cách ly bò sữa ốm, giảm khẩu phần thức

ăn tinh, thức ăn chứa nhiều nhựa, nhiều nước và thức ăn có chứa hàm lượng dinh dưỡng cao khi bò bị viêm vú nhằm giảm quá trình tạo và tiết sữa Tăng cường vắt sữa từ 3 - 5/lần/ngày để thải trừ mầm bệnh, giảm cương cứng bầu

vú, thường xuyên tiến hành xoa bóp bầu vú bị viêm bằng khăn sạch nhúng vào nước ấm, vắt kiệt sữa bị viêm ra ngoài, ngày 3 - 4 lần và vệ sinh bầu vú và chuồng trại sạch sẽ Kiểm tra sau điều trị: Kiểm tra sau trị xong 5 ngày Nếu lượng tế bào soma và mức CMT vẫn cao, phải thực hiện thêm liệu trình điều trị mới

* Bệnh viêm móng bò sữa

- Nguyên nhân

Hiện nay, phần lớn bò sữa được nuôi nhốt thường xuyên trong chuồng nền bằng xi măng nên móng chân bò sữa bị bào mòn liên tục Hơn nữa, đa số chuồng trại của hộ chăn nuôi có độ dốc kém và mỗi ngày phải xịt nước để dội phân, tắm rửa bò Do đó, nền chuồng luôn bị ẩm ướt, có nhiều chỗ bị đọng nước Đàn bò luôn đứng trên nền chuồng ẩm ướt nên móng chân của chúng bị mềm, chỗ nối giữa lớp da với thành móng dễ bị nứt, khe giữa hai móng bị viêm, phân nhét vào kẽ nứt này hoặc kẽ giữa hai móng chân Đây là cơ hội tốt cho vi khuẩn trong phân bám trên nền chuồng, nhất là các vi khuẩn yếm khí gây viêm móng và hình thành ổ viêm có mủ Vết nứt ngày càng sâu, vi khuẩn tiếp tục xâm nhập và phát triển nên bệnh ngày càng trầm trọng Khi vi khuẩn xâm nhập lên phía trên gây ra viêm khớp cổ chân, khớp gối rồi tiếp tục gậy viêm đa khớp rất khó điều trị Ngoài ra, khi bò nằm do đau chân nhưng vẫn được vắt sữa, sữa rơi vãi trên nền chuồng tạo điều kiện cho vi khuẩn có hại phát triển nhanh Thức

ăn tinh rơi vải trên nền chuồng, vi khuẩn lên men sản sinh acid cũng gây hại thêm cho móng chân bò

Ngoài ra, móng chân bò luôn chịu áp lực rất lớn khối lượng cơ thể khi đi đứng nên gây vỡ mạch máu nhỏ trong móng chân, vành móng, tạo điều kiện cho vi khuẩn đi lên phía trên gây viêm khớp

* Triệu chứng:

Bệnh thường xảy ra ở hai chân sau Nếu nhẹ, bò vẫn đi lại nhưng chậm chạp, dáng đi khập khiễn, các chân bị đau thẳng đơ không gấp lại khi bước đi, sống lưng cong lên, bò đứng lên nằm xuống khó khăn, mệt mỏi, các cơ bắp thịt chân sau bị run, bò có trọng lượng càng lớn hiện tượng bị run càng rõ Bệnh nặng bò ít đi lại, thích nằm, giảm ăn uống nên sản lượng sữa cũng như khả năng sinh sản giảm nhanh Nếu cả hai chân đều bị bệnh, con vật sẽ nằm không dậy

được Do nằm lâu con vật dễ bị trướng hơi dạ cỏ, liệt dạ cỏ hoặc bị loét toàn thân Kiểm tra đế móng chân thấy lõm đều, dùng dao cạo vết lõm, có màu đen như than bùn nát, mùi thối đặc biệt; quan sát rõ ở giữa đế móng, thành móng bị nhô ra

* Biện pháp phòng bệnh:

- Nền chuồng phải có độ dốc khoảng 3 đến 5% hướng ra hai bên nền đất chung quanh; tráng xi măng ở những chỗ nền bị lõm, đọng nước, nhất là chỗ

bò đứng

- Có một khoảng nền đất cao ở gần chuồng, không bị đọng nước để bò

đi lại vài giờ trong ngày sau khi vắt sữa Bò được đi lại nhiều dưới ánh nắng mặt trời giúp cơ thể hấp thu canxi hiệu quả, làm cho móng chân và cẳng chân được khỏe mạnh, vững chắc hơn

- Nên sử dụng đệm lót cao su chỗ bò nằm hoặc xây chuồng theo kiểu đi lại tự do, có chỗ ăn riêng, chỗ vắt sữa riêng, chỗ nằm riêng Dùng cát hoặc mùn cưa đổ vào khu vực dành cho bò nằm nhằm làm giảm bớt thời gian bò phải đứng trên nền xi măng cứng

- Vệ sinh chuồng trại bằng các chất sát trùng hoặc bằng vôi bột, định kỳ

7 - 10 ngày một lần

- Cần trang bị thêm hệ thống quạt trong chuồng để làm khô nhanh nền chuồng, đồng thời làm mát tiểu khí hậu chuồng nuôi Nền chuồng khô ráo, sạch

sẽ hạn chế sự phát triển của vi sinh vật Nên hốt phân khô trước, rửa nước sau

để làm giảm ẩm độ trong chuồng

- Các trang trại lớn cần xây thêm hố ngâm chân có chứa CuSO4 giúp sát trùng chân móng và làm cho móng bò bền chắc hơn

- Cho bò ăn khẩu phần thức ăn TMR để hạn chế việc chuyển đột ngột từ thức ăn thô sang thức ăn tinh, làm tăng lượng acid lactic ngấm vào máu gây độc là một nguyên nhân gây ra bệnh đau móng trên bò

- Có thể làm tăng độ bền chắc của móng chân và lớp da chung quanh móng bằng cách bổ sung vào thức ăn của bò các loại vitamin như biotin, B3,

A, C và kẽm Trong đó, Biotin (vitamin H) giúp tổng hợp chất keratin, là chất làm cho móng chân cứng, ngăn ngừa các tổn thương ở móng chân; Vitamin B3 (niacin hay nicotinamide) giúp ngăn ngừa da bị khô, giúp da bám chắc vào móng, ngăn chặn sự xâm nhập các vi khuẩn có hại; Vitamin A duy trì tốt hệ thống xương, giúp lớp biểu bì da phát triển tốt và bám chặt vào móng chân, ngăn chặn sự xâm nhập vi khuẩn có hại vào móng chân; Vitamin C tăng sức đề kháng bệnh; Zn (kẽm) vì thiếu kẽm gây sừng hóa da, lông (paraketosis), da bị dầy lên và nứt nẻ, da không bám chắc vào vành móng Các vết nứt này là nơi

vi khuẩn xâm nhập vào gây ra viêm mủ trên móng Có thể bổ sung thêm Mn (mangan) nhằm giảm sự yếu chân Ngoài ra khẩu phần bò sữa phải đầy đủ canxi

giảm viêm (dexa) Đồng thời ngâm móng chân bò trong CuSO4 5% mỗi ngày khoảng 5 - 10 phút Tuy nhiên, khi điều trị bằng kháng sinh thì người chăn nuôi phải vắt bỏ sữa

2.3 Một số bệnh thường gặp ở bò sữa

Có nhiều loại vi trùng gây bệnh viêm vú

Liên cầu khuẩn (Streptococcus): Trong các loại vi khuẩn gây bệnh viêm

vú, liên cầu khuẩn (Streptococcus) chiếm 86%, chủ yếu là S agalacting, S

dysgalactiae và S uberis S agalactiae là vi khuẩn Gram dương và chỉ phát

triển được trên mô tuyến vú nhưng dễ bị khống chế và tiêu diệt Trong khi đó

S desgalactiae và S tuberis có thể phát triển bên ngoài mô tuyến vú và khó

loại trừ Ba loại này chủ yếu phát triển trong sữa và tấn công lớp tế bào bề mặt của các ống dẫn sữa

Tụ cầu khuẩn (Staphylococcus): Chiếm 5,4% trường hợp, trong đó S

aureus (vi khuẩn Gram +) là vi khuẩn gây bệnh mạnh và thường ở dạng cấp

tính Vi khuẩn này xâm nhập và tấn công vào các tế bào nang và có tính kháng penicilline (có những chủng vi khuẩn có khả năng hình thành penicillinaza phân huỷ penicilline), vì vậy nó rất khó xử lý Bên cạnh đó, nó còn sản sinh ra các độc tố (coagulaza, hemolysine) gây co thắt mạch máu và hoại tử mô tế bào

Trực khuẩn: Bao gồm các trực khuẩn sinh mủ 2,7%, E.coli 12%, các loài

vi trùng khác 3,75% Các vi khuẩn này sống chủ yếu trong môi trường (phân, chất độn, nguồn nước bị ô nhiễm )

Gây viêm vú truyền nhiễm cho bò sữa có 80% gây viêm vú là do

Streptococcus agalactiae và Streptococcus dysagalactiae Bệnh biểu hiện viêm

vú, sưng tụ máu, sữa màu xanh lợn cợn máu, vú teo dần Hai nguyên nhân này quan hệ chặt chẽ với nhau, cùng một loài vi trùng gây bệnh nhưng sức đề kháng của cơ thể và tuyến vú con vật khác nhau nên có thể gây ra bệnh viêm vú khác nhau Ngược lại, những vi trùng khác nhau khi tác động lên bầu vú cũng có thể gây ra những triệu chứng giống nhau Ngoài những vi khuẩn đặc trưng trên bệnh viêm vú cũng có thể xảy ra do Mycoplasma

Do môi trường

Các tác nhân của bầu tiểu khí hậu chuồng nuôi bò sữa như nhiệt độ, ẩm

độ đều có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp lên tỷ lệ mắc bệnh viêm vú của

bò sữa Mặt khác nhiệt độ cao, ẩm độ cao cũng là điều kiện thuận lợi cho các

vi sinh vật gây bệnh, các côn trùng mang tác nhân gây bệnh phát triển và từ đó gián tiếp gây bệnh Tại một số nước có khí hậu theo 4 mùa, thường có một dạng viêm vú gọi là “viêm vú mùa hè” gây ra bởi các côn trùng chích cắn truyền vi

khuẩn Corynebacterium pyogenes và một số vi khuẩn kỵ khí khác Bệnh này

thường xuất hiện ở vùng khí hậu có độ ẩm cao (thường ở các vùng thấp, các thung lũng) Nguyên nhân stress (tiếng ồn, thái độ chăm sóc bò, mật độ nuôi quá cao ) làm suy giảm hệ thống miễn dịch của bò sữa, từ đó cũng làm gia tăng tỷ lệ mắc bệnh viêm vú Đặc biệt nhiệt độ, ẩm độ cao gây ra stress nhiệt trên bò sữa

Chuồng trại: Chăn nuôi với hình thức hiện nay chủ yếu là nuôi nhốt, bò

ít được vận động, nền chuồng thường xuyên ẩm ướt sẽ khiến cho bệnh chân móng của bò phát triển, cộng thêm khi bò nằm nghỉ, bầu vú bò sẽ tiếp xúc với nền và chất lót (một ngày bò có thể nằm nghỉ tới 14 giờ) nên nguy cơ vi khuẩn

xâm nhập vào bầu vú là rất cao Tuy nhiên, khi chăn thả ngoài đồng cỏ, không kiểm soát được hoàn toàn, thì cần phải chú ý đến các tổn thương trên bầu vú từ

đó cũng dễ mắc bệnh Tóm lại, chuồng trại vệ sinh kém, không thông thoáng

và ánh sáng thiếu, mật độ nuôi cao, chăm sóc quản lý không đúng kỹ thuật, dinh dưỡng không phù hợp là nguyên nhân làm tỷ lệ bệnh viêm vú tăng cao

Nguồn thức ăn, nước uống: Dinh dưỡng là yếu tố quan trọng nhất đối

với sự phát triển của bò Người ta nhận thấy cũng có mối liên hệ giữa khẩu phần ăn và bệnh viêm vú, trong đó chú ý đến mức cân bằng dưỡng chất trong khẩu phần và việc thay đổi khẩu phần ăn quá nhanh

Nhiều kết quả nghiên cứu cho thấy khẩu phần ăn quá dư thừa nitơ đặc biệt là nitơ phi protein là một trong những yếu tố gây ra bệnh viêm vú Việc

sử dụng quá nhiều nitơ phi protein trong khẩu phần sẽ tác động đến hệ thống miễn dịch của cơ thể bò sữa

Khẩu phần có năng lượng cao cũng ảnh hưởng đến tỷ lệ viêm vú Việc

bổ sung quá nhiều thức ăn thô xanh họ đậu, đặc biệt là có Alfalfa, có chứa nhiều chất estrogen, cũng làm ảnh hưởng đến tỷ lệ viêm vú Đối với bò tơ, khi cho ăn khẩu phần nhiều có họ đậu, các chất estrogen ngoại lai này sẽ làm cho bầu vú

bò tơ trưởng thành sớm từ đó làm tăng nguy cơ nhiễm các vi khuẩn cơ hội từ môi trường, bò dễ mắc bệnh viêm vú

Hàm lượng Vitamin E và Selenium cao trong khẩu phần thức ăn sẽ giúp cải thiện hệ thống miễn dịch của cơ thể bò sữa từ đó cũng làm giảm tỉ lệ viêm

vú Đặc biệt, trong trường hợp bệnh viêm vú tiềm ẩn, việc bổ sung Selenium

đã làm giảm rõ rệt tỷ lệ bò mắc bệnh Việc bổ sung Selenium cũng giúp cho bò

đề kháng với các bệnh viêm vú gây ra do nhóm coliform (như E.coli) Tuy nhiên, không được bổ sung Selenium riêng lẻ mà phải bổ sung chung với Vitamin E

Thức ăn nhiều vi trùng, nấm mốc sẽ theo hệ thống tiêu hóa gây bệnh tiêu

chảy, từ đó vi khuẩn và độc tố xâm nhập vào máu đến bầu vú Vi khuẩn, nấm mốc cũng tiết ra các độc tố làm ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch

Chăm sóc, vắt sữa: Phương pháp vắt sữa, kỹ thuật vắt sữa không đúng,

thời gian và số lần vắt, áp lực vắt không đảm bảo dễ gây ảnh hưởng đến bầu

vú Người vắt sữa có trách nhiệm, lau bầu vú gia súc, dọn nơi vắt sữa, rửa dụng

cụ vắt sữa và tay rửa trước khi vắt sữa Người vắt sữa phải khỏe mạnh không mang vi khuẩn hay bệnh tật có khả năng lây bệnh Chú ý có ngăn sát trùng ở cửa chuồng vì người vắt sữa có thể đi từ chuồng này qua chuồng khác hoặc nhà này sang nhà khác

* Phân loại viêm vú bò sữa

Viêm vú bò sữa có hai dạng là viêm vú lâm sàng và viêm vú cận lâm sàng

Viêm vú lâm sàng

Viêm vú lâm sàng là sự nhiễm trùng của bầu vú thể hiện rõ triệu chứng lâm sàng như sự thay đổi tính chất của sữa (sữa bị vón, loãng, màu sắc và mùi khác thường), hình dạng bầu vú (bầu vú sung huyết, sưng to ) và một số trường hợp có triệu chứng toàn thân (sốt, kém hay bỏ ăn )

Viêm vú lâm sàng được phân chia thành các loại sau:

- Theo thời gian

Viêm vú thể quá cấp tính: Viêm vú thể quá cấp tính có đặc điểm là bệnh

xảy ra đột ngột, bầu vú viêm sưng lớn, cứng, nóng, đỏ, đau Sữa có các chất tiết bất thường Viêm vú quá cấp tính có thể dẫn đến mất sữa Sự viêm là kết quả tác động của vi khuẩn và độc tố của chúng hay những sản phẩm của bạch cầu (Menzies và cs, 2001) [27]

Viêm vú quá cấp tính thường kèm theo triệu chứng toàn thân do nhiễm trùng huyết hoặc nhiễm độc huyết bao gồm: rối loạn hô hấp, tuần hoàn, sốt, biếng ăn, suy nhược, giảm nhu động dạ cỏ, tiêu chảy, mất nước, trường hợp

nặng có thể làm chết bò Triệu chứng toàn thân thường xảy ra trước những thay đổi ở bầu vú và sữa (Quinn và cs, 1994) [30]

Viêm vú thể cấp tính: Viêm thể cấp tính cũng có đặc điểm là xảy ra đột

ngột Bầu vú viêm có biểu hiện sưng, nóng, đau ở mức trung bình tới nặng, giảm sản lượng sữa, sữa có chứa sợi huyết, sữa vón cục và các chất tiết bất thường trong tuyến vú (Quinn và cs, 1994) [30] Những dấu hiệu của rối loạn toàn thân (trở ngại cơ năng như sốt, suy nhược, biếng ăn và suy yếu Tuy nhiên, những triệu chứng này không nghiêm trọng bằng thể quá cấp tính (Menzies và

cs, 2001) [27]

Viêm vú thể bán cấp tính: Đặc điểm của viêm vú lâm sàng bán cấp tính là

viêm nhẹ Mặc dù có thể không có thay đổi nào ở bầu vú nhưng vẫn xuất hiện các chất tiết bất thường từ tuyến vú và sữa có màu khác thường Không có dấu

hiệu rối loạn toàn thân

Viêm vú thể mạn tính: Thường có những ổ mủ bên trong bầu vú, to nhỏ

tùy mức độ Bầu vú có thể mềm bình thường nhưng có thể sưng kéo dài trong nhiều ngày, nhiều tháng thậm chí nhiều năm Bệnh có thể làm cho thùy vú bị

xơ cứng hay teo lại Thế bệnh này là hậu quả của việc không phát hiện kịp thời hay điều trị không triệt để khi bò bị viêm vú (Quinn và cs, 1994) [30]

- Theo tính chất viêm

Dựa vào tính chất vú viêm lâm sàng, phân làm các loại viêm vú như sau

Viêm vú thể thanh dịch: Bầu vú sung huyết, thường hay xảy ra sau khi bò

sinh vài ngày, do vi trùng tấn công vào nơi bầu vú bị xây xát hay do kế phát của quá trình viêm tử cung hay nội mạc tử cung hóa mủ Khi vi trùng theo máu vào sâu trong tuyên vú thì toàn bộ tuyến vú sưng to Sờ nhẹ không đau nhưng

ấn mạnh con vật đau và phản ứng Lượng sữa của thùy vú viêm giảm rõ, chất lượng sữa lúc đầu biến đổi không rõ, sau loãng, lợn cợn Ngoài các triệu chứng cục bộ, có thể bò còn có triệu chứng toàn thân như kém ăn, sốt cao, ủ rủ Bệnh

nhẹ thì sau 7 - 9 ngày hiện tượng viêm giảm nhưng dễ trở thành mãn tính Khi

tổ chức tuyến vú bị tổn thương nghiêm trọng thì bầu vú có thể bị xơ cứng

Viêm vú thể cata: Triệu chứng cục bộ không rõ, nhìn bên ngoài không thấy

có thay đổi nơi bầu vú nhưng lượng sữa giảm Lúc đầu sữa loãng, khi bệnh tiến triển, trong sữa thấy có lợn cợn hay cục vón Đôi khi cục sữa vón làm tắc đầu vú Con vật không có biểu hiện triệu chứng toàn thân

Viêm vú có mủ

Gồm 2 thể là viêm cata có mủ và viêm vú thể áp - xe

Thể viêm cata có mủ: Do vi khuẩn gây bệnh đa số là Staphylococcus, ngoài ra còn có Streptococcus, E coli và các vi khuẩn gây mủ khác Ở bò bệnh,

bể sữa, ống tiết sữa, tuyến vú bị viêm làm cho dịch thẩm xuất và mủ chảy vào

bể sữa và các ống dẫn sữa Bệnh dễ lây sang bò khỏe Bệnh có 2 thể cấp tính

và mạn tính

Cấp tính: Bò sốt cao, ủ rủ, kém ăn Thùy vú bị viêm sưng, đỏ, nóng, đau Sữa loãng, màu hồng nhạt, vị đắng, trong sữa có mủ lợn cợn, hạch lam ba vú sưng to

Mạn tính: sau 3 - 4 ngày tiếp theo, hiện tượng viêm giảm dần, nhưng sữa vẫn loãng, nhớt màu vàng nhạt hay màu vàng do lẫn mủ Cuối cùng tuyến vú bị teo và các tổ chức tăng sinh làm tắc ống dẫn sữa Do đó, điều trị không có kết quả và nếu để bệnh kéo dài sẽ lây sang các thùy vú khác Thường trường hợp này phải xử lý thùy vú cho teo đi và làm cho vú mất khả năng tiết sữa

Viêm vú thể áp – xe: Một phần của thùy vú viêm sưng đỏ, da căng, nóng, đau, đôi khi sờ có cảm giác bùng nhùng Nếu bọc mủ nông thì hiện tượng viêm rất rõ, nếu có nhiều bọc mủ làm bề mặt thùy vú viêm có nhiều chỗ phồng lên Nếu bọc mủ ở sâu bên trong thì khó nhận diện Lượng sữa giảm, khi tuyến sữa

bị nhiễm mủ thì sữa tiết ra có lẫn mủ, có khi bầu vú vỡ mủ Khi bọc mủ to, con vật đi lại khó khăn và có triệu chứng toàn thân, hạch vú sưng to, có thể gây ra

huyết nhiễm mủ hay lan sang các cơ quan nội tạng khác như phổi, thận

vú sưng to Cuối cùng, những đám này vỡ ra, ấn tay vào có dịch màu hồng hay mủ chảy ra Sữa viêm lẫn mủ, máu, các mảnh mô vú hoại tử và có mùi thôi

Viêm vú cận lâm sàng

Theo Quinn và cs (1994) [30], viêm vú cận lâm sàng là sự nhiễm trùng không lộ rõ của bầu vú, không có triệu chứng đặc trưng Viêm vú cận lâm sàng được phát hiện bởi sự gia tăng tổng số bạch cầu trong sữa hoặc bằng phương pháp gián tiếp khác như phương pháp thử CMT (California Mastitis Test), nuôi cấy vi sinh vật, tính dẫn điện của sữa, sự thay đổi nồng độ các enzyme Thường

tỉ lệ viêm vú cận lâm sàng nhiều hơn viêm vú lâm sàng và luôn luôn xảy ra trước dạng viêm vú lâm sàng Viêm vú cận lâm sàng làm giảm sản lượng sữa cũng như ảnh hưởng đến chất lượng sữa, có thể chuyển thành dạng viêm vú lâm sàng (Barkema và cs, 1998) [21]

Viêm vú được gọi là cận lâm sàng khi chưa có dấu hiệu viêm trên lâm sàng, nghĩa là số lượng tế bào bản thể trong sữa cao nhưng không có bất kỳ sự bất thường rõ ràng nào trong sữa hoặc bầu vú (Radostits và cs, 2002)[31]

* Chẩn đoán bệnh viêm vú