SKKN: Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờ học nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Vật lý lớp 7 ở trường THCS

Sáng kiến kinh nghiệm vật lý lớp 7; SKKN Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờ học nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Vật lý lớp 7 ở trường THCS; 1. MỞ ĐẦU 1.1. Lí do chọn đề tài: Vật lí là bộ môn khoa học rất quan trọng trong nhiều ngành kĩ thuật bởi nó có sự gắn bó chặt chẽ, tác động qua lại giữa khoa học kĩ thuật và thực tiễn cuộc sống. Truyền thụ kiến thức vật lí cơ bản, có hệ thống là nhiệm vụ quan trọng vì nó là nền tảng để học sinh đi sâu tìm hiểu và ứng dụng vào thực tế. Môn vật lí là khoa học thực nghiệm, đây là một bộ môn rất hay nhưng cũng rất khó vì môn học giúp con người giải thích được những hiện tượng hay xảy ra trong tự nhiên, trong cuộc sống hàng ngày của mỗi người. Vì vậy trong giờ học cần phải có những đồ dùng trực quan để tạo hứng thú học tập cho sinh, phát huy được tính tích cực và giúp các em có thể chủ động sáng tạo ra các thí nghiệm đơn giản để nghiên cứu hiện tượng vật lí, nhằm kích thích được sự tò mò ham học hỏi ở học sinh góp phần nâng cao chất lượng học tập của học sinh. Chương trình vật lí 7 chủ yếu chỉ đề cập đến các hiện tượng vật lí đơn giản, quen thuộc hàng ngày và thiên về mặt định tính như: sự bay hơi và ngưng tụ, sự sôi, gương phẳng, …vì tư duy của học sinh ở thời kì này còn hạn chế, vốn kiến thức toán học chưa nhiều nên đây chỉ là giai đoạn để học sinh làm quen với vật lí. Do vậy, giảng dạy vật lí 7 cần chú trọng nhiều đến kĩ năng, thao tác làm thí nghiệm vật lí. Tuy nhiên, hiện nay các đồ dùng thí nghiệm trong quá trình sử dụng đã bị hư hỏng và mất mát nhiều nên rất nhiều thí nghiệm không thực hiện được chính vì vậy để những tiết học không vì thế mà kém phần sinh động thì đòi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị chu đáo cho một tiết học, từ việc chuẩn bị thí nghiệm cho đến các phương án tổ chức cho một tiết học, nhằm tạo điều kiện để học sinh tiếp thu kiến thức một cách chủ động và hứng thú. Việc gây hứng thú học tập cho học sinh trong một tiết vật lí là rất cần thiết vì nó tạo ra không khí học tập tích cực, sống động và phong phú. Bởi vậy, trong quá trình giảng dạy tôi đã dành nhiều thời gian tìm tòi nghiên cứu và rút ra “Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờ học nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Vật lý lớp 7 ở trường trung học cơ sở”. 1.2. Mục đích nghiên cứu. Xuất phát từ yêu cầu, nhiệm vụ nâng cao chất lượng bộ môn Vật lý cho học sinh khối lớp 7 ở trường THCS, “Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờ học nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Vật lý lớp 7 ở trường trung học cơ sở” đi sâu nghiên cứu các giải pháp tạo hứng thú cho học sinh. Nhằm nâng cao mức độ hứng thú trong giờ học của học sinh, từ đó phát huy tính tự giác, tích cực, chủ động trong học tập của học sinh. 1.3. Đối tượng nghiên cứu. Các biện pháp tạo hứng thú trong giờ học vật lý ở lớp 7 năm học 20172018 và năm học 2018 2019 ở trường THCS. Đối tượng áp dụng đề tài: Học sinh lớp 7 trường THCS. 1.4. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu tài liệu xây dựng cơ sở lý thuyết. Phương pháp khảo sát thực tế, thu thập thông tin. Phương pháp thống kê, xử lý số liệu. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm. 2. NỘI DUNG 2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm: Học sinh THCS ở độ tuổi từ 11 đến 15, đây là thời kỳ chuyển tiếp từ trẻ em sang người lớn, các em có xu hướng tự khẳng định mình, có ý thức vươn lên làm chủ bản thân. Ở giai đoạn này các em học sinh rất ham muốn tìm tòi, phát hiện, khám phá những điều mới lạ. Nhận thức của các em đang chuyển dần từ cảm tính sang lí tính, phương pháp suy luận chưa được hình thành một cách vững chắc. Nhu cầu hoạt động và giao tiếp của các em đang phát triển mạnh. Do đó, ý thức về cuộc sống, về bản thân, về con người cũng phát triển. Các năng lực cá nhân cũng dần hình thành. Đời sống tình cảm của các em cũng rất phong phú.1 Chính vì vậy các phương pháp dạy học phải được thực hiện một cách sinh động và theo hướng tích cực. “Đổi mới PPDH là một trong những nhiệm vụ quan trọng cửa đổi mỏi giáo dục” 1. Điều 20.2 của Luật Giáo dục (1462005) đã ghi “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”. 1 Việc gây hứng thú học tập cho học sinh trong giờ vật lí cần thiết phải sử dụng phương pháp dạy học mới “lấy học sinh làm trung tâm” phù hợp với sự phát triển tâm lí, năng lực nhận thức của các em, tạo điều kiện cho các em bộc lộ năng lực học tập và sáng tạo. Phải tạo được tính tự giác cho người học, nuôi dưỡng khát vọng học tập và sự nỗ lực vươn lên của học sinh. Giáo viên chỉ là người giúp học sinh khám phá kiến thức trên cơ sở tự giác và tự do (suy nghĩ, tranh luận, đề xuất) có nghĩa là làm cho các em cảm thấy mình như đang nghiên cứu khoa học và chủ động lĩnh hội kiến thức. Bên cạnh đó, “Thiết bị dạy học giúp học sinh hiểu rõ hơn về bản chất cửa mọi khái niệm trừu tượng, là cơ sờ khoa học minh chúng cỏ sức thuyết phục, là sự vật trực quan sinh động nhất, giúp việc học trờ nênn nhe nhàng, hiệu quả...” 1 Có thể nói việc gây hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học vật lí là vô cùng quan trọng nhằm làm nâng cao chất lượng môn học và niềm yêu thích học tập. Khi học sinh tích cực, hứng thú học tập , giáo viên sẽ tích cực tìm tòi sáng tạo các phương pháp dạy học có hiệu quả. Để làm được vấn đề đó đòi hỏi người giáo viên phải không ngừng học tập, trau dồi, tra cứu thêm nhiều thông tin mới trên báo chí và mạng internet… 2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm. Trong trường THCS việc dạy học môn vật lý không chỉ nhằm truyền thụ cho học sinh những kiến thức cơ bản về môn vật lý, mà còn là trang bị cho học sinh những công cụ sắc bén để nghiên cứu thế giới tự nhiên. Giáo viên cần chú trọng nhiều đến kĩ năng, thao tác thực hành làm thí nghiệm vật lí. Qua việc hướng dẫn học sinh thực hiện những thí nghiệm, đo lường,… các em sẽ tự tìm tòi phát hiện kiến thức với thái độ tự tin và niềm vui của người được khám phá. Tuy nhiên, do các em chưa quen, chưa được thực hành nhiều nên nhiều em khi học và thực hành thí nghiệm còn lo sợ, thiếu tự tin. Nhiều em không có hứng thú với môn học dẫn đến kết quả học tập chưa cao. Qua theo dõi, đánh giá tình hình và kết quả học tập môn vật lí của ba lớp 7A, 7B, 7C ở đầu năm học 20172018, cụ thể là: Kết quả khảo sát mức độ hứng thú của học sinh đầu năm học 20172018: Lớp Tổng số học sinh Thái độ học tập Hứng thú Bình thường Không hứng thú SL % SL % SL % 7A 38 8 21,1 15 39,5 15 39,5 7B 36 6 16,6 16 44,4 14 38,9 7C 33 3 9,1 12 36.4 18 54,5 Kết quả khảo sát chất lượng đầu năm học 2017 2018 Lớp Số HS Giỏi Khá TB Yếu, kém SL % SL % SL % SL % 7A 38 6 15,7 8 21,1 14 36,8 10 26,3 7B 36 5 13,9 8 22,2 16 38,9 9 25,0 7C 33 3 9,1 6 18,2 11 33,3 13 39,4 Qua trao đổi, nắm bắt tình hình từ học sinh, tôi thấy kết quả học tập còn thấp, học sinh chưa hứng thú với môn học xuất phát từ các nguyên nhân sau đây: Các em còn lúng túng khi phải thực hành, việc lắp ráp một số thí nghiệm chưa chính xác dẫn đến kết quả sai lệch nhiều. Nhiều em chưa nắm rõ được mục đích của thí nghiệm nên khi làm thí nghiệm thường nóng vội dẫn đến kết quả thiếu chính xác. Thiếu sự linh hoạt của các thành viên trong nhóm dẫn đến tiến hành thí nghiệm chậm không hiệu quả. Khả năng diễn đạt và suy luận của học sinh chưa cao như kĩ năng so sánh, phân tích, tính toán, diễn đạt ngôn ngữ ... Trong quá trình giảng dạy vẫn còn một số khó khăn gây ảnh hưởng tới việc học tập nói chung và giảng dạy bộ môn vật lí nói riêng của giáo viên và học sinh. Đó là: Một số đồ dùng thí nghiệm chưa đồng nhất với trong SGK, chất lượng đồ dùng thí nghiệm chưa tốt dẫn đến kết quả thí nghiệm sai số nhiều, không như mong muốn gây nhầm lẫn trong nhận thức làm mất hứng thú học tập của học sinh. Cơ sở vật chất phục vụ cho dạy học, đặc biệt là các phòng học bộ môn còn thiếu; nhiều thí nghiệm trong quá trình sử dụng đã bị hư hỏng. Giáo viên chưa coi trọng việc thí nghiệm cũng như dạy bài thực hành vì thời gian chuẩn bị cho tiết thực hành nhiều, yêu cầu phải chính xác. Giáo viên chưa chú trọng trong việc rèn luyện kỹ năng thực hành cho học sinh, kỹ năng tính toán, nhận xét. Uốn nắn sửa chữa hướng dẫn quan sát cho học sinh chưa kịp thời. Với mong muốn không chỉ giúp học sinh học tốt môn vật lí mà hơn thế là có lòng yêu thích, hứng khởi khi học tập bộ môn này, tôi đã không ngừng học hỏi đồng nghiệp, đọc nhiều tài liệu và suy nghĩ mạnh dạn đưa ra một số biện pháp gây hứng thú học tập cho học sinh trong giờ vật lí áp dụng trong quá trình giảng dạy. Tôi cho rằng việc vận dụng các phương pháp mới, sử dụng dụng cụ, thiết bị dạy học và ứng dụng CNTT vào việc tạo hứng thú cho học sinh trong học tập môn vật lí nói chung và vật lí 7 nói riêng là điều rất quan trọng và cần thiết. 2.3. Các biện pháp tạo hứng thú trong giờ học Vật lý 7. Môn vật lí là khoa học thực nghiệm, vì vậy trong giờ học phải có những đồ dùng trực quan để tạo hứng thú học tập cho sinh, phát huy được tính tích cực và giúp các em có thể chủ động sáng tạo ra các thí nghiệm đơn giản để nghiên cứu hiện tượng vật lí, nhằm góp phần cho giờ dạy và học đạt kết quả cao, kích thích được sự tò mò ham học hỏi ở học sinh. Tôi đã áp dụng các biện pháp sau: 2.3.1. Lập kế hoạch sử dụng các thiết bị dạy học khi bắt đầu vào năm học mới. Việc lập kế hoạch sử dụng thiết bị dạy học ở đầu năm học mới là điều rất quan trọng vì nó giúp giáo viên chủ động và định hướng được các thí nghiệm cần làm và từ đó giáo viên chuẩn bị các thiết bị cần thiết để phục vụ cho các tiết học một cách hợp lí. Đầu năm tôi lập kế hoạch sử dụng đồ dùng dạy học, tìm hiểu thí nghiệm theo từng tiết, từng bài và gọi tên các thiết bị cả về số lượng, tình trạng sử dụng và nhu cầu phục vụ giảng dạy trong năm học (theo mẫu): STT Bài Thí nghiệm Thiết bị Chất lượng Bổ sung Còn tốt Hỏng Không có 1 1 Nhận biết ánh sáng, nguồn sáng và vật sáng. 1 hộp kín có dán sẵn 1 mảnh giấy trắng, bóng đèn pin gắn bên trong hộp. Pin, dây nối, công tắc. Đèn pin loại nhỏ 4 cái 6 đôi Pin 1,5V 2 … ….. …….. … … … …. Sau khi tìm hiểu các thí nghiệm trong sách giáo khoa và giành thời gian khảo sát thực tế ở phòng thí nghiệm để kiểm tra thiết bị xem cái nào còn sử dụng tốt, cái nào không có hay có nhưng bị hỏng để từ đó tôi chuẩn bị các phương án dạy học cho phù hợp như: Đề nghị nhà trường mua bổ sung; những thiết bị đơn giản có thể tự làm; hướng dẫn học sinh làm các thiết bị đơn giản để chấm lấy điểm thi đua. Những thí nghiệm quá khó thì tôi chuẩn bị thí nghiệm ảo để học sinh quan sát trên máy... SKKN: Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờ học nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn vật lý lớp 7 ở trường THCS

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài:

Vật lí là bộ môn khoa học rất quan trọng trong nhiều ngành kĩ thuật bởi

nó có sự gắn bó chặt chẽ, tác động qua lại giữa khoa học kĩ thuật và thực tiễn cuộc sống Truyền thụ kiến thức vật lí cơ bản, có hệ thống là nhiệm vụ quan trọng vì nó là nền tảng để học sinh đi sâu tìm hiểu và ứng dụng vào thực tế

Môn vật lí là khoa học thực nghiệm, đây là một bộ môn rất hay nhưng cũng rất khó vì môn học giúp con người giải thích được những hiện tượng hay xảy ra trong tự nhiên, trong cuộc sống hàng ngày của mỗi người Vì vậy trong giờ học cần phải có những đồ dùng trực quan để tạo hứng thú học tập cho sinh, phát huy được tính tích cực và giúp các em có thể chủ động sáng tạo ra các thí nghiệm đơn giản để nghiên cứu hiện tượng vật lí, nhằm kích thích được sự tò mò ham học hỏi ở học sinh góp phần nâng cao chất lượng học tập

của học sinh

Chương trình vật lí 7 chủ yếu chỉ đề cập đến các hiện tượng vật lí đơn giản, quen thuộc hàng ngày và thiên về mặt định tính như: sự bay hơi và ngưng

tụ, sự sôi, gương phẳng, …vì tư duy của học sinh ở thời kì này còn hạn chế, vốn kiến thức toán học chưa nhiều nên đây chỉ là giai đoạn để học sinh làm quen với vật lí Do vậy, giảng dạy vật lí 7 cần chú trọng nhiều đến kĩ năng, thao tác làm thí nghiệm vật lí Tuy nhiên, hiện nay các đồ dùng thí nghiệm trong quá trình sử dụng đã bị hư hỏng và mất mát nhiều nên rất nhiều thí nghiệm không thực hiện được chính vì vậy để những tiết học không vì thế mà kém phần sinh động thì đòi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị chu đáo cho một tiết học, từ việc chuẩn bị thí nghiệm cho đến các phương án tổ chức cho một tiết học, nhằm tạo điều kiện để học sinh tiếp thu kiến thức một cách chủ động và hứng thú Việc gây hứng thú học tập cho học sinh trong một tiết vật lí là rất cần thiết vì nó tạo ra không khí học tập tích cực, sống động và phong phú Bởi vậy, trong quá trình giảng dạy tôi

đã dành nhiều thời gian tìm tòi nghiên cứu và rút ra “Một số biện pháp tạo hứng

thú trong giờ học nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Vật lý lớp 7 ở trường trung học cơ sở”.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Xuất phát từ yêu cầu, nhiệm vụ nâng cao chất lượng bộ môn Vật lý cho

học sinh khối lớp 7 ở trường THCS, “Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờ

học nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Vật lý lớp 7 ở trường trung học cơ

sở” đi sâu nghiên cứu các giải pháp tạo hứng thú cho học sinh Nhằm nâng cao

mức độ hứng thú trong giờ học của học sinh, từ đó phát huy tính tự giác, tích cực, chủ động trong học tập của học sinh

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Các biện pháp tạo hứng thú trong giờ học vật lý ở lớp 7 năm học

2017-2018 và năm học 2017-2018 -2019 ở trường THCS

- Đối tượng áp dụng đề tài: Học sinh lớp 7 trường THCS

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu xây dựng cơ sở lý thuyết

- Phương pháp khảo sát thực tế, thu thập thông tin

- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:

Học sinh THCS ở độ tuổi từ 11 đến 15, đây là thời kỳ chuyển tiếp từ trẻ

em sang người lớn, các em có xu hướng tự khẳng định mình, có ý thức vươn lên làm chủ bản thân Ở giai đoạn này các em học sinh rất ham muốn tìm tòi, phát hiện, khám phá những điều mới lạ Nhận thức của các em đang chuyển dần từ cảm tính sang lí tính, phương pháp suy luận chưa được hình thành một cách vững chắc Nhu cầu hoạt động và giao tiếp của các em đang phát triển mạnh Do

đó, ý thức về cuộc sống, về bản thân, về con người cũng phát triển Các năng lực

cá nhân cũng dần hình thành Đời sống tình cảm của các em cũng rất phong phú [1] Chính vì vậy các phương pháp dạy học phải được thực hiện một cách sinh động và theo hướng tích cực “Đổi mới PPDH là một trong những nhiệm vụ quan trọng cửa đổi mỏi giáo dục” [1] Điều 20.2 của Luật Giáo dục (14/6/2005)

đã ghi “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” [1]

Việc gây hứng thú học tập cho học sinh trong giờ vật lí cần thiết phải sử dụng phương pháp dạy học mới “lấy học sinh làm trung tâm” phù hợp với sự phát triển tâm lí, năng lực nhận thức của các em, tạo điều kiện cho các em bộc lộ

năng lực học tập và sáng tạo Phải tạo được tính tự giác cho người học, nuôi dưỡng khát vọng học tập và sự nỗ lực vươn lên của học sinh Giáo viên chỉ là người giúp học sinh khám phá kiến thức trên cơ sở tự giác và tự do (suy nghĩ, tranh luận, đề xuất) có nghĩa là làm cho các em cảm thấy mình như đang nghiên cứu khoa học và chủ động lĩnh hội kiến thức Bên cạnh đó, “Thiết bị dạy học giúp học sinh hiểu rõ hơn về bản chất cửa mọi khái niệm trừu tượng, là cơ sờ khoa học minh chúng cỏ sức thuyết phục, là sự vật trực quan sinh động nhất, giúp việc học trờ nênn nhe nhàng, hiệu quả ” [1]

Có thể nói việc gây hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học vật lí

là vô cùng quan trọng nhằm làm nâng cao chất lượng môn học và niềm yêu thích học tập Khi học sinh tích cực, hứng thú học tập , giáo viên sẽ tích cực tìm tòi sáng tạo các phương pháp dạy học có hiệu quả

Để làm được vấn đề đó đòi hỏi người giáo viên phải không ngừng học tập, trau dồi, tra cứu thêm nhiều thông tin mới trên báo chí và mạng internet…

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Trong trường THCS việc dạy học môn vật lý không chỉ nhằm truyền thụ cho học sinh những kiến thức cơ bản về môn vật lý, mà còn là trang bị cho học sinh những công cụ sắc bén để nghiên cứu thế giới tự nhiên Giáo viên cần chú trọng nhiều đến kĩ năng, thao tác thực hành làm thí nghiệm vật lí Qua việc hướng dẫn học sinh thực hiện những thí nghiệm, đo lường,… các em sẽ tự tìm tòi phát hiện kiến thức với thái độ tự tin và niềm vui của người được khám phá Tuy nhiên, do các em chưa quen, chưa được thực hành nhiều nên nhiều em khi học và thực hành thí nghiệm còn lo sợ, thiếu tự tin Nhiều em không có hứng thú với môn học dẫn đến kết quả học tập chưa cao Qua theo dõi, đánh giá tình hình và kết quả học tập môn vật lí của ba lớp 7A, 7B, 7C ở đầu năm học 2017-2018, cụ thể là:

- Kết quả khảo sát mức độ hứng thú của học sinh đầu năm học 2017-2018:

Lớp Tổng số

học sinh

Thái độ học tập

- Kết quả khảo sát chất lượng đầu năm học 2017 - 2018

Lớp Số HS Giỏi Khá TB Yếu, kém

Qua trao đổi, nắm bắt tình hình từ học sinh, tôi thấy kết quả học tập còn thấp, học sinh chưa hứng thú với môn học xuất phát từ các nguyên nhân sau đây:

- Các em còn lúng túng khi phải thực hành, việc lắp ráp một số thí nghiệm chưa chính xác dẫn đến kết quả sai lệch nhiều

- Nhiều em chưa nắm rõ được mục đích của thí nghiệm nên khi làm thí nghiệm thường nóng vội dẫn đến kết quả thiếu chính xác

- Thiếu sự linh hoạt của các thành viên trong nhóm dẫn đến tiến hành thí nghiệm chậm không hiệu quả

- Khả năng diễn đạt và suy luận của học sinh chưa cao như kĩ năng so sánh, phân tích, tính toán, diễn đạt ngôn ngữ

Trong quá trình giảng dạy vẫn còn một số khó khăn gây ảnh hưởng tới việc học tập nói chung và giảng dạy bộ môn vật lí nói riêng của giáo viên và học sinh Đó là:

- Một số đồ dùng thí nghiệm chưa đồng nhất với trong SGK, chất lượng

đồ dùng thí nghiệm chưa tốt dẫn đến kết quả thí nghiệm sai số nhiều, không như mong muốn gây nhầm lẫn trong nhận thức làm mất hứng thú học tập của học sinh

- Cơ sở vật chất phục vụ cho dạy học, đặc biệt là các phòng học bộ môn còn thiếu; nhiều thí nghiệm trong quá trình sử dụng đã bị hư hỏng

- Giáo viên chưa coi trọng việc thí nghiệm cũng như dạy bài thực hành vì thời gian chuẩn bị cho tiết thực hành nhiều, yêu cầu phải chính xác

- Giáo viên chưa chú trọng trong việc rèn luyện kỹ năng thực hành cho học sinh, kỹ năng tính toán, nhận xét Uốn nắn sửa chữa hướng dẫn quan sát cho học sinh chưa kịp thời

Với mong muốn không chỉ giúp học sinh học tốt môn vật lí mà hơn thế

là có lòng yêu thích, hứng khởi khi học tập bộ môn này, tôi đã không ngừng học hỏi đồng nghiệp, đọc nhiều tài liệu và suy nghĩ mạnh dạn đưa ra một số biện pháp gây hứng thú học tập cho học sinh trong giờ vật lí áp dụng trong

quá trình giảng dạy Tôi cho rằng việc vận dụng các phương pháp mới, sử dụng dụng cụ, thiết bị dạy học và ứng dụng CNTT vào việc tạo hứng thú cho học sinh trong học tập môn vật lí nói chung và vật lí 7 nói riêng là điều rất

quan trọng và cần thiết

2.3 Các biện pháp tạo hứng thú trong giờ học Vật lý 7.

Môn vật lí là khoa học thực nghiệm, vì vậy trong giờ học phải có

những đồ dùng trực quan để tạo hứng thú học tập cho sinh, phát huy được tính tích cực và giúp các em có thể chủ động sáng tạo ra các thí nghiệm đơn giản để nghiên cứu hiện tượng vật lí, nhằm góp phần cho giờ dạy và học đạt kết quả cao, kích thích được sự tò mò ham học hỏi ở học sinh Tôi đã áp dụng các biện pháp sau:

2.3.1 Lập kế hoạch sử dụng các thiết bị dạy học khi bắt đầu vào năm học mới.

Việc lập kế hoạch sử dụng thiết bị dạy học ở đầu năm học mới là điều rất quan trọng vì nó giúp giáo viên chủ động và định hướng được các thí nghiệm cần làm và từ đó giáo viên chuẩn bị các thiết bị cần thiết để phục vụ cho các tiết học một cách hợp lí

- Đầu năm tôi lập kế hoạch sử dụng đồ dùng dạy học, tìm hiểu thí nghiệm theo từng tiết, từng bài và gọi tên các thiết bị cả về số lượng, tình trạng sử dụng và nhu cầu phục vụ giảng dạy trong năm học (theo mẫu):

Chất lượng

Bổ sung

Còn

Không có

ánh sáng, nguồn sáng

và vật sáng

-1 hộp kín có dán sẵn 1 mảnh giấy trắng, bóng đèn pin gắn bên trong hộp

- Pin, dây nối, công tắc

pin loại nhỏ 4 cái

- 6 đôi Pin 1,5V

Sau khi tìm hiểu các thí nghiệm trong sách giáo khoa và giành thời gian khảo sát thực tế ở phòng thí nghiệm để kiểm tra thiết bị xem cái nào còn sử

dụng tốt, cái nào không có hay có nhưng bị hỏng để từ đó tôi chuẩn bị các phương án dạy học cho phù hợp như: Đề nghị nhà trường mua bổ sung; những thiết bị đơn giản có thể tự làm; hướng dẫn học sinh làm các thiết bị đơn giản để chấm lấy điểm thi đua Những thí nghiệm quá khó thì tôi chuẩn

bị thí nghiệm ảo để học sinh quan sát trên máy chiếu

2.3.2 Làm đầy đủ và thành công các thí nghiệm trong từng tiết học.

Do tư duy trìu tượng của học sinh lớp 7 còn thấp nên hầu như việc tiếp thu kiến thức mới đều thông qua các thí nghiệm Chính vì vậy để có được sự nhận thức đúng thì các thí nghiệm phải làm thành công và chính xác Để đạt được điều đó thì giáo viên phải chuẩn bị trước các thí nghiệm và làm thành công các thí nghiệm đó

Ví dụ: Trước khi dạy bài “Chất dẫn điện, chất cách điện Dòng điện trong

kim loại”

- Tôi đã lên kế hoạch đầu tuần và xuống phòng thí nghiệm kiểm tra xem dụng cụ có đãm bảo cho học sinh làm việc theo nhóm không và tiến hành làm thử thí nghiệm

- Trong trường hợp các thí nghiệm bị hỏng không khắc phục hay thay thế được thì tôi hướng dẫn học sinh làm một thí nghiệm đơn giản như sau:

+ Dùng bóng đèn pin (3V – 6V) sau đó gắn 2 sợi dây đồng vào đui đèn bằng mỏ hàn chì, rồi gắn vào bảng bằng gỗ hoặc bằng bảng nhựa cuối cùng kiểm tra đèn sáng bằng cách nối vào nguồn điện bằng pin

+ Yêu cầu học sinh nộp thí nghiệm vào trước ngày học để giáo viên chấm sau đó chỉnh sửa lại đảm bảo đèn sáng, đảm bảo tính thẩm mĩ, đến khi học bài này phát thí nghiệm cho các nhóm để các em tiến hành xác định chất dẫn điện, chất cách điện

Học sinh được tự tay làm các thí nghiệm thành công sẽ tạo được tâm lí hứng thú, từ đó các em sẽ khắc sâu kiến thức mới rõ ràng, cụ thể hơn

Thí nghiệm thành công sẽ giúp các em có niềm tin, sự hào hứng để tiếp thu kiến thức mới Qua các thí nghiệm giúp các em hình thành được kĩ năng thực hành, phát được tư duy trìu tượng

Vậy làm thí nghiệm thành công có tác dụng tích cực đến sự phát triển năng lực của học sinh nên đòi hỏi giáo viên phải có tâm huyết để chuẩn bị thành công tất cả các thí nghiệm có trong SGK

2.3.3 Gây hứng thú học tập bằng những tình huống có vấn đề

Tình huống có vấn đề là một tình huống gợi ra cho HS những khó khăn về

lí luận hay thực tiễn mà họ thấy cần và có khả năng vượt qua, nhưng không phải ngay tức khắc bằng một thuật giải, mà phải trải qua quá trình tích cực suy nghĩ, hoạt động biến đổi đối tượng hoạt động hoặc điều chỉnh kiến thức sẵn có

Ví dụ 1: Bài 5: Ảnh của một vật tạo bởi gương phẳng

GV: Viết một chữ “HOA” vào tờ bìa giấy trắng không cho học sinh biết

và đặt trước gương cho cả lớp quan sát ở trong gương

- Yêu cầu HS đọc chữ nhìn thấy trong gương

? Vậy chữ viết trên tấm bìa là chữ gì? (HS đoán)

GV: quay tấm bìa lại cho HS quan sát và hỏi

? Tại sao lại có hiện tượng như vậy ?

Qua tình huống vào bài mới này sẽ tác động đến sự tò mò của học sinh, tâm lí háo hức đi tìm hiểu nội dung của bài để có thể hiểu và giải đáp được vấn

đề trên Từ đó học sinh lĩnh hội được tri thức, kĩ năng và phương pháp nhận thức

Ví dụ 2: Bài 1: Nhận biết ánh sáng – Nguồn sáng và vật sáng.

Giáo viên có thể tạo tình huống có vấn đề bằng mô hình hoặc các dụng cụ xen với hệ thống câu hỏi đàm thoại như sau:

- Giáo viên giới thiệu dụng cụ gồm một hộp kín bên trong có lắp sẵn đèn

và mảnh giấy trắng, sau đó cho học sinh quan sát hiện tượng vật lí được giáo viên biểu diễn trong hai trường hợp:

+ Trường hợp 1: Đèn tắt

+ Trường hợp 2: Đèn sáng

- Hệ thống câu hỏi:

+ Trong hai trường hợp trên em quan sát được gì trong chiếc hộp?

Học sinh trả lời quan sát thấy ở trường hợp 2 thấy mãnh giấy trắng

+ Căn cứ nào ta biết trường hợp 2 nhìn thấy mãnh giấy trắng, còn trường hợp 1 thì nhìn không thấy gì cả

Học sinh nhận biết bằng mắt hiện tượng khi có ánh sáng mới nhìn thấy vật nhưng căn cứ vào yếu tố nào để nhận biết thì học sinh không trả lời được

Như vậy hiện tượng nhìn thấy một vật khi có ánh sáng và không nhìn thấy vật khi không có ánh sáng mà học sinh gặp rất nhiều trong thực tế nhưng để trả lời được câu hỏi trên thì lại thiếu kiến thức để trả lời

Với tình huống trên sẽ gây thắc mắc, kích thích sự tò mò tìm hiểu của học sinh, các em sẽ chú ý nhiều hơn vào bài học để tham gia tìm hiểu và trả lời vấn

đề thắc mắc trên

2.3.4 Gây hứng thú cho học sinh trong giờ học vật lí bằng việc ứng dụng công nghệ thông tin.

Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học mục đích là để tạo hứng thú cho học sinh trong những bài không có thí nghiệm, thí nghiệm được mô tả bằng các tranh vẽ, hoặc có thể tạo ra các thí nghiệm ảo, ảnh động…thì giáo viên có thể khai thác và sử dụng các hiệu ứng PowerPoint để mô tả các hiện tượng vật

lý, thí nghiệm vật lý Bằng cách soạn thảo bài trình bày bằng các Slide có sẵn hay dựa vào các hiệu ứng để hoàn chỉnh bài trình bày của mình Để dạy học có hiệu quả và tạo hứng thú cho học sinh bằng việc sử dụng máy chiếu để trình chiếu bài giảng điện tử thì giáo viên phải lưu ý

Giáo viên chỉ là người tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn quá trình nhận thức của học sinh Nghệ thuật của việc tổ chức chỉ đạo và hướng dẫn ở đây thể hiện qua hệ thống câu hỏi mà giáo viên đặt ra cho học sinh

Phát huy đến mức cao nhất tính tích cực, tự lực chủ động sáng tạo của học sinh, giáo viên không được làm thay bất kỳ một việc nào nếu học sinh có thể làm được

Ví dụ 1 Bài 20 Chất dẫn điện và chất cách điện, dòng điện trong kim

loại

Giáo viên: Cho HS quan sát hình ảnh các electron tự do trong kim loại di

chuyển

Bài 20: CHẤT DẪN ĐIỆN VÀ CHẤT CÁCH ĐIỆN

DÒNG ĐIỆN TRONG KIM LOẠI

2 Dòng điện trong kim loại:

Hỏi: ? Các electron trong dây kim loại nối với bóng đèn chuyển động như thế nào?

? Yêu cầu học sinh dự đoán: có hiện tượng gì xảy ra với các electron tự

do trong kim loại khi nối với nguồn điện?

DÒNG ĐIỆN TRONG KIM LOẠI

2 Dòng điện trong kim loại:

- GV trình chiếu hiệu ứng để HS đối chiếu với dự đoán của mình ở trên

- Từ đó tạo được sự bất ngờ cho HS làm cho các em hào hứng hơn trong việc tiếp thu kiến thức mới

2.3.5 Một số cách đặt câu hỏi để phát triển khả năng của học sinh.

Trước tiên giáo viên phải xác định rõ: phương tiện quan trọng nhất để định hướng hoạt động nhận thức của học sinh là hệ thống “câu hỏi có vấn đề” Câu hỏi đưa ra phải chính xác về ngữ pháp, nội dung khoa học, diễn đạt chính xác điều định hỏi gây được hứng thú cho học sinh

a Câu hỏi “biết”

- Mục tiêu: Kiểm tra trí nhớ của học sinh về các dữ kiện, số liệu, định nghĩa, tên tuổi, địa điểm

- Tác dụng: Giúp học sinh ôn lại những gì đã học

- Cách đặt câu: Cái gì? bao nhiêu?, hãy định nghĩa Em biết những gì, hãy

mô tả, cái nào? bao giờ? khi nào?

Ví dụ: Câu hỏi kiểm tra bài cũ trước khi dạy bài “Chất dẫn điện, chất cách

điện ”: Dấu hiệu nào giúp em nhận biết có dòng điện trong mạch?

b Câu hỏi " hiểu"

- Mục tiêu: Kiểm tra học sinh cách liên hệ, kết nối các số liệu dữ kiện, định nghĩa

- Tác dụng cho thấy học sinh có khả năng diễn tả được lời nói nêu được các yếu tố cơ bản hoặc so sánh các yếu tố cơ bản trong bài học

- Cách đặt cây hỏi: Tại sao? Hãy liên hệ? Hãy so sánh? Hãy tính?

Ví dụ : Tại sao trong phòng kín ta thường nghe thấy âm to hơn so với khi

ta nghe âm đó ở ngoài trời?

c Câu hỏi " vận dụng"

- Mục tiêu: Kiểm tra khả năng áp dụng các dữ kiện, khái niệm, phương pháp vào hoàn cảnh và điều kiện mới

- Tác dụng: Cho thấy học sinh có khả nằng hiểu được các quy luật, khái niệm, lựa chọn phương pháp, giải quyết và vận dụng vào thực tiễn

- Cách đặt câu hỏi:

Làm thế nào? Hãy tính sự chênh lệch? hoặc em có thể giải quyết khó khăn

về vấn đề này như thế nào?

d Câu hỏi " phân tích"

- Mục tiêu: Kiểm tra khả năng phân tích nội dung vấn đề từ đó đi đến kết luận hoặc tìm ra mối quan hệ hoặc chứng minh vấn đề nào đó

- Tác dụng: Cho thấy khả năng tìm ra mối quan hệ mới tự diễn giải và đưa

ra kết luận

- Câu hỏi: Tại sao? Em có nhận xét gì ? Hãy chứng minh ?

e Câu hỏi " tổng hợp" :

- Mục tiêu: Kiểm tra học sinh có thể đưa ra những dự đoán giải quyết một vấn đề, hay đưa câu hỏi trả lời có sáng tạo