Nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên các trường sĩ quan quân đội nhân dân việt nam tt

Song, do tínhchất đặc thù của hoạt động quân sự, hiện nay, trong các trường sĩ quan Quânđội nhân dân Việt Nam chưa tổ chức các hình thức tham vấn tâm lý, đồngthời cũng chưa có lực lượng

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài luận án

Ngày nay, con người phải chịu nhiều sức ép của xã hội phát triển,với những mâu thuẫn ngày càng nhiều giữa sự gia tăng nhu cầu với mức

độ thoả mãn chúng, giữa những biến đổi nhanh chóng của xã hội với khảnăng thích ứng của con người Có những tình huống cần những cách giảiquyết đúng đắn, những mâu thuẫn giữa tình cảm và lý trí, giữa điều kiện

và khả năng, giữa mong muốn và kết quả…những lúc ấy, không ít ngườikhông thể quyết định được là họ phải làm gì, giải quyết ra sao, đặc biệt làkhi gặp phải những khó khăn về tâm lý Những lúc như vậy, con ngườithường mong muốn nhận được sự hỗ trợ tâm lý để có thể giải quyết đượcnhững mâu thuẫn nảy sinh trong cuộc sống, đó còn được gọi là nhu cầutham vấn tâm lý Chính vì vậy, việc nghiên cứu, chỉ rõ những biểu hiện cụthể của nhu cầu này, từ đó, có các biện pháp hỗ trợ phù hợp sẽ giúp conngười thích nghi tốt hơn với hoàn cảnh sống của họ

Các vấn đề về nhu cầu tham vấn tâm lý đã được nhiều tác giả ởnước ngoài quan tâm nghiên cứu, đặc biệt là nhu cầu tham vấn tâm lýcủa học sinh, sinh viên Kết quả của nhiều công trình nghiên cứu đã chỉ

ra rằng, học sinh, sinh viên có nhu cầu tham vấn cao ở các vấn đề về họctập, các mối quan hệ, phát triển cá nhân và nghề nghiệp Nghiên cứu củaGokhan Atik và lhan Yalcona (2010) đã khẳng định: Việc đánh giá chínhxác và thường xuyên các nhu cầu tham vấn và các dịch vụ tham vấn phùhợp với các nhu cầu đó là rất cần thiết Từ đó, các tác giả đã đưa rakhuyến nghị đối với các trường học là cần thực hiện đánh giá liên tụcnhu cầu của học sinh, sinh viên để phát triển hoặc sửa đổi các chươngtrình tham vấn sao cho phù hợp với nhu cầu thay đổi của học sinh, sinhviên do tác động của xã hội phát triển

Tại Việt Nam, theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong mộtcuộc khảo sát được tiến hành trên một số trường trung học cơ sở, trung họcphổ thông và đại học ở Hà Nội, Hải Dương cho thấy, hầu hết học sinh, sinhviên (93.57%) được hỏi gặp phải những khó khăn, vướng mắc cần chia sẻtrong học tập và đời sống hàng ngày (trong đó, học sinh phổ thông là 95.33%

và sinh viên đại học là 85.92%) Nhận thức được điều này, trong thời gianqua, một số trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp đã chủ động tổchức những hoạt động tham vấn, tư vấn tìm việc làm cho sinh viên Một sốtrường phổ thông đã tổ chức tham vấn học đường cho học sinh, thu hút đôngđảo các em tham gia và có hiệu quả cao Các hoạt động tham vấn, tư vấn nóitrên đã đáp ứng được một phần nhu cầu bức xúc về giải đáp những vướngmắc về tâm lý, tình cảm của những học sinh, sinh viên tham gia, Có thể

thấy rằng, các nghiên cứu ở trong và ngoài nước không chỉ quan tâm đến việcnghiên cứu, đánh giá mức độ biểu hiện nhu cầu tham vấn tâm lý của học sinh,sinh viên mà còn đề cập và nhấn mạnh vai trò của các hoạt động tham vấnnhằm đáp ứng nhu cầu đó của học sinh, sinh viên

Học viên trong các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Namhiện nay là lứa tuổi đang trong quá trình hình thành và phát triển nhân cáchmạnh mẽ nhất Tuy nhiên, sự phát triển ấy diễn ra không hoàn toàn phẳnglặng mà ở mỗi giai đoạn phát triển thường xuất hiện những lo âu, căngthẳng, sự mất cân bằng trong tâm lý Những điều này khiến cho một số họcviên phải đối mặt với rất nhiều khó khăn trong cuộc sống và hoạt động Mặtkhác, trong quá trình đào tạo tại các trường sĩ quan Quân đội, một số họcviên còn gặp phải những khó khăn về mặt tâm lý như: động cơ học tập chưa

ổn định; nhận thức chưa đầy đủ về mục tiêu, yêu cầu đào tạo Cùng với đó,những áp lực của hoạt động học tập, rèn luyện; những vấn đề nảy sinh tronggiao tiếp và giải quyết các mối quan hệ; nhận thức về sự phát triển bản thân,phát triển nghề nghiệp quân sự…mà chưa có sự tham vấn, hỗ trợ kịp thời,

đã làm cho một số học viên có biểu hiện ý thức tu dưỡng, rèn luyện thấp,thiếu cố gắng trong học tập, rèn luyện, đặc biệt còn có một số trường hợpphải bị thải loại do vi phạm kỷ luật, không đủ tiêu chuẩn sức khỏe hoặc tự ýviết đơn xin thôi học Từ những vấn đề trên, đã làm xuất hiện ở học viênnhu cầu được tham vấn tâm lý nhằm giải quyết những khó khăn tâm lýtrong cuộc sống cũng như trong quá trình đào tạo tại trường Song, do tínhchất đặc thù của hoạt động quân sự, hiện nay, trong các trường sĩ quan Quânđội nhân dân Việt Nam chưa tổ chức các hình thức tham vấn tâm lý, đồngthời cũng chưa có lực lượng làm công tác tham vấn chuyên nghiệp để đápứng nhu cầu đó của học viên Do đó, việc nghiên cứu nhằm chỉ ra các biểuhiện, mức độ cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tham vấn tâm lýcủa học viên, trên cơ sở đó, đề xuất các biện pháp nhằm đáp ứng nhu cầutham vấn tâm lý của họ, thông qua đó, giúp họ yên tâm học tập, rèn luyện,thực hiện tốt mục tiêu, yêu cầu đào tạo của các trường sĩ quan Quân độinhân dân Việt Nam là vấn đề rất cần thiết

Mặc dù, việc nghiên cứu về nhu cầu tham vấn tâm lý của học sinh,sinh viên và nhiều đối tượng khác đã được thực hiện cả về mặt lý luận vàthực tiễn ở nước ngoài và Việt Nam Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có côngtrình nghiên cứu trực tiếp và chuyên sâu về nhu cầu tham vấn tâm lý củahọc viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

Xuất phát từ những lý do trên, tác giả lựa chọn vấn đề: “Nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam” làm đề tài luận án.

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về nhu cầu thamvấn tâm lý của học viên; từ đó, đề xuất các biện pháp đáp ứng nhu cầutham vấn tâm lý của học viên, góp phần nâng cao kết quả học tập, rènluyện của họ trong quá trình đào tạo tại các trường sĩ quan Quân độinhân dân Việt Nam

Nhiệm vụ nghiên cứu

Xây dựng cơ sở lý luận về nhu cầu tham vấn tâm lý của họcviên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam; Khảo sát, đánh giáthực trạng nhu cầu tham vấn tâm lý và thực trạng các yếu tố ảnh hưởngđến nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên các trường sĩ quan Quân độinhân dân Việt Nam; Phân tích chân dung về nhu cầu tham vấn tâm lýcủa học viên; Đề xuất biện pháp đáp ứng nhu cầu tham vấn tâm lý củahọc viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

3 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

Biểu hiện, mức độ và các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tham vấntâm lý của học viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

Khách thể nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu: Sự nảy sinh và diễn biến nhu cầu tham vấn

tâm lý của học viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

Khách thể khảo sát: Học viên; giảng viên, cán bộ quản lý học viên

ở các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam trên địa bàn nghiên cứu,các chuyên gia tham vấn tâm lý tại các trung tâm tham vấn

Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu cơ sở lý luận về nhu cầu tham

vấn tâm lý của học viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam;tập trung làm rõ các biểu hiện, mức độ nhu cầu về: nội dung tham vấn tâm

lý, hình thức tham vấn tâm lý và người làm công tác tham vấn tâm lý; làm

rõ các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên

Phạm vi về khách thể và địa bàn nghiên cứu: Luận án tập trung

nghiên cứu trên 378 học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội, 111 giảngviên và 129 cán bộ quản lý học viên ở 03 Trường sĩ quan Quân đội nhândân Việt Nam: Trường sĩ quan Lục quân 2, Trường sĩ quan Chính trị vàTrường sĩ quan Công binh

Phạm vi về thời gian: Luận án được tập trung nghiên cứu từ

tháng 11/2017 đến 9/2020

4 Giả thuyết khoa học

Nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên các trường sĩ quan Quânđội nhân dân Việt Nam được biểu hiện ở mức độ cao thông qua: Nhu cầu

về nội dung tham vấn tâm lý, nhu cầu về hình thức tham vấn tâm lý vànhu cầu về người làm công tác tham vấn tâm lý, trong đó, nhu cầu vềngười làm công tác tham vấn ở mức độ cao nhất.

Nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên các trường sĩ quan Quânđội nhân dân Việt Nam chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố chủ quan vàkhách quan, trong đó, các yếu tố chủ quan có ảnh hưởng mạnh hơn sovới các yếu tố khách quan

Có thể đề xuất một số biện pháp đáp ứng nhu cầu tham vấn tâm lýcủa học viên, thông qua đó, góp phần nâng cao kết quả học tập, rèn luyệncủa họ trong quá trình đào tạo tại các trường sĩ quan Quân đội

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận

Luận án được nghiên cứu trên cơ sở lý luận và phương phápluận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; quan điểm,đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam; Nghị quyết của Quân ủy Trungương; các chỉ thị, hướng dẫn của Cục nhà trường về công tác giáo dục -đào tạo Các cách tiếp cận của tâm lý học được sử dụng trong nghiêncứu luận án bao gồm: tiếp cận hoạt động; tiếp cận hệ thống; tiếp cận liênngành và tiếp cận phát triển

Phương pháp nghiên cứu

Trong phạm vi luận án, chúng tôi sử dụng hệ thống các phươngpháp nghiên cứu sau:

Nhóm phương pháp nghiên cứu tài liệu: Phân tích, tổng hợp, hệ

thống hóa, khái quát hóa các nguồn tài liệu nhằm thu thập, khai thác cácthông tin để xây dựng cơ sở lý luận của luận án Các tài liệu, văn bản đượcnghiên cứu gồm: Các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh; các Văn kiện, Nghị quyết của Đảng Cộng sản ViệtNam và Quân ủy trung ương, các văn bản, chỉ thị, báo cáo của các cơ quan,đơn vị có liên quan đến vấn đề nghiên cứu; các công trình nghiên cứu, luận

án, đề tài, báo cáo khoa học, các bài báo khoa học và tác phẩm chuyên khảo

về tâm lý học Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp

chuyên gia; điều tra bằng bảng hỏi; phương pháp quan sát; phương phápphỏng vấn sâu; phương pháp nghiên cứu kết quả hoạt động; phân tích chân

dung tâm lý…Nhóm phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học: Sử

dụng phần mềm SPSS 20.0 để xử lý số liệu điều tra, khảo sát

6 Những đóng góp mới của luận án

Đóng góp về lý luận

Luận án đã hệ thống hóa các nghiên cứu về nhu cầu tham vấn tâm

lý, bổ sung khái niệm và lý luận về nhu cầu tham vấn tâm lý của học viêncác trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam vào hệ thống lý luận tâm lýhọc quân sự Cụ thể, luận án đã làm rõ nhu cầu tham vấn tâm lý của học

viên là một dạng nhu cầu tinh thần và có ảnh hưởng đến kết quả hoạt độngcủa họ trong cuộc sống cũng như trong quá trình đào tạo tại các trường sĩquan Quân đội Luận án đã tập trung phân tích các biểu hiện, mức độ nhucầu tham vấn tâm lý và các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tham vấn tâm lýcủa học viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam.

Đóng góp về thực tiễn

Luận án đã tiến hành điều tra, khảo sát, đánh giá thực trạng biểuhiện, mức độ nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên thông qua các biểuhiện cụ thể bao gồm: nhu cầu về nội dung tham vấn tâm lý; nhu cầu vềhình thức tham vấn tâm lý và nhu cầu về người làm công tác tham vấntâm lý Kết quả đã chỉ ra, các lĩnh vực biểu hiện nhu cầu tham vấn tâm lýcủa học viên đều ở mức độ cao, trong đó, nhu cầu của học viên về ngườilàm công tác tham vấn tâm lý có mức độ biểu hiện cao nhất

Xác định được mối quan hệ giữa các biểu hiện nhu cầu tham vấntâm lý của học viên bằng cách tiến hành kiểm định tương quan Kết quảnghiên cứu đã chỉ ra, các lĩnh vực biểu hiện nhu cầu tham vấn tâm lý của họcviên có mối tương quan thuận, chặt chẽ và cả 3 lĩnh vực đều có mối tươngquan thuận và rất chặt chẽ với nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên

Kết quả nghiên cứu của luận án chỉ rõ, nhu cầu tham vấn tâm lýcủa học viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam chịu sựảnh hưởng của hai nhóm yếu tố: Nhóm yếu tố chủ quan và nhóm yếu tốkhách quan, trong đó, các yếu tố chủ quan và khách quan đều có ảnhhưởng từ tương đối mạnh đến rất mạnh đối với nhu cầu tham vấn tâm lýcủa học viên Luận án đề xuất được một số biện pháp đáp ứng nhu cầutham vấn tâm lý của học viên trong quá trình đào tạo tại các trường sĩquan Quân đội nhân dân Việt Nam

7 Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của luận án

Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ góp phần bổ sung, phát triển,làm phong phú thêm lý luận về nhu cầu tham vấn tâm lý trong tâm lý họcquân sự Trên cơ sở làm rõ biểu hiện, mức độ nhu cầu tham vấn tâm lý vàcác yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên, luận án đãtiến hành đề xuất các biện pháp góp phần đáp ứng nhu cầu tham vấn tâm lýcủa học viên các trường sĩ quan Quân đội Việc ứng dụng kết quả nghiêncứu của luận án sẽ làm tăng thêm ý nghĩa ứng dụng của tâm lý học vào đờisống hoạt động quân sự Ngoài ra, luận án còn có thể là tài liệu tham khảocho đội ngũ giảng viên, cán bộ lãnh đạo, chỉ huy các cấp trong công táctham vấn tâm lý cho học viên trong quá trình họ thực hiện nhiệm vụ học tập,rèn luyện tại các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

8 Kết cấu của luận án

Luận án gồm: Mở đầu, 4 chương (13 tiết), kết luận, kiến nghị, danhmục công trình của tác giả đã công bố, tài liệu tham khảo và phụ lục

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến nhu cầu tham vấn tâm lý

1.1.1 Nghiên cứu các biểu hiện nhu cầu về nội dung tham vấn tâm lý của học sinh, sinh viên

Nghiên cứu nhằm chỉ ra các biểu hiện nhu cầu về nội dungtham vấn tâm lý của học sinh, sinh viên là hướng nghiên cứu nổi bật ởnước ngoài và được nhiều tác giả quan tâm Có thể kể đến nghiên cứucủa các tác giả: John B Bishop, Karen W Bauer và Elizabeth TreziseBecker (1998), Pius N Nyutu (2007), Gokhan Atik và lhan Yalcona(2010), Ashiq Hussain Dogar và cộng sự (2011), Noriah Mohd Ishaka

và Abu Yazid Abu Bakar (2010), Ahmed Elhassan Hamid Hassan và PaliFarah Ahmed Farah (2013), Jane Karimi và các cộng sự (2014), AbdulAzeez V P và Sumangala V (2015), Lata Sati và Deepika Vig (2016),Ruth Njeri Kamunyu, Catherine Ndungo và Geoffrey Wango (2016),Ahmad M J Alfawair và Abdullah Saif Al Tobi (2017), Hầu hết cáckết quả nghiên cứu đều cho thấy, nhu cầu về nội dung tham vấn của họcsinh, sinh viên biểu hiện chủ yếu ở các lĩnh vực: học tập, giao tiếp, cácmối quan hệ, phát triển cá nhân, phát triển nghề nghiệp và những vấn đề

về kỹ năng sống

1.1.2 Nghiên cứu về các hình thức đáp ứng nhu cầu tham vấn tâm lý cho học sinh, sinh viên

Các tác giả Robinson J.P., Shaver, P.R., và Wrightsman, L.S (1991),

đã đề xuất sử dụng các trắc nghiệm qua internet để tiến hành tham vấn chosinh viên Các nghiên cứu của Steen S (2009), Steen S., Henfield M.S vàBooker B (2013), Roghayeh Sohrabi và các cộng sự (2013), Derk Stephens,Sachin Jain và Kioh Kim (2010), đều chỉ ra rằng: tham vấn nhóm là mộthình thức tham vấn hiệu quả, giúp nâng cao thành tích học tập của học sinh,sinh viên, và giúp học sinh, sinh viên phát triển các năng lực xã hội Trongkhi đó, Robert J Reese , Collie W Conoley và Daniel F Brossart (2002), đãchỉ rõ hiệu quả của hình thức tham vấn qua điện thoại Các công trìnhnghiên cứu của: Andrea Chester và Carolyn A Glass (2006), ShaneHaberstroh và các cộng sự (2007), Terry Hanley và Darcy J Reynolds, Jr(2009), Amla Salleh và các cộng sự (2015), Wyke Stommel và Hedwig teMolder (2015), đều nhận định: Tham vấn trực tuyến mà đặc trưng là thamvấn qua email có giá trị và hiệu quả như các hình thức tham vấn truyềnthống Các tác giả Lawrence Murphy và các cộng sự (2009), Serife GoncaZeren (2015), Zaida Nor Zainudin và Yusni Mohamadd Yusop (2018), chỉra: Tham vấn trực tuyến có thể mang lại sự hài lòng cho khách hàng như

tham vấn trực tiếp, thậm chí còn cao hơn Các tác giả Thuryrajah.V, Ahmed.

EM và Jeyakumar.R (2017), cho rằng: Tham vấn cá nhân, tham vấn nhómnhỏ, hướng dẫn lớp học và các hoạt động tư vấn đã đóng góp trực tiếp cho

sự thành công của sinh viên trong lớp học

1.1.3 Nghiên cứu về các phẩm chất và kỹ năng của những người làm công tác tham vấn tâm lý trong trường học

Nghiên cứu của các tác giả Cormier.L.S và Hackney.H (1993),

Poi Kee Low (2009), đề cập đến thái độ, cách ứng xử và nhân cách củangười làm công tác tham vấn Fareo Dorcas Oluremi (2014), John O E.Egbo (2015), đề cập đến các phẩm chất cơ bản của một nhà tham vấngồm: Kiên nhẫn, lắng nghe, không phán xét, đồng cảm, khuyến khích,hiểu biết, thân thiện, hài hước, kiên nhẫn, chân thành, khéo léo, khoandung, thông minh và tháo vát trong mọi tình huống Các nghiên cứu củaRobert L.Gibson và Marianne H.Mitchell (1995), James H và Jacqueline

H L (1999), Tan Esther (2004), đề cập đến những kỹ năng tham vấn cơbản mà người làm công tác tham vấn trong trường học cần phải có Một sốtác giả khác nhấn mạnh, người làm công tác tham vấn không những phải

có các phẩm chất, thái độ cần thiết mà họ còn phải có những kỹ năng thamvấn cơ bản và những năng lực như: Madhav Gavai và Shubhangi S.Gaikwad (2012), Neukrug E.D (2012), Ruhani Mat Min và Mohd YusufAbu Bakar (2015), Nova ErlinaYaumas và các cộng sự (2018)

1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam về nhu cầu tham vấn tâm lý

1.2.1 Nghiên cứu các biểu hiện nhu cầu về nội dung tham vấn tâm lý của học sinh, sinh viên

Có khá nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu nhằm chỉ ra các biểuhiện nhu cầu về nội dung tham vấn tâm lý của học sinh, sinh viên Tiêubiểu như: Trong nghiên cứu của các tác giả Trần Thị Minh Đức, ĐỗHoàng (2006), Bùi Thị Xuân Mai (2006), Đinh Thị Hồng Vân, Trần Thị

Tú Anh (2011), Hoàng Thị Tâm, Trần Thị Tú Anh (2012), Đinh Thị HồngVân, Nguyễn Phước Cát Tường, Nguyễn Thị Quỳnh Anh (2014), đều chỉ

ra rằng: Nội dung nhu cầu tham vấn tâm lý của học sinh, sinh viên rấtphong phú và đa dạng, được biểu hiện trên các lĩnh vực chủ yếu là: họctập; quan hệ, ứng xử với giáo viên; quan hệ, ứng xử với bạn bè; quan hệ,ứng xử với bạn khác giới; quan hệ ứng xử với các thành viên trong giađình và hướng nghiệp Các tác giả Lê Nguyễn Anh Như (2012), Kiều ThịThanh Trà (2012), Phạm Thanh Bình (2014), Phạm Văn Tư (2015),Nguyễn Thị Trâm Anh và các cộng sự (2016) đã chỉ ra biểu hiện nhu cầu

về nội dung tham vấn tâm lý khi gặp phải những khó khăn tâm lý trongcuộc sống cũng như trong hoạt động học tập

1.2.2 Nghiên cứu các biểu hiện nhu cầu về hình thức tham vấn tâm lý của học sinh, sinh viên

Cùng với việc chỉ ra nhu cầu về nội dung tham vấn, nhiều tác giả

ở trong nước cũng quan tâm đến việc chỉ ra những biểu hiện nhu cầu vềhình thức tham vấn tâm lý của học sinh, sinh viên Các tác giả Dương ThịDiệu Hoa, Vũ Khánh Linh, Trần Văn Thức (2007), Trần Thị Lệ Thu(2011), Nhóm tác giả Hoàng Thị Tâm, Trần Thị Tú Anh [51] và nhóm tácgiả Đinh Thị Hồng Vân, Nguyễn Phước Cát Tường, Nguyễn Thị QuỳnhAnh (2014), Lê Nguyễn Anh Như, đã chỉ ra nhu cầu về các hình thức thamvấn của học sinh gồm: tham vấn trực tiếp với từng cá nhân; tham vấn trựctiếp với nhóm có cùng khó khăn; tham vấn qua điện thoại; tham vấn quathư từ, email; tham vấn qua diễn đàn, wedsite Các tác giả Phạm Văn Tư(2014), Phạm Thanh Bình, nhóm tác giả Phạm Thị Hải, Nguyễn Văn Cầu

và cộng sự (2015), Nguyễn Thị Trâm Anh và các cộng sự (2016), cũng chỉ

ra nhu cầu của học sinh về các hình thức tham vấn khi gặp phải những khókhăn tâm lý trong cuộc sống cũng như trong học tập

1.2.3 Nghiên cứu các biểu hiện nhu cầu về người làm công tác tham vấn tâm lý của học sinh, sinh viên

Việc chỉ ra các biểu hiện nhu cầu về người làm công tác tham vấntâm lý của học sinh, sinh viên hầu hết đều nằm trong các nghiên cứu về nhucầu tham vấn tâm lý của chính đối tượng này Kết quả nghiên cứu của cáctác giả Lê Nguyễn Anh Như, Hoàng Thị Tâm và Trần Thị Tú Anh; Đinh ThịHồng Vân, Nguyễn Phước Cát Tường và Nguyễn Thị Quỳnh Anh, PhạmVăn Tư Phạm Thị Hải, Nguyễn Văn Cầu và cộng sự đều cho thấy, họcsinh, sinh viên mong muốn những người làm công tác tham vấn tâm lýtrong trường học phải là những người thật sự gần gũi với họ và phải có kiếnthức về văn hóa xã hội, có hiểu biết về lĩnh vực tham vấn, có kiến thức vềtham vấn tâm lý, biết sử dụng các kỹ năng tham vấn tâm lý, tin tưởng người

có nhu cầu tham vấn tâm lý, tôn trọng và đảm bảo bí mật thông tin chongười có nhu cầu tham vấn tâm lý

1.3 Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình khoa học

đã công bố và những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết

1.3.1 Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình khoa học tiêu biểu đã công bố

Từ kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học tiêu biểu đãcông bố của các tác giả trong và ngoài nước có liên quan đến nhu cầutham vấn tâm lý, có thể khái quát một số nội dung cơ bản sau:

Một là, các tác giả nước ngoài đã quan tâm nghiên cứu về nhu cầu

tham vấn tâm lý và hoạt động đáp ứng nhu cầu tham vấn tâm lý cho các đốitượng, trong đó, học sinh, sinh viên là chủ yếu Các kết quả nghiên cứu đã

chỉ ra, nhu cầu về nội dung tham vấn tâm lý của học sinh, sinh viên biểuhiện chủ yếu ở các lĩnh vực: học tập, giao tiếp, các mối quan hệ, phát triển

cá nhân, phát triển nghề nghiệp và những vấn đề về kỹ năng sống Các tácgiả cũng khẳng định tính hiệu quả và cả những hạn chế của các hình thứctham vấn cũng như khả năng sử dụng rộng rãi trong môi trường trường học

để có thể đáp ứng nhu cầu tham vấn tâm lý cho học sinh, sinh viên Cácnghiên cứu đều cho rằng, những người làm công tác tham vấn trong trườnghọc giữ vai trò chủ đạo trong các hoạt động đáp ứng nhu cầu tham vấn chohọc sinh, sinh viên Để thực hiện tốt vai trò của mình, những người làmcông tác tham vấn cần phải có những phẩm chất và kỹ năng nhất định

Hai là, tại Việt Nam, tham vấn tâm lý tuy chỉ mới được phát

triển từ những năm 90 của thế kỷ XX trở lại đây nhưng đã được nhiềunhà khoa học quan tâm nghiên cứu, đặc biệt là các nghiên cứu về nhucầu tham vấn tâm lý của học sinh, sinh viên Kết quả nghiên cứu chothấy: Nhu cầu về nội dung tham vấn tâm lý của học sinh, sinh viên kháphong phú và đa dạng, trong đó, tập trung vào các lĩnh vực chủ yếu như:học tập, rèn luyện, giao tiếp, các vấn đề liên quan đến sự phát triển bảnthân và phát triển nghề nghiệp Học sinh, sinh viên có biểu hiện nhu cầu

đa dạng và phong phú đối với các hình thức tham vấn tâm lý, trong đó,các hình thức tham vấn trực tiếp với cá nhân, nhóm tại phòng tham vấncủa nhà trường hoặc trung tâm tham vấn được học sinh, sinh viên lựachọn nhiều hơn so với các hình thức tham vấn gián tiếp Mong muốn củahọc sinh, sinh viên đối với phẩm chất của những người làm công táctham vấn đó là: Phải có kiến thức về văn hóa xã hội, có hiểu biết về lĩnhvực tham vấn, có kiến thức về tham vấn tâm lý, biết sử dụng các kỹ năngtham vấn tâm lý, tin tưởng người có nhu cầu tham vấn tâm lý, tôn trọng

và đảm bảo bí mật thông tin cho người có nhu cầu tham vấn tâm lý

Ba là, các nghiên cứu về nhu cầu tham vấn tâm lý ở nước ngoài

và Việt Nam chủ yếu tập trung vào đối tượng là học sinh, sinh viên trongcác trường phổ thông hoặc cao đẳng, đại học dân sự mà chưa có nghiêncứu nào đề cập đến nhu cầu tham vấn tâm lý của sinh viên ở các trườngđại học trong Quân đội

1.3.2 Những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết

Thứ nhất, xây dựng hệ thống khái niệm công cụ, phục vụ trực

tiếp cho việc nghiên cứu đề tài luận án như: nhu cầu; tham vấn tâm lý;nhu cầu tham vấn tâm lý và nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên cáctrường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam Khái quát, đánh giá các đặcđiểm tâm lý và hoạt động của học viên làm cơ sở để xác định nguồn gốcnảy sinh nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên

Thứ hai, chỉ rõ các biểu hiện, mức độ nhu cầu tham vấn tâm lý

để làm tiêu chí đánh giá nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên

Thứ ba, khái quát, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu

tham vấn tâm lý của học viên

Thứ tư, nghiên cứu làm rõ thực trạng các biểu hiện, mức độ nhu

cầu tham vấn tâm lý và thực trạng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đếnnhu cầu tham vấn tâm lý của học viên, tiến hành phân tích chân dung vềnhu cầu tham vấn tâm lý Trên cơ sở đó, đề xuất các biện pháp nhằm đápứng nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên trong quá trình đào tạo tại cáctrường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

Kết luận chương 1

Nhu cầu tham vấn tâm lý là vấn đề được các nhà tâm lý học ởnước ngoài và Việt Nam quan tâm nghiên cứu Các công trình nghiêncứu đã chỉ ra được biểu hiện nhu cầu về nội dung tham vấn của học sinh,sinh viên; các hình thức đáp ứng nhu cầu tham vấn của học sinh, sinhviên, các phẩm chất và kỹ năng của những người làm công tác tham vấntrong trường học; biểu hiện nhu cầu về các hình thức tham vấn và cácbiểu hiện nhu cầu về người làm công tác tham vấn của học sinh, sinhviên Trên cơ sở tổng quan những công trình nghiên cứu ở trong vàngoài nước về nhu cầu tham vấn tâm lý sẽ giúp chúng tôi mở rộng cáchtiếp cận trong việc khái quát, phân tích, lý giải những vấn đề khoa học

có liên quan, đồng thời, rút ra được những vấn đề cần tiếp tục bổ sung,hoàn thiện và phát triển trong luận án của mình

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHU CẦU THAM VẤN TÂM LÝ CỦA HỌC VIÊN CÁC TRƯỜNG SĨ QUAN QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT

NAM 2.1 Lý luận về nhu cầu tham vấn tâm lý

2.1.1 Nhu cầu

2.1.1.1 Khái niệm nhu cầu

Nhu cầu là những đòi hỏi, mong muốn của con người về mộtđối tượng nào đó mà con người thấy cần được đáp ứng để có thể pháttriển trong những điều kiện, hoàn cảnh nhất định

2.1.1.2 Đặc điểm của nhu cầu

Nhu cầu nảy sinh từ hoạt động; Tính nội dung cụ thể của nhucầu; Nhu cầu có thể được thỏa mãn bằng những phương thức nhất định;Nhu cầu luôn vận động, phát triển và có tính chu kỳ

2.1.1.3 Phân loại nhu cầu

Có nhiều cách phân loại nhu cầu, mỗi cách phân loại đều dựatrên những cơ sở nhất định Tuy nhiên, bất kỳ sự phân loại nào cũng chỉmang tính chất tương đối, vì trên thực tế, các loại nhu cầu của con người

có sự liên hệ mật thiết, tác động qua lại, đan xen hòa quyện lẫn nhau.Đặc biệt trong các cách phân loại nêu trên chưa có cách phân loại nàochỉ ra vị trí của nhu cầu tham vấn tâm lý trong các phân loại nhu cầu đó,chính vì vậy, trong phạm vi luận án này, chúng tôi quan niệm nhu cầutham vấn tâm lý là một dạng nhu cầu tinh thần, bậc cao của con người.

2.1.2 Tham vấn tâm lý

Tham vấn tâm lý là một quá trình hỗ trợ của nhà tham vấn đốivới thân chủ, trong đó nhà tham vấn bằng kiến thức, kỹ năng và đạo đứcnghề nghiệp, thiết lập mối quan hệ tương tác tích cực với thân chủ nhằmgiúp họ nhận thức được vấn đề, thay đổi cảm xúc và hành động, tự giảiquyết được những khó khăn tâm lý nảy sinh trong cuộc sống

2.1.3 Nhu cầu tham vấn tâm lý

2.1.3.1 Khái niệm nhu cầu tham vấn tâm lý

Nhu cầu tham vấn tâm lý là những đòi hỏi, mong muốn của thânchủ nhận được sự tương tác, trao đổi và hỗ trợ từ nhà tham vấn về cácnội dung tham vấn thông qua các hình thức tham vấn nhất định khi họgặp phải những khó khăn tâm lý nảy sinh trong cuộc sống, để họ nhậnthức được vấn đề, thay đổi cảm xúc và hành động, tự giải quyết được nhữngkhó khăn tâm lý một cách hiệu quả

2.1.3.2 Đặc điểm nhu cầu tham vấn tâm lý

Nhu cầu tham vấn tâm lý nảy sinh từ những khó khăn trongcuộc sống và hoạt động của con người; Nhu cầu tham vấn tâm lý củacon người bao giờ cũng hướng vào những nội dung cụ thể; Phương thứcthỏa mãn nhu cầu tham vấn tâm lý; Các hình thức thỏa mãn nhu cầutham vấn tâm lý; Điều kiện thỏa mãn nhu cầu tham vấn tâm lý

2.2 Đặc điểm tâm lý và hoạt động làm nảy sinh nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

2.2.1 Khái niệm học viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

Học viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam là nhữngthanh niên, quân nhân có đủ tiêu chuẩn về độ tuổi, sức khỏe, lai lịch chínhtrị, phẩm chất đạo đức, có nguyện vọng phục vụ lâu dài trong Quân đội,được lựa chọn thông qua tuyển sinh quân sự theo quy chế của Bộ Giáo dụcđào tạo và Bộ Quốc phòng, đang học tập, rèn luyện ở các trường sĩ quanQuân đội để trở thành những sĩ quan Quân đội trong tương lai

2.2.2 Đặc điểm tâm lý của học viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

2.2.2.1 Đặc điểm sinh lý lứa tuổi của học viên;2.2.2.2 Đặc điểm về nhận thức, tình cảm, ý chí của học viên;2.2.2.3 Đặc điểm về

nhân cách của học viên; 2.2.2.4 Đặc điểm giao tiếp của học viên;2.2.2.5 Đặc điểm tâm lý xã hội của học viên.

2.2.3 Đặc điểm hoạt động làm nảy sinh nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

2.2.3.1 Hoạt động chủ đạo của học viên các trường

sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam là học tập, rèn luyện theo mục tiêu, yêu cầu đào tạo của nhà trường và Quân đội; 2.2.3.2 Hoạt động của học viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam diễn ra trong môi trường sư phạm quân sự đặc thù, được tổ chức chặt chẽ, kỷ luật và nghiêm minh;2.2.3.3 Hoạt động của học viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam diễn ra dưới nhiều hình thức và đặc thù về phương thức, phương tiện đạt tới kết quả;2.2.3.4 Hoạt động của học viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam đòi hỏi sự nỗ lực cao cả về tâm lý và thể lực.

2.3 Lý luận về nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

2.3.1 Khái niệm, đặc điểm nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

2.3.1.1 Khái niệm nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

Nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên các trường sĩ quan Quân độinhân dân Việt Nam là những đòi hỏi, mong muốn của học viên nhận được sựtương tác, trao đổi và hỗ trợ từ những người làm công tác tham vấn về các nộidung tham vấn thông qua các hình thức tham vấn nhất định khi gặp phảinhững khó khăn tâm lý nảy sinh trong cuộc sống cũng như trong quá trình đàotạo tại trường, để họ nhận thức được vấn đề, thay đổi cảm xúc và hành động,

tự giải quyết được những khó khăn tâm lý một cách hiệu quả

2.3.1.2 Đặc điểm nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

Nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên nảy sinh từ những khókhăn trong cuộc sống và hoạt động của họ tại các trường sĩ quan Quânđội; Nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên luôn hướng vào những nộidung cụ thể; Phương thức thỏa mãn nhu cầu tham vấn tâm lý của họcviên; Các hình thức thỏa mãn nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên;Điều kiện thỏa mãn nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên

2.3.2 Biểu hiện, mức độ nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

2.3.2.1 Các biểu hiện nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên các trường sĩ quan Quân đội

Nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên các trường sĩ quan Quânđội nhân dân Việt Nam thông qua: Nhu cầu về nội dung tham vấn tâm

lý, nhu cầu về hình thức tham vấn tâm lý và nhu cầu về người làm côngtác tham vấn tâm lý

2.3.2.2 Mức độ nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên các trường sĩ quan Quân đội

Mức độ 1: Nhu cầu tham vấn tâm lý ở mức độ rất thấp

Mức độ 2: Nhu cầu tham vấn tâm lý ở mức độ thấp

Mức độ 3: Nhu cầu tham vấn tâm lý ở mức độ trung bình Mức độ 4: Nhu cầu tham vấn tâm lý ở mức độ cao

Mức độ 5: Nhu cầu tham vấn tâm lý ở mức độ rất cao

2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

2.4.1 Các yếu tố chủ quan

Khó khăn tâm lý của học viên trong quá trình đào tạo tại trường;

Sự hiểu biết của học viên về tham vấn tâm lý; Niềm tin của học viên đốivới hiệu quả của hoạt động tham vấn tâm lý và Các mối quan hệ, giaotiếp của học viên

2.4.2 Các yếu tố khách quan

Sự phát triển mạnh mẽ của các phương tiện truyền thông; Chínhsách đãi ngộ của Đảng, Nhà nước đối với đội ngũ sĩ quan Quân đội; Môitrường sư phạm quân sự trong các trường sĩ quan Quân đội và Năng lựctham vấn của đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý học viên

Kết luận chương 2

Nghiên cứu, chọn lọc và kế thừa kết quả của các công trình cóliên quan, xuất phát từ mục đích nghiên cứu, luận án đã xây dựng,phân tích, làm rõ các khái niệm công cụ như: nhu cầu, tham vấn tâm

lý, nhu cầu tham vấn tâm lý và nhu cầu tham vấn tâm lý của học viêncác trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam Từ việc phân tích đặcđiểm tâm lý và hoạt động làm nảy sinh nhu cầu tham vấn tâm lý củahọc viên các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam, luận án đãxác định các biểu hiện nhu cầu tham vấn tâm lý của học viên thông qua

03 lĩnh vực: Nhu cầu về nội dung tham vấn tâm lý; nhu cầu về hình