Học môn này sẽ giúp các em làm quen với ngônngữ tạo hình, các yếu tố thẩm mỹ về nhiều yếu tố liên quan đến văn hóa nhưtrang phục, tạo hình…, qua đó nhận thức và cảm thụ được cái đẹp, từ
Trang 1
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH VÀ GIÁO
DỤC
Ý THỨC BẢO VỆ, GIỮ GÌN NÉT ĐẸP TRUYỀN THỐNG
TRONG GIỜ HỌC MỸ THUẬT
Lĩnh vực : Mỹ thuật
Cấp học: Trung học cơ sở
MÃ SKKN:
Trang 3MỤC LỤC
A ĐẶT VẤN ĐỀ 2
I Lý do chọn đề tài 2
II Mục đích của đề tài: 3
III Đối tượng nghiên cứu 3
IV Đối tượng khảo sát thực nghiệm : 3
V Phương pháp nghiên cứu : 3
B NỘI DUNG 4
I Cơ sở thực tiễn và lý luận : 4
I.1.Tâm lý học sinh: 4
I.2.Đặc trưng bộ môn và thực trạng giảng dạy : 4
II.Thực trạng vấn đề nghiên cứu : 4
III Các biện pháp tiến hành 5
Biện pháp 1: Chuẩn bị 5
Biện pháp 2 : Tiến trình lên lớp 6
Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh quan sát nhận xét 7
Hoạt động 2: Hướng dẫn cách vẽ 9
Hoạt động 3: Thực hành 13
Hoạt động 4: Nhận xét đánh giá kết quả học tập 14
Hoạt động 5: Dặn dò 16
IV Kết quả thực hiện 16
SÁCH THAM KHẢO 19
Trang 4A ĐẶT VẤN ĐỀ
I. Lý do chọn đề tài
Thời điểm hiện tại, mỗi chúng ta đều biết toàn cầu hoá là một xu thếkhách quan, đã và đang tác động mạnh mẽ đến mọi mặt trong đời sống xã hộicủa các quốc gia, dân tộc Xét về lĩnh vực văn hoá, toàn cầu hoá không chỉ tạo ra
cơ hội cho các quốc gia, dân tộc mở rộng sự giao lưu, hiểu biết và xích lại gầnnhau, mà còn đặt những giá trị văn hoá truyền thống của mỗi dân tộc trướcnhiều thách thức to lớn Trong xu thế toàn cầu hóa, một dân tộc nào đó sẽ khôngcòn là chính mình nếu đánh mất bản sắc văn hoá dân tộc Thực tế cho thấy,trong thời gian qua, một bộ phận không nhỏ trong nhân dân, đặc biệt là ở tầnglớp thanh, thiếu niên, học sinh đã có những biểu hiện coi nhẹ hoặc không quantâm đến các giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc đang gây hại đến thuầnphong mỹ tục của dân tộc
Chúng ta hiểu và mong muốn phải đảm bảo được yêu cầu: hòa nhập nhưngkhông hòa tan Việt Nam sẽ phát triển mạnh mẽ, hiện đại nhưng dù ở bất kỳ nơiđâu chúng ta cũng phải giữ được cái gốc gác, hồn cốt, nét văn hóa riêng của dântộc mình Yêu cầu ấy đặt ra cho ai? Xin thưa là cho mỗi công dân đất Việt vàtrong đó có chúng ta: đội ngũ các nhà giáo
Vấn đề giáo dục để thế hệ trẻ có nhận thức sâu sắc và có ý thức trách nhiệmtrong việc giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa có thể được tích hợp, lồngghép ở các môn học Đối với Mỹ thuật, đây là môn học giúp các em học sinhbiết thường thức cái đẹp, yêu cái đẹp Dạy học Mỹ thuật ở trường phổ thôngkhông phải nhất thiết để đào tạo các em thành những họa sĩ hay sau này lớn lênlàm trong ngành nghệ thuật Học môn này sẽ giúp các em làm quen với ngônngữ tạo hình, các yếu tố thẩm mỹ về nhiều yếu tố liên quan đến văn hóa nhưtrang phục, tạo hình…, qua đó nhận thức và cảm thụ được cái đẹp, từ đó chắcchắn sẽ góp phần tích cực vào việc giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóatruyền thống
Như chúng ta đều biết ở trường THCS cần đảm bảo 5 yếu tố để hình thànhcon người phát triển toàn diện: đức, trí, văn, thể, mỹ Như vậy Mỹ thuật gópphần hình thành nhân cách toàn diện cho các em Trong những năm học gầnđây, ngành giáo dục đang nỗ lực thực hiện Nghị quyết Trung ương 29 về đổimới căn bản, toàn diện trong giáo dục Cùng với các môn học khác, môn Mỹthuật trong trường THCS đã góp phần làm tăng nhận thức của học sinh.Kết hợp
Trang 5với sự chỉ bảo hướng dẫn của thầy cô giáo cùng những nét sáng tạo riêng củabản thân, các em còn hiểu được những vẻ đẹp ẩn chứa trong các tác phẩm nghệthuật Đặc biệt tiết Mỹ thuật là tiết học giúp học sinh có khả năng vận dụng kiếnthức từ lý thuyết để hoàn thành sản phẩm theo yêu cầu Không chỉ có vậy mà ởkhá nhiều bài qua cách tiếp cận với nội dung kiến thức, hình ảnh minhhọa chúng ta còn có thể lồng ghép giáo dục cho học sinh ý thức giữ gìn vàphát huy nét đẹp truyền thống của dân tộc.
Vì vậy tôi đã mạnh dạn lựa chọn đề tài: “Phát huy tính tích cực của học sinh và giáo dục ý thức bảo vệ, giữ gìn nét đẹp truyền thống trong giờ học
Mỹ thuật”
II Mục đích của đề tài:
Giúp giáo viên tháo gỡ khó khăn trong các giờ dạy vẽ trang trí, đồng thờigiúp học sinh có hứng thú trong giờ vẽ trang trí, lồng ghép hợp lý việc giáo dục
ý thức giữ gìn và phát huy nét đẹp truyền thống trong bài vẽ, trong cách lựachọn trang phục, các yếu tố thẩm mỹ trong cuộc sống
III Đối t ư ợng nghiên cứu
Một số bài dạy vẽ tranh
IV Đối tượng khảo sát thực nghiệm :
Khối lớp 6,7,8,9
Học sinh trường THCS
V Ph ươ ng pháp nghiên cứu :
Nghiên cứu tài liệu, tâm lý học sinh
Khảo sát thực trạng
Khảo sát sự đổi mới trong dạy và học
ứng dụng các ý tưởng, biện pháp vào thực tế, rút ra bài học kinh nghiệm
VI.Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu :
Năm học 2017 – 2018bắt đầu tháng 9/2017 kết thúc cuối tháng 4/2018
Trang 6em không có năng khiếu Phần lớn các em chưa hứng thú với tiết học vẽ, hayquên đồ dùng học tập, học mang tính chất đối phó, chưa hăng say nên kết quảhọc tập chưa cao Nhất là vấn đề ý thức về di sản văn hóa không phải lúc nàocũng được các em quan tâm.Vì vậy trong giờ học Mỹ thuật nói chung và các tiếtthực hành vẽ trang trí nói riêng, người giáo viên phải hết sức lưu ý trong việctìm ra những biện pháp phù hợp để tạo sự hứng thú đồng thời giúp các em họctập tích cực trong giờ học Mỹ thuật
I.2.Đặc trưng bộ môn và thực trạng giảng dạy :
Thực tế giảng dạy đã cho thấy việc phát huy tính tích cực của học sinh đãđem lại hiệu quả nhất định bởi các em được bày tỏ một cách thoải mái, tự nhiênnhững cảm nhận duy nghĩ của mình “ Từ học làm tới biết làm, muốn làm vàcuối cùng muốn tồn tại phát triển nhân cách một con người lao động, tự chủnăng động, sáng tạo” Phương pháp dạy học hiện nay là tiến hành trên cơ sở cácmối quan hệ hợp tác với bộ môn Mỹ thuật, sự cảm nhận của trò được thể hiệnhài hòa giữa cảm xúc với nhận thức đúng và phải biết sáng tạo đối tượng chođẹp, cơ sở để các em nhận thức cái đẹp chính là sự vận dụng linh hoạt các biệnpháp của người giáo viên trong một tiết học có thể theo nhiều cách khác nhau
mà mục tiêu chính vẫn là để học sinh hiểu và cảm nhận tốt bài học, tạo hứng thúvới học sinh
Hiện nay đội ngũ giáo viên các trường THCS nói chung và giáo viên Mỹthuật nói riêng đang tích cực thể hiên và nỗ lực tìm kiếm các biện pháp, phươngpháp dạy học sao cho có hiệu qua cao nhất, trong khuôn khổ bài viết này tôi xinphép được trình bày đề tài “Phát huy tính tích cực của học sinh và giáo dục ýthức bảo vệ giữ gìn nét đẹp truyền thống trong giờ học Mỹ thuật”
II.Thực trạng vấn đề nghiên cứu :
Trước khi thực hiện đề tài tôi đã tiến hành điều tra thực trạng như :
- Học sinh thiếu tính sáng tạo, học mang tính chất đối phó
Trang 7- Không hào hứng chuẩn bị đồ dùng học tập
- Tranh ảnh mẫu không đa dạng, thiếu nhiều
- Khi lựa chọn đề tài trang trí chưa quan tâm tới ý nghĩa các hình ảnh
Tôi nhận thấy những khó khăn rõ rệt trong các giờ học thực hành vẽ trang trí
III Các biện pháp tiến hành
Một bài dạy thường có hai phần dạy lý thuyết, các kỹ năng và hướng dẫnthực hành Vì vậy người thầy phải có vai trò chủ đạo để dẫn dắt trò chủ độngtích cực, giúp học sinh thực hiện tốt cả hai phần thì mới mong đạt được kết quảcao trong từng bài học
Bi ện pháp 1: Chuẩn bị
Có thể nói ở bất kỳ môn học nào trong trường THCS nói chung và ởmôn mỹ thuật nói riêng thì việc chuẩn bị ĐDDH, sưu tầm của giáo viên, họcsinh là rất cần thiết Tuy nhiên trên thực tế việc chuẩn bị ĐDDH có những khókhăn nhất định như:
- Về chuyên ngành bộ môn: việc đầu tư ĐDDH còn hạn chế
- Học sinh: Việc chuẩn bị ĐDDH chưa đầy đủ, còn việc sưu tầm tài liệu
tranh ảnh có thể nói là rất hạn chế, ý thức về di sản văn hóa chưa được quan tâmđúng mức
- Giáo viên: Việc sưu tầm và chuẩn bị ĐDDH của giáo viên nói chung và
giáo viên dạy mỹ thuật nói riêng cũng chưa thực sự được chú trọng, nếu có thìcũng dừng lại ở những tiết dự giờ, thao giảng, chuyên đề v.v Điều đó làm chohiệu quả của môn học bị giảm sút, không phát huy được tính tích cực trong họcsinh Vậy làm thế nào để khắc phục những hạn chế đó và tạo sự say mê hứng thúđối với việc sưu tầm và chuẩn bị ĐDDH ?
Tôi xin được đưa ra một số những ví dụ về việc sưu tầm, tranh ảnh, tưliệu đã đạt được kết quả trong các tiết dạy như sau : Để đạt được kết quả thìđòi hỏi bản thân mỗi giáo viên phải có sự đầu tư về thời gian để có những hiểubiết về kiến thức, nội dung của mỗi bài học, rồi từ đó phải biết khơi gợi và địnhhướng cụ thể theo từng kiểu bài dạy để hướng học sinh biết cách sưu tầm, và có
kỹ năng sưu tầm các kiểu loại tranh ảnh phù hợp Tranh minh họa phải được thểhiện có chọn lọc và khác nhau về bố cục, hình tượng, về màu sắc để gây hứngthú, hấp dẫn học sinh Một số tranh của học sinh năm trước cũng rất cần thiết để
sử dụng để làm tư liệu dạy Tìm hiểu các thông tin về di sản văn hóa nếu bàihọc có liên quan
Trang 8- VD: bài dạy vẽ trang trí: đường diềm tôi đã cho tìm hiểu về trống đồngĐông sơn hay những hoa văn trên các công trình kiến trúc Còn với bài dạy vẽtrang trí thời trang tôi đã cho học sinh sưu tầm và chuẩn bị về thời trang truyềnthống các dân tộc vùng miền để học sinh có nhận thức qua các thông tin về bảo
vệ , giữ gìn nét đẹp truyền thống nếu phù hợp với bài học
- Nếu làm tốt việc này thì bản thân giáo viên cũng tích lũy được nhiều tưliệu, những hình ảnh để phục vụ cho các năm tiếp theo và tôi cho rằng việc sưutầm và chuẩn bị ĐDDH hiệu quả hợp lý thì sẽ góp phần thực hiện tốt những bứclên lớp
Biện pháp 2 : Tiến trình lên lớp
Đây là một hoạt động quan trọng nhất để hoàn thành các công việc chuẩn
bị của giáo viên và học sinh và những ý tưởng cũng được thực hiện trong phầnnày
Đối một giờ thực hành vẽ trang trí tôi thường lựa chọn các hoạt động với các biện pháp như sau :
VD: bài dạy vẽ trang trí đầu báo tường tôi đã cho học sinh được tham giaphần trò chơi ghép hình định hướng bài học bàng các hình minh họa các miếngghép , tên tờ báo như: tôi đã chuẩn bị sẵn các miếng ghép trong đó HS 2 nhóm
có thể lắp ghép thành hai đầu báo tương với nội dung như sau: Chủ đề Trồng người Hưởng ứng tết trồng cây - Ước mơ xanh.v.v
Trang 9Qua phần trò chơi HS đã nhận thấy ý nghĩa của mối quan hệ giữa hìnhảnh minh họa tên đầu báo và chủ đề.
Như vậy ở mỗi bài học, tiết học giáo viên nên đầu tư hợp lý để lôi cuốn,hấp dẫn học sinh
Hoạt động 1 : Hướng dẫn học sinh quan sát nhận xét
Việc sưu tầm, tranh ảnh, tư liệu là một trong những bước khá quan trọng
tuy nhiên phải biết sử dụng như thế nào cho hiệu qủa hợp lý thì đòi hỏi ngườigiáo viên phải có con mắt tinh tường để chọn lọc những hình ảnh tiêu biểu côđọng toát lên nội dung của bài học, cũng thông qua quan sát và hệ thống câu hỏidẫn dắt của giáo viên mà học sinh có thể lựa chọn được những nội dung phù hợp
Có thể nói đa số các tiết thực hành vẽ trang trí thời gian thực hành nhiều nên hoạtđộng quan sát, nhận xét cũng rất quan trọng có thể coi là phần định hướng Vì vậynên phân bố thời gian hợp lý để các em có thể được quan sát kỹ hơn
Với mỗi bài dạy, trước tiên giáo viên phải chọn lọc kỹ càng như với tiếthọc này thì sẽ quan sát và nhận xét cái gì? Hình ảnh tư liệu như thế nào? chophù hợp? Để giúp học sinh hiểu được kiến thức của bài học và phát huy sự sángtạo trong mỗi học sinh, trong tiết dạy tôi đã dành riêng một góc sưu tầm cụ thể
là
Trang 10Bài vẽ trang trí đầu báo tường qua phần trò chơi ghép hình định hướng bàihọc.Giúp quan sát từng phần từ đó HS biết các nhận xét, quan sát hình minh họaBằng cách đó, chúng ta sẽ giúp học sinh hiểu rõ về yêu cầu quan sát, nhận biếtmột đầu báo tường cần phải như thế nào Với bài này việc lồng ghép giáo dục ýthức về di sản văn hóa rất hiệu quả, bởi lẽ: Do đặc thù của đầu báo tường được
vẽ vào nhiều dịp khác nhau, nên hình minh họa ở mỗi bài lại khác nhau có ýnghĩa như: 20/11; 22/12, 1/6 nên việc lựa chọn các hình ảnh minh họa, tên đầubáo có thể vận dụng kiến thức liên quan đến di sản văn hóa như: Nếu báo vềngày 20/11, có thể lựa chọn hình ảnh về Khuê Văn Các., Văn Miếu Quốc TửGiám với các tên như: Tôn sư trọng đạo; Uống nước nhớ nguồn Báo về ngày22/12 có thể lựa chọn hình ảnh bộ đội cắm cờ trên nóc hầm Đơ-cát, bộ đội cắm
cờ trên dinh Độc lập với các tên như: Hoan hô chiến sĩ Điện Biên, Quân độianh hùng, Quyết thắng, Tự hào người chiến sĩ Khi lựa chọn các hình ảnh nhưvậy GV có thể giúp HS củng cố hoặc mở rộng hiểu biết về những di sản vănhóa qua gợi mở bằng câu hỏi, GV diễn giảng, HS trình bày hiểu biết củamình Bài 15 Tạo dáng và trang trí mặt nạ góc sưu tầm đó đã toát lên tương đốiđầy đủ về hình thức thể hiện và ý nghĩa nội dung của bài học Lồng ghép mặt nạtrong tuồng chèo, để từ việc sưu tầm tài liệu HS có thể hiểu thêm về nét đẹptruyền thống qua những đoạn trích trong nghệ thuật tuồng, chèo cổ thường mang
ý nghĩa nhân văn sâu sắc như ca ngợi cái đẹp, răn đe cái ác………để các em ýthức với chính bản thân mình Ngoài ra cho HS xem clip hình ảnh các nghệ nhânlàm mặt nạ bằng giấy bồi đẻ các em biết chân trọng và bảo vệ, giữ gìn nét đẹptruyền thống của dân tộc
Ngoài ra có thể dùng những hình ảnh video mà tôi đã áp dụng trong bài
vẽ trang trí đường diềm ở lớp 6 Tôi lại đưa những hình ảnh về hiện vật mang ýnghĩa di sản như trống đồng Đông sơn, hay các họa tiết trên các công trình kiếntrúc cổ như đình chùa v.v Phân tích cho HS thấy những hiện vật và các họa tiếtvốn cổ được cha ông ta từ thời xa xưa tìm tòi và sáng tạo những nét đẹp rất độcđáo => Vậy bản thân mỗi chúng ta phải có trách nhiệm giữ gìn bảo vệ những nét
đẹp truyền thống của dan tộc
VD: Câu hỏi gợi mở có liên quan về văn hóa, với những tư liệu sưu tầm rấtphong phú còng như hình ảnh chụp thực tế của các em qua tiết dạy, tôi nhậnthấy sự hứng thú trong học sinh rất rõ rệt Cùng với các hệ thống câu hỏi gợi ýbằng lời nói sinh động đã lựa chọn được những nội dung rất phong phú, kháchẳn so với những lớp chưa được thực hiện
Trang 11Một số tranh của học sinh năm trước cũng rất cần thiết để sử dụng làm tưliệu dạy học Thông qua quan sát tranh kết hợp với hệ thống câu hỏi của giáoviên, các em sẽ hiểu được nội dung, bố cục, màu sắc như thế nào là hợp lý, từ
đó giúp các em tránh được những nhược điểm trên các bài vẽ cũ và giúp các emthực hành tốt hơn trong bài vẽ sau của mình
VD: Câu hỏi trang trí ở trống đồng Các em có nhận xét ra hình ảnh, họatiết trang trí này xuất hiện ở đâu không? Bạn nào hãy nêu những hiểu biết cơbản về văn hóa trống đồng Đông sơn…
GV diễn giảng thêm và có thể cho HS xem cả hình trống đồng Ngọc Lũ ,
Có sự thay đổi cách trang trí qua từng thời kỳ, giai đoạn, tất cả đều trở thànhnhững nét di sản văn hóa dân tộc.v.v
Hoạt động 2: Hướng dẫn cách vẽ
Trong giờ thực hành mỹ thuật, không thế thiếu mục hướng dẫn cách vẽ
vì nó cũng rất quan trọng Tuy nhiên trên thực tế qua nhiều tiết dự giờ của các
đồng nghiệp, tôi nhận thấy hoạt động này diễn ra dập khuôn, máy móc Các giáoviên minh họa lại các bước rất quen thuộc, còn học sinh thường nhắc lại đúngtrình tự, mà chưa có sự sáng tạo Hoạt dộng trải nghiệm sáng tạo bản chất lànhững hoạt động giáo dục nhằm hình thành và phát triển cho học sinh nhữngphẩm chất tư tưởng , ý chí tình cảm kĩ nẵng sống và những năng lực cần có củacon người trong xã hội hiện đại Đói với môn mĩ thuật , đây là môn học giúpcác em học sinh biết thưởng thức cái đẹp yêu cái đẹp.Dạy học mĩ thuật ở trườngTHCS không phải nhất thiết để đào tạo các em trở thành hoạ sĩ Vậy làm thếnào để vẫn đảm bảo kiến thức mà lại tạo được sự hứng thú trong học sinh ? Tôi
đã thay đổi hình thức bằng một vài cách như sau:
Với bài vẽ trang trí đầu báo tường: thay vì đưa minh họa từng phần, từngbước thì tôi lại cho học và ngay trong bước 1 là chọn nội dung đề tài, tôi đã thayđổi hình thức bằng cách dùng hình ảnh chụp chính học sinh trường mình để tạotình huống trong giờ học Từ đó tạo hứng thú hơn trong việc suy nghĩ chọn nộidung, giúp giáo viên sau đó tổng hợp lại kiến thức một cách hiệu quả
Còn với bài vẽ trang trí lều trại lớp 9, tôi sử dụng mô hình lắp ráp từngphần cổng trại, lều trại riêng để học sinh có thể tham gia, hay xé dán giấy vớihình thức Học sinh được trải nghiệm thực tế “học mà chơi” rất hiệu quả