Nên gắn kết giữa kế toán với kế toán cho vay trong một tổ chức tín dụng

Nên gắn kết giữa kế toán với kế toán cho vay trong một tổ chức tín dụng

Nên gắn kết giữa kế toán với kế toán cho

vay trong một tổ chức tín dụng

Từ khi nước ta bắt đầu thực hiện đổi mới quản lý kinh tế từ cơ

chế kế hoạch sang cơ chế thị trường định hướng XHCN, ngành

ngân hàng nước ta chuyển từ hệ thống ngân hàng một cấp sang

hệ thống ngân hàng hai cấp (ngân hàng nhà nước và các tổ chức

tín dụng) Tổ chức tín dụng (TCTD) là một DN kinh doanh tiền tệ

theo phương châm "đi vay để cho vay" còn ngân hàng nhà nước

(NHNN) Việt Nam là đơn vị xây dựng hệ thống tài khoản kế toán

(HTTKKT) các TCTD Sau khi được Bộ Tài chính đồng ý,

HTTKKT các TCTD mới có tính pháp quy Theo truyền thống,

HTTKKT các TCTD chia ra các nhóm TK kế toán như sau:

1/ Kế toán vốn tự có và coi như tự có

2/ Kế toán tài sản cố định và tài sản Có khác

3/ Kế toán vốn khả dụng và đầu tư

4/ Kế toán các TK phải trả, trong đó kế toán tiên gửi

5/ Kế toán cho vay

6/ Kế toán thanh toán- chia ra kế toán thanh toán trong nước và

kế toán thanh toán quốc tế

7/ Kế toán thu nghiệp vụ

8/ Kế toán chi nghiệp vụ

9/ Kế toán ngoại bảng

HTTKKT các tổ chức chia ra bốn cấp: TK kế toán cấp I; TK kế

toán cấp II, TK kế toán cấp III và TK kế toán cấp IV…NHNN Việt

Nam quản lý đến TK cấp III, TCTD tự định đoạt các TK cấp

IV…Cho nên, trên bảng cân đối TK của TCTD chỉ thể hiện TK kế

toán cấp III

Mở số kế toán chi nhánh TCTD mang tính truyền thống từ thời

bao cấp và khác với mở sổ kế toán DN khác Hiện nay, các

TCTD chỉ mở sổ cái theo TKKT cấp I và mở sổ chi tiết theo TKKT

cấp IV Cuối ngày làm việc, mỗi chi nhánh của TCTD lên bảng

cân đối TKKT cấp I để đối chiếu với tồn quỹ tiền mặt của thủ quỹ

và giám sát việc vào sổ theo TKKT cấp IV Muốn có số liệu giao

dịch TKKT: cấp I, cấp II, và cấp III, chi nhánh TCTD phải tổng

cộng từ các khoản cấp dưới lên, gọi là bảng kết hợp TKKT từ cấp

IV, có doanh số và số dư hoạt động trong ngày Dựa vào bảng

kết hợp TKKT, cộng từ TKKT cấp IV, thành TKKT cấp III; cộng từ

TKKT cấp III thành TKKT cấp II và cộng từ TKKT cấp II thành

TKKT cấp I để lên bảng cân đối TKKT cấp I cuối ngày hoặc

tháng Sổ Cái mở theo TKKT cấp I, đóng vai trò kiểm soát đối với

hạch toán TKKT cấp III từ TKKT cấp IV…Phương pháp này,

ngành ngân hàng gọi là phương pháp cân đối theo sổ sách, thực

hiện ở miền Bắc từ năm 1961 và duy trì đến nay Bảng cân đối

chứng từ hằng ngày theo hai vế: Nợ, Có chỉ mang tính đối chiếu

với bảng kết hợp TKKT và bảo quản chứng từ kế toán gốc

Phạm vi bài viết này, chỉ đề cập đến gắn kết giữa kế toán tiền gửi

và kế toán cho vay trong một TCTD

Hiện nay, kế toán tiền gửi bao gồm các TK: tiền gửi của khách

hàng, tiền gửi của chi nhánh TCTD khác trong và ngoài nước

Chi nhánh TCTD cấp huyện còn có TK tiền gửi Kho bạc nhà

nước đồng cấp

Từ khi có hệ thống ngân hàng hai cấp, NHNN Việt Nam đã thiết

kế HTTKKT các TCTD đến lần thứ ba, bằng Quyết định

479/2004/QĐ-NHNN ngày 29/4/2004 của Thống đốc NHNN Việt

Nam

Giá trị trên TKKT tiền gửi là tài sản Nợ của TCTD, vì mỗi TCTD

có quyền huy động tiền gửi gấp 20 lần vốn điều lệ của mình hoặc

tổng dư nợ cho vay và bảo lãnh, sau khi quy đổi theo tỷ lệ rủi ro,

so với vốn tự có của một TCTD phải là 8%- đây là tỷ lệ an toàn

vốn theo thông lệ quốc tế

HTTKKT các TCTD hiện hành gồm các TK tiền gửi: tiền gửi các

TCTD trong nước hoặc ngoài nước, bằng nội tệ hoặc ngoại tệ,

nhưng chỉ có hai TK cấp III: tiền gửi không kỳ hạn và tiền gửi có

kỳ hạn; tiền gửi của khách hàng trong và ngoài nước, bằng nội tệ

hoặc ngoại tệ, có 3 TK cấp III: tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có

kỳ hạn và tiền gửi vốn chuyên dùng; tiền gửi tiết kiệm của nhân

dân bằng nội tệ hoặc ngoại tệ vàng, có 3 TK: tiền gửi tiết kiệm

không kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn và tiền gửi tiết kiệm

khác Trong tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn của nhân dân, DN, kỳ

hạn dưới 12 tháng, gồm nhiều kỳ hạn: 2 tháng, 3 tháng, 4 tháng,

6 tháng, 9 tháng; kỳ hạn từ 12 tháng trở lên, gồm kỳ hạn: kỳ hạn

12 tháng, kỳ hạn 18 tháng, kỳ hạn 24 tháng…Như vậy, tiền gửi có

kỳ hạn của DN và tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn của nhân dân, gồm:

cả tiền gửi ngắn hạn - dưới 12 tháng; trung hạn từ 12 tháng đến

dứơi 36 tháng; dài hạn từ 36 tháng trở lên Hiện nay, việc mở TK

tiền gửi có kỳ hạn của DN và tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn của

nhân dân, rất khó thực hiện theo mục tiêu của NHNN Việt Nam

Đơn cử, cuối tháng 6/2007, các TCTD phải thực hiện tỷ lệ tiền

gửi dự trữ bắt buộc mới Theo Khoản 2, Điều 1, Quyết định

1141/QĐ-NHNN ngày 28/5/2007 của Thống đốc NHNN Việt Nam

về điều chỉnh tỷ lệ tiền gửi dự trữ bắt buộc đối với các TCTD, viết:

"Tỷ lệ dự trữ bắt buộc đối với tiền gửi có kỳ hạn từ 12 tháng đến

dưới 24 tháng bằng đồng Việt Nam đối với ngân hàng thương

mại nhà nước, ngân hàng thương mại cổ phần đô thị, ngân hàng

thương mại cổ phần nông thôn, ngân hàng hợp tác, ngân hàng

liên doanh, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, quỹ tín dụng nhân

dân trung ương, công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính là

4% trên tổng số tiền gửi phải dự trữ bắt buộc" Tiết a, Khoản 1,

Điều 1 của quyết định trên về tỷ lệ tiền gửi dự trữ bắt buộc đối với

tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn dưới 12 tháng bằng VND,

viết: "Các ngân hàng thương mại nhà nước (không bao gồm

ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn), ngân hàng

thương mại cổ phần đô thị, ngân hàng liên doanh, chi nhánh

ngân hàng nước ngoài, công ty tài chính là 10% trên tổng số dư

tiền gửi phải dự trữ bắt buộc" Căn cứ vào bảng CĐTK cuối tháng

6/2007 của mỗi TCTD, không thể đáp ứng được yêu cầu về tiền

gửi dự trữ bắt buộc theo yêu cầu của NHNN, khiến quyết định

1141/QĐ-NHNN của Thống đốc NHNN Việt Nam kém hiệu quả vì

chênh lệch giữa 2 loại tiền gửi dự trữ nêu trên đến 6% (10% - 4%

= 6%) Việc phân loại kỳ hạn tiền gửi có kỳ hạn từ 12 tháng trở

lên để áp tỷ lệ tiền gửi dự trữ bắt buộc cao hay thấp, phụ thuộc

rất nhiều vào sự tự giác của mỗi TCTD

Điều quan trọng hơn là việc mở TK tiền gửi như trên, không có

tác dụng định kỳ hạn trả nợ của khách hàng vay, nhất là cho vay

trung hạn và dài hạn

Theo HTTKKT của các TCTD hiện hành, các TKKT cho vay, nặng

về chất lượng cho vay Cho nên, các TKKT cho vay trong hệ

thống TK các TCTD, gồm 5 TK cấp III:

a/ Nợ đủ tiêu chuẩn

b/ Nợ cần chú ý

c/ Nợ dưới tiêu chuẩn

d/ Nợ có khả năng mất vốn

Đặc biệt, HTTKKT các TCTD không có TK nợ quá hạn

Như vậy, NHNN Việt Nam hoạch định TKKT về tiền gửi theo thời

gian, nhưng thời gian rất chung chung: Trong tiền gửi có kỳ hạn

của DN và tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn của nhân dân, có nguồn

vốn huy động ngắn hạn - dưới 12 tháng và có nguồn vốn huy

động trung hạn - trên 12 tháng đến dưới 36 tháng và nguồn vốn

huy động dài hạn từ 36 tháng trở lên

NHNN Việt Nam hoạch định bản chất các TK cho vay theo chất

lượng cho vay

Hai cách hoạch định TK tiền gửi và cho vay như vậy, không khoa

học Nguồn vốn huy động hạch toán kế toán (HTKT) theo thời

gian nhưng không rõ ràng: ngắn hạn, trung hạn và dài hạn; HTKT

cho vay theo chất lượng dư nợ cho vay, sẽ gây khó khăn về khả

năng thanh toán của TCTD trong tương lai không xa

Hiện nay, một số TCTD dùng nguồn vốn ngắn hạn để cho vay

trung, dài hạn Một số chi nhánh TCTD cho cá nhân vay mua ô tô,

mua nhà ở, thời hạn trả nợ cuối cùng tới 20 năm

Bản chất của tín dụng ngân hàng là ngắn hạn Tuy là tiền gửi có

kỳ hạn từ 12 tháng trở lên, nhưng bên gửi tiền có quyền rút trước

hạn mà họ chịu thiệt về lãi suất - hưởng lãi suất tiền gửi không kỳ

hạn Cách đây mấy năm, Ngân hàng Thương mại (NHTM) cổ

phần Á châu đã mắc phải Mặt khác, các chi nhánh TCTD không

có quyền thu nợ trước hạn đối với bên vay Đây là một mâu

thuẫn đối kháng với hoạt động huy động vốn và cho vay mà các

TCTD nên đề phòng Khách hàng gửi tiền có kỳ hạn xin rút vốn

trước kỳ hạn một cách ồ ạt là một thảm hoạ cho TCTD

Các TCTD cho vay, nhận tài sản thế chấp từ bên vốn vay là bất

động sản, đây là một mối nguy cơ tiềm ẩn khả năng mất vốn rất

cao Nước Mỹ đang phải đối mặt với cho vay dài hạn, tài sản thế

chấp là bất động sản - người nghèo vay Quỹ tín dụng mua nhà ở

mà Quỹ tín dụng được một số NHTM cho vay Hiện nay, Ngân

hàng Dữ trữ liên bang (NHTƯ) Mỹ phải xử lý bằng cách tiếp vốn

cho một số NHTM cho Quỹ tín dụng vay gần 100 tỷ USD và hạ lãi

suất tái cấp vốn đối với các NHTM

Trước tình hình tên, xin kiến nghị với NHNN Việt Nam và Bộ Tài

chính nên hoạch định một số TK như sau:

Một là, hoạc định các TKKT tiền gửi theo hướng:

1) Mở TKKT cấp II, với tên gọi là: "Tiền gửi ngắn hạn", trong đó,

có 2 TK cấp III:

a/ Tiền gửi không kỳ hạn

b/ Tiền gửi có kỳ hạn dưới 12 tháng

2) Mở TKKT cấp II, với tên gọi: "Tiền gửi trung hạn", trong đó có

2 TK cấp III:

a/ Tiền gửi kỳ hạn trên 12 tháng đến dưới 24 tháng

b/ Tiền gửi kỳ hạn trên 24 tháng đến dưới 36 tháng

3) Mở TK cấp II, với tên gọi "Tiền gửi dài hạn" trong đó có 2

TKKT cấp III:

a/ Tiền gửi kỳ hạn từ 36 tháng đến dưới 60 tháng

b/ Tiền gửi dài hạn từ 60 tháng trở lên

Hai là, NHNN Việt Nam và Bộ Tài chính nên hoạch định các TK

cho vay như sau: mở các TK cấp III, mang các tên gọi sau đây:

a/ "Cho vay ngắn hạn" - kỳ hạn trả nợ cuối cùng dưới 12 tháng

b/ "Cho vay trung hạn" - kỳ hạn trả nợ cuối cùng dưới 36 tháng

c/ "Cho vay dài hạn" - kỳ hạn trả nợ cuối cùng từ 60 tháng trở lên

Bên cạnh đó, nên mở TK kế toán cấp II, với tên gọi "Nợ quá hạn",

bao gồm cả nợ ngắn hạn, trung hạn, và dài hạn đã quá hạn, trong

đó, có 3 TK kế toán cấp III, với các tên gọi:

a/ "Nợ quá hạn còn khả năng thu hồi"

b/ "Nợ quá hạn khó đòi"

c/ "Nợ quá hạn có khả năng mất vốn"

Không thể có một HTTKKT nào phản ánh bao quát được tất cả

các mặt hoạt động của một DN hoặc cơ quan hành chính hoặc

đơn vị sự nghiệp Bởi vậy, bên cạnh HTTKKT còn phải có chế độ

thống kê hay còn gọi là hạch toán thống kê, để bổ sung cho việc

quản trị DN được hoàn hảo Quản lý tài sản DN bằng HTTKKT

càng chặt chẽ càng tốt vì hạch toán thống kê chỉ mang tính định

hướng cho tương lai