LÀM HỒI SINH CÁC LÀNG DÂN TỘC THIỂU SỐ TRƯỜNG HỢP NGHIÊN CỨU DÂN TỘC TẦY CỔ Ở LÀNG ĐÁ KHUÔN KỲ, XÃ ĐÀM THỦY, HUYỆN TRÙNG KHÁNH, TỈNH CAO BẰNG

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI NGUYỄN MẠNH HÙNG LÀM HỒI SINH CÁC LÀNG DÂN TỘC THIỂU SỐ TRƯỜNG HỢP NGHIÊN CỨU DÂN TỘC TẦY CỔ Ở LÀNG ĐÁ KHUÔN KỲ, XÃ ĐÀM

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

NGUYỄN MẠNH HÙNG

LÀM HỒI SINH CÁC LÀNG DÂN TỘC THIỂU SỐ

TRƯỜNG HỢP NGHIÊN CỨU DÂN TỘC TẦY CỔ Ở LÀNG ĐÁ KHUÔN KỲ, XÃ ĐÀM THỦY, HUYỆN TRÙNG KHÁNH, TỈNH CAO

BẰNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KỸ THUẬT

HÀ NỘI, NĂM 2015

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

NGUYỄN MẠNH HÙNG

LÀM HỒI SINH CÁC LÀNG DÂN TỘC THIỂU SỐ

TRƯỜNG HỢP NGHIÊN CỨU DÂN TỘC TẦY CỔ Ở LÀNG ĐÁ KHUÔN KỲ, XÃ ĐÀM THỦY, HUYỆN TRÙNG KHÁNH, TỈNH CAO

BẰNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ PHÁP NGỮ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS HUỲNH THỊ BẢO CHÂU

GS SAVITRI JALAIS

HÀ NỘI, NĂM 2015

Ô Tả , B O T N DI S N VÀ PHÁT TRI N B N V NG

L I C M N

u tiên em ồỄỉ đ c g i l i c m ỉ đ n TS Hu nh Th B o Châu gi ng

viên Cao h c Pháp Ng c a tọ ỉỂ i H c Ki n Trúc Hà N i và ẢỄáỊ s

Savitri Jalais gi ng ốỄêỉ tọ ỉỂ i H c Ki n Trúc Toulouse ỉỂ i tr c ti p

ể ng d n, đ ỉể ể ng và góp ý r t nhi u vào nh ỉỂ ịểâỉ tíẾể ốà t t ng c a

đ tài lu ỉ ố ỉ ỉày, Ế ỉỂ ỉể ỉể ng l Ễ đ ỉỂ ốỄêỉ Ọuý ẽáu Ếô đã ếàỉể ẾểỊ Ềm

trong su t quá trình nghiên c u đ em hoàn thành lu ỉ ố ỉ Tể Ế s v i đ tài:

Làm s ng l i các làng dân t c thi u s “ Tọ ng h p nghiên c u làng dân t c

Tày Khu Ễ Ky, ồã àm Tể y, huy n Trùng Khánh t nh Cao B ng”

M t khác, em xin g i l Ễ Ếám ỉ đ n Th y, Cô ỂỄáỊ tọỊỉỂ V ỉ ịểòỉỂ kểỊa

Cao h c Pháp Ng b i nh ng g i ý, nh ng tài li u và kinh nghi m đã Ểóị ịể n

vào ngu n tham kh o quý báu cho nghiên c u

Nh ng l i c m ỉ Ếểâỉ tểàỉể ồỄỉ Ể i t Ễ ỂỄa đửỉể ốà ẽ ỉ ẽè đã Ế ố ốà ỂỄúị đ trong su t th i gian làm lu ỉ ố ỉ ỉày, t i nh ng nhà ch c trách và

nh ỉỂ ỉỂ Ễ ếâỉ đã ẾuỉỂ Ế p và t Ị đỄ u ki n, ý ki ỉ đóỉỂ Ểóị đ hoàn thành

lu ỉ ố ỉ N u không có nh ng s u áỄ, ỂỄúị đ nhi t tình này, lu ỉ ố ỉ s

không th ểỊàỉ tểàỉể đ Ế ỉể ỉỂày ểôm ỉay

M t l n n a em xin g Ễ đ n t t c các th y cô giáo l i c m ỉ Ếểâỉ tểàỉể

và sâu s c nh t

M C L C

- Lý do l a ch n đ tài 6

- Câu h i nghiên c u 7

- M c đích nghiên c u 7

- Ph ng pháp nghiên c u 7

- K t c u lu n v n 8

CH NG II:

S lưng quên làng “đá” Khu i Ky d i s c ép c a phát tri n du l ch

2.1 Ho t đ ng đ u t xây d ng c a các nhà đ u t bên ngoài (các d án l n v

du l ch tâm linh, khu ngh d ng, khách s n nhà ngh , các d ch v n u ng gi i khát, đ l u ni mầ)ầầầầầầầầầầầầầầầầ ầầầầầầ 22

3.1.1 Ho t đ ng xây d ng, Phát tri n du l ch làm phá v đi c u trúc c a làng và

ki n trúc truy n th ng c a làng đá Khu i Kyầầầầầầầầầầầầ ầ42

3.1.2 S bi n m t c a các ngh truy n th ng, nét đ p v n hóa tín ng ng trong quá trình đô th hóa và phát tri n du l chầầầầầầầầầầầầầầ.ầ43

3.2 Chi n l cầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ ầầ 43

3.2.1 B o t n nguyên tr ng Ki n trúc và k t c u làng truy n th ngầầầ ầ43

3.2.2 Ph c d ng l i nh ng ngh truy n th ng, nét đ p đ i s ng v n hóa tín

ng ngầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ.44

3.2.3 Nâng cao giá tr Ki n trúc c a làng đá Khu i Ky, g n k t v i nét đ p đ i

m t b o tàng s ng nh m qu ng bá nh ng giá tr l ch s truy n th ng c a dân t c

Ô Tả , B O T N DI S N VÀ PHÁT TRI N B N V NG

thi u s và g n k t v i chu i các đi m th m quan du l ch, tâm linh, ngh d ng

c a khu v c thác B n Gi c T o đi u ki n phát tri n kinh t đ a ph ng và phát

tri n du l ch b n v ngầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 46

T ng k tầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ ầ.47

CH NG IV:

Bài h c kinh nghi m và đ xu t

4.1 Bài h c kinh nghi mầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 48

4.1.1 Bài h c kinh nghi m trên th gi iầầầầầầầầầầầầầầầ.48

4.1.2 Bài h c kinh nghi m t i Vi t Namầầầầầầầầầầầầầầầ56 4.2 xu tầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 56

4.2 Phát huy giá tr làng ngh truy n th ng, v n hóa, tín ng ng trong quá trình

phát tri n du l ch đ a ph ngầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ57

4.2.1 B o t n, ph c d ng nh ng ngh truy n th ngầầầầầầầầầầ 57

4.2.2 B o t n các không gian l h i, đ i s ng tín ng ng và nh ng đi u hát then

4.3 Xây d ng m i các không gian ch c n ng công c ngầầầầầầầầầ60

4.3.1 B o t n nguyên tr ng giá tr Ki n trúc c a nh ng ngôi nhà c ầầầ.ầ.61 4.3.2 u t h t ng du l ch nh m phát tri n kinh t đ a ph ng, bên c nh đó

v n b o t n đ c nguyên tr ng giá tr g c c a làng đá Khu i Kyầầầầầ 61

4.3 án chi tiêtầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ ầ 62

4.3.1 Ki n trúc làng đá Khu i Kyầầầầầầầầầầầầầầầầầầ62

4.3.2 Các h th ng đ ng k t n i chính trong làngầầầầầầầầầầ 62

4.3.3 Khu đón ti p bưi đ xeầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ62

4.3.4 Các không gian công c ng ph c v l h i, c nh quanầầầầầầầ 62

4.3.5 X lý v n c th i và rác th i Du l chầầầầầầầầầầầầầầ62

L I NÓI U

Lý do l a ch n đ tài:

cao trung bình trên 200m nh ng vùng sát biên gi i Vi t Nam - Trung Qu c có

đ cao t 600- 1.300m so v i m t n c bi n Núi non trùng đi p, t l che ph

dân t c Kinh, Tày, Nùng, H’mong, Giao

V i l i th đ c thiên nhiên u đưi ban t ng non n c s n th y h u tình

còn nguyên nét hoang s , nguyên sinh Cao B ng n i ti ng v i nh ng đ a danh:

hang Pác Bó, thác B n Gi c, ng Ng m Ngao, h Thang Henầ qua đó khu

v c thác B n Gi c là m t trong nh ng th ng c nh đ p n m trên dòng ch y c a sông Quây S n ng Ng m Ngao đ c m nh danh th gi i c a nh đá thiên

nhiên g m hàng nghìn hình kh i khác nhau lung linh đ m u s c và hình d ng

toát lên v đ p nh ch n b ng lai tiên c nh Bên c nh nh ng k quan có m t

không hai đó v n còn l u gi đ c nhi u b n làng dân t c truy n th ng có giá

tr v đ i s ng, v n hóa, tín ng ng, t p t c đ a ph ng v i nhi u l h i nh l

c u mùa, l c m m i, h i pháo hoa, ch phiênầ v n hóa phi v t th nh hát

then hát shi, hát l n, múa khènầ nh ng làng ngh dân t c chuy n th ng nh

d t th c m, đan lát, làng rènầv ki n trúc nhà c a ng i Tày Cao B ng

đ c chia làm 2 lo i: nhà sàn b ng g mái l p ngói âm d ng ho c lá c th ng

đ c phân b các b n làng cách xa biên gi i Lo i nhà sàn th 2 đ c xây

d ng b ng đá n m d c biên gi i Vi t Nam - Trung Qu c Mà đi n hình là làng

dân t c Tày c , làng đá Khu i Ky, xư àm Th y, huy n Trùng Khánh, đây

k t c u làng b n v n còn gi nguyên đ c v đ p nguyên khôi, mang dáng d p

đây h n 300 n m v tr c; t o nên v a t ng v n hóa đ c đáo trong t ng th vùng

v n hóa đa d ng trên m nh đ t vùng biên vi n này

Ô Tả , B O T N DI S N VÀ PHÁT TRI N B N V NG

Hi n nay trong quá trình đ u t xây d ng các h ng m c h t ng k thu t

nh m phát tri n các đi m th m quan du l ch nh : chùa Trúc lâm B n Gi c, thác

B n Gi c, đ ng Ng m Ngaoầ Cùng v i quá trình đô th hóa, đ u t xây d ng

t phát, thi u Quy ho ch, thi u ki m soát nh hi n nay các b n làng truy n

th ng đang d n m t đi Xen vào đó là nh ng công trình xây d ng kiên c cao

t ng và nh ng lo i v t li u khác vô tình phá v đi b n s c truy n th ng, g n g i

c a dân t c vùng cao, làm m t đi giá tr v l ch s , v n hóa, tín ng ng đư đ c

gìn gi qua bao th h và đ c B v n hóa công nh n

Câu h i nghiên c u:

“ Tọ ng h p dân t c Tày c , làng đá Khu i Ky, ồã àm Tể y, huy n Trùng

Khánh, t nh Cao B ỉỂ”

1 Ho t đ ng xây d ng t i làng Khu i Ky di n ra nh th nào?

2 Các ho t đ ng nông nghi p b bi n đ i th nào trong quá trình phát tri n du

Làm th nào đ b o t n và phát huy giá tr Ki n trúc, V n hóa, tín ng ng,

c a dân t c Tày t i làng đá khu i Ky trong quá trình phát tri n Du l ch và đô th

hóa mà không m t đi giá tr truy n th ng m y tr m n m v n có c a nó?

Ph ng Pháp nghiên c u:

Lu n v n s d ng ph ng pháp thu th p s li u t th c t nh đi th c t ,

đi u tra s li u ngoài ra còn s d ng h th ng tra c u Internetầ

CH NG III: Chu n đoán và Chi n l c

CH NG IV: Bài h c kinh nghi m và đ xu t

Làng đá Khu i Ky n m huy n mi n đông c a t nh Cao B ng, giáp v i

biên gi i Vi t Nam – Trung Qu c, thu c xư àm Th y huy n Trùng Khánh,

t nh Cao B ng a hình đ c tr ng ch y u là núi đá vôi, v i h th ng hang đ ng Cát t , h r ng nguyên sinh v i nh ng m ng đ ng th c v t phong phú, t o nên

m t b c tranh thiên nhiên hùng v , đ m ch t hoang s đư đi vào ca dao nh :

th ng c nh ng Ng m Ngao ây là m t hang đ ng tuy t đ p đ c hình

thành t s phong hóa lâu đ i c a đá vôi, ng Ng m Ngao khá l n có chi u

dài kho ng 2km g m 3 c a chính trong đ ng có nhi u th ch nh hình thù k l

đ p nh ch n non tiên

i núi Ngu n nh: Internet

ng Ng m Ngao

Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

1.1.2 H th ng h , sông su i

V i l i th đ c thiên nhiên u đưi ban t ng non n c s n th y h u tình

làng đá Khu i Ky n m g n sông Quây S n b t ngu n t Trung Qu c sau khi

ch y len l i qua nh ng cánh r ng và thung l ng lòng sông b ch n b i t ng đá

cao kho ng trên 60m, rông 230m đó là thác B n Gi c đ c x p vào lo i đ p b c

nh t c a đông nam Á Thác đ c chia làm 3 t ng v i nh ng ng n thác l n nh ,

bên c nh đó là nh ng th m th c v t ph đ y cây c i chia dòng n c ra thành ba

1.1.3 Khí h u

đ c tr ng riêng so v i các t nh mi n núi khác thu c vùng ông B c Trong n m

đ c chia thành hai mùa rõ r t: mùa nóng (m a nhi u) t tháng 4 đ n tháng 10

và mùa l nh (m a ít) t tháng 11 đ n tháng 3 Mùa hè có nhi t đ trung bình

250C - 280C và nóng nh t vào tháng 7 Mùa đông có nhi t đ trung bình 140

C

-180C và l nh nh t vào tháng Giêng Vào mùa đông trên vùng núi đá vôi phía

50C có ngày xu ng đ n 00

C Ngoài ra còn có các ti u vùng khí h u á nhi t đ i

L ng m a trung bình hàng n m c a t nh t 1.300-1.500 mm/n m S ngày

Ô Tả , B O T N DI S N VÀ PHÁT TRI N B N V NG

m a trung bình kho ng 92 ngày, s gi n ng không nhi u, ch kho ng

1.500-1.600 gi /n m, đ m trung bình kho ng 80%

1.2 i s ng, V n hóa, Tín ng ng 1.2.1 Nông, ng nghi p

Ngoài m t v lúa mùa, nông dân xư àm Th y đư tr ng thêm v đông xuân,

đ a t ng di n tích gieo tr ng lúa, ngô, đ u t ng, l c lên g n 500ha/v , t l

h nghèo là 9,8%.Trên đ a bàn xư àm Th y có m ManGan L ng Phi c,

thác

Tr ng Lúa Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

Tr ng Ngô Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

Tr ng Lúa Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

Tr ng đ u

Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

V i h th ng sông su i dày đ c và phong phú do v y vi c đánh b t cá trên

sông su i di n ra th ng xuyên, thi u ki m soát làm nh h ng l n ngu n tài nguyên và ánh h ng l n t i môi tr ng n c gây m t cân b ng sinh thái

1.2.2 Lâm Nghi p

c thiên nhiên u đưi v i th nh ng khí h u phù h p v i lo i cây h t D

đư n i ti ng kh p m i n i “ H t D Trùng Khánh Cao B ng “ có m u nâu s m

c ng tròn th ng đ c thu ho ch vào tháng 10 tháng 11 đ n tháng 2 hàng n m

H t D th ng đ c rang, lu c, n ng v i mùi th m, v ng t bùi kèm theo s

béo ngây r t đ c tr ng khi n cho ai đư m t l n th ng th c s nh mãi

Ô Tả , B O T N DI S N VÀ PHÁT TRI N B N V NG

Cây h t D Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

Cây h t D Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

1.3 L h i

L h i truy n th ng Cao B ng là m t trong nh ng lo i hình di s n đ c đáo

và mang đ m b n s c v n hoá dân t c đó th hi n r t rõ đ i s ng v n hoá tâm

linh, nh ng quan ni m nhân sinh và các sinh ho t v n hoá dân gian khác Chính

vì th l h i là m t trong nh ng lo i hình v n hoá đ c bi t, có s c thu hút l n

đ i v i khách du l ch trong và ngoài n c L h i truy n th ng Cao B ng di n

ra hàng n m, ch y u là vào mùa xuân, mùa c a sinh sôi n y n Khi y là lúc

khí h u, c nh s c thiên nhiên đ p nh t Con ng i thong th , an nhàn qua m t

n m v t v , b t đ u chu n b cho nh ng mùa v ti p theo ây c ng là lúc thu n

ti n nh t cho các ho t đ ng, sinh ho t v n hoá c ng đ ng

1.3.1 L h i th Th n á

M t đi u n a có th nh n th y s khác bi t c a làng Khu i K so v i nh ng

n i khác gi a các huy n mi n núi là nh ng ngôi nhà sàn, cây c u b c qua su i, hàng rào, đ ng đi l i hoàn toàn đ c làm b ng đá Trong tâm ni m c a ng i dân n i đây, đá đ c coi nh m t v th n t ng tr ng cho s lâu b n, v ng ch c

có th ph c v cho các m c đích lâu dài trong đ i s ng sinh ho t nên đư l p đ n

đ th t o nên t c th Th n đá v i ng i Tày n i đây h coi đá là kh i ngu n

c a s s ng và là trung tâm c a v tr H quan ni m r ng, con ng i sinh ra t

đá và khi ch t s hóa thành đá

1.3.2 L h i Nàng Hai

Là l h i c a dân t c Tày, đ c b t đ u vào tháng giêng và kéo dài đ n trung

dân Vì th , h i Nàng Hai đ c t ch c v i ý ngh a t ng tr ng là đón m tr ng

cùng các nàng tiên xu ng tr n gian đ giúp con ng i trong công vi c làm n

sinh s ng t ch c h i, trong b n ph i ch n m t ph n trung tu i, có gia đình h nh phúc, cu c s ng v n toàn và đ c bi t là ph i hát hay, hát gi i đ làm

gái y, ch n 2 cô đ p nh t làm hai ch em tr ng b t đ u, ng i ta ch n 2

thi u niên nam kho m nh d n l đi tr c, m đ ng cho cu c hành trình c a

đ c ti n hành trong 12 đêm, m i đêm cúng m i m t m tr ng, m i m tr ng

ph trách m t công vi c M thì b o qu n gi ng lúa, m thì coi gi ng bông, m coi gi ng t m, m trông coi sâu b , m lo chuy n t i n cầ Sau khi đư c u

h t các c a m i xin các m đ y đ các gi ng cây, gi ng con, đi u ki n m a

thu n gió hoà thì dân b n t ch c ti n các m tr ng v tr i H hát các bài hát

chia tay và múa nh ng đi u múâ đ a c a c i lên thuy n cho m và các nàng

tr ng v tr i ây là m t l h i đ c bi t v i nh ng nghi th c và làn đi u “L n hai” h t s c đ c đáo c a dân t c Tày

1.3.3 L h i Pháo Hoa

H i pháo hoa có t lâu đ i v i màn đ c đáo nh t là tranh đ u pháo hoa đ u xuân đ c t ch c vào ngày m ng 2 tháng 2 âm l ch hàng n m Các xư thành l p

đ i đ tranh c p chi c vòng s t đ c trang đi m b ng tua ng s c r c r (t ng

tr ng cho đ u pháo hoa) v i quan ni m r ng xư nào giành đ c chi c vòng s

g p may m n, t t lành và phát tài, phát l c Vì th h i pháo hoa luôn thu hút nhi u chàng trai kho m nh trong huy n v tranh đ u pháo hoa (tranh vòng) c u

phúc L h i dân gian truy n th ng đ c t ch c ch y u quy mô làng xã và mang đ m nét v n hoá c a các dân t c và t ch c theo nghi l truy n th ng, các trò ch i dân gian đ c khôi ph c, k t h p v i các ho t đ ng v n hoá th thao

nh bóng đá, bóng chuy n, v n ngh qu n chúng, đư t o thêm nét t ng b ng cho

ngày h i ng th i l h i c ng là n i b o t n, gi gìn nh ng giá tr c a v n

hoá, ngh thu t truy n th ng Nh ng câu hát Then, đi u hát Sli, L n, Phongsl ,

Dá Hai, Hà L uầ v i nh ng giai đi u ng t ngào, da di t cùng nh ng trò ch i

Ô Tả , B O T N DI S N VÀ PHÁT TRI N B N V NG

dân gian th c s h p d n là nh ng ti m n ng du l ch v n hoá r t l n c a vùng

đ t Cao B ng

L h i L ng T ng Ngu n nh: Internet

L h i Pháo Hoa Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

1.3.4 L h i L ng T ng

Là l h i quan tr ng nh t trong n m c a đ ng bào ng i Tày đ c t ch c

t ngày m ng 4 đ n ngày m ng 10 tháng giêng Sau nh ng ngày vui xuân ch m

d t, các b n làng ng i Tày l i nh n nh p chu n b cho l h i L ng t ng G n

li n v i n n nông nghi p tr ng tr t, l h i L ng t ng đ c t ch c nh m g i

g m nh ng mong c c a con ng i, c u cho m a thu n gió hoà, mùa màng b i thu, đ i s ng luôn no m L ng t ng theo ti ng Tày có ngh a là xu ng đ ng

ây là m t l h i mang đ m d u n c a n n s n xu t nông nghi p t ph n nghi

l khi h i, các nghi th c, s n v t dân cúng đ n các trò ch i trong l h i Sau khi

đ u cho cu c s ng nông trang, cày b a, c y hái Dù đ c t ch c v i quy mô

l n hay nh , ph n l v n gi nguyên các nghi th c t xa x a M đ u b ng l

th n nông, th n núi, th n su i và Thành hoàng, nh ng v th n b o h cho mùa màng và s c kho , s bình yên c a dân làng Trong l h i, m i s n v t đ c

dâng cúng đ u mang m t ý ngh a th hi n s giao hoà c a tr i đ t, thành qu

đ a xôi vàng, m t con gà lu c, m t xâu cá n ng, m t bát ti t lu c, m t con dao

nh n, m t bó v i m i d t, hai con cá b ng gi y màu vàng, hai con chim cú b ng

cây b đao Xôi đ t ng tr ng cho m t tr i, xôi vàng t ng tr ng cho m t

tr ng, chùm quà c a cây b đao t ng tr ng cho h t g oầ c bi t, mâm c

cúng c a các gia đình còn có thêm đôi qu còn v i tua rua nhi u màu s c s c s

c m khát khao v cu c s ng m no an lành M t h i chiêng vang lên, thày

mo th p h ng, đ c l i kh n và b t đ u nh ng nghi l Thày mo tay c m n m

n c làm b ng v b u khô ng a m t lên tr i c u kh n r i v y n c ra kh p b n

ph ng c u cho cây c i t i t t, cho mùa màng sinh sôi, cho cu c s ng m no

1.4 Ngh Thu t

Ngh thu t đan lát su t phát t nhu c u sinh ho t thi t y u, công vi c đan lát

đ c ti n hành quanh n m, nh ng ph bi n nh t là vào các d p nông nhàn; nên

s n ph m ch y u là t cung, t c p

1.4.2 Th C m

Th c m là lo i hàng v i d t th công giàu h a ti t và các h a ti t này

th ng n i lên m t v i gi ng nh đ c thêu Vi t Nam th c m th ng đ ch

lo i v i t d t, có hoa v n d t theo ph ng pháp truy n th ng c a các dân t c ít

ng i Các hoa v n trên v i th c m th ng th hi n theo nét truy n th ng c a

t ng dân t c Ngh d t th c m truy n th ng đ c gi gìn và l u truy n qua bàn tay khéo léo c a ng i ph n trong gia đình Th c m là s n ph m d t th công không th thi u trong đ i s ng c a ng i Tày Cao B ng Th c m c a ng i Tày r t n i ti ng v i nh ng hoa v n đ p m t, s c s , mang đ m b n s c dân t c

đ c l u truy n t đ i này sang đ i khác Nguyên li u chính đ d t th c m là

s i bông nhu m chàm và t t m nhu m màu D t th c m hoàn toàn b ng th công c n gi ng khung c i d t th c m, gi ng s i d c có màu chàm xanh đ làm

n n, s i ngang đan qua là nh ng s i màu đ t o hoa v n Trên t m th c m c a

ng i Tày th ng có 6 màu ch đ o, g m: xanh, đ , vàng, tím, tr ng, đen T các màu ch đ o đó, ng i d t đư pha ch các gam màu đ m, nh t phù h p theo

ý t ng cho t ng s n ph m Cách b c c h a ti t trên th c m r t đa d ng t o nên nh ng t m th c m có hình d ng vô cùng đ c s c Các h a ti t th ng đ c

ng i Tày đ a vào th c m là nh ng hình nh c a nh ng loài hoa, chim muông,

thú quý , thân thi n v i đ i s ng, hòa quy n cùng mây tr i, non n c th ng ngày ây là nét riêng t o nên th c m c a ng i Tày Cao B ng không th l n

đ c v i th c m c a ng i Tày nh ng đ a ph ng khác

Ô Tả , B O T N DI S N VÀ PHÁT TRI N B N V NG

1.4.3 V n h c dân gian

dao t c ng , th ca, truy n c dân gianầ th ng đ c các c già có ch c s c

đ c tin t ng k và chuy n l i cho con cháu nghe

Hát Then là lo i hình di n x ng dân gian t ng h p g m: ca, nh c, múa và

di n trò Theo ng i Tày, Then đ c hi u là Thiên - ch tr i V ngu n g c có

nhi u ý ki n khác nhau song đa ph n có cùng nh n đ nh: “ hát Then có xu t x

t Cao B ng, khi nhà M c b th t s ỉỂ “ H u h t trong các l cúng c a ng i

Tày đ u có hát Then, hát Then không ch đ n thu n là m t lo i hình âm nh c

hay di n x ng dân gian mà có s g n k t ch t ch v i tín ng ng Không gian

bi u di n, hát Then th ng đ c trình di n ch y u trong m t không gian nh

m t không gian r ng nh ngoài cánh đ ng, ph bi n L h i L ng t ng vào d p

tháng giêng

Hát Then Ngu n nh: Internet

Làm Tào, P t Ngu n nh: Internet

Trong c ng đ ng Tày, các ông Then, Tào, P t, Mo là nh ng ng i có kh n ng liên h v i th n linh, ti p c n v i th gi i siêu nhiên, là c u n i gi a ng i tr n

v i các đ ng t nhiên Chính b i đó h có vai trò h t s c quan tr ng trong đ i

s ng tâm linh và tín ng ng c a c ng đ ng Then đ c hát trong h u h t các nghi l , h i v i nhi u đ ng Then khác nhau tùy thu c vào m c đích c a l cúng Ngoài ph n thu c l nghi, di n x ng Then còn có ph n mang tính ch t vui ch i mang đ m y u t sân kh u Ông Then là ng i thu c nhi u đ ng Then

và có c n Then Ng i có c n Then đ c c ng đ ng tín nhi m, n tr ng C ng

gi ng nh H u đ ng c a ng i Vi t, Then c a ng i Tày m n l i ca, ti ng đàn

cùng chùm xóc nh c d n đ ng đ n v i các đ ng siêu nhiên đ th nh c u hay

c m t

1.4.4V n hóa m th c

Cao B ng là đ a bàn sinh s ng ch y u c a ng i Tày, vì v y khi nh c đ n

v n hóa m th c n i đây không th không nh c đ n nh ng nét đ c đáo đa d ng

các lo i rau r ng các món n t rau r ng ngoài giá tr m th c còn có giá tr

Th hun khói Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

Rau r ng Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

Xôi tr ng ki n Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

Bánh tr ng ki n Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

Có th k đ n hàng ch c lo i rau r ng th ng xuyên đ c dùng trong các b a

n c a ng i Tày: rau d hi n hay còn g i là rau bò khai, rêu đá, rau chu i r ng,

hoa ban cách ch bi n món n c a ng i Tày c ng r t đa d ng, v a đem l i c m

Ô Tả , B O T N DI S N VÀ PHÁT TRI N B N V NG

giác m i l Bên c nh đó còn n i ti ng v i móm l n quay, V t quay, bánh tr ng

ki nầ

1.5 C u trúc làng truy n th ng

Làng đá Khu i Ky hi n có 14 nóc nhà v i 100% là dân t c Tày, t i thôn Tày

cùng quan tr ng mang tính l ch s t th i nhà M c vào kho ng th k 15-16 v i

nh ng ngôi nhà sàn đ c xây d ng b ng đá t nhiên và g n k t v i nhau b ng

vôi tr n v i cát, mái l p ngói âm d ng Ki n trúc nhà sàn đá g m 2 t ng v i

v t li u chính là đá t o thành 4 b c t ng xung quanh nh m t b khung v ng

chãi, kiên c T ng th ng đ c xây v i b dày 30 đ n 40cm Nh ng viên đá

t nhiên nhi u kích c đ c x p ch ng lên nhau và g n v i nhau nh h n h p

k t dính g m vôi tôi tr n cát Trong nhà có ch ng 5 đ n 7 hàng c t g chi u cao

nhà kho ng 8m đ n 9m cùng, kho ng cách gi a các c t t 2m đ n 2,5m v i

t ng đá bao quanh đ sàn g và mái, g m sàn dùng đ nuôi gia súc, gia c m

Nhà n đ c ng n cách v i nhà kia b ng nh ng hàng rào đá x p cao t 60cm –

90cm, r ng 30cm – 40cm Toàn b đ ng trong làng c ng đ c x p b ng đá

h c

đ p nh “ Thác B n Gi c, ng Ng m Ngao và nh ng ngôi nhà sàn b ng đá

rêu phong c kính đư trên 300 n m tu i ” và m t n n v n hóa đ m đà đ c s c

dân t c, là đi u ki n thu n l i cho vi c đ u t phát tri n Du l ch và du l ch c ng

đ ng Bên c nh nh ng thu n l i đó thì Làng Khu i Ky còn t n t i m t s th c

tr ng h t ng, ch a đáp ng đ c nhu c u phát tri n du l ch c a đ a ph ng

CH NG II:

S lưng quên làng “đá” Khu i Ky d i s c ép c a phát tri n du l ch

2.1 Ho t đ ng đ u t xây d ng c a các nhà đ u t bên ngoài (các d án l n v

du l ch tâm linh, khu ngh d ng, khách s n nhà ngh , các d ch v n u ng gi i khát, đ l u ni mầ)

Trong nh ng n m v a qua Th t ng Chính ph đư phê duy t nh ng án

“B o t n, phát tri n v n hoá các dân t c thi u s Vi t Nam đ n n m 2020”, đây

là s ki n quan tr ng ti p t c th hi n chính sách c a ng, Nhà n c trong s

nghi p b o t n và phát huy b n s c v n hoá các dân t c thi u s Vi t Nam theo

tinh th n Ngh quy t Trung ng 5 khoá VIII Nh m t p trung b o t n kh n c p, nâng cao n ng l c t b o v tr c nguy c mai m t v n hoá c a các dân t c

thi u s r t ít ng i, t o đi u ki n phát huy v n hoá các dân t c

Th c hi n theo Quy t đ nh s : 3108/Q -BVHTT&DL ngày 17 tháng 7 n m

2008 c a B V n hóa Th thao và Du l ch v vi c công nh n Làng truy n th ng

tiêu bi u dân t c ít ng i và công v n s : 906 c a UBND t nh Cao B ng; S

V n hóa th thao và Du l ch đư ti n hành l p d án đ u t b o t n và b sung

m t s h ng m c công trình t i làng đá Khu i Ky, xư àm Th y, huy n Trùng

Khánh, t nh Cao B ng

m r ng thu hút đ u t xây d ng c s h t ng, nh m kích c u Du l ch

c a t nh Cao B ng nói chung và c a huy n Trung khánh nói riêng các d án thu c khu v c thác B n Gi c xư àm Th y, huy n Trùng Khánh đ c đ u t

xây d ng quy mô và hi n đ i g m: Khu ngh d ng cao c p Sài Gòn - B n Gi c

Resort t i thác B n Gi c - xư àm Th y, huy n Trùng Khánh v i di n tích

31,15 Ha Do T ng Công ty Du l ch Sài Gòn (Saigontourist) làm ch đ u t , v n

đ u t trên 170 t đ ng; kh i công xây d ng tháng 12/2012, đư hoàn thành m t

s h ng m c d án, ngày 15/12/2014 đ a vào khai thác ph c v du l ch V i

v i các y u t thân thi n v i môi tr ng, v a hi n đ i v a th hi n b n s c v n

hóa và l ch s đ a ph ng nh m ph c v các nhu c u m th c, d ng chân, ng m

c nh, ngh ng i qua đêm, h i ph c s c kh e và mua s m c a du khách

Ô Tả , B O T N DI S N VÀ PHÁT TRI N B N V NG

T ng m t b ng khu ngh d ng Sài Gòn – B n Gi c

Ph i c nh góc Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

Ph i c nh góc Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

Ô Tả , B O T N DI S N VÀ PHÁT TRI N B N V NG

M t c t đ a hình khu ngh d ng Sài Gòn – B n Gi c

khu ngh d ng Sài Gòn – B n Gi c

D án chùa Ph t tích Trúc Lâm B n Gi c do Trung ng Giáo h i Ph t giáo

Vi t Nam làm ch đ u t , kh i công xây d ng tháng 6/2013 c ng đư hoàn thành

và đ a vào khai thác trong tháng 12/2014 ây là ngôi chùa đ u tiên đ c xây

d ng t i n i biên c ng phía B c c a T qu c Chùa Ph t tích Trúc lâm B n

b n Gi c, xư àm Th y, cách thác B n Gi c kho ng 500m T trên chùa có th nhìn bao quát đ c toàn b Thác B n Gi c và m t vùng không gian r ng l n phía d i Chùa Ph t tích Trúc lâm B n Gi c là công trình thi t th c, ph c v

nhu c u tôn giáo tâm linh và có t m quan tr ng trong vi c phát tri n Khu du l ch thác B n Gi c thành Khu du l ch tr ng đi m Qu c gia.Chùa Ph t tích Trúc lâm

B n Gi c g m các h ng m c chính: C ng tam quan, l u chuông, l u tr ng, bia

đá và tam b o, nhà th T , nhà th M u, đ n th các anh hùng dân t c, Nam

M t góc chùa trúc lâm B n Gi c Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

Ô Tả , B O T N DI S N VÀ PHÁT TRI N B N V NG

2.2 Ho t đông du l ch c a ng i dân

Trong nh ng n m g n đây v i t c đ phát tri n đô th hóa nói chung, v i

chính sách thu hút phát tri n qu ng bá Du l ch c a đ a ph ng nói riêng t nh

cao b ng đư ký ch tr ng cho đ u t xây d ng nhi u d án l n t i khu Du l ch

B n Gi c theo đ nh h ng th m quan ngh d ng k t h p v i tâm linh đ n nay

đư đ a vào khai thác s d ng, thu hút đ c s l ng l n khách Du l ch trong và ngoài n c đ n th m quan góp ph n cho n n kinh t đ a ph ng t ng b c thay

đ i, phát tri n nh ng đư vô tình làm nh h ng đ n đ i s ng v n hóa xư h i c a

m t b ph n dân t c thi u s làm m t đi nh ng giá tr truy n th ng c n đ c

b o t n và phát huy V i Quy ho ch thi u t ng th và thi u qu n lý xây d ng, đ

ch y theo Du l ch và kinh t th tr ng m t s h dân đư t ý xây d ng các khu

nh nhà ngh , d ch v n u ng, bán đ l u niêm thi u ki m soát, t m b nh m

ph c v du khách gây m t m quan, rác th i không đ c x lý Bên c nh đó m t

s h dân trong làng Khu i Ky c ng đư ra ngoài tr c đ ng 206 xây d ng nhà

ph c v du l ch

Các lo i hình d ch v t phát Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

Các lo i hình d ch v t phát Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

2.3 Ho t đ ng s n xu t truy n th ng

Nh đó, l ng khách du l ch đ n v i Khu du l ch thác B n Gi c, đ ng

Ng m Ngao trung bình đ t kho ng 60.000 l t ng i/n m, doanh thu t du

tháng đ u n m 2015, l ng khách đ n thác B n Gi c, đ ng Ng m Ngao, vãn

c nh Chùa Ph t tích Trúc lâm B n Gi c t ng v t, đ t 101.794 khách, trong đó, khách n c ngoài chi m 30% Nh ng b n làng t 20-40 nóc nhà n m yên bình

d i nh ng thung l ng c ng không tránh kh i nh ng tác đ ng t phát tri n do

đ u t xây d ng, thu hút du l ch, do v y các ho t đ ng s n xu t truy n th ng th

công ngày m t mai m t, các h dân trong làng chuy n sang buôn bán đ l u

ni m cho du khách, nh ng ngh th công truy n th ng, l h i, nh ng câu hát

Then, hát l n d n đi vào quên lưng C u trúc làng truy n th ng c ng d n thay

đ i theo nhu c u kinh t th tr ng

Các gian hàng l u ni m

Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

Các gian hàng l u ni m

Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

Trong nh ng n m g n đây, cùng v i s phát tri n các ho t đ ng th ng m i và

du l ch các ngh m i c ng xu t hi n kèm theo g m kinh doanh nhà hàng n

u ng, gi i khát, bán đ l u ni m i v i nh ng h không có đi u ki n thì đi khuôn vác đ thuê cho khách du l ch theo nh ng tua du l ch c ng đ ng Các ho t

Ô Tả , B O T N DI S N VÀ PHÁT TRI N B N V NG

đ ng nông nghi p không còn gi vai trò quan tr ng trong cu c s ng c a ng i

dân Khu i ky, đi u này đang d n làm mai m t và m t đi b n s c c a m t c ng

đ ng dân t c Tày c và làng đá truy n th ng đư có cách đây h n 3 th k S

phát tri n Du l ch m nh m đư cu n theo nh ng h dân tham gia làm kinh t

ph c v Du l ch, nên các nghành ngh truy n th ng nh : D t th c m, đan lát, các làn đi u Thenầ ngày càng mai m t và th t truy n Thay vào đo là nh ng

s n ph m mang tính công nghi p, nh p kh u kém ch t l ng không rõ ngu n

g c xu t hi n trên th tr ng, giá thành r nên đ c các h kinh doanh b y bán

ph c v m c đích kinh t Nh ng s n ph m truy n th ng th ng đòi h i s c n

cù trong lao đ ng và khéo léo trong quá trình s n xu t

Các gian hàng l u ni m

Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

Các gian hàng l u ni m

Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

Quán gi i khát Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

Bưi đ xe

Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

2.4 Quá trình chuy n d ch n i do phát tri n du l ch và nh ng lo i v t liêu khác

Bên c nh nh ng công trình đ c đ u t quy mô nh v y thì m t b ph n

không nh các h dân trong làng Khu i Ky đư chuy n d ch ra nh ng khu du

l ch, nh ng tr c đ ng chính xây d ng nhà ngh , gi i khát, các gian hàng đ l u

ni m thi u quy ho ch t ng th , không đ ng b đang là th c tr ng làm phá h ng

đi c nh quan các đi m du l ch, bên c nh đó h th ng h t ng thi u đ ng b c ng

G ch v đ c xây d ng ph bi n

Ngu n nh: Ch p Nguy n M nh Hùng

G ch v đ c xây d ng ph bi n

Ngu n nh: Nguy n M nh Hùng