SKKN phát triển năng lực học sinh trong hoạt động dạy và học bài thực hành môn địa lí lớp 9

Trong các hướng dẫn, chỉ đạo của Sở phải kểđến: Hướng dẫn tổ chức nghiên cứu khoa học kỹ thuật cho học sinh trung học,hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức để giải quyết các tình huống t

MỤC LỤC

Trang

A LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

I Thực trạng vấn đề

II Mục đích nghiên cứu

III Đối tượng nghiên cứu

IV Phạm vi đề tài

V Phương pháp nghiên cứu

B NỘI DUNG

I Cơ sở nghiên cứu

1 Cơ sở líu luận

555813

13131326282930

A LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

I Thực trạng vấn để:

Địa lí là một môn học cung cấp cho học sinh các kiến thức về tự nhiên vàcác vấn đề xã hội Địa lí hiện đại mang tính liên ngành bao gồm tất cả nhữnghiểu biết trước đây về Trái đất và tất cả những mối quan hệ phức tạp giữa conngười và tự nhiên Địa lí đã được gọi là "ngành học về thế giới" và "cầu nối giữacon người và khoa học vật lí" Tính ứng dụng của môn Địa lí vào cuộc sống thực

tế khá cao, việc học tập tốt bộ môn sẽ giúp học sinh có cái nhìn đúng đắn về cácvấn đề tự nhiên, xã hội, hiểu được mối quan hệ giữa tự nhiên với tự nhiên, giữa

tự nhiên với con người Tuy nhiên cách học truyền thống thầy đọc, trò chép đãkhông còn phù hợp, vậy đổi mới cách học nói chung và học môn Địa lí nói riêngcần thay đổi, đổi mới như thế nào để đáp ứng được nhu cầu của người học vàcủa xã hội? Một trong những biện pháp hiệu quả đã và đang tiếp tục được ápdụng đó là đổi mới phương pháp dạy học, chú trọng phát triển năng lực họcsinh Mục đích của việc phát triển năng lực học sinh là để học sinh có hứng thú,hiệu quả, năng động và tập trung hơn vì áp lực giảm và ý thức học tập cao hơn

Trong khi kiến thức Địa lí cấp Trung học cơ sở nói chung và Địa lí lớp 9nói riêng rất dài, dù đã có giảm tải Học sinh và các bậc phụ huynh lại có thái độxem thường môn Địa lí, coi đây là môn học phụ, môn học thuộc lòng nên không

có sự đầu tư đúng mức cho môn học dẫn đến tình trạng học sinh hổng kiến thức.Vậy cần dạy và học Địa lí sao cho học sinh thấy hứng thú với môn học, học tập

có hiệu quả, có thể áp dụng được các kiến thức lí thuyết vào thực tế, và dựa vàocác kiến thức lí thyết để giải thích các hiện tượng địa lí tự nhiên và địa lí kinh tế

- xã hội

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã xác định "Đổi mới cănbản, toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dânchủ hoá và hội nhập quốc tế" và "Phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất lànguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàn diệnnền giáo dục quốc dân" Đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục quốc dân trong

đó có đổi mới phương pháp dạy học và chú trọng phát triển năng lực học sinhtrong dạy học là một định hướng lớn của Đảng và nhà nước, là yếu tố quan trọng

để đổi mới toàn diện và căn bản nền giáo dục nước nhà

Thực hiện nhiệm vụ năm học 2016-2017, Sở Giáo dục và Đào tạo Quận

đã triển khai hướng dẫn nhiều nội dung quan trọng góp phần tích cực cho việcđổi mới phương pháp dạy học Trong các hướng dẫn, chỉ đạo của Sở phải kểđến: Hướng dẫn tổ chức nghiên cứu khoa học kỹ thuật cho học sinh trung học,hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức để giải quyết các tình huống thực tiễn,hướng dẫn giáo viên dạy học theo chủ đề tích hợp, hướng dẫn sử dụng di sảntrong dạy học ở trường phổ thông, hướng dẫn phương pháp dạy học “Bàn taynặn bột”, Vì vậy, việc dạy học theo phương pháp thực hành rất quan trọng và

có tính khả quan cao trong việc phát triển năng lực học sinh Đối với môn Địa lí,

thì việc dạy và học thực hành lại càng có ý nghĩa quan trọng, học thực hành sẽgiúp học sinh phát triển toàn diện hơn Mục tiêu chung của ngành giáo dục hiệnnay là đào tạo ra những con người toàn diện cả về kiến thức và năng lực thựchành, vì thế cấu trúc sách giáo khoa nói chung và sách giáo khoa Địa lí nói riêngtrong các trường Trung học cơ sở bên cạnh các bài học lý thuyết thì luôn có cácbài thực hành để củng cố kiến thức và rèn luyện kĩ năng của học sinh Với mônhọc Địa lí, các em học sinh bậc Trung học cơ sở đã được trang bị kiến thức Địa

lí ngay từ đầu cấp vì vậy việc hình thành những kiến thức mang tính chất tiền đề

để làm nền tảng là rất quan trọng Tuy nhiên xét về kĩ năng làm bài tập, đặc biệt

là các bài thực hành của học sinh Trung học cơ sở nói chung và học sinh lớp 9nói riêng còn hạn chế Mặc dù là cuối cấp song về cơ bản thì kĩ năng làm các bàitập thực hành chưa thành thạo Để nâng cao chất lượng dạy và học Địa lí ta cầnquan tâm hơn nữa đến việc hình thành kĩ năng thực hành cho học sinh thông quacác bài thực hành ngay trên lớp

Trong bối cảnh chung của năm học 2016 - 2017, cùng với sự quan tâmcủa các cấp lãnh đạo, đội ngũ thầy cô giáo sẽ có nhiều cơ hội để thực hiện tốtviệc đổi mới phương pháp dạy học Tuy nhiên trong quá trình thực hiện, việcdạy của thầy và việc học của trò cũng gặp không ít khó khăn và thử thách Vậylàm thế nào để có một phương pháp giảng dạy linh hoạt, hấp dẫn người học,khơi dạy mong muốn học tập và tìm hiểu kiến thức của người học Làm thế nào

để học Địa lí là cần thiết và có ích với người học? Trải qua thời gian thửnghiệm, việc dạy học gắn liền với thực tiễn, sử dụng kiến thức lí thuyết để giảiquyết vấn đề thực tế, phát triển năng lực học sinh đã được khẳng định là mộttrong những phương pháp dạy học đáp ứng được yêu cầu của người học Vì vậy,

tôi chọn đề tài: “Phát triển năng lực học sinh trong hoạt động dạy và học bài

thực hành môn Địa lí lớp 9”.

II Mục đích nghiên cứu:

Khi tôi chọn đề tài: “Phát triển năng lực học sinh trong hoạt động dạy

và học bài thực hành môn Địa lí lớp 9” tôi muốn qua đề tài này hướng tới việc

đổi mới phương pháp trong việc dạy và học, quan trọng hơn tôi muốn khơi dậytrong các em học sinh niềm đam mê, yêu thích học bộ môn này, mong muốn các

em luôn hứng thú trong mỗi giờ học Địa lí

III Đối tượng nghiên cứu:

Học sinh khối lớp 9 (gồm 4 lớp, mỗi lớp có 45 học sinh)

IV Phạm vi đề tài:

Trong đề tài này tôi đề cập đến các nội dung sau:

- Kết hợp hài hòa, linh hoạt các phương pháp dạy học vào dạy thực hành

- Tích hợp liên môn Toán, Văn, Mĩ thuật, Âm nhạc vào dạy và học Địa lí,nhằm phát triển năng lực toàn diện cho học sinh

- Phần Địa lí kinh tế Việt Nam ( Địa lí lớp 9)

V Phương pháp nghiên cứu:

Trong quá trình nghiên cứu tôi sử dụng các phương pháp sau: Thu thập tàiliệu, hướng dẫn học sinh ứng dụng liên môn vào học Địa lí, hoạt động nhóm, tựxây dựng bài thuyết trình,

B NỘI DUNG

I Cơ sở nghiên cứu:

1 Cơ sở lí luận:

a Khái niệm phương pháp “dạy học thông qua thực hành dạy”

Tiến sỹ Jean-Pol Martins người Đức, cha đẻ của phương pháp dạy học

“dạy học thông qua thực hành dạy” đã đưa ra định nghĩa sau:

Phương pháp “dạy học thông qua thực hành dạy” là một phương pháp dạyhọc định hướng hoạt động, trong đó mỗi học sinh (hay một nhóm học sinh) thaynhau đảm nhận vai trò như một giáo viên để dạy cho các bạn trong lớp một vấn

đề kiến thức nào đó dưới sự hướng dẫn của giáo viên Vấn đề kiến thức này cóthể là do học sinh tự lựa chọn hoặc cũng có thể do giáo viên phân công Tronghình thức dạy học này giáo viên giữ vai trò là người quan sát, hướng dẫn và giúp

đỡ học sinh hoàn thành nhiệm vụ như một giáo sinh thực tập

b Đặc điểm phương pháp “dạy học thông qua thực hành dạy”

- Người học là chủ thể, đóng vai trò trung tâm, được giáo viên định hướng để tựxây dựng kiến thức mới

- Giáo viên là người tổ chức, định hướng, quản lý, hỗ trợ, giải đáp, giám sát, …

- Thông qua quá trình hoạt động để giải quyết vấn đề giáo viên đưa ra học sinh

sẽ lĩnh hội được kiến thức của bài học

- Kết hợp sự đánh giá của giáo viên và tự đánh giá của học sinh

c Ưu điểm:

- Học sinh làm việc có hứng thú, hiệu quả, năng động và tập trung hơn vì áp lựcgiảm và ý thức học tập cao hơn

- Nâng cao kiến thức và hiểu biết về môn học

- Tăng cường tình đoàn kết giữa bạn bè và mối quan hệ thân thiện giữa giáo viênvới học sinh

d Nhược điểm:

- Phần giới thiệu phương pháp tốn nhiều thời gian

- Học sinh và giáo viên phải làm việc nhiều hơn

- Kiến thức và nghiệp vụ của học sinh vẫn còn chưa hoàn thiện nên khó tránhkhỏi những sai lệch trong nội dung kiến thức hay những bất cập trong phươngpháp giảng dạy.

e Các nhân tố tham gia phương pháp học thông qua thực hành dạy.

* Người hướng dẫn:

Giáo viên có nhiệm vụ giúp cho những học sinh đảm nhận vai trò giảngdạy: định hướng hoạt động dạy, lựa chọn vấn đề kiến thức để thực hành giảng,gợi ý những tài liệu cần thết, hướng dẫn phương pháp hay tiến trình giảng…Tuy không trực tiếp tham gia đảm trách các khâu cơ bản của bài giảng nhưnggiáo viên chính vẫn là người tổng kết đưa ra kết luận cuối cùng về vấn đề líthuyết cần nắm, bổ sung hoặc chỉnh lý những chỗ sai hay thiếu sót trong bàigiảng của học sinh và đưa ra những nhận xét đánh giá về phương pháp dạy củamỗi học sinh cũng như sự tham gia vào bài giảng của những học sinh còn lạitrong lớp

* Người dạy:

Một hay một nhóm học sinh đảm nhận hết các khâu của quá trình dạy, tựchuẩn bị giáo án đến thực hành dạy Những học sinh này có nhiệm vụ lựa chọnmột nội dung để giảng dạy theo gợi ý của giáo viên hay theo ý kiến của cá nhânmình: tìm hiểu và nghiên cứu tài liệu để hiểu rõ vấn đề mà mình cần lên lớp;thảo luận với giáo viên chính về phần nội dung và phương pháp dạy của mình,sau đó tiến hành dạy trên lớp

* Người học:

Tiếp thu kiến thức và thỏa luận các vấn đề trên lớp dưới sự hướng dẫn củangười dạy Kết quả của người dạy được đánh giá qua kết quả của người học, tuykhông hoàn toàn chính xác nhưng chính kết quả của người học phản ánh quátrình dạy học của người dạy

g Các mô hình.

Học sinh giỏi hơn dạy cho học sinh

yếu hơn nên chỉ có học sinh giỏi hơn

mới được làm người dạy

Các học sinh trong lớp (cùng trình độ cùng lứa tuổi) thay nhau đảm nhận vai trò người dạy nên ai cũng có cơ hội thực hành

Dạy lại kiến thức, lấp chỗ hổng cho

học sinh yếu kém

Củng cố và mở rộng kiến thức cho học sinh

Tồn tại sự lệ thuộc của những học

sinh kém vào những học sinh dạy

kèm

Cả người dạy và người học đều tham gia tích cực vào bài giảng, mối quan hệ giữa các học sinh thường xuyên được duy trì

Học sinh được dạy tiếp thu kiến

thức một cách thụ động, không đạt

hiệu quả cao

Mọi học sinh đều học thông qua thực hành dạy cho nên chủ động hơn trong việc tiếp thu kiến thức

Chú trọng vào sự tiến bộ của người

được dạy hơn là người dạy

Chú trọng đến cả kết quả của cả người dạy và người được dạy (vì ai cũng có cơ hội dạy và được dạy) Chưa sử dụng triệt để và có hiệu quả

nguồn năng lực dồi dào của học sinh

Sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực tiềm tàng của học sinh trong việc nâng cao chất lượng học tập của chính họ rất cao

Chỉ mang tính chất như một hoạt

động ngoại khoá

Là một phương pháp giáo dục tích cực trọng tâm cơ bản

Ít xảy ra nhầm lẫn trong kiến thức

giảng dạy

Những sai sót trong kiến thức hay trong phương pháp dạy của học sinh là khó tránh khỏi

Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm cácnguồn tài liệu trên Internet, sách, báo, các kĩ năng để xử lý thông tin để có thể rút ra được bài học

và cách giảg dạy

- Sự tương tác giữa các thành viên trong nhóm giảng dạy phải được phát huy tối đa

- Sự phân chia nhiệm

vụ phải phù hợp với khả năng của từng thành viên trong nhóm giảng dạy

Giảng bài

- Trình bày về nội dung của mình

- Các học sinh còn lại chăm chú lắng nghe bài

- Giáo viên kiểm soát để các học sinh giữ trật tự và tập trung tối đa nghe giảng

- Giáo viên sẽ lắng

- Nếu chưa hiểu rõ bài giảng các học sinh đượcgiảng dạy có thể hỏi cáchọc sinh giảng dạy

- Nếu nhóm dạy không thể giải đáp được

giảng và có thể đặt câu hỏi nếu

có gì vấn đề gì chưa rõ ràng

nghe bài giảng của học sinh và nhận xétgóp ý bài giảng vào cuối bài học

- Nếu cần thiết giáo viên có thể góp

ý trực tiếp trong bài giảng để tránh sự lệch hướng của bài học

những khúc mắc thì giáo viên có thể giúp đỡ

Củng cố và

mở rộng kiến

thức

- Người dạy đưa ra các bài tập

để các học sinh khác làm từ đó nắm bài rõ hơn

- Người dạy có thể đưa ra các bàitập nâng cao mở rộng kiến thức

Giáo viên thu thậpcác bài tập và sửa chữa cẩn thận đồng thời đưa ra những nhận xét cho nhóm giảng daỵ

Nhóm học sinh giảng dạy có thể chuẩn bị trước những bài tập mở rộng kiến thức để tạo điều kiện cho các học sinh khác

- Phần lí thuyết về Địa lí kinh tế Việt Nam chỉ được làm rõ hơn, phân tích

cụ thể hơn qua các bài thực hành Vì thời gian dành cho các tiết học lí thuyếtchưa đủ để mở rộng các vấn đề thực tiễn, có liên quan đến các vấn đề kinh tếhiện nay mà học sinh cần hiểu để mở rộng hiểu biết, phát triển toàn diện nhậnthức về các vấn đề kinh tế ở địa phương và trên toàn quốc

- Trong quá trình học các bài thực hành, học sinh không chỉ củng cố, mởrộng được các kiến thức Địa lí mà còn mở rộng được kiến thức của các môn họckhác có liên quan, được tích hợp trong môn Địa lí

- Mục tiêu chung của ngành giáo dục hiện nay là đào tạo ra những conngười toàn diện cả về kiến thức và năng lực thực hành, vì thế cấu trúc sách giáokhoa nói chung và sách giáo khoa Địa lí nói riêng trong các trường phổ thôngbên cạnh các bài học lý thuyết thì luôn có các bài thực hành để củng cố kiến

thức và rèn luyện kĩ năng của học sinh Với môn học Địa lí, các em học sinh bậcTrung học cơ sở đã được trang bị kiến thức Địa lí ngay từ đầu cấp vì vậy việchình thành những kiến thức mang tính chất tiền đề để làm nền tảng là rất quantrọng Tuy nhiên xét về kĩ năng làm bài tập, đặc biệt là các bài thực hành củahọc sinh Trung học co sở nói chung và học sinh lớp 9 nói riêng còn hạn chế.Mặc dù là cuối cấp song về cơ bản thì kĩ năng làm các bài tập thực hành chưathành thạo Để nâng cao chất lượng dạy và học Địa lí ta cần quan tâm hơn nữađến việc hình thành kĩ năng thực hành cho học sinh thông qua các bài thực hànhngay trên lớp Để làm được điều này người giáo viên cần có năng lực sư phạmnhất, trong đó phải biết: Để hình thành và phát triển các kĩ năng làm bài thựchành Địa lí phụ thuộc rất lớn vào người giáo viên, đặc biệt là các phương phápgiáo viên hướng dẫn học sinh làm bài Người giáo viên cần phải coi trọng cáctiết dạy bài thực hành và có những khả năng sư phạm cần thiết để hướng dẫnhọc sinh làm bài tập

- Các dạng bài thực hành trong dạy học Địa lí các bài thực hành trong dạyhọc Địa lí rất đa dạng, tùy thuộc vào mục đích yêu cầu mà ta có thể thấy có cácdạng cơ bản sau đây:

+ Dạng bài thực hành về biểu đồ

+ Dạng bài thực hành phân tích số liệu thống kê

+ Dạng bài thực hành đọc và phân tích lược đồ trong sách giáo khoa để xác định

vị trí phân bố các đối tượng, giải thích nguyên nhân và đánh giá vai trò của vị tríphân bố…

+ Dạng bài thực hành viết báo cáo với các chủ đề cho sẵn hoặc tự chọn, yêu cầuhọc sinh viết một báo cáo sau đó trình bày trước lớp

+ Dạng bài vẽ lược đồ và điền lên đó những kí hiệu hoặc màu sắc thể hiện đốitượng Địa lí theo yêu cầu đề bài

+ Dạng bài vẽ sơ đồ thể hiện mối liên hệ nhân quả hay thể hiện sự liên kết…Các kiến thức về Địa lí kinh tế - xã hội ở trung học cơ sở được coi là tiền đề chocác em có thể học tốt phần Địa lí kinh tế xã hội thế giới và Việt Nam ở bậcTrung học phổ thông, vì vậy yêu cầu với học sinh lớp 9 là phải biết cách học Địa

lí kinh tế - xã hội thông qua làm việc với các bài tập, nhất là bài thực hành.Chính quá trình phân tích bảng số liệu, hay so sánh nhận xét và khái quát hoácác vấn đề kinh tế - xã hội là điều kiện để học sinh có cơ hội phát triển tư duytoàn diện, đồng thời làm thay đổi cách học thụ động hiện nay của học sinh

- Phương pháp hình thành kĩ năng làm các bài thực hành Địa lí cho họcsinh lớp 9 – Trung học cơ sở:

+ Kĩ năng về biểu đồ: Biểu đồ là một công cụ trực quan sinh động được sử dụngnhiều trong dạy học Địa lí, cho phép mô tả một cách dễ dàng động thái pháttriển của một hiện tượng Trong dạy và học Địa lí kinh tế - xã hội, kĩ năng làmviệc với biểu đồ rất quan trọng Yêu cầu về kĩ năng về biểu đồ của học sinhkhông chỉ đơn giản là vẽ đúng và đẹp mà còn là việc hiểu tại sao lại vẽ như vậy?phải biết tính toán xử lý các số liệu và căn cứ vào đó để đưa ra các nhận xét phùhợp Đây cũng một trong những kĩ năng quan trọng mà giáo viên cần phải hìnhthành cho học sinh khi học Địa lí kinh tế - xã hội, nó giúp học sinh ghi nhớ kiếnthức bền vững nhờ tư duy tích cực Đối với học sinh lớp 9, kĩ năng làm việc biểu

đồ tuy ở mức độ thấp nhưng là cơ sở cho các em tiếp tục phát triển khi học Địa

lí kinh tế - xã hội ở Trung học phổ thông

+ Kĩ năng khai thác biểu đồ: với các bài tập về biểu đồ không nên dừng lại ở cácbài tập về vẽ biểu đồ mà cần thiết phải rèn luyện nâng cao cho học sinh kĩ năngđọc, phân tích các loại biểu đồ

- Giáo viên cần phải nắm vững phương pháp hướng dẫn học sinh biết khaithác kiến thức từ biểu đồ Để có thể phân tích được biểu 3 đồ, học sinh cần nắmvững một số qui tắc quan trọng:

+ Nhận dạng biểu đồ, xác định rõ biểu đồ biểu hiện quá trình phát triển của đốitượng gì? Trong khoảng thời gian nào?

+ Xác định độ lớn, quy mô của các đối tượng, với các biểu đồ tròn biểu diễn cácloại cơ cấu khác nhau thì học sinh cần phải xác định xem biểu đồ biểu hiệnnhững thành phần nào của cơ cấu, tỷ trọng của các thành phần trong cơ cấu vàtương quan của chúng

+ Xác định vai trò của các đối tượng trong biểu đồ và giải thích chúng - Kĩ năng

vẽ biểu đồ Với những bài thực hành trong sách giáo khoa địa lý lớp 9 – Trunghọc cơ sỏ, thông thường đã xác định sẵn loại biểu đồ cần vẽ cho học sinh Khidạy các bài thực hành này, giáo viên cần hướng dẫn học sinh vẽ biểu đồ đúngyêu cầu đề bài ra

- Để tiết học đạt hiệu quả cao cả giáo viên và học sinh cần có sự chuẩn bịnhững dụng cụ, phương tiện cần thiết cho bài thực hành:

+ Đối với giáo viên nên chuẩn bị biểu đồ vẽ mẫu trên giấy khổ to để cho họcsinh quan sát sau khi đã hướng dẫn vẽ xong

+ Đối với học sinh cần chuẩn bị đồ dùng học tập: Thước kẻ, compa, bút chì, tẩy,máy tính, bút màu…để vẽ biểu đồ bằng cách thủ công Nếu có điều kiện vềphòng máy vi tính thì học sinh tập vẽ biểu đồ bằng phần mềm Exel thì khôngcần chuẩn bị các đồ dùng trên

- Giáo viên cần hướng dẫn học sinh vẽ biểu đồ theo các bước:

+ Hướng dẫn học sinh chọn dạng dạng biểu đồ giúp học sinh nhận biết trongtrường hợp nào thì vẽ bằng biểu đồ miền, biểu đồ đường hay biểu đồ tròn… + Hướng dẫn học sinh xử lí số liệu theo biểu đồ

+ Hướng dẫn học sinh vẽ biểu đồ sử dụng các nguyên tắc và cách vẽ của mỗiloại biểu đồ

- Kĩ năng về lược đồ Bản đồ là một phương tiện trực quan không thể thiếutrong quá trình học tập, giảng dạy và nghiên cứu Địa lí Bởi vì bản đồ không chỉgiúp học sinh lĩnh hội kiến thức nhanh chóng và lâu bền mà còn giúp học sinhlĩnh hội được những kiến thức tiềm ẩn trên bản đồ Chính vì vậy, việc rèn luyệncho học sinh kĩ năng đọc, vẽ và phân tích bản đồ là một kĩ năng rất quan trọng

Để khai thác được những tri thức trên lược đồ, trước hết học sinh phải hiểu vềlược đồ, đọc được lược đồ nghĩa là phải nắm được những kiến thức lý thuyết vềlược đồ trên cơ sở đó mới có được những kĩ năng làm việc với lược đồ Các kĩnăng mà học sinh cần có khi làm việc với bản đồ:

+ Kĩ năng nhận biết các đối tượng Địa lí trên bản đồ

+ Kĩ năng xác định phương hướng, đo đạc tính toán trên bản đồ

+ Kĩ năng xác định vị trí, mô tả từng yếu tố của tự nhiên, kinh tế, xã hội…trênbản đồ

+ Kĩ năng phát hiện mối liên hệ trên bản đồ

+ Kĩ năng mô tả một khu vực Địa lí

- Kĩ năng viết một báo cáo: Kĩ năng viết báo cáo ngắn gọn về một số vấn

đề kinh tế xã hội là một kĩ năng đặc biệt trong chương trình Địa lí phổ thông.Đới với học sinh Trung học cơ sở đây là một kĩ năng hoàn toàn mới mẻ và khóđối với các em Đây là kĩ năng có tính tổng hợp cao nhất mà đối với hoc sinh làrất cần thiết khi học Địa lí kinh tế - xã hội Tuy nhiên với học sinh lớp 9 yêu cầuviết báo cáo còn ở mức độ thấp, thông thường 4 chỉ là một báo cáo ngắn gọntrong giờ thực hành Do vậy giáo viên cần phải chú ý rèn luyện cho học sinhkhông chỉ qua bài thực hành trên lớp mà cần dành thời gian cho làm thêm ở nhà

Để viết báo cáo về một vấn đề Địa lí tự nhiên, kinh tế - xã hội nào đó, dù đơngiản hay phức tạp, giáo viên cần chỉ rõ cho học sinh thấy rõ các giai đoạn chủyếu của việc viết một báo cáo hay nhận xét Các giai đoạn chủ yếu đó là:

+ Thu thập thông tin có liên quan đến vấn đề cần viết;

+ Xử lí thông tin thu thập được, sắp xếp theo một trình tự hợp lí, lập dàn ý

+ Dựa vào dàn ý chi tiết để viết báo cáo Giáo viên cần lưu ý học sinh rằng để cómột bản báo cáo tốt thì người viết phải viết và sửa chữa nhiều lần

- Kĩ năng làm các dạng bài thực hành khác (so sánh, phân tích, …) Vớicác bài thực hành này có tác dụng củng cố và kiểm tra năng lực phân tích, liên

hệ của học sinh trên cơ sở vận dụng những kiến thức lý thuyết đã học và hiểubiết của bản thân Ví dụ, bài thực hành về so sánh giúp học sinh có khả năngnhận biết được những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai đối tượng địa lí.Ví

dụ bài thực hành (trang 112 – Sách giáo khoa) so sánh tình hình sản xuất câycông nghiệp lâu năm ở Trung du và miền núi Bắc Bộ với Tây Nguyên Nhờ việc

so sánh hai vùng này bài học nhằm mục đích: củng cố kiến thức của học sinh vềđịa lí tự nhiên hai vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ và Tây Nguyên, đồng thờihiểu sâu sắc hơn tiềm năng phát triển kinh tế của hai vùng, qua đó cũng giúp họcsinh nắm vững hơn phương pháp so sánh trong học tập môn Địa lí

- Trong quá trình giảng dạy Địa lí nói chung và dạy Địa lí ở Trung học cơ

sở nói riêng việc hình thành và phát triển các kĩ năng thực hành cho học sinh là

vô cùng quan trọng Nhưng hiện nay việc giảng dạy các bài thực hành Địa lí ởphổ thông chưa được chú trọng vì thế ảnh hưởng đến việc hình thành các kĩnăng Địa lí cần thiết và làm giảm hiệu quả môn học Để nâng cao hơn chấtlượng dạy và học môn Địa lí thì cả giáo viên và học sinh phải thấy rằng việc dạy

và học thông qua các bài thực hành là rất quan trọng, đặc biệt người giáo viêncần thấy được sự cần thiết trong việc của việc tìm các phương pháp hướng dẫnhọc sinh tự làm các bài tập thực hành có trong chương trình theo hướng coi cácbài thực hành là phương tiện để củng cố kiến thức lý thuyết và rèn luyện kĩnăng Việc giảng dạy các bài thực hành Địa lí ngoài việc củng cố lại kiến thức

đã học mà quan trọng hơn là hình thành ở học sinh những kĩ năng Địa lí cầnthiết để tự học, tự nghiên cứu Để thực hiện kết quả này về mặt phương phápyêu cầu phải thực hiện theo các bước:

+ Xác định mục đích, yêu cầu của bài thực hành, phát hiện những kĩ năng gì cần

từ mức độ thấp đến mức độ cao, từ đơn giản đén phức tạp, từ dễ đến khó Vì vậyviệc hình thành kĩ năng cho học sinh qua các bài thực hành cũng phải từ dễ đếnkhó, các câu hỏi cần được sắp xếp phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh

để phát huy tính tích cực, độc lập tư duy sáng tạo của học sinh Mức độ phức tạpcủa bài thực hành cần được nâng cao dần dần lên như vậy sẽ giúp học sinh ghinhớ lại kiến thức cũ để vận dụng vào việc lĩnh hội tri thức mới

II Các biện pháp:

- Đào tạo và bồi dưỡng giáo viên nhằm quán triệt quan điểm phát triểnnăng lực học sinh thông qua dạy - học bài thực hành và có khả năng xây dựngđược các bài dạy thực hành Địa lí phát huy được năng lực người học, hướng dẫndạy học các chủ đề theo phương pháp phát triển năng lực học sinh Tuy nhiên,việc dạy học theo phương pháp phát triển năng lực học sinh vẫn còn nhiều mới

mẻ, nhiều quan điểm chưa thống nhất, ví dụ như làm như thế nào, phát triểnnăng lực gì,…nên còn nhiều khó khăn đối với cả giáo viên và học sinh

- Đào tạo bồi dưỡng giáo viên về dạy học theo định hướng phát triển nănglực người học, phương pháp dạy học theo dự án và nghiên cứu khoa học sưphạm ứng dụng Biện pháp này đã và đang được phòng giáo dục đào tạo quậntiến hành

- Cần đưa nội dung dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh

là bắt buộc trong chương trình môn Địa lí Biện pháp này cần có thời gian thựchiện, vừa thực hiện vừa rút kinh nghiệm và còn liên quan đến chương trình sáchgiáo khoa

- Thời lượng dành cho các bài thực hành cần được tính toán theo hướnggiảm nội dung lý thuyết hàn lâm ở mỗi bộ môn để dành thời gian để học sinhhọc theo dự án, kết hợp thời gian học trên lớp và thời gian làm việc ngoài giờtheo cá nhân và theo nhóm

- Việc sử dụng đồ dùng trực quan là hết sức cần thiết để học sinh phát huy

sự sáng tạo, khả năng liên hệ, khả năng tư duy của học sinh

- Việc đánh giá kết quả học tập theo dự án được tính như một nội dung tựchọn bắt buộc và được áp dụng đánh giá năng lực người học

III Vận dụng phương pháp phát triển năng lực học sinh qua dạy và học bài thực hành:

1 Ví dụ:

+ Có thể vận dụng những kiến thức đã học ở môn Toán học để tính toán

%, kích thước bán kính biểu đồ tròn, tính góc ở tâm,…

+ Áp dụng kiến thức môn mĩ thuật để vẽ biểu đồ cho cân đối và đảm bảotính thẩm mĩ

+ Có thể áp dụng kiến thức lịch sử, âm nhạc,… để trả lời một số vấn đềliên quan đến Địa lí

+ Kết hợp kiến thức môn Ngữ văn để viết thu hoạch, báo cáo phân tích vềcác hiện tượng địa lí trong thực tiễn hoặc qua một phần học, bài học, mộtchương học…

2 Thiết kế bài giảng:

Tiết 14 - Bài 10: THỰC HÀNH.

VẼ VÀ PHÂN TÍCH BIỂU ĐỒ VỀ SỰ THAY ĐỔI CƠ CẤU DIỆN TÍCH

GIEO TRỒNG PHÂN THEO CÁC LOẠI CÂY, SỰ TĂNG TRƯỞNG CỦA ĐÀN GIA SÚC, GIA CẦM.

4 Định hướng phát triển năng lực:

- Năng lực chung: Tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo, giao tiếp, hợp tác, sửdụng công nghệ thông tin và truyền thông

- Năng lực chuyên biệt:

+ Sử dụng số liệu thống kê: Phân tích các bảng thống kê, tính toán và vẽ biểuđồ

+ Sử dụng tranh ảnh, video clip,…: Quan sát tranh ảnh, video,… để nhận biết vànhận xét

BẢNG MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ NHẬN THỨC VÀ ĐỊNH HƯỚNG NĂNG

LỰC ĐƯỢC HÌNH THÀNH Nội dung Nhận biết Thông hiểu Vận dụng

thấp

Vận dụng cao

cơ cấu diệntích gieo trồngphân theo cácloại cây và sựtăng trưởng củađàn gia súc, giacầm

Học sinh căn

cứ vào số liệutrong bảngthống kê vẽbiểu đồ thíchhợp thể hiện

sự thay đổi cơcấu diện tíchgieo trồngphân theo cácloại cây, sựtăng trưởngcủa đàn giasúc, gia cầm

Một số bàitập có thể

vẽ được hơnmột dạngbiểu đồ (bàitập 2)

Liên hệthực tiễn địaphương em

có các câylương thực,cây côngnghiệp, cây

ăn quả nào?

Có các loạigia súc, giacầm nàophổ biến?