Thống kê các bài tập về vận dụng Toán học vào cuộc sống trong sách giáo khoa Toán lớp 3.. Từ những lý do đã trình bày trên đây, xuất phát từ mục tiêu về chương trình dạy học môn Toán cũn
Trang 1MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục đích nghiên cứu 3
3 Nhiệm vụ nghiên cứu 3
4 Giả thuyết khoa học 3
5 Phương pháp nghiên cứu 3
6 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3
PHẦN NỘI DUNG 4
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 4
1 cơ sở lí luận 4
1.1 Một số khái niệm và vấn đề có liên quan đến đề tài 4
1.2 Mục tiêu của giáo dục Tiểu học 4
1.3 Mục tiêu dạy học Toán ở Tiểu học 5
1.4 Vai trò, chức năng của bài tập toán trong quá trình dạy học 6
2 c¬ së thùc tiÔn 7
2.1 Thống kê các bài tập về vận dụng Toán học vào cuộc sống trong sách giáo khoa Toán lớp 3 7
2.2 Thực trạng dạy học các bài tập vận dụng các kiến thức Toán học vào cuộc sống ở lớp 3 7
CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP GIÚP HỌC SINH LỚP
3 BƯỚC ĐẦU VẬN DỤNG TOÁN HỌC VÀO CUỘC SỐNG 12
1 Tiêu chí phân loại các dạng bài tập giúp học sinh lớp 3 bước đầu vận dụng Toán học vào cuộc sống 12
2 Những nguyên tắc xây dựng hệ thống bài tập giúp học sinh lớp 3 bước đầu vận dụng Toán học vào cuộc sống 13
3 Xây dựng hệ thống bài tập giúp học sinh lớp 3 bước đầu vận dụng Toán học vào cuộc sống 15
3.1 Xây dựng bài tập về bước đầu vận dụng Toán học vào cuộc sống dựa trên các bài tập toán đã có 15
3.2 Xây dựng bài tập giúp học sinh lớp 3 bước đầu vận dụng Toán học vào cuộc sống hoàn toàn mới 26
3.2.1 Quy trình thiết kế đề bài tập giúp học sinh lớp 3 bước đầu vận dụng Toán học vào cuộc sống 26
3.2.2 Xây dựng bài tập giúp học sinh lớp 3 bước đầu vận dụng Toán học vào cuộc sống 28
4 Sử dụng hệ thống bài tập giúp học sinh lớp 3 bước đầu vận dụng Toán học vào cuộc sống 45
4.1 Sử dụng hệ thống bài tập trong tiết chính khoá của môn Toán 45
4.2 Sử dụng hệ thống bài tập trong tiết Hướng dẫn học Toán 45
4.3 Sử dụng hệ thống bài tập vào mục đích kiểm tra, đánh giá 46
CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM 47
Trang 21 Mục đích thực nghiệm 47
2 Đối tượng, địa bàn thực nghiệm 47
3 Nội dung thực nghiệm 47
4 Tổ chức thực nghiệm 47
5 Kết quả thực nghiệm 47
5.1 Các bình diện được đánh giá 47
5.2 Thống kê kết quả thực nghiệm 48
6 Những kết luận rút ra từ thực nghiệm sư phạm 49
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 50
TÀI LIỆU THAM KHẢO 52
PHỤ LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Vấn đề đang được quan tâm ở mọi quốc gia trên thế giới là phát triển nguồn lực con người phục vụ các mục tiêu kinh tế - xã hội Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hoá, sự thách thức trước nguy cơ tụt hậu đòi hỏi giáo dục nước ta phải đổi mới để đáp ứng được những yêu cầu mới của xã hội Giáo dục cần đào tạo được những con người có khả năng giải quyết được những vấn đề của cuộc sống
Để nâng cao hiệu quả đào tạo nhân lực, một trong những giải pháp là: Cải tiến mục tiêu nội dung chương trình đào tạo, xây dựng hệ thống chuẩn kiến thức, kĩ năng và thái độ phù hợp với yêu cầu của sản xuất dịch vụ để tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước trong điều kiện cạnh tranh và hội nhập
Nghị quyết của Đại hội Đảng và những văn kiện khác của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong những năm gần đây đều khẳng định cần đổi mới phương pháp giáo dục cho phù hợp với sự phát triển của đất nước để đào tạo ra những con
người năng động, sáng tạo, có năng lực giải quyết vấn đề Một trong những yêu
cầu đặt ra đối với giáo dục phổ thông nói chung và giáo dục Tiểu học nói riêng
là phải rèn luyện cho học sinh kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn Giáo dục phải được tổ chức xung quanh bốn trụ cột của sự hiểu biết: Học để biết, học
để làm, học để cùng chung sống và học để làm người, phát triển.
Hồ Chủ Tịch cũng đã từng nói về cách dạy và học như sau: phải thực hiện tốt phương châm giáo dục kết hợp với lao động sản xuất trong dạy học, không nên học gạo, không nên học vẹt Học phải suy nghĩ, phải liên hệ với thực tế, học
và hành phải kết hợp với nhau
Một trong những đặc trưng của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện nay là “Toán học hóa” Toán xâm nhập vào cả khoa học xã hội, văn học, nghệ thuật…
Toán học được định nghĩa là khoa học nghiên cứu các quan hệ số lượng và hình
Trang 3dạng trong thế giới khách quan.
Toán học có tầm quan trọng trong đời sống và vị trí của nó đã được xác định Chúng ta có thể nhận thấy các ứng dụng của Toán học trong bất kì lĩnh vực nào của cuộc sống Toán học có thể làm cơ sở cho khoa học và kĩ thuật phục vụ cho một xã hội hiện đại Một mục tiêu hợp lý đối với các nhà giáo dục là mong muốn rằng học sinh sẽ hiểu một xã hội hoạt động như thế nào, và điều đó giúp hiểu được Toán học đã phục vụ cho xã hội đó ra sao Giáo dục cần tạo điều kiện cho học sinh ứng dụng Toán học vào các vấn đề thực tiễn Từ đó có thể kì vọng học sinh sẽ giải quyết được các vấn đề lớn hơn của thế giới trong tương lai, những vấn đề mà chỉ có Toán học và khoa học mới giải quyết được
Ta đã biết kĩ năng giải quyết vấn đề là rất cần thiết trong cuộc sống của mỗi người Hàng ngày, học sinh đều gặp những vấn đề cần phải giải quyết Xét cho cùng thì Toán học là giải quyết vấn đề Giải quyết vấn đề thể hiện rõ mối quan
hệ giữa những phép tính, thuật toán và thực tiễn
Trong chương trình phổ thông, môn Toán có một vị trí rất quan trọng Các kiến thức và kĩ năng của môn Toán ở Tiểu học có nhiều ứng dụng trong đời sống Chúng cũng thực sự cần thiết đối với học sinh để học các môn học khác trong trường Tiểu học và tiếp tục học môn Toán ở Trung học cơ sở
Điều quan trọng trong dạy học Toán không chỉ là dạy học các tri thức Toán học
mà còn là dạy học cách vận dụng các tri thức này vào việc giải quyết các vấn đề
của cuộc sống Cần quán triệt nguyên lý giáo dục: học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường gắn liền với xã hội Dạy học Toán
cần luôn cập nhật hoá nội dung dạy học, làm cho nội dung dạy học Toán gắn bó với thực tiễn của địa phương, tăng cường khả năng vận dụng kiến thức, kĩ năng, phương pháp của môn Toán để giải quyết những vấn đề thường gặp trong cuộc sống Từ đó, hình thành và phát triển ở học sinh thói quen và khả năng ứng dụng Toán học vào cuộc sống
Theo Tiến sĩ Nguyễn Chí Thành, giải toán là một hoạt động chủ yếu trong học
toán Các bài tập toán là một phương tiện hữu hiệu để học sinh có thể áp dụng các tri thức Toán học vào cuộc sống từ đó góp phần nâng cao các kĩ năng cuộc sống thông qua các tri thức lĩnh hội ở trường phổ thông
Sách giáo khoa Toán lớp 3 đã đưa ra khá nhiều bài tập về vận dụng Toán học vào cuộc sống Tuy nhiên, nội dung của các bài tập đó còn chưa gần gũi với học sinh, một số bài tập còn có số liệu chưa phù hợp với thực tế cuộc sống hiện nay, cần có sự điều chỉnh cho phù hợp Hơn nữa, thực tế giảng dạy đã chứng tỏ rằng: Nếu chỉ sử dụng các bài toán trong sách giáo khoa thì chưa thể dạy Toán tốt được
Từ những lý do đã trình bày trên đây, xuất phát từ mục tiêu về chương trình dạy học môn Toán cũng như yêu cầu đặt ra trong quá trình đổi mới chương trình và sách giáo khoa môn Toán ở Tiểu học, với mong muốn góp phần vào việc giúp học sinh lớp 3 được thực hành giải nhiều các bài tập về vận dụng Toán học vào cuộc sống, tôi chọn nghiên cứu đề tài:
Xây dựng hệ thống bài tập giúp học sinh lớp 3 bước đầu vận dụng Toán học
Trang 4vào cuộc sống.
2 Mục đích nghiên cứu
Mục đích của tôi khi nghiên cứu đề tài này là xây dựng hệ thống bài tập giúp học sinh lớp 3 bước đầu vận dụng của Toán học vào cuộc sống để sử dụng trong quá trình dạy học môn Toán
3 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc vận dụng Toán học vào cuộc sống
- Tìm hiểu thực trạng dạy học các bài tập vận dụng các kiến thức Toán học vào cuộc sống ở lớp 3
- Xây dựng hệ thống bài tập giúp học sinh lớp 3 bước đầu vận dụng Toán học vào cuộc sống
- Tiến hành thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm tra tính hiệu quả của hệ thống bài tập đã xây dựng
4 Giả thuyết khoa học
Nếu xây dựng được một hệ thống bài tập giúp học sinh lớp 3 bước đầu vận dụng Toán học vào cuộc sống và sử dụng hệ thống bài tập đó một cách hợp lí thì chất lượng dạy học môn Toán sẽ được nâng cao, học sinh sẽ hứng thú hơn với việc học Toán và có khả năng giải quyết một số vấn đề gần gũi trong đời sống hàng ngày có liên quan đến Toán học một cách nhanh chóng, chính xác
5 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Đọc và nghiên cứu các tài liệu có liên quan
như sách giáo khoa, sách giáo viên Toán lớp 3; báo Toán tuổi thơ 1; tạp chí;
luận văn; thông tin trên mạng Internet; sách tham khảo Toán lớp 3;
- Phương pháp điều tra: Điều tra thực trạng dạy và học các bài toán về vận
dụng Toán học vào cuộc sống cho học sinh lớp 3
- Phương pháp thống kê: Thống kê các bài tập về vận dụng Toán học vào cuộc
sống trong Sách giáo khoa Toán lớp 3
- Phương pháp trao đổi, thảo luận: Trao đổi với đồng nghiệp về các vấn đề có
liên quan đến đề tài
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Kiểm tra tính hiệu quả của hệ thống bài
tập đã xây dựng bằng thực tế dạy học và điều chỉnh (nếu cần)
6 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Hệ thống bài tập giúp học sinh lớp 3 bước đầu vận dụng Toán học vào cuộc sống trong môn Toán
PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1 cơ sở lí luận
Trang 51.1 Một số khái niệm và vấn đề có liên quan đến đề tài
a Bài tập và bài toán
Từ điển Tiếng Việt đã đưa ra khái niệm về bài tập và bài toán như sau:
Bài tập: Bài ra cho học sinh làm để tập vận dụng những điều đã học.
Bài toán: Vấn đề cần phải giải quyết tìm ra đáp số bằng quy tắc, định lý.
Việc phân biệt một cách rõ nét hai khái niệm bài tập và bài toán là một việc
không dễ dàng Sách giáo khoa Việt Nam hiện hành không phân biệt hai từ này
và chỉ dùng từ bài tập để chỉ các đề bài toán ra cho học sinh, dù chúng là các
ứng dụng trực tiếp từ các tri thức lí thuyết hay chúng đòi hỏi một quá trình giải phức tạp hơn yêu cầu mô hình hoá một vấn đề thực tiễn thành một bài toán mà học sinh có thể áp dụng trực tiếp các công thức đã học
Trong đề tài này, tôi sử dụng quan niệm coi bài tập là trường hợp riêng của bài toán của Lê Văn Tiến (2006) và bài toán được hiểu là tất cả những câu hỏi cần giải đáp về một kết quả chưa biết mà ta cần tìm từ một số dữ kiện, hoặc về việc xác định một phương pháp cần khám phá để từ đó thu được một kết quả đã biết (Từ điển Petit Robert)
b Hệ thống bài tập
Hệ thống được hiểu là tập hợp nhiều yếu tố, đơn vị cùng loại hoặc cùng chức
năng, có quan hệ hoặc liên hệ với nhau chặt chẽ, làm thành một thể thống nhất
Dựa vào định nghĩa trên, ta có thể hiểu hệ thống bài tập là tập hợp các bài tập
có liên hệ với nhau chặt chẽ, làm thành một thể thống nhất trong quá trình dạy học (môn Toán), cùng đáp ứng một mục tiêu dạy học nhất định
c Bài tập về bước đầu vận dụng Toán học vào cuộc sống
Trong đề tài, quan niệm Bài tập về bước đầu vận dụng Toán học vào cuộc sống là các bài tập toán gắn với các tình huống trong thực tế cuộc sống của học
sinh (lớp 3) Các bài tập này ở giai đoạn đầu của quá trình rèn luyện kĩ năng vận dụng Toán học vào cuộc sống cho học sinh Qúa trình này cần được tiếp tục phát triển ở các lớp học, bậc học tiếp theo
1.2 Mục tiêu của giáo dục Tiểu học
Mục tiêu giáo dục Tiểu học được xác định trong điều 25 của Luật Giáo dục như sau:
Giáo dục Tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học cơ sở.
Những điểm mới trong Mục tiêu giáo dục Tiểu học đã đặt ra những yêu cầu mới
ở bậc học này Nó đòi hỏi nội dung đào tạo phải thiết thực, tránh khuynh hướng hàn lâm, khuynh hướng học tách rời với thực tế cuộc sống
Những điểm mới trong Nội dung giáo dục sẽ đảm bảo được yêu cầu của việc
dạy học ở Tiểu học là: Việc học tập giúp cho học sinh hiểu biết về cuộc sống của chính các em và giúp các em giải quyết được những vấn đề gặp phải trong cuộc sống và trong tư duy.
Mục tiêu của giáo dục Tiểu học được cụ thể hoá thành mục tiêu của các môn học trong đó có môn Toán và các hoạt động giáo dục khác trong chương trình
Trang 6Tiểu học.
1.3 Mục tiêu dạy học Toán ở Tiểu học
Thực hiện mục tiêu của giáo dục Tiểu học, giáo dục môn Toán ở Tiểu học nhằm giúp học sinh:
- Có những kiến thức cơ sở ban đầu về số học (các số tự nhiên, các số thập phân, phân số), các đại lượng cơ bản và một số yếu tố hình học đơn giản
- Hình thành và rèn luyện kĩ năng thực hành tính, đo lường, giải bài toán có nhiều ứng dụng thiết thực trong đời sống
- Bước đầu hình thành và phát triển năng lực trừu tượng hoá, khái quát hoá, kích thích trí tưởng tượng, gây hứng thú học tập môn Toán, phát triển hợp lý khả năng suy luận và biết diễn đạt đúng (bằng lời, bằng viết) các suy luận đơn giản; góp phần rèn luyện phương pháp học tập, làm việc khoa học, linh hoạt, sáng tạo
- Góp phần hình thành và rèn luyện các phẩm chất, các đức tính rất cần thiết của người lao động trong xã hội hiện đại
Như vậy, dạy học Toán cần giúp học sinh có kiến thức Toán học và vận dụng các kiến thức đó cũng như phát triển tư duy, rèn luyện phẩm chất và các đức tính cần thiết trong cuộc sống
Mục tiêu dạy học bộ môn Toán của Chương trình Tiểu học hiện nay nhấn mạnh đến việc cung cấp kiến thức, kĩ năng cơ bản có nhiều ứng dụng trong đời sống thực tiễn; tăng cường khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề, phát triển năng lực tư duy và trí tưởng tượng không gian
Đối với học sinh Tiểu học, học tập và đời sống thực tiễn không thể tách rời Cần rèn luyện cho học sinh có khả năng sử dụng việc biết chữ, biết tính toán và những điều học được vào cuộc sống của các em (chẳng hạn, cần dạy cho học sinh làm quen với việc xem lịch, xem đồng hồ ngay từ lớp 1)
1.4 Vai trò, chức năng của bài tập toán trong quá trình dạy học
Có thể nói hoạt động học tập chủ yếu của học sinh trong các giờ học toán là giải bài tập toán
Giải toán là hình thức chủ yếu của hoạt động toán học, nó giúp học sinh nắm vững tri thức, phát triển tư duy, hình thành kĩ năng, kĩ xảo cần thiết Việc tổ chức có hiệu quả việc dạy giải bài tập toán có vai trò quyết định đối với chất lượng dạy học toán.
Bài tập Toán học có vai trò quan trọng trong môn Toán Điều căn bản là bài tập
có vai trò giá mang hoạt động của học sinh Thông qua giải bài tập, học sinh phải thực hiện những hoạt động nhất định bao gồm cả nhận dạng và thể hiện định nghĩa, định lí, quy tắc hay phương pháp, những hoạt động Toán học phức hợp, những hoạt động trí tuệ phổ biến trong Toán học, những hoạt động trí tuệ chung và những hoạt động ngôn ngữ Hoạt động của học sinh liên hệ mật thiết với mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học, vì vậy vai trò của bài tập Toán học được thể hiện trên cả 3 bình diện này
Trong thực tiễn dạy học, bài tập được sử dụng với những dụng ý khác nhau về phương pháp dạy học: Đảm bảo trình độ xuất phát, gợi động cơ, làm việc với
Trang 7nội dung mới, củng cố hoặc kiểm tra, Đặc biệt là về mặt kiểm tra, bài tập là phương tiện để đánh giá mức độ, kết quả dạy và học, khả năng làm việc độc lập
và trình độ phát triển của học sinh,
Một bài tập cụ thể có thể nhằm vào một hay nhiều dụng ý trên
Bài tập toán có những chức năng sau:
- Chức năng dạy học: Hình thành củng cố cho học sinh những tri thức, kĩ năng,
kĩ xảo khác nhau của quá trình dạy học
- Chức năng giáo dục: Nhằm hình thành cho học sinh thế giới quan duy vật
biện chứng, tạo hứng thú học tập, niềm tin vào chân lí và giáo dục phẩm chất đạo đức của người lao động
- Chức năng phát triển: Phát triển năng lực tư duy của học sinh, đặc biệt là rèn
luyện những thao tác trí tuệ, hình thành khả năng tư duy khoa học
- Chức năng kiểm tra: Đánh giá kết quả quá trình dạy - học của giáo viên và học
sinh Đánh giá khả năng tiếp thu kiến thức và trình độ phát triển tư duy của học sinh
Như vậy, hiệu quả của việc dạy học toán sẽ phụ thuộc vào việc khai thác và thực hiện một cách đầy đủ, đúng đắn các chức năng khác nhau của bài tập toán
mà người thầy đã thiết kế, xây dựng và sử dụng
2 c¬ së thùc tiÔn
2.1 Thống kê các bài tập về vận dụng Toán học vào cuộc sống trong sách giáo khoa Toán lớp 3
Sách giáo khoa Toán 3 gồm có 198 bài tập về vận dụng Toán học vào cuộc sống Các bài tập này nằm rải rác ở 125 tiết trên tổng số 175 tiết.
* Qua thống kê, ta thấy:
Số lượng các bài tập về vận dụng Toán học vào cuộc sống là khá nhiều trong Sách giáo khoa Toán 3 Có những tiết học mà tất cả các bài tập đều là bài tập về
vận dụng Toán học vào cuộc sống như Làm quen với thống kê số liệu (tiếp theo) - Trang 136; Thực hành đo độ dài (tiếp theo) - Trang 48 Như vậy, vấn đề
vận dụng Toán học vào cuộc sống cho học sinh thông qua luyện tập, thực hành
đã được các tác giả soạn sách quan tâm Tuy nhiên, số lượng bài tập về vận dụng Toán học vào cuộc sống với những tình huống thực sự gần gũi với chính cuộc sống của học sinh lớp 3 còn chưa nhiều
2.2 Thực trạng dạy học các bài tập vận dụng các kiến thức Toán học vào cuộc sống ở lớp 3
Quan điểm chỉ đạo, xuyên suốt toàn bộ quá trình dạy học Toán ở trường phổ thông nói chung và ở trường Tiểu học nói riêng là cần tăng cường và làm rõ nét mạch ứng dụng Toán học Tuy vậy, việc quán triệt tinh thần của quan điểm đó còn có những tồn tại khá lớn Do nhiều nguyên nhân, việc dạy - học Toán hiện nay đang rơi vào tình trạng coi nhẹ thực hành và ứng dụng Toán học vào cuộc sống
a Về chương trình và Sách giáo khoa:
Qúa trình dạy học môn Toán trong chương trình Tiểu học được chia làm hai giai đoạn: giai đoạn các lớp 1, 2, 3 và giai đoạn các lớp 4, 5 Toán 3 ở lớp cuối của
Trang 8giai đoạn các lớp 1, 2, 3 nên phải góp phần hoàn thiện, ôn tập, hệ thống hóa các kiến thức và kĩ năng cơ bản của cả giai đoạn này ; đồng thời chuẩn bị cho học sinh các năng lực và tâm thế để chuyển sang giai đoạn các lớp 4, 5, giai đoạn phát triển tiếp theo, đặc biệt là phát triển các năng lực tư duy và kĩ năng thực hành cho học sinh
Hệ thống bài tập thực hành có tác dụng quan trọng trong việc làm cho học sinh hình thành thói quen và phát triển kĩ năng vận dụng Toán học vào thực tiễn Sách giáo khoa của chúng ta hiện nay tuy đã chú ý tới điều đó, đặc biệt là đối với hệ thống bài tập, song còn ít và nặng về lí thuyết, chưa khai thác hết các ứng dụng và nhất là chưa giải quyết tốt việc xây dựng một hệ thống bài tập thực hành bao gồm những nội dung vừa có nội dung thiết thực vừa yêu cầu rèn luyện những thói quen và kĩ năng vận dụng cần thiết
Sách giáo khoa Toán 3 đã có một hệ thống bài tập về bước đầu vận dụng Toán học vào cuộc sống Sau đây là một số ví dụ:
STT Lĩnh vực ứng dụng Bài - Trang
3 Giao thông vận tải 3/55
6 Văn hóa - Xã hội 4/139
10 Sinh hoạt hàng ngày 3/90
Qua một số ví dụ ở trên và qua khảo sát chương trình và Sách giáo khoa, tôi rút ra nhận xét như sau:
Các bài tập về bước đầu vận dụng Toán học vào cuộc sống ở Sách giáo khoa lớp 3 có nội dung thuộc khá nhiều các lĩnh vực Tuy nhiên, số lượng bài tập trong các lĩnh vực chưa cân đối so với nhau Có rất nhiều bài tập tập trung vào một lĩnh vực của cuộc sống (Lĩnh vực thương mại) Ngược lại, một vài lĩnh vực lại có rất ít bài tập mang nội dung của nó (Lĩnh vực môi trường)
Ngoài ra, các tình huống đưa ra trong các bài tập về bước đầu vận dụng Toán
Trang 9học vào cuộc sống trong Sách giáo khoa còn chưa phong phú Các tình huống
đó chưa thực sự gần gũi với học sinh lớp 3, nhiều vấn đề các em đã và có thể cần giải quyết trong cuộc sống chưa được đề cập đến trong hệ thống bài tập của Sách giáo khoa
Thêm vào đó, mặc dù là Sách giáo khoa hiện hành nhưng một số bài tập trong
sách có số liệu chưa sát với cuộc sống hiện nay Ví dụ như Bài tập 4, trang 4: Giá tiền một phong bì là 200 đồng, giá tiền một tem thư nhiều hơn một phong bì
là 600 đồng Hỏi giá tiền một tem thư là bao nhiêu?
Trong thực tế hiện nay, giá phong bì và tem thư đều đã cao hơn thế, giá trên đã không còn phù hợp
Một số bài tập khác cũng ở trong tình trạng tương tự Điều này là không tránh khỏi vì cuộc sống luôn biến đổi không ngừng trong khi Sách giáo khoa được viết ở một thời điểm
b Về các tài liệu dạy học Toán có liên quan
* Sách giáo viên và sách Thiết kế bài giảng Toán lớp 3
Các loại sách này thường được xem như tài liệu chỉ đạo, hướng dẫn chuyên môn đối với giáo viên, được viết khá trung thành với Sách giáo khoa Nghĩa là các bài tập trong Sách giáo khoa được hướng dẫn cách dạy học theo đúng nội dung từng bài, không có sự thay đổi cũng như điều chỉnh trong các loại sách
này Sách Thiết kế bài giảng có đưa thêm một số bài tập sau mỗi bài học nhưng
trong số các bài tập đó, các bài tập về bước đầu vận dụng Toán học vào cuộc sống còn chưa nhiều
* Sách tham khảo Toán lớp 3
Xoay quanh nội dung của chương trình và Sách giáo khoa, các loại sách tham khảo Toán lớp 3 cũng có các bài tập về bước đầu vận dụng Toán học vào cuộc sống Các bài tập đó được xếp xen kẽ với các bài tập khác Tuy vậy, chưa có một loại sách tham khảo nào đề cập đến các bài tập về bước đầu vận dụng Toán học vào cuộc sống một cách rõ ràng và có hệ thống theo các lĩnh vực của cuộc sống, phù hợp với học sinh ở lớp 3
* Báo, tạp chí
Nhiều tác giả đã đề cập đến vấn đề vận dụng các kiến thức Toán học vào cuộc
sống ở các loại báo, tạp chí như Giáo dục Tiểu học, Khuyến học dân trí, Dạy và học ngày nay, Đặc biệt, tạp chí Toán tuổi thơ 1 đã có một số bài tập về bước
đầu vận dụng Toán học vào cuộc sống cho học sinh lớp 3 Giống như ở các loại sách tham khảo khác, các bài tập này được đưa ra một cách chưa có hệ thống hoặc là một phần của các đề thi
c Về phía giáo viên
Trang 10- Ngay từ khi được đào tạo ở các trường sư phạm, trong chương trình (giáo trình, đánh giá, dạy học,…) chưa thực sự chú ý đến vấn đề vận dụng Toán học, ảnh hưởng trực tiếp đến tiềm năng dạy của giáo viên phổ thông nói chung và giáo viên Tiểu học nói riêng
- Một số giáo viên cho rằng dạy học Toán là để học sinh làm được các bài tập Toán, đạt điểm cao trong các đợt kiểm tra và các kì thi; vận dụng Toán học vào cuộc sống là điều chưa phù hợp với học sinh Tiểu học
- Nhiều giáo viên cho rằng Sách giáo khoa và Sách giáo viên là pháp lệnh, phải tuân theo một cách tuyệt đối Những giáo viên này coi việc truyền thụ và áp đặt kiến thức của sách là chủ yếu trong dạy học Chính vì vậy, họ không có ý thức cần phải thay đổi nội dung các bài tập trong đó có các bài tập về bước đầu vận dụng Toán học vào cuộc sống Trong quá trình giảng dạy môn Toán, những giáo viên đó sử dụng các bài tập trong Sách giáo khoa một cách máy móc, không có sự thay đổi cho phù hợp với cuộc sống cũng như phù hợp với học sinh của mình
- Phần đông giáo viên cho rằng việc thiết kế đề Toán không phải là việc của các giáo viên mà là việc của các nhà viết sách Do vậy, họ thường sử dụng các loại sách tham khảo có sẵn chứ ít khi chịu tìm tòi, học hỏi để tự mình sáng tác được các bài tập, sử dụng trong dạy học
- Nhiều giáo viên hướng việc dạy Toán về việc giải toán nhiều loại mà hầu hết đều không có nội dung thực tiễn, còn xem nhẹ công tác tính toán, thực hành Toán học, rất ít hoặc không bao giờ tổ chức ngoại khoá và tham quan về những
đề tài gắn toán học với đời sống, tiếp xúc với người lao động, …
Tóm lại, trong quá trình dạy học Toán ở trường Tiểu học, giáo viên rất ít chú trọng tới việc rèn luyện cho học sinh kĩ năng vận dụng Toán học vào việc giải quyết các vấn đề của cuộc sống thông qua việc giải các bài tập
d Về phía học sinh
- Chịu tác động từ phía gia đình và nhà trường, một số học sinh tâm niệm học
để cho cha mẹ và thầy cô giáo vui lòng, để được giấy khen, để được lên lớp, để giỏi hơn bạn Trong môn Toán, nhiều học sinh chưa chú ý rèn luyện để phát
hiện và giải quyết các vấn đề thường gặp trong cuộc sống Các em chưa quan tâm đến những vấn đề có thể vận dụng kiến thức Toán học để giải quyết trong cuộc sống hàng ngày của mình, chưa có sự liên hệ những điều đã học với cuộc sống của bản thân Các em có vận dụng nhưng đó là sự vận dụng ngẫu nhiên, không có chủ đích
- Khi làm các bài tập về bước đầu vận dụng Toán học vào cuộc sống, học sinh không quan tâm đến nội dung của các bài tập đó mà chỉ chú tâm đến việc tìm ra