Giải pháp Tái cấu trúc hệ thống ngân hàng Việt Nam hiện nay 1. Giải pháp đang thực hiện: Một trong những yếu kém của hệ thống NH Việt Nam hiện nay là quy mô vốn tự có thấp .Do đó, Việt Nam đang chú trọng vào việc giải quyết vấn đề này .Có hai nhóm giải pháp đang được tập trung thực hiện ở Việt Nam đó là: - Trên cơ sở phân loại các NH, sáp nhập các ngân hàng trong nước với nhau. Có thể thấy các giải pháp sáp nhập ngân hàng đang được thực hiện thiên về giải pháp ngắn hạn, nhằm giải quyết yếu kém về thanh khoản cho các một số ngân hàng yếu. - Khuyến khích các NH nước ngoài nắm giữ cổ phần tại các NH trong nước, khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư trong lĩnh vực tài chính ngân hàng. 2. Lộ trình tái cơ cấu: a) Trong ngắn hạn: * Xác định chính xác và xử lý nợ xấu kết hợp với việc phân loại NH để kiểm soát tăng trưởng tín dụng. Thành lập công ty quản lý nợ và Tài sản xấu * Tăng quy mô vốn tự có : nhằm đảm bảo khả năng an toàn hoạt động cho NH, tạo điều kiện cho NH chủ động tăng, giảm quy mô phù hợp với năng lực quản trị của mình - Tiến hành sáp nhập các NHTM nhằm tăng khả năng cạnh tranh, tăng sức mạnh của hệ thống - NHNN quy định về tỉ lệ an toàn vốn (CAR) tối thiểu kết hợp với cơ chế giám sát chặt chẽ của NHNN * Cải thiện lòng tin của dân chúng, hướng tới sự phát triển bền vững của hệ thống NH - tăng tính minh bạch thông tin của toàn bộ hệ thống - tăng tính hiệu quả của cơ chế thanh tra, giám sát của NHNN - tăng tính tuân thủ các quy định, luật trong lĩnh vực TC-NH b) Trong dài hạn: - Tăng cường năng lực thanh tra, giám sát của NHNN và năng lực quản trị điều hành hệ thống NHTM, củng cố niềm tin của dân chúng. Đây là biện pháp quan trọng và cần thiết nhất phù hợp với bối cảnh yếu kém của hệ thống NHTM hiện nay. - Xây dựng hệ thống pháp lý cho phép NH phá sản và xây dựng hệ thống pháp lý để Bảo hiểm tiền gửi có đủ năng lực tài chính và kỹ thuật để xử lý các NH đổ vỡ. Hai nhóm giải pháp này có quan hệ chặt chẽ với nhau, vì chỉ khi nào pháp luật cho phép các NH phá sản, và Bảo hiểm tiền gửi đủ mạnh thì việc phá sản NH, xử lý các NH đổ vỡ sẽ diễn ra theo quy luật thị trường. - Thiết lập mạng an toàn tài chính quốc gia, là là hệ thống các cơ quan có trách nhiệm giám sát, duy trì ổn định hệ thống tài chính, ngăn ngừa khủng hoảng tại các nước và các cơ chế, công cụ được các cơ quan thực hiện nhằm đạt được mục tiêu trên. Theo thông lệ quốc tế, mạng an toàn tài chính của các nước thường bao gồm: Bộ Tài chính, Ngân hàng Trung ương, Cơ quan giám sát tài chính Quốc gia, tổ chức BHTG và một số cơ quan khác. 3. Biện pháp cụ thể, cấp bách để tái cơ cấu hệ thống ngân hàng: - Thứ nhất, tập trung giải quyết vấn đề nợ xấu. Thực tế hiện nay kênh dẫn vốn cho nền kinh tế Việt Nam chủ yếu dựa vào ngân hàng khi ngân hàng và các TCTD phi ngân hàng chiếm đến 75% tổng tài sản của khu vực tài chính. Kể từ năm 2008, khi khủng hoảng tài chính toàn cầu bùng nổ, tác động sâu sắc đến kinh tế Việt Nam, tình trạng nợ xấu của các NHTM trong nước bắt đầu tăng lên. Trải qua khó khăn của năm 2011, 2012 khiến nợ đọng của DN sản xuất kinh doanh tăng thêm, bên cạnh đó, sự “đóng băng” của thị trường bất động sản đã làm gia tăng tỷ lệ nợ xấu trong toàn hệ thống ngân hàng. Ngoài rủi ro khách quan mang lại, nợ xấu tồn tại trong chính yếu kém của không ít ngân hàng (do năng lực thẩm định có hạn, do năng lực quản trị hạn chế, do rủi ro đạo đức từ một số cá nhân ...). Nhiều ngân hàng đã cho vay thiếu chọn lọc, lại có những giải pháp như “khoanh nợ”,“đảo nợ” cho DN. Theo ước tính của Ngân hàng Nhà nước, đến giữa năm 2012, tỷ lệ nợ xấu toànhệ thống lên tới 8,6%, thậm chí cao hơn. Bởi vậy, để tái cơ cấu ngân hàng thành công, việc tháo gỡ nút thắt nợ xấu hiện nay đóng vai trò rất quan trọng, thậm chí mang tính quyết định. Trước khối lượng nợ xấu lớn như hiện nay, giải pháp khả thi là phải “phá băng” được với thị trường bất động sản, giải quyết hàng tồn kho cho DN, giảm tỷ lệ nợ xấu của DN - giúp giảm tỷ lệ nợ xấu ngân hàng, kết hợp với chính sách mua nợ xấu, xử lý nợ xấu dứt điểm từ phía Nhà nước. NHNN rất cần có chính sách kiểm soát để các NHTM phải nâng cao chất lượng tài sản, kiểm soát chất lượng tín dụng và giảm nợ xấu. Tập trung xử lý nợ xấu của các NHTMNN để sớm làm sạch bảng cân đối của NHTM nhà nước; phấn đấu đạt tỷ lệ nợ xấu của các NHTM về dưới 3% theo tiêu chuẩn phân loại nợ và chuẩn mực kế toán của Việt Nam. - Thứ hai, thúc đẩy hoạt động M&A, nâng cao khả năng tự chủ tài chính của ngân hàng.Tăng nhanh quy mô và năng lực tài chính thông qua tăng vốn để bảo đảm đủ mức vốn tự có thông qua phát hành cổ phiếu bổ sung và nguồn vốn từ Chính phủ; Mua lại, sáp nhập TCTD và mở rộng nguồn vốn huy động. Trong giai đoạn của VN hiện nay, khi mà chi tiêu ngân sách thắt chặt và thị trường chứng khoán chưa sớm khởi sắc thì giải pháp sáp nhập, hợp nhất và mua lại lẫn nhau trong hệ thống ngân hàng được coi là phương án tối ưu. Ở Việt Nam, M&A ngân hàng mới thực sự trở nên sôi động kể từ năm 2007 khi Việt Nam chính thức ra nhập WTO. Trước hết, cần khuyến khích các ngân hàng chủ động sáp nhập theo nguyên tắc thị trường trong thời hạn nhất định. Nếu các ngân hàng không chủ động sáp nhập thì NHNN cần phân tách và sáp nhập theo các nhóm: + Nhóm 1 bao gồm các ngân hàng quy mô vừa và nhỏ, thường xuyên mất thanh khoản, cần sáp nhập với các ngân hàng có quy mô lớn hơn, có tính thanh khoản tốt nhằm đảm bảo hệ số an toàn về vốn và các hệ số thanh khoản khác; + Nhóm 2 bao gồm các ngân hàng có quy mô vừa và nhỏ, có tính thanh khoản trung bình thì cần thu hep phạm vi cho phù hợp với quy mô nhằm nâng cao chuyên môn hóa và khả năng quản trị rủi ro; + Nhóm 3 bao gồm những ngân hàng có quy mô lớn, có năng lực quản lý tốt, cơ cấu tài sản lành mạnh thì tạo cơ hội để phát triển thành ngân hàng trọng điểm, sẽ là trụ cột đủ sức cạnh tranh với khu vực và chịu đựng cho nền kinh tế khi có những biến động lớn trên thị trường. Bên cạnh đó, cũng cần bổ sung quy định pháp luật chặt chẽ về vấn đề mua bán, sáp nhập và hợp nhất. Đồng thời đối với các NH yếu kém, luôn trong tình trạng mất khả năng thanh khoản, NHNN cũng cần “xử lý” mạnh tay để nâng cao sức khoẻ của toàn bộ hệ thống NH trên cơ sở bảo vệ lợi ích của người gửi tiền.
Trang 1Giải pháp Tái cấu trúc hệ thống ngân hàng
Việt Nam hiện nay
1 Giải pháp đang thực hiện:
Một trong những yếu kém của hệ thống NH Việt Nam hiện nay là quy mô vốn tự có thấp Do đó, Việt Nam đang chú trọng vào việc giải quyết vấn đề này Có hai nhóm giải pháp đang được tập trung thực hiện ở Việt Nam đó là:
- Trên cơ sở phân loại các NH, sáp nhập các ngân hàng trong nước với nhau Có thể thấy các giải pháp sáp nhập ngân hàng đang được thực hiện thiên về giải pháp ngắn hạn, nhằm giải quyết yếu kém về thanh khoản cho các một số ngân hàng yếu
- Khuyến khích các NH nước ngoài nắm giữ cổ phần tại các NH trong nước, khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư trong lĩnh vực tài chính ngân hàng
2 Lộ trình tái cơ cấu:
a) Trong ngắn hạn:
* Xác định chính xác và xử lý nợ xấu kết hợp với việc phân loại NH để kiểm soát tăng trưởng tín dụng
Thành lập công ty quản lý nợ và Tài sản xấu
* Tăng quy mô vốn tự có : nhằm đảm bảo khả năng an toàn hoạt động cho NH, tạo điều kiện cho NH chủ động tăng, giảm quy mô phù hợp với năng lực quản trị của mình
- Tiến hành sáp nhập các NHTM nhằm tăng khả năng cạnh tranh, tăng sức mạnh của
hệ thống
- NHNN quy định về tỉ lệ an toàn vốn (CAR) tối thiểu kết hợp với cơ chế giám sát chặt chẽ của NHNN
* Cải thiện lòng tin của dân chúng, hướng tới sự phát triển bền vững của hệ thống NH
- tăng tính minh bạch thông tin của toàn bộ hệ thống
Trang 2- tăng tính hiệu quả của cơ chế thanh tra, giám sát của NHNN
- tăng tính tuân thủ các quy định, luật trong lĩnh vực TC-NH
b) Trong dài hạn:
- Tăng cường năng lực thanh tra, giám sát của NHNN và năng lực quản trị điều hành
hệ thống NHTM, củng cố niềm tin của dân chúng Đây là biện pháp quan trọng và cần thiết nhất phù hợp với bối cảnh yếu kém của hệ thống NHTM hiện nay
- Xây dựng hệ thống pháp lý cho phép NH phá sản và xây dựng hệ thống pháp lý để Bảo hiểm tiền gửi có đủ năng lực tài chính và kỹ thuật để xử lý các NH đổ vỡ Hai nhóm giải pháp này có quan hệ chặt chẽ với nhau, vì chỉ khi nào pháp luật cho
phép các NH phá sản, và Bảo hiểm tiền gửi đủ mạnh thì việc phá sản NH, xử lý các
NH đổ vỡ sẽ diễn ra theo quy luật thị trường
- Thiết lập mạng an toàn tài chính quốc gia, là là hệ thống các cơ quan có trách nhiệm giám sát, duy trì ổn định hệ thống tài chính, ngăn ngừa khủng hoảng tại các nước và các cơ chế, công cụ được các cơ quan thực hiện nhằm đạt được mục tiêu trên Theo thông lệ quốc tế, mạng an toàn tài chính của các nước thường bao gồm: Bộ Tài chính, Ngân hàng Trung ương, Cơ quan giám sát tài chính Quốc gia, tổ chức BHTG và một
số cơ quan khác
3 Biện pháp cụ thể, cấp bách để tái cơ cấu hệ thống ngân hàng:
- Thứ nhất, tập trung giải quyết vấn đề nợ xấu
Thực tế hiện nay kênh dẫn vốn cho nền kinh tế Việt Nam chủ yếu dựa vào ngân hàng khi ngân hàng và các TCTD phi ngân hàng chiếm đến 75% tổng tài sản của khu vực tài chính Kể từ năm 2008, khi khủng hoảng tài chính toàn cầu bùng nổ, tác động sâu sắc đến kinh tế Việt Nam, tình trạng nợ xấu của các NHTM trong nước bắt đầu tăng lên Trải qua khó khăn của năm 2011, 2012 khiến nợ đọng của DN sản xuất kinh doanh tăng thêm, bên cạnh đó, sự “đóng băng” của thị trường bất động sản đã làm gia tăng tỷ lệ nợ xấu trong toàn hệ thống ngân hàng
Ngoài rủi ro khách quan mang lại, nợ xấu tồn tại trong chính yếu kém của không ít ngân hàng (do năng lực thẩm định có hạn, do năng lực quản trị hạn chế, do rủi ro đạo đức từ một số cá nhân ) Nhiều ngân hàng đã cho vay thiếu chọn lọc, lại có những
Trang 3giải pháp như “khoanh nợ”,“đảo nợ” cho DN Theo ước tính của Ngân hàng Nhà nước, đến giữa năm 2012, tỷ lệ nợ xấu toànhệ thống lên tới 8,6%, thậm chí cao hơn Bởi vậy, để tái cơ cấu ngân hàng thành công, việc tháo gỡ nút thắt nợ xấu hiện nay đóng vai trò rất quan trọng, thậm chí mang tính quyết định Trước khối lượng nợ xấu lớn như hiện nay, giải pháp khả thi là phải “phá băng” được với thị trường bất động sản, giải quyết hàng tồn kho cho DN, giảm tỷ lệ nợ xấu của DN - giúp giảm tỷ lệ nợ xấu ngân hàng, kết hợp với chính sách mua nợ xấu, xử lý nợ xấu dứt điểm từ phía Nhà nước NHNN rất cần có chính sách kiểm soát để các NHTM phải nâng cao chất lượng tài sản, kiểm soát chất lượng tín dụng và giảm nợ xấu Tập trung xử lý nợ xấu của các NHTMNN để sớm làm sạch bảng cân đối của NHTM nhà nước; phấn đấu đạt tỷ lệ nợ xấu của các NHTM về dưới 3% theo tiêu chuẩn phân loại nợ và chuẩn mực kế toán của Việt Nam
- Thứ hai, thúc đẩy hoạt động M&A, nâng cao khả năng tự chủ tài chính của ngân hàng.Tăng nhanh quy mô và năng lực tài chính thông qua tăng vốn để bảo đảm đủ mức vốn tự có thông qua phát hành cổ phiếu bổ sung và nguồn vốn từ Chính phủ; Mua lại, sáp nhập TCTD và mở rộng nguồn vốn huy động
Trong giai đoạn của VN hiện nay, khi mà chi tiêu ngân sách thắt chặt và thị trường chứng khoán chưa sớm khởi sắc thì giải pháp sáp nhập, hợp nhất và mua lại lẫn nhau trong hệ thống ngân hàng được coi là phương án tối ưu Ở Việt Nam, M&A ngân hàng mới thực sự trở nên sôi động kể từ năm 2007 khi Việt Nam chính thức ra nhập WTO Trước hết, cần khuyến khích các ngân hàng chủ động sáp nhập theo nguyên tắc thị trường trong thời hạn nhất định Nếu các ngân hàng không chủ động sáp nhập thì NHNN cần phân tách và sáp nhập theo các nhóm:
+ Nhóm 1 bao gồm các ngân hàng quy mô vừa và nhỏ, thường xuyên mất thanh khoản, cần sáp nhập với các ngân hàng có quy mô lớn hơn, có tính thanh khoản tốt nhằm đảm bảo hệ số an toàn về vốn và các hệ số thanh khoản khác;
+ Nhóm 2 bao gồm các ngân hàng có quy mô vừa và nhỏ, có tính thanh khoản trung bình thì cần thu hep phạm vi cho phù hợp với quy mô nhằm nâng cao chuyên môn hóa
và khả năng quản trị rủi ro;
+ Nhóm 3 bao gồm những ngân hàng có quy mô lớn, có năng lực quản lý tốt, cơ cấu tài sản lành mạnh thì tạo cơ hội để phát triển thành ngân hàng trọng điểm, sẽ là trụ cột
Trang 4đủ sức cạnh tranh với khu vực và chịu đựng cho nền kinh tế khi có những biến động lớn trên thị trường
Bên cạnh đó, cũng cần bổ sung quy định pháp luật chặt chẽ về vấn đề mua bán, sáp nhập và hợp nhất Đồng thời đối với các NH yếu kém, luôn trong tình trạng mất khả năng thanh khoản, NHNN cũng cần “xử lý” mạnh tay để nâng cao sức khoẻ của toàn
bộ hệ thống NH trên cơ sở bảo vệ lợi ích của người gửi tiền
Trong quá trình M& A, cần chú trọng:
Tăng cường công tác truyền thông trong quá trình sáp nhập nhằm phổ biến thông tin minh bạch, kịp thời, qua đó ổn định tâm lý của nhân viên ngân hàng cũng như ngăn chặn khách hàng rời bỏ ngân hàng
Khảo sát toàn diện văn hóa công ty để hiểu những nét văn hóa giống và khác nhau giữa các bên tham gia sáp nhập, do đó hạn chế những phản cảm, xúc phạm trong giao tiếp và làm việc
Xử lý hiệu quả nợ xấu nhằm giúp ngân hàng giảm chi phí trích lập dự phòng rủi ro nâng cao năng lực tài chính
Xây dựng chương trình đào tạo để giúp nhân viên thích ứng với môi trường làm việc mới, công nghệ mới, quy trình làm việc mới, văn hóa công ty và mục tiêu kinh doanh
Quản lý khách hàng hiệu quả tạo niềm tin và giữ khách hàng ở lại, qua đó hạn chế rủi ro thanh khoản và thiếu hụt nguồn vốn cho mục tiêu đầu tư sau khi sáp nhập
Sử dụng nhân sự hợp lý sẽ khai thác hiệu quả những nhân tài từ các bên tham gia sáp nhập
Trong điều kiện ổn định thì cần nâng cao vốn chủ sở hữu trên cơ sở lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh và hoàn thiện chính sách phân phối lợi nhuận cho phù hợp với đặc điểm kinh doanh của mỗi ngân hàng Trường hợp cần thiết có thể hạn chế NHTM cổ phần chia cổ tức, lợi nhuận; kiểm soát chặt chẽ việc chuyển nhượng cổ phần, vốn góp
và tài sản của NHTM cổ phần; giảm dư nợ tín dụng và hạn chế mở rộng quy mô hoạt động Có thể coi đây là biện pháp khá hiệu quả và VN cũng đã từng bước áp dụng phương pháp này
Trang 5- Thứ ba, tăng cường khả năng huy động vốn và sử dụng vốn hiệu quả
+ Về huy động vốn: tiềm năng huy động vốn nhàn rỗi từ dân cư là rất lớn vì tỷ lệ thanh toán bằng tiền mặt hiện nay còn rất cao Vì vậy, tăng cường huy động vốn sẽ giúp cho các ngân hàng phát triển ổn định Bên cạnh đó, cần chú trọng tăng huy động vốn trung và dài hạn thông qua kênh phát hành các công cụ tài chính Đăc biệt chú trọng thu hút vốn đầu tư nước ngoài
+ Về sử dụng vốn, không nên đặt mục tiêu tín dụng là hoạt động chủ yếu trong sử dụng vốn của ngân hàng vì có nguy cơ rủi ro, làm cho thu nhập của ngân hàng giảm sút do bị thu hẹp chênh lệch giữa lãi suất tiền gửi và lãi suất cho vay vì canh tranh gay gắt Do vậy, nên mở rộng hình thức sử dụng vốn khác như thuê mua tài chính, liên doanh liên kết, bao thanh toán, tài trợ xuất khẩu, bảo lãnh cho các công ty phát hành trái phiếu dài hạn… Thị trường VN vốn nhiều rủi ro, do đó việc đa dạng các lĩnh vực đầu tư rất cần thiết để đem lại được hiệu quả cao
- Thứ tư, Khôi phục niềm tin của dân chúng
Hoạt động ngân hàng vận hành trơn tru được chủ yếu là nhờ dựa trên chữ tín Vì thế, trước việc người dân và các doanh nghiệp đang thiếu niềm tin vào hệ thống ngân hàng, bước đầu tiên là khôi phục lại niềm tin của họ Có ba thông điệp cần được đưa ra:
1) Với người gửi tiền, Chính phủ cần đảm bảo rằng họ sẽ không bị thiệt hại khi một ngân hàng nào đó bị giải thể trong quá trình tái cơ cấu Thông tin về việc NHNN sẽ đảm bảo lợi ích của người gửi tiền đã được tiết lộ trên báo chí trong vài ngày trước Tuy nhiên, NHNN cần đưa ra thông cáo hoặc một văn bản chính chức khẳng định về điều này
2) Với những ngân hàng sẽ tiếp tục hoạt động, NHNN cần đưa ra thông điệp rằng các ngân hàng đó sẽ thực sự khoẻ mạnh trong tương lai theo nghĩa các ngân hàng này sẽ áp dụng các chuẩn mực kế toán và kiểm toán hợp với thông lệ quốc
tế (đặc biệt liên quan đến việc ghi nhận nợ xấu và phân loại tài sản), có các biện pháp quản trị rủi ro và kiểm soát nội bộ tốt
3) Cuối cùng, Chính phủ cũng cần đưa ra thông điệp về việc xây dựng quy chế cũng như đầu tư, nâng cao năng lực của các cơ quan giám sát tài chính sao cho các cơ quan này hoạt động độc lập và đủ mạnh, để đảm bảo rằng hệ thống ngân hàng sẽ được vận hành an toàn trong tương lai
Trang 6- Thứ năm, áp dụng các hệ thống quản trị quốc tế
Trong con đường hội nhập quốc tế đòi hỏi các ngân hàng VN phải có năng lực tài chính mạnh, kinh nghiệm quản trị rủi ro tốt, đặc biệt là có quy trình nghiệp vụ chuẩn mực tiên tiến và công nghệ hiện đại Đổi mới hệ thống quản trị ngân hàng phù hợp với thông lệ, chuẩn mực quốc tế tiên tiến, đặc biệt tăng cường hiện đại hóa hệ
thống quản trị rủi ro, nâng cao hiệu quả hệ thống kiểm soát, kiểm toán nội bộ để các NHTM có khả năng tự kiểm soát một cách có hiệu quả các loại rủi ro trong hoạt động, trước hết là chấtlượng tín dụng và khả năng thanh khoản
Các NHTM của VN cần hiện đại hóa hệ thống công nghệ, tạo điều kiện phát triển dịch
vụ ngân hàng mới và nâng cao chất lượng dịch vụ, đồng thời hỗ trợ quản trị ngân hàng
có hiệu quả
- Thứ sáu, Việt Nam nên thành lập một cơ quan/ủy ban quốc gia về thực hiện tái cấu trúc, trong đó, NHNN là đơn vị đầu mối trực tiếp, có sự tham gia của các bên liên quan như Bộ tài chính, Bảo hiểm tiền gửi, Công ty mua bán tài sản AMC và cơ quan giám sát tài chính quốc gia Khi đó, những khó khăn, hạn chế liên quan đến nguồn lực tài chính cho tái cơ cấu, cơ chế giám sát trong quá trình tái cơ cấu, xử lý và bảo vệ quyền lợi người gửi tiền, xử lý tài sản đảm bảo và nợ xấu, đặc biệt là mối liên hệ giữa tái cơ cấu hệ thống ngân hàng với tái cơ cấu DNNN, tái cơ cấu đầu tư công, tái cơ cấu thị trường chứng khoán, trong bối cảnh tái cơ cấu toàn bộ nền kinh tế, sẽ được giải quyết