Đề tài Sự vận hành của hệ tiêu hóa: Đưa các chất dinh dưỡng đi nuôi cơ thể + Đào thải các chất cặn bã ra ngoài cơ thể

Bạn có thể ăn những thực phẩm đắt nhất, tốt nhất từng có trên thế gian này mà vẫn bị bệnh tật hay sức khỏe kém. Làm sao có thể như vậy được? Một yếu tố cực kỳ quan trọng là sự tiêu hóa. Nếu bạn không thể phân tách và hấp thụ những gì bạn ăn, bạn chỉ tiêu tốn tiền mua thức ăn mà thôi. Tồi tệ hơn nữa, bạn đang tạo ra những hỗn hợp ứ đọng, lên men và độc hại trong hệ thống tiêu hóa có thể làm rối loạn mọi cơ quan và hệ thống khác trong cơ thể bạn. Ðể hấp thu và sử dụng được các chất dinh dưỡng quan trọng từ thức ăn, cơ thể phải biến chúng thành những chất có cấu tạo đơn giản. Ðó là nhiệm vụ của hệ tiêu hóa. Hệ tiêu hóa còn đảm nhận nhiệm vụ hấp thu các sản phẩm tiêu hóa qua niêm mạc ruột để vào máu, đồng thời đào thải các chất cặn bã không cần thiết ra bên ngoài cơ thể.

0

B ămônăGi iăPh uă- Sinh Lý

- -

TI UăLU N

S v n hành c a h tiêu hóa:

 ào th i các ch t c n bã ra ngoài c th

 Gi ng viên h ng d n: Cô LêăTh ă

 L p 17K3D9 - Nhóm sinh viên:

1 Thân Vi t Hoàng - 17K3D.0482

2 Tr n M nh Hùng - 17K3D.0449

3 V ăKhánhăHuy - 17K3D.0470

4 M chăKimăLong - 17K3D.0457

5 Nguy năTr năChi năTh ng - 17K3D.0453

TP.HCM, Tháng 11/ 2017

N MăH Că2017ă- 2018

L IăM ă U

B n có th n nh ng th c ph m đ t nh t, t t nh t t ng có trên th gian này mà v n b b nh t t hay s c kh e kém Làm sao có th nh v y

đ c? M t y u t c c k quan tr ng là s tiêu hóa N u b n không th phân tách và h p th nh ng gì b n n, b n ch tiêu t n ti n mua th c n mà thôi

T i t h n n a, b n đang t o ra nh ng h n h p đ ng, lên men và đ c h i trong h th ng tiêu hóa có th làm r i lo n m i c quan và h th ng khác trong c th b n.

Ð h p thu và s d ng đ c các ch t dinh d ng quan tr ng t th c

n, c th ph i bi n chúng thành nh ng ch t có c u t o đ n gi n Ðó là nhi m v c a h tiêu hóa

H tiêu hóa còn đ m nh n nhi m v h p thu các s n ph m tiêu hóa qua niêm m c ru t đ vào máu, đ ng th i đào th i các ch t c n bã không

c n thi t ra bên ngoài c th

H ăTIểUăHịAăCịăVAIăTRọăC CăK ăQUANăTR NG Iă

V IăS ăS NGăCọNăC AăC ăTH

“Chúngătaăcùngătìmăhi uăv ăc ăch ăho tă

đ ngăc aăh ătiêuăhóa,ăh ătiêuăhóaăđưăv nă hƠnhăraăsaoăđ ăđ aăcácăch tădinhăd ngăđiă nuôiăc ăth ă ngăth iăc ngăđƠoăth iăcácă

ch tăc năbưăraăngoƠiămôiătr ng.”

I Nh c l i gi i ph u h tiêu hóa.

B máy tiêu hóa g m ng tiêu hóa và ẾáẾ tuỔ n tiêu hóa

H têu hoá có ch c n ng thu nh n n c,th c n t môi tr ng vào c

th và đ m nh n cá ch c n ng:

+ Tiêu hóa th c n

+ H p thu c c s n ph m t êu hóa qua niêm m c ru t đ vào máu

+ ào th i c c ch t c n bã

 Trong quá trình t êu hóa di n ra 3 hi n t ng:

- Mi ng

- H u

- Th c qu n

- D dày

- Ru t non (tá tràng, h ng

tràng, h i tràng)

- Ru t già (manh tràng, đ i

tràng lên, đ i tràng ngang, đ i

tràng xu ng, đ i tràng sigma, tr c

tràng và ng h u môn)

- Tuy n n c b t

- Tuy n t y n i

ti t/ ngo i ti t

- H th ng bài ti t

và v n chuy n m t (gan, ng m t, túi

m t)

- Các tuy n niêm

m c đ ng tiêu hóa

Th c

n ngătiêuăhóa

că nghi nă nát/Còn

ph căt p

Menătiêuăhóa/Tuy nătiêuăhóa Ch tă

đ nă

gi n

Cungăc păn ngăl ngăchoă

c ăth

H pă

thu vào máu

 C h c.

 Hóa h c

 H p thu

NHAI

T ng di n tích ti p xúc c a th c n v i enzym, tránh tr y niêm m c, d nu t th c n (t o thành viên nu t)

Phá v l p v cellulose c a rau và trái cây

Là hành đ ng t ý, nh ng đ c đi u khi n b i trung tâm ph n x trong

cu ng não

NU T

Giai đo n mi ng: T ý

Giai đo n h u: Ph n x

Giai đo n th c qu n: sóng nhu đ ng

+ Nhu đ ng nguyên phát

+ Nhu đ ng th phát

y th c n t

mi ng xu ng d dày Khi nu t

l i gà đóng

đ ng lên m i,

s n n p đ y

đ ng vào thanh

qu n, làn sóng ngu đ ng th c

qu n đ y viên

th c n xu ng d dày

M t s

b nh lý

liên quan

đ n ho t

đ ng c

h c

Trào ng căth căqu n: gi m tr ng l c c th t th c qu n d i

=> viêm, loét, h p

Phìăđ iăth căqu n: t ng tr ng l c c th t th c

qu n d i => th c n tích t , ph n th c qu n d i giãn r ng

Coăth tăth căqu nălanăt a: Ph n d i th c qu n co th t kéo dài

=> đau sau khi nu t

b Hi năt ngăhóaăh c/bƠiăti t

N Ế b t:

* ThƠnhăph n:

- Amylase (tiêu hóa tinh b t)

- Nh y (bôi tr n, b o v niêm m c)

- Ch t đi n gi i (K+ và HCO3- cao, Na+ và Cl- th p)

- ph ki m (môi tr ng cho amylase)

* BƠiăti t:

- Enzym amylase: tuy n mang tai, tuy n d i hàm, tuy n d i l i

- Nh y: tuy n mi ng và l i, tuy n d i hàm tuy n d i l i

* Ch căn ng:

- Bôi tr n th c n

- Amylase: tiêu hóa tinh b t => maltose, dextrin

- V sinh r ng mi ng: r a m ng bám th c n, là ch t kháng khu n

(lysozym, lactoferrin, globulin,…)

- Trung hòa axit: b i HCO3- (trào ng c, vi khu n, )

- Làm môi và l i d dàng c đ ng => giúp cho s nói

Tóm l i, Ếh Ế n ng Ế b n nh t Ế a n Ế b t là ẾhuỔ n hóa tinh b t Ếhín thành đ ng mantosỀ/nh mỀn amỔlasỀ

Ho t đ ng hóa h Ế/bài ti t t i th Ế qu n:

* Liên quan đ n ch t nh y:

- o n trên: bôi tr n tránh tr y niêm m c

- o n d i: b o v tránh t n công b i d ch d dày trào ng c

c.ăH păthu:

mi ng ch a có hi n t ng h p thu c b n, m t s ch t đ n gi n có

th th m th u qua niêm m c mi ng đ vào máu

K Tă

QU

C ăh c: th c n đ c nghi n nh tr n v i n c b t => viên nu t

m m, tr n => đ c l i đ y xu ng h u và th c qu n, và theo các nhu đ ng xu ng d dày

Hóaăh c: d i tác d ng c a men amylase, m t s tinh b t đ c phân h y thành đ ng maltose Do đó, khi n ch t b t n u nhai k

s th y v ng t

2.ăQuáătrìnhătiêuăhóaă ăd ădƠy

a.ăHi năt ngăc ăh c

* Ch c n ng ch a đ ng th c n:

- Khi đói: ch a kho ng 50 ml

- Khi no: ch a kho ng 1,5l mà áp su t d dày không t ng

Thành d dày phình d n ra phía ngoài => Th c n x p thành vòng tròn

đ ng tâm => m i n m gi a, c n m sát thành

* Co bóp nhu đ ng và c đ ng nhào tr n c a d dày:

- Co bóp nhu đ ng: 3-4 l n/phút

D dày co bóp, nhào tr n th c n v i d ch v tr thành m t kh i nhuy n s n

s t g i là v tr p

* C đ ng lúc đói:

- D dày tr ng 12-24h sau l n n cu i cùng

- Sóng co th t l u đ ng: 60-90 phút 1 l n, t thân v lan truy n

xu ng ru t non => Gây c m giác đói

- i u hòa: b i motilin, do niêm m c tá tràng bài ti t gi a các b a

n

* S t ng thoát th c n ra kh i d dày:

- óng m môn v => Th c n đ c t ng t ng đ t xu ng tá tràng

- Th i gia qua môn v tùy thu c và t ng lo i th c n:

+Glucit: 3h

+Protit và Lipit: 6-7h

C Ếh đóng-m môn v : Khi b t đ u n, d dày ti t d ch v tâm lý ch y

qua môn v xu ng tá tràng, tá tràng axit c a d ch v kích thích làm đóng

môn v , khi axit c a d ch v đã đ c trung hòa b i môi tr ng ki m c a tá

tràng thì môn v m ra, th c n l i xu ng tá tràng, axit c a v tr p l i kích

thích môn v đóng l i =>v tr p đ Ế t ng thoát ồu ng tá tràng t ng đ t

b.ăHi năt ngăhóaăh c

d dày, th c n đ c bi n đ i b i d ch v D ch v , không màu, có tính axit, m i ngày đ c ti t kho ng 1,5-2l

* Thành ph n và tác d ng c a d ch v :

- HCl: bi n pepsinogen không ho t đ ng tr thành pepsin ho t

đ ng, c ch lên men th i d dày, làm đóng-m môn v

- Men pepsin : bi n đ i ph n l n protein thành polipeptit => là men

tiêu hóa Ếhính Ế a ế ếàỔ

- Men lipase: ch tiêu hóa đ c m đã nh t ng hóa (m c a b ,

s a)

* C ch bài ti t d ch v :

Ngoài ra, dây th n kinh X có vai trò kích thích d ch v bài ti t r t nhanh

c.ăH păthu

d dày th c n ch a đ c bi n đ i thành các ch t đ n

gi n nên ch h p thu m t ít r u và n c

3.ăQuáătrìnhătiêuăhóaă ăru tănon

a.ăHi năt ngăc ăh c

Ph năx ă

th nă

kinh

Không đi u ki n: th c n kích thích niêm m c d

dày gây bài ti t d ch v

Có đi u ki n: khi nhìn, nghe, ng i ho c ngh đ n

th c n là d ch v ti t ra

C ăch ă

hoá

h c

Kích thích niêm m c vùng hang v d dày

Gastrin

Histamin

Vào

máu

Kích thích

cácătuy nă

ăd ădƠyă

ti tăd chăv

- Nhào tr n d ng tr p v i d ch tiêu hóa và m t

- y d ng tr p xu ng ru t già

xúc v i men tiêu hóa và niêm m c ru t t o đi u ki n cho s h p thu

và đ y th c n theo 1 chi u t trên xu ng

*Van h i manh tràng: ng n s trào ng Ế Ế a phân vào ru t non

b.ăHi năt ngăhóaăh c

ru t non th c n đ c bi n đ i b i d ch t y, d ch m t và d ch ru t

B ng:ăTómăt tăcácălo iămenătiêuăhóa

Ru t tá (d ch t y,

Ru t non (d ch

ru t)

Amylase, Lactase, Maltase, Sacarase

béo

*Ho t đ ng bài ti t ế Ếh t Ổ: (kho ng 1 lít/ 24 gi )

Thành ph n:

- N c, ion bicacbonat (HCO3-),…

- Các men amylase, lipase, trypsinogen, chymotrypsinogen,

procarboxypeptidase

Ch Ế n ng:

- Amylase tiêu hóa tinh b t thành đ ng mantose

- Lipase th y phân lipid thành glyxerol và các axit béo

- Men trypsin th y phân protid thành các axit amin

Ngoài ra:

+ Trung hòa axit trong d ng tr p t d dày đ a xu ng tá tràng

+ T o môi tr ng pH trung tính cho s ho t hóa c a các enzym

t y

i u hòa s bài ti t ế Ếh t Ổ:

G m 3 giai đo n bài ti t: tâm linh, ế ếàỔ và ru t

 Giai đo n tâm linh, d dày:

- Ph n x th n kinh gây ti t d ch v => kích thích t bào t y ngo i ti t Giai đo n này các men t m th i đ c gi l i trong các nang và ng tuy n

- Gastrin: t ng bài ti t enzym tiêu hóa

 Giai đo n ru t:

- Secretin: kích thích ng t y bài ti t HCO3-

- Cholecystokinin: kích thích t bào t y ngo i ti t

* Ho t đ ng bài ti t ế Ếh m t:

T o m t:

- T bào gan: axit m t

- T bào ng d n: Na+, HCO3

=> H th ng ng d n m t ho c túi m t

 Cô đ Ế: kho ng 5 l n (max 20 l n)

+ Bài ti t 1000 ml/ ngày, Vmax túi m t 60ml

+ Niêm m c túi m t v n chuy n tích c c Na+ => h p thu liên

t c n c, Na+, Cl- và các ch t đi n gi i khác => còn l i mu i

m t, cholesterol lecithin, bilirubun cô đ c trong túi m t

Thành ph n ế Ếh m t:

- Mu i m t: 50%

- Bilirubin, cholesterol, lecithin,…

- Ch t nh y, n c, mu i khoáng

Ch Ế n ng: (không có men tiêu hóa)

- Nh t ng hóa m , h p thu các vitamin trong d u

- c ch vi khu n lên men th i

- Kích thích làm t ng nhu đ ng ru t

* Ho t đ ng bài ti t ế Ếh ru t:

Thành ph n và Ếh Ế n ng:

- N c, ch t nh y

- Các men tiêu hóa:

+ Amylase, Mantase, lactase, sacarase th y phân gluxit thành glucose

+ Nhóm men tiêu hóa protein ch tác đ ng lên các polipetit đ

bi n chúng thành các axit amin

+ Lipase tiêu hóa m

c.ăH păthu

Nh ng s n ph m cu i cùng c a quá trình tiêu hóa ru t non g i là

d ng tr p (các axit amin, monosaccarid, axit béo và glycerol) đ c h p thu qua niêm m c ru t non => vào máu theo 2 đ ng t nh m ch gánh và b ch huy t v tim => đi nuôi c th

Còn có s h p thu n c, đi n gi i, mu i khoáng, vitamin

4 ăQuáătrìnhătiêuăhóaă ăru tăgiƠăậ S ăđƠoăth iăch tăc năbư a.ăHi năt ngăc ăh c

- C đ ng ru t già:

+ C đ ng phân đo n: nhào tr n => H p thu d ng ch p

+ Nhu đ ng: đ y d ng ch p, 5cm/ phút => 48h đi h t đ i tràng + C đ ng toàn th : 3 - 4 l n/ ngày => y d ng ch p v phía tr c tràng N u t n s co th t tr c tràng cao h n => đ y phân ng c t tr c tràng

=> đ i tràng sigma

- Còn có ho t đ ng c a c th t h u môn

b.ăH păthu

- H p thu x y ra n a đ u c a ru t già

- Na+h p thu tích c c vào máu, kéo theo Cl-

- H p thu n c: NaCl t o ra l c th m th u đ đ a n c t ru t vào máu

- H p thu NH3: h p thu 1 ph n vào máu => táo bón ho c viêm đ i tràng, h p thu NH3 t ng lên => B nh nhân suy gan có nguy c b nh hôn mê gan

c.ăHi năt ngăhóaăh c

K tăqu ă

quá trình

tiêuăhóaă ă

ru tănon

Bi n đ i hoàn toàn các th c n thành

nh ng ch t đ n gi n

Protit

Glucose

Axit amin

Axit béo, Glycerol

- Bài ti t ch t nh y: làm tr n d ng tr p, b o v niêm m c v i axit c a

vi khu n Các b nh lý viêm ru t già => phân nh y

- Bài ti t K+: do aldosteron đi u khi n

- Bài ti t HCO3-: đ hoán đ i v i s h p thu Cl-, trung hòa axit c a vi khu n

d S ăđƠoăth iăch tăc năbưăraăngoƠiăc ăth

Ch c n ng chính c a ru t già là t p trung các ch t c n bã thành phân

xu ng tr c tràng, khi nhi u phân thì kích thich tr c tràng gây ph n x bu n

đi đ i ti n, th i gian các ch t c n bã ru t già kho ng 16 – 20 gi

* Thành ph n Ế a phân:

- ¾ n c + ¼ ch t r n (ch t bã và th c n t d ch tiêu hóa 30%, xác vi khu n 30%, ch t vô c 10 – 20%, protein 2 – 3%)

- Màu là do urobilin và stercobilin

- Mùi là do các s n ph m tiêu hóa c a vi khu n (indole, skatole, mercaptan, hydrogen sulfide)

========================================

H tiêu hóa đã v n hành nh th nào đ đ a ẾáẾ Ếh t ếinh

ế ng đi nuôi Ế th ? ng th i đào th i ẾáẾ Ếh t Ế n bã ra môi

tr ng

Nói m t cách t ng quát, quá trình tiêu hóa đ c di n ra tu n t

mi ng, d dày và ru t

mi ng, mi ng có ch c n ng ti p nh n th c n, nghi n nát, nhào tr n

th c n v i n c b t đ bi n thành viên nu t Tiêu hoá mi ng g m nhai,

nu t Vì ph n x nu t là t đ ng nên khi n ph i nhai k đ kh i b ngh n

D ch tiêu hoá mi ng là n c b t, do các tuy n n c b t ti t ra N c b t có

men amylase, ch t nh y (mucine), men kh khu n lysozym và l ng r t ít men maltase N c b t không có men tiêu hoá lipid và protid Men amylase

n c b t bi n tinh b t chín thành đ ng dextrin, maltriose và maltose

n c b t có ít men maltase bi n maltose thành glucose

=> K t qu tiêu hoá mi ng: các ch t protid và lipid ch a đ c phân

gi i, riêng m t ph n nh tinh b t chín đ c men amylaza phân gi i thành

đ ng maltoza Song th i gian th c n l u mi ng r t ng n, ch 15-18 giây, nên s phân gi i đó không đáng k và ch a có hi n t ng h p thu

Men pepsin tiêu hoá protid

Renin (chymosin, presure) có tác d ng chuy n ch t caseinogen thành

casein và k t h p v i canxi t o thành ch t nh váng s a Men này quan tr ng

v i tr em, ng i l n nó r t ít tác d ng

Men lipase tiêu hoá lipid, men này ho t đ ng t t môi tr ng ki m,

nh ng d dày có môi tr ng toan, nên lipase d dày ho t đ ng y u, ch có tác d ng thu phân nh ng lipid đã nh t ng hoá (nh lipid c a s a, c a lòng

đ tr ng) bi n chúng thành acid béo, monoglycerid và glycerol Ng i l n men này có tác d ng không đáng k

Tác d ng c a acid HCl d dày: ho t hóa men pepsin, làm tr ng protid t o

đi u ki n cho vi c phân gi i d dàng, kích thích nhu đ ng d dày, tham gia vào c ch đóng tâm v và đóng m môn v Còn có tác d ng sát khu n ch ng lên men th i d dày, tham gia đi u hoà bài ti t d ch v , d ch tu , d ch m t

và d ch ru t thông qua s kích thích bài ti t các men tiêu hóa c a d dày -

ru t

D dày có hai lo i ch t nh y: hoà tan trong d ch v và không hòa tan cùng bicacbonat t o nên m t màng dai ph kín toàn b niêm m ch d dày và hành

tá tràng C hai lo i ch t nh y cùng bicacbonat có tác d ng trung hoà acid, che ch b o v niêm m c d dày kh i s phá hu c a acid và pepsin Khi s bài ti t ch t nh y và bicacbonat b r i lo n, kh n ng b o v niêm m c b

gi m, t o đi u ki n thu n l i cho viêm loét d dày - tá tràng phát tri n c

bi t là xo n khu n Helicobacteur Pylori khu trú => phá hu l p ch t nh y không hoà tan, làm cho acid t do phá hu niêm m c d dày

=> K t qu tiêu hoá d dày là th c n đ c bi n thành m t ch t nhuy n

s n s t g i là v tr p Trong đó 10-20% protid đ c phân gi i thành các

polypeptid ng n h n M t ph n lipid đã nh hoá đ c phân gi i thành

monoglycerid, và acid béo Còn glucid h u nh ch a đ c tiêu hoá, vì d dày không có men tiêu hoá glucid