Xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học môn toán lớp 3

Giáo viên sẽ phải lựa chọn những kiến thức phù hợp với năng lực của học sinh, loại bỏ những kiến thức không phù hợp từ các môn học để xây dựng chủ đề tích hợp sử dụng trong dạy học môn T

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

**************

NGUYỄN THỊ THẢO

XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 3

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học môn Toán ở Tiểu học

HÀ NỘI – 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

**************

NGUYỄN THỊ THẢO

XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 3

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học môn Toán ở Tiểu học

Người hướng dẫn khoa học

TS LÊ NGỌC SƠN

HÀ NỘI - 2019

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến TS Lê Ngọc Sơn, người thầy đã hướng dẫn, chỉ bảo em tận tình trong quá trình thực hiện và hoàn thành khóa luận này

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến Ban Giám hiệu trường Đại học

Sư phạm Hà Nội 2, cùng các thầy cô giáo trong khoa Giáo dục Tiểu học đã tạo điều kiện thuận lợi cho em trong quá trình học tập và thực hiện khóa luận

Cuối cùng, xin gửi lời cảm ơn của em đến Ban Giám hiệu, các cô giáo trường Tiểu học Tích Sơn - Vĩnh Yên - Vĩnh Phúc đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo điều kiện cho

em trong suốt khoảng thời gian thực tập và thực nghiệm sư phạm

Trong quá trình thực hiện đề tài khóa luận, do thời gian có hạn và năng lực còn hạn chế nên khóa luận không thể tránh khỏi những thiết xót Vì vậy, em rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của quý thầy/cô và các bạn để đề tài khóa luận của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 4 năm 2019

Tác giả

Nguyễn Thị Thảo

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài: “Xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học môn Toán lớp 3” dưới sự hướng dẫn của thầy giáo, TS Lê Ngọc Sơn là kết quả mà tôi

đã nghiên cứu Tôi có tham khảo một số tài liệu của các nhà nghiên cứu và các tác giả khác trong quá trình nghiên cứu Tuy nhiên, đó chỉ là cơ sở để tôi rút ra những vấn đề cần tìm hiểu trong đề tài của mình Tôi xin cam đoan kết quả nghiên cứu của mình không trùng với kết quả của các tác giả khác

Tôi xin chịu trách nhiệm về cam đoan này

Hà Nội, tháng 4 năm 2019

Tác giả

Nguyễn Thị Thảo

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 3 5

1.1 Cơ sở lí luận của việc xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học môn Toán lớp 3 5

1.1.1 Khái niệm liên quan tới việc xây dựng chủ đề tích hợp 5

1.1.1.1 Khái niệm tích hợp 5

1.1.1.2 Khái niệm bài dạy tích hợp 5

1.1.1.3 Khái niệm dạy học tích hợp 6

1.1.2 Một số hình thức tích hợp 6

1.1.3 Đặc điểm của dạy học tích hợp 7

1.1.4 Quy trình xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học 8

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học môn Toán lớp 3 13

1.2.1 Đặc điểm của học sinh lớp 3 13

1.2.1.1 Đặc điểm tâm lí của học sinh lớp 3 13

1.2.1.2 Đặc điểm sinh lí của học sinh lớp 3 14

1.2.2 Việc dạy học Toán cho học sinh lớp 3 15

1.2.2.1 Cấu trúc chương trình, nội dung môn Toán lớp 3 15

1.2.2.2 So sánh chương trình hiện hành và chương trình mới của môn Toán lớp 3 17

1.2.2.3 Mục tiêu dạy học môn Toán lớp 3 18

1.2.2.4 Đặc điểm dạy học môn Toán lớp 3 19

1.2.3 Tình hình vận dụng chủ đề tích hợp trong dạy học môn Toán lớp 3 19

1.2.3.1 Thực trạng việc học môn Toán theo hướng tích hợp của học sinh lớp 3 19

1.2.3.2 Thực trạng việc dạy môn Toán lớp 3 theo hướng tích hợp của giáo viên 20

1.2.3.3 Nguyên nhân của thực trạng 22

Tiểu kết Chương 1 26

Chương 2 XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 3 24

2.1 Nguyên tắc đề xuất chủ đề tích hợp 24

2.1.1 Nguyên tắc 1: Phù hợp với đặc điểm, nguyên tắc dạy học môn Toán 24

2.1.2 Nguyên tắc 2: Phù hợp với định hướng đổi mới trong dạy học môn Toán 25

2.1.3 Nguyên tắc 3: Phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi Tiểu học 26

2.1.4 Nguyên tắc 4: Đảm bảo tính khả thi 26

2.2 Một số chủ đề tích hợp trong dạy học môn Toán lớp 3 26

2.2.1 Chủ đề 1: Cuộc sống với đo độ dài 26

2.2.2 Chủ đề 2: Chúng em làm kế hoạch nhỏ 36

2.2.3 Chủ đề 3: Em đi chợ 41

Tiểu kết Chương 2 53

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 54

3.1 Mục đích, nội dung và phương pháp thực nghiệm 54

3.1.1 Mục đích thực nghiệm 54

3.1.2 Nội dung thực nghiệm 54

3.1.3 Phương pháp thực nghiệm 54

3.2 Tổ chức thực nghiệm 54

3.2.1 Thời gian, đối tượng thực nghiệm 54

3.2.1.1.Thời gian 54

3.2.1.2 Đối tượng thực nghiệm: 54

3.2.2 Tiến trình thực nghiệm 55

3.3 Kết quả thực nghiệm 55

3.3.1 Đánh giá định lượng 55

3.3.2 Đánh giá định tính 57

Tiểu kết Chương 3 58

KẾT LUẬN 59 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG, HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ

Hình 1.1 Quy trình tổ chức dạy học tích hợp 8

Hình 1.2: Các bước thiết kế giáo án tích hợp 9

Bảng 1.1 So sánh chương trình hiện hành và chương trình mới của môn Toán lớp 3 17

Biểu đồ 1.1 Biểu đồ đánh giá sự cần thiết của môn Toán đối với học sinh trong cuộc sống 20

Bảng 1.2 Bảng thống kê một số khó khăn của học sinh khi học Toán lớp 3 20

Bảng 1.3 Quan điểm của giáo viên về việc dạy học Toán lớp 3 theo hướng tích hợp 21

Bảng 1.4 Mức độ thiết kế và dạy học Toán lớp 3 của giáo viên theo hướng tích hợp 21

Bảng 3.1 Bảng đánh giá kết quả học tập của HS đầu đợt thực nghiệm sư phạm 56

Bảng 3.2 Bảng đánh giá kết quả học tập của HS sau đợt thực nghiệm sư phạm 56

Bảng 3.3 Bảng đánh giá sự hứng thú của học sinh với môn Toán 56

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Xuất phát từ vai trò của môn Toán ở trường Tiểu học

Trong các môn học ở chương trình dạy học của Tiểu học, môn Toán có vai trò rất quan trọng Nó cung cấp những kiến thức cơ bản về số học, đại lượng và đo đại lượng, các yếu tố hình học, các yếu tố thống kê, giải toán Môn Toán trong chương trình Tiểu học là môn khoa học độc lập, là môn học cơ sở để học các môn học khác, cũng như giúp học sinh học tốt môn Toán trong các bậc học tiếp theo Bên cạnh đó, khả năng giáo dục của môn Toán rất phong phú Môn Toán giúp học sinh phát triển tư duy logic và các thao tác trí tuệ như: khái quát hóa, trừu tượng hóa, phân tích, tổng hợp, chứng minh, so sánh, phán đoán Ngoài ra, học sinh còn được rèn luyện cách suy luận, cách thuyết trình, cách phản biện và giải quyết vấn

đề có căn cứ, khoa học thông qua môn Toán Đặc biệt, môn Toán ở trường Tiểu học còn giáo dục ý chí và những đức tính tốt giúp học sinh bước đầu trở thành người công dân tiến bộ trong xã hội hiện đại

1.2 Xuất phát từ tầm quan trọng của môn Toán lớp 3

Trong chương trình Tiểu học, chương trình môn Toán ở lớp 3 có vai trò rất quan trọng Khi kết thúc giai đoạn đầu Tiểu học ở lớp 3, học sinh sẽ có kiến thức cơ

sở Từ đó, học sinh có nền tảng để tiếp tục học giai đoạn cuối của Tiểu học và các cấp học tiếp theo Toán lớp 3 bao gồm các nội dung liên qua trực tiếp đến việc hình thành và phát triển các kiến thức, kĩ năng, năng lực cơ bản mà học sinh cần có Môn học có các nội dung về số tự nhiên, các phép tính trong phạm vi 100000, hoàn thiện bảng đơn vị đo độ dài và giới thiệu cho học sinh về đơn vị đo mới, một số kiến thức đơn giản về hình học, tìm hiểu về các yếu tố thống kê ở mức độ đơn giản và giải bài toán có lời văn có hai phép tính, bài toán rút về đơn vị và các bài toán có nội dung hình học Việc đổi mới trong phương pháp dạy học môn Toán lớp 3 nói riêng cũng như môn Toán ở Tiểu học nói chung giúp học sinh thực hành nhiều hơn, qua đó học sinh hình thành được năng lực cần thiết, tự giác và chủ động trong học Toán

1.3 Xuất phát từ mối liên hệ giữa nội dung các môn học trong chương trình dạy học lớp 3

Trong chương trình giáo dục phổ thông hiện nay, trong nhiều môn học và trong mỗi môn học, nội dung vẫn còn trùng lặp, đan xen nhau Xây dựng chủ đề tích hợp sẽ lồng ghép các kiến thức với nhau Từ đó lược bỏ được những nội dung trùng lặp, nâng cao chất lượng dạy học và giảm thời lượng học tập cho học sinh

Dạy học tích hợp tạo mối quan hệ giữa các môn học với nhau và với kiến thức thực tiễn Khi dạy học tích hợp, giáo viên sẽ tìm tòi kiến thức, tài liệu có liên quan tới nhiều môn, nhiều lĩnh vực để xây dựng bài học lôi cuốn, thu hút học sinh Một nội dung có liên quan tới các môn học khác nhau sẽ được giáo viên lồng ghép, sắp xếp hợp lí tạo ra mối quan hệ giữa các môn học với nhau Các nội dung học sinh được học sẽ hướng tới giải quyết vấn đề trong thực tế, giúp các em hứng thú, tích cực tư duy để tìm ra cách giải quyết tốt nhất

Dạy học tích hợp sẽ tránh được sự trùng lặp nội dung các môn học khác nhau Mỗi một nội dung trong chủ đề tích hợp đều được giáo viên chọn lựa, kết hợp

từ các môn học khác nhau Điều này giúp tránh được sự trùng lặp kiến thức mà học sinh tiếp thu nhưng vẫn đảm bảo việc học sinh nắm vững kiến thức Thời gian dành cho việc giảng dạy cũng được rút ngắn lại, tạo ra khoảng thời gian trống để giáo viên có thể tích hợp kiến thức liên quan tới thực tiễn cho các em Từ đây, các em sẽ

không bị nhàm chán khi học Mỗi kiến thức được học đều mới lạ với các em

1.4 Xuất phát từ tầm quan trọng và sự cần thiết của dạy học tích hợp trong dạy học môn Toán ở Tiểu học

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể nhằm phục vụ cho việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Tính toàn diện và tính hài hòa giữa đức, trí, thể, mĩ được nhấn mạnh và phẩm chất, năng lực của học sinh chính là mục tiêu của giáo dục Ngoài ra có các quan điểm mới như

“nội dung giáo dục phổ thông đảm bảo tinh giản, hiện đại, thiết thực, thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn”, “tập trung dạy cách học và rèn luyện năng lực tự học”, “coi trọng cả dạy học trên lớp và các hoạt động xã hội, trải nghiệm sáng tạo, tập dượt nghiên cứu khoa học” Chính những quan điểm mới này là cơ sở cho việc đưa dạy học tích hợp vào trong định hướng xây dựng chương trình các môn học, trong đó có chương trình môn Toán

Khi dạy học tích hợp, các mục tiêu, nội dung, phương pháp và ý tưởng giữa các môn học, trong cùng môn học được đan xen, kết hợp hài hòa với nhau Dạy học tích hợp giúp học sinh vận dụng kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm… : “thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết các vấn đề trong học tập và trong cuộc sống hiệu quả Nó được thực hiện ngay trong quá trình lĩnh hội tri thức và rèn luyện kĩ năng” Dạy học tích hợp có vai trò quan trọng trong việc hình thành những năng lực, những hiểu biết mang tính chất tổng hợp, liên ngành của học sinh

Dạy học tích hợp là một xu hướng tất yếu trong giáo dục và được nhiều nước

có nền giáo dục phát triển áp dụng cách dạy học này Đã có rất nhiều nước trên Thế giới thành công trong việc thực hiện quan điểm tích hợp trong dạy học môn Toán ở Tiểu học Và giáo dục của các đất nước đó đã có nhiều bước biến chuyển và thu

được những thành quả nhất định

1.5 Xuất phát từ thực trạng của việc dạy học tích hợp trong dạy học môn Toán lớp 3

Dạy học theo chủ đề tích hợp trong dạy học môn Toán ở Tiểu học nói chung

và dạy học Toán ở lớp 3 nói riêng vẫn còn gặp nhiều khó khăn Nội dung các môn học ở lớp 3 rất phong phú, đa dạng và phức tạp Vì vậy, việc dạy học theo chủ đề tích hợp để hình thành và phát huy kiến thức, kĩ năng, thái độ và năng lực cho học sinh còn có những hạn chế nhất định

Giáo viên gặp nhiều khó khăn trong việc lồng ghép nội dung của các môn học thành chủ đề học thích hợp Để làm được điều này, giáo viên phải có kiến thức chuyên môn sâu và bao quát toàn bộ các môn học Giáo viên sẽ phải lựa chọn những kiến thức phù hợp với năng lực của học sinh, loại bỏ những kiến thức không phù hợp từ các môn học để xây dựng chủ đề tích hợp sử dụng trong dạy học môn Toán lớp 3

Bên cạnh đó, học sinh đã quen với hình thức học ở lớp 1 và lớp 2 Nhiều học sinh không khỏi lạ lẫm, bỡ ngỡ và khó bắt kịp với chương trình học đã được giáo viên tích hợp ở môn Toán lớp 3 Việc quy định các môn thi trong tuyển sinh cùng với xu thế chọn nghề nghiệp theo nhu cầu của xã hội hiện nay cũng ảnh hưởng tới việc học sinh học các môn học Các em sẽ rất ít hoặc không chú trọng tới những môn không phải thi, chỉ học môn phải thi

Chương trình môn học được tích hợp dẫn đến yêu cầu về cơ sở vật chất cũng nâng cao Các đồ dùng, dụng cụ dạy học cần được đảm bảo về số lượng và chất lượng để phục vụ cho nhu cầu dạy và học Không phải bất cứ trường học nào cũng đáp ứng được điều kiện cơ sở vật chất để dạy học tích hợp Có thể nói đến các trường học ở miền núi, vùng sâu vùng xa, biên giới hải đảo

Vì những lí do trên tôi chọn đề tài nghiên cứu cho khóa luận là: “Xây dựng chủ

đề tích hợp trong dạy học môn Toán lớp 3”

2 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng một số chủ đề tích hợp trong dạy học môn Toán lớp 3 nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Toán ở trường Tiểu học

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận dạy học tích hợp trong dạy học môn Toán

- Nghiên cứu thực trạng dạy học tích hợp trong dạy học môn Toán

- Nghiên cứu quy trình xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học môn Toán lớp 3

- Đề xuất một số chủ đề tích hợp trong dạy học môn Toán ở lớp 3

- Thực nghiệm sư phạm để bước đầu đánh giá tính khả thi của chủ đề tích hợp được đề xuất

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu chủ đề tích hợp trong dạy học môn Toán lớp 3

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Chương trình các môn học trong nội dung dạy học lớp 3

- Khảo sát thực tế tại trường Tiểu học Tích Sơn - Vĩnh Yên - Vĩnh Phúc

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Nghiên cứu các tài liệu Tâm lí học, Giáo dục học và Lí luận dạy học bộ môn Toán có liên quan đến đề tài

- Nghiên cứu SGK, SBT, SGV, sách tham khảo các môn thuộc chương trình dạy học lớp 3

- Phân tích - tổng hợp thông tin để rút ra kết luận khoa học cần thiết

5.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Tiến hành dự giờ và trao đổi ý kiến với một số GV dạy giỏi, dày dặn kinh nghiệm dạy học môn Toán lớp 3 theo hướng tích hợp

- Thực hành dạy một số tiết Toán theo chủ đề tích hợp nhằm đánh giá tính hiệu quả, khả thi của đề tài

5.3 Phương pháp xử lý số liệu

Thống kê số liệu sau khi thử nghiệm của lớp thử nghiệm và lấy ý kiến đánh giá phản hồi để đánh giá hiệu quả của đề tài và điều chỉnh nội dung đề tài cho phù hợp

6 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, danh mục Tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung khóa luận được tổ chức thành ba chương:

Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học môn toán lớp 3

Chương 2 Xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học môn Toán lớp 3

Chương 3 Thực nghiệm sư phạm

NỘI DUNG

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG

CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 3

1.1 Cơ sở lí luận của việc xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học môn Toán lớp 3

1.1.1 Khái niệm liên quan tới việc xây dựng chủ đề tích hợp

+ Tiếp cận theo góc nhìn tổng thể: “Tích hợp là một phương diện của quá trình phát triển liên quan đến tổng hợp trong một thể thống nhất các thành phần và các yếu tố riêng lẻ đã có từ trước đó”

+ “Tiếp cận theo cấu trúc môn học: Tích hợp là sự kết hợp, tổ hợp các nội dung từ các môn/lĩnh vực học tập khác nhau thành một “môn học” mới Hoặc tích hợp là sự lồng ghép các nội dung cần thiết vào nội dung vốn có của một môn học.”

+ Tiếp cận theo góc độ dạy học: “Tích hợp là sự liên kết các đối tượng giảng dạy, học tập trong cùng một kế hoạch họat động để đảm bảo sự thống nhất, hài hòa, trọn vẹn của hệ thống dạy học, nhằm đặt mục tiêu dạy học tốt nhất”

Theo kết quả nghiên cứu và dựa vào đặc điểm của nền giáo dục Việt Nam, theo chúng tôi: “Tích hợp là sự hợp nhất giữa các loại hình kiến thức và các môn học tương ứng Các kiến thức của nhiều lĩnh vực được huy động, kết hợp và liên hệ tạo thành một chỉnh thể thống nhất để giải quyết hiệu quả một vấn đề.”

1.1.1.2 Khái niệm bài dạy tích hợp

“Bài dạy tích hợp là đơn vị học tập nhỏ nhất có khả năng hình thành nơi người học cả kiến thức, kỹ năng, thái độ cần thiết để giải quyết một công việc hoặc một phần công việc chuyên môn cụ thể, góp phần hình thành năng lực thực hiện hoạt động nghề nghiệp của họ.”

Có hai điều cơ bản làm nền tảng cho việc định nghĩa bài học tích hợp Thứ nhất: “Dạy học tích hợp là quá trình dạy học mà ở đó các nội dung, hoạt động dạy

kiến thức, kỹ năng, thái độ được tích hợp với nhau trong cùng một nội dung và hoạt động dạy học để hình thành và phát triển năng lực thực hiện hoạt động nghề nghiệp cho người học.” Thứ hai: “Sự tích hợp diễn ra trên nền tảng một công việc (task) chuyên môn cụ thể, mà để thực hiện được, thì cần đến những kiến thức, kỹ năng, thái độ, công cụ sẽ được nêu ra và thực hiện trong bài học.”

1.1.1.3 Khái niệm dạy học tích hợp

Theo UNESCO, dạy học tích hợp được định nghĩa như sau: “Một cách trình bày các khái niệm và nguyên lí khoa học cho phép diễn đạt sự thống nhất cơ bản của

tư tưởng khoa học, tránh nhấn quá mạnh hoặc quá sớm sự sai khác của các khoa học khác nhau”(8)

“Theo Từ điển giáo dục, dạy học tích hợp là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học.”

Dạy học tích hợp là: “Định hướng dạy học trong đó giáo viên tổ chức, hướng dẫn để học sinh biết huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng,… thuộc nhiều lĩnh vực (môn học/hoạt động giáo dục) khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập; thông qua đó hình thành những kiến thức và kĩ năng mới và phát triển được những năng lực cần thiết.”

1.1.2 Một số hình thức tích hợp

Theo Susan M Drake, 2007, Creating Standards - Based Integated Curriculum,

có năm mức độ tích hợp: Tích hợp trong nội bộ môn học; Tích hợp lồng ghép; Tích hợp đa môn; Tích hợp liên môn; Tích hợp xuyên môn

Theo Xavier Roegies, có bốn mức độ tích hợp: Tích hợp trong nội bộ môn học; Tích hợp đa môn; Tích hợp liên môn; Tích hợp xuyên môn

Trong đó:

+ Tích hợp lồng ghép (fusion): “Một nội dung nào đó được kết hợp vào

chương trình đã có sẵn Ở nước ta, trong nhiều năm qua đã tích hợp, lồng ghép các chủ đề về dân số, môi trường, an toàn giao thông, sức khỏe sinh sản, kĩ năng sống… vào các lĩnh vực môn học như Địa lý, Sinh học, Đạo đức, Giáo dục Công dân…”

+ Tích hợp trong một môn học (nội môn): “Là tích hợp trong nội bộ môn học Tích hợp những nội dung của các phân môn, các lĩnh vực nội dung môn thuộc cùng một môn học theo những chủ đề, chương, bài cụ thể nhất định Các môn học

riêng biệt nhưng có những liên kết có chủ đích giữa các môn học và trong từng môn bởi các chủ đề hay vấn đề chung.”

+ Tích hợp đa môn (multidisciplinary): “Khi học sinh nghiên cứu về một vấn

đề nào đó, các em được đồng thời tiếp cận từ nhiều môn học khác nhau Ví như: Chủ đề Truyền thống yêu nước của nhân dân Việt Nam, học sinh có thể được tiếp cận trong môn Lịch sử, môn Văn học, môn Giáo dục công dân, Âm nhạc Từ cách tiếp cận đa môn này, giáo viên không cần thay đổi nhiều nội dung môn học, nội dung và đánh giá vẫn theo bộ môn, học sinh có thể tạo ra những kết nối giữa các bộ môn để giải quyết vấn đề.”

+ Tích hợp liên môn (interdisciplinary): “Các môn học được liên hợp với nhau

và giữa chúng có các chủ đề, các vấn đề, những khái niệm lớn và những ý tưởng lớn Chương trình liên môn tạo ra những kết nối rõ rệt giữa các môn học Chương trình xoay quanh các chủ đề/vấn đề chung nhưng các khái niệm hoặc các kĩ năng liên môn được nhấn mạnh giữa các môn chứ không phải trong từng môn riêng biệt.”

+ Tích hợp xuyên môn (transdisciplinary): “Cách tiếp cận những vấn đề từ cuộc sống thực và có ý nghĩa đối với học sinh mà không xuất phát từ các khoa học tương ứng với môn học Từ đó xây dựng nên các môn học mới khác với môn học truyền thống.”

Ví dụ: Xuất phát từ thực trạng “Ô nhiễm môi trường và cần làm trong sạch

môi trường xung quanh nơi em ở”, nhà trường đưa ra một chương trình tích hợp, học sinh lựa chọn các vấn đề về môi trường và tiến hành thu thập thông tin, nghiên cứu và đề xuất các biện pháp làm trong sạch môi trường

1.1.3 Đặc điểm của dạy học tích hợp

Một là lấy người học làm trung tâm “Dạy học lấy người học làm trung tâm được xem là phương pháp đáp ứng yêu cầu cơ bản của mục tiêu giáo dục Trong quá trình dạy học, người học là chủ thể của hoạt động học, người học không chỉ được đặt trước những kiến thức có sẵn ở trong bài giảng của giáo viên mà phải tự đặt mình vào tình huống có vấn đề của thực tiễn, cụ thể và sinh động rồi từ đó tự mình tìm ra cái chưa biết, cái cần khám phá” Trong quá trình dạy học, dưới sự hướng dẫn của giáo viên, người học được phát triển các năng lực làm việc nhóm, hợp tác

Người dạy là người tổ chức và hướng dẫn quá trình học tập, giúp cho người học tự tìm kiếm kiến thức và chiếm lĩnh lấy kiến thức Người dạy phải dạy cái mà người học cần chứ không phải dạy cái mà người dạy có Người dạy phải đánh giá

riêng từng học sinh khi hoàn thành công việc Giáo viên phải đánh giá dựa trên mức

độ đạt được mục tiêu của học sinh

“Dạy học tích hợp biểu hiện cách tiếp cận lấy người học là trung tâm, đây là

xu hướng chung có nhiều ưu thế so với dạy học truyền thống.”

Hai là định hướng đầu ra Đây chính là đặc điểm cơ bản nhất của dạy học tích hợp Mỗi người khác nhau lại có khả năng khác nhau nên kết quả đạt được cũng khác nhau

“Dạy học tích hợp chú ý đến kết quả học tập của người học có thể vận dụng vào thực tiễn sau này Nó đòi hỏi quá trình học tập phải đảm bảo chất lượng và hiệu quả để thực hiện nhiệm vụ Vì vậy, người dạy phải dạy phải có chuyên môn vững vàng, sâu rộng và kĩ năng sư phạm tốt.”

Ba là dạy và học các năng lực thực hiện Dạy học tích hợp phải xác định được các năng lực mà người học cần nắm vững Hiện nay, chương trình giáo dục được xây dựng trên cơ sở tổ hợp các năng lực cần có của người học để có thể trở thành người công dân có ích cho xã hội

1.1.4 Quy trình xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học

Từ cơ sở lý luận về dạy học tích hợp đã nghiên cứu , quy trình xây dựng chủ

đề tích hợp trong dạy học như sau:

Hình 1.1 Quy trình tổ chức dạy học tích hợp

Bước 1: Nghiên cứu lí luận về dạy học tích hợp

Giáo viên cần nắm rõ nguyên tắc, đặc điểm và quy trình của dạy học tích hợp Bước 2: Xác định nội dung, phạm vi kiến thức muốn đưa vào chủ đề:

“Phân tích chương trình, sách giáo khoa để tìm ra các nội dung dạy học gần giống nhau có gắn kết chặt chẽ tự nhiên với nhau trong các môn học của chương trình, hiện hành; những nội dung liên quan đến vấn đề thời sự của địa phương, đất nước và có thể là những vấn đề nóng đang được quan tâm của toàn cầu để xây dựng chủ đề/bài học tích hợp Nội dung có thể là sự tích hợp một đơn vị kiến thức trong một bài, nhiều bài, một môn, nhiều môn.”

Yêu cầu: Các nội dung kiến thức có sự liện hệ tri thức gần nhau, giao thoa hoặc trùng lặp, phù hợp trình độ nhận thức của học sinh

Bước 3: Xây dựng chủ đề

Xây dựng chủ đề dựa trên nội dung đã được xác định tích hợp Bao gồm: Tên bài học và lĩnh vực thuộc môn học nào, dự kiến thời gian và thiết kế giáo án tích hợp

Yêu cầu: “Tên chủ đề bao quát các đơn vị kiến thức muốn tích hợp, kết cấu nội dung chủ đề phải hợp lý, các đơn vị kiến thức theo trình tự nhận thức từ dễ đến khó, đơn giản đến phức tạp Chủ đề xây dựng vừa đúng, đủ, phù hợp và đảm bảo các yêu cầu về chuẩn kiến thức, kĩ năng trong chương trình chuẩn, cũng như các năng lực cần xây dựng, kiểm tra, đánh giá đối với học sinh.”

* Thiết kế giáo án tích hợp

Hình 1.2: Các bước thiết kế giáo án tích hợp

Bước 1: Xác định mục tiêu của bài học: “Xác định vị trí của các bài học có nội dung liên quan tới chủ đề tích hợp, từ đó xác định chi tiết mục tiêu học tập của từng bài ở các mặt kiến thức, kỹ năng và thái độ và định hướng năng lực hình thành

và phát triển cho học sinh.”

+ Về kiến thức: “Trình bày về nội dung kiến thức mà học sinh sẽ học được thông qua chủ đề (chỉ trình bày những kiến thức sẽ được đánh giá).”

+ Về kĩ năng: “Trình bày về những kĩ năng của học sinh được hình thành thông qua thực hiện các hoạt động học theo chủ đề (chỉ trình bày những kĩ năng sẽ được đánh giá) Sử dụng động từ hành động để ghi các loại kĩ năng và năng lực mà học sinh được phát triển qua thực hiện chủ đề.”

+ Về thái độ: “Trình bày về những tác động của việc thực hiện các hoạt động học theo chủ đề đối với nhận thức, giá trị sống và định hướng hành vi của học sinh.”

+ Các năng lực chính hướng tới: “Học sinh được học thông qua thực hành, sáng tạo và tạo ra sản phẩm học tập có ý nghĩa cho bản thân; có thể thiết kế, xây dựng, sáng tạo ra một sản phẩm hoặc thực hiện một việc nào đó Các năng lực đọc, viết, toán học, khoa học… được phát triển trong việc tạo ra sản phẩm học tập.”

Bước 2: Xác định nội dung bài học

“Dựa vào mục tiêu sẽ chọn lọc nội dung trình bày ngắn gọn, súc tích, tránh đưa vào bài quá nhiều kiến thức mà không phân biệt được kiến thức chính yếu với kiến thức thứ yếu hoặc bài dạy tích hợp sơ lược, thiếu trọng tâm Ngoài ra, dựa vào mục tiêu để biết cách sắp xếp, trình bày nội dung kiến thức một cách dễ hiểu, mạch lạc, logic, chặt chẽ Phải căn cứ vào thời gian dự kiến, mục tiêu, thậm chí cả đặc điểm tâm sinh lí và yếu tố vùng miền để xây dựng nội dung cho phù hợp.”

+ Xác định các kỹ năng cần thực hiện trong bài học

+ Xác định những kiến thức liên quan đến các kỹ năng

Bước 3: Xác định các hoạt động dạy - học của giáo viên và học sinh

Xác định hoạt động dạy - học của giáo viên và học sinh cần chú ý tới:

+ Hoạt động dạy và học phải hướng tới mục tiêu

+ Học sinh phải hình thành và phát huy năng lực hợp tác

+ Học sinh hình thành được tinh thần trách nhiệm trong quá trình học

+ Học sinh phải học cách tìm kiếm thông tin và bộc lộ khả năng, năng lực + Giáo viên “xây dựng bộ câu hỏi định hướng và các hướng dẫn về nguồn tài liệu bổ trợ, các phương tiện kĩ thuật cho HS thực hiện nội dung các chủ đề tích hợp.”

“Từ việc xác định các hoạt động học tập trên thì người giáo viên sẽ lựa chọn được phương pháp dạy học phù hợp cho từng bài dạy.”

Bước 4: Xác định các phương tiện dạy học sử dụng trong bài dạy: “Căn cứ vào nội dung và phương pháp dạy học mà giáo viên lựa chọn các phương tiện dạy học nhằm tổ chức tốt hoạt động dạy - học của bài học.”

Bước 5: Xác định thời gian cho mỗi nội dung của giáo án: “Trong việc xác định thời gian thực hiện giáo án cần chú trọng thời gian dạy - học các hoạt động nhỏ trong chủ đề tích hợp.”

Bước 6: Xác định tiêu chí đánh giá: Xây dựng các tiêu chí đánh giá nội dung các chủ đề tích hợp đã xây dựng và tính hiệu quả của chúng trong việc hình thành

và phát triển năng lực cho học sinh trong dạy học

Bước 7: “Rút kinh nghiệm sau khi thực hiện giáo án: Công tác chuẩn bị, quá trình thực hiện, kiểm tra, đánh giá kiến thức, kỹ năng và thái độ mà học sinh lĩnh hội được Đề xuất các cải tiến cho phù hợp với thực tế.”

KẾ HOẠCH DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ Tên chủ đề:………

Thời lượng: ………

A PHẦN CHUNG

I Mục tiêu (Chung cho cả chủ đề: “Xác định mục tiêu theo chuẩn kiến thức, kỹ năng và thái độ của các nội dung trong chủ đề; Xác định mục tiêu theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh khi dạy chủ đề; Xác định mục tiêu tích hợp giáo dục môi trường, biến đổi khí hậu, tiết kiệm năng lượng, giáo dục địa phương, di sản kinh doanh trong nhà trường.”)

Trình bày như sau:

Cấu trúc nội dung bài học mới theo chuyên

đề

Nội dung liên môn

Nội dung Tích hợp

Định hướng các năng lực cần phát triển cho HS

Tiết thứ (Thứ

tự tiết trong PPCT)

Ghi chú (Điều chỉnh)

 Đạo đức

-Nêu cụ thể tích hợp nội dung gì?

 Nhận biết

 Thông hiểu

 Vận dụng thấp

 Vận dụng cao

 Vận dụng

thấp

 Vận dụng cao

B PHẦN KẾ HOẠCH CHI TIẾT

1 Giáo viên thiết kế hoạt động dạy học tương tự hoạt động dạy học trong các giáo như hiện nay

II Chuẩn bị đồ dùng dạy - học

III Hoạt động dạy - học

Thời

Hoạt động 1: Nội dung 1

Hoạt động 2: Nội dung 2

Hoạt động 3: Nội dung 3

2 Đối với chủ đề có nhiều bài, GV có thể thiết kế như sau:

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học môn Toán lớp 3

1.2.1 Đặc điểm của học sinh lớp 3

1.2.1.1 Đặc điểm tâm lí của học sinh lớp 3

Học sinh lớp 3 là đang ở giai đoạn kết thúc giai đoạn một và chuẩn bị bắt đầu sang giai đoạn hai Ở lớp 3, về cơ bản hoạt động học đã được hình thành ở học sinh, các em sẽ có cơ sở để chuyển sang giai đoạn mới có yêu cầu cao hơn

Trình độ tâm lí của học sinh có ảnh hưởng tới chất lượng và sự thành công của việc dạy học Vậy nên, để đạt hiệu quả cao trong quá trình dạy học, giáo viên phải nắm chắc tâm lí của học sinh Với mỗi mạch kiến thức khác nhau, giáo viên cần quan tâm tới đặc điểm tâm lí riêng của học sinh Từ đó định hướng việc xác định mục tiêu trong dạy học phù hợp với đối tượng học sinh giảng dạy

- Tri giác: Với HS lớp 3, tri giác thường gắn với hành động, hoạt động thực tiễn, bắt đầu mang tính xúc cảm Học sinh tri giác một cách chung chung, đại thể, chưa đi vào chi tiết và có tính chủ định Các em chưa phân biệt được chính xác, đôi khi còn nhầm lẫn Đặc biệt, học sinh chưa phân biệt được khái niệm

- Tư duy: Ở lớp 3, tư duy của học sinh đang dần có sự thay đổi, từ tư duy cụ thể chuyển sang tư duy trừu tượng

- Tưởng tượng: Lúc đầu, hình ảnh được tái tạo chỉ đặc trưng gần đúng so với đối tượng thực Việc xây dựng hình ảnh đó cần được thông qua tranh ảnh hoặc lời

kể Đến lớp 3, số lượng những dấu hiệu và những thuộc tính trong những hình ảnh được tăng lên một cách đầy đủ và cụ thể Các em hình thành tưởng tượng trong không gian từ nhận thức những biểu tượng trong không gian, rồi đến những biểu tượng về đo đạc, tính toán

Vì vậy, “giáo viên phải phát triển trí tưởng tượng của các em bằng cách biến các kiến thức "khô khan" thành những hình ảnh có cảm xúc, đặt ra cho các em những câu hỏi mang tính gợi mở, thu hút các em vào các hoạt động nhóm, hoạt động tập thể để các em có cơ hội phát triển quá trình nhận thức lý tính của mình một cách toàn diện.”

- Sự chú ý và ghi nhớ: Ở lớp 3, HS ghi nhớ không chủ định là chủ yếu HS thường ghi nhớ, học thuộc một cách máy móc, khả năng điều chỉnh chú ý có ý chí chưa mạnh Sự chú ý có chủ định và nỗ lực ý chí của học sinh cần được rèn luyện

thường xuyên và liên tục Vì vậy, giáo viên phải tích cực sử dụng đồ dùng dạy học

để tổ chức sự chú ý cho học sinh Để lôi cuốn sự chú ý của học sinh, giáo viên cần tìm cách làm cho giờ học hấp dẫn hơn, lôi cuốn và sáng tạo hơn

- Tình cảm: Tình cảm của học sinh lớp 3 mang tính cụ thể trực tiếp và luôn gắn liền với các sự vật hiện tượng sinh động Tình cảm của các em chưa bền vững

và dễ thay đổi Hầu như các em chưa có khả năng kiềm chế được cảm xúc của mình

và dễ xúc động, dễ nổi giận, biểu hiện cụ thể là trẻ dễ khóc mà cũng nhanh cười, rất hồn nhiên vô tư Chính vì thế, việc giáo dục tình cảm cho học sinh cần ở giáo viên, gia đình sự khéo léo, tế nhị khi tác động đến các em

1.2.1.2 Đặc điểm sinh lí của học sinh lớp 3

- Hệ xương: “Hệ xương của HS còn nhiều mô sụn, xương sống, xương hông, xương chân, xương tay đang trong thời kỳ phát triển (thời kỳ cốt hoá) nên dễ bị cong vẹo, gẫy dập, Vì thế giáo viên cần phải chú ý quan tâm, hướng các em tới các hoạt động vui chơi lành mạnh, an toàn.”

- Hệ cơ: đang trong thời kỳ phát triển mạnh nên các em rất thích các trò chơi vận động như chạy, nhảy, nô đùa, Vì vậy giáo viên cần lựa chọn các trò hơi phù hợp với lứa tuổi, hướng các em vào các trò chơi vận động từ mức độ đơn giản đến phức tạp và đảm bảo sự an toàn cho trẻ

- Hệ thần kinh cấp cao: “Hệ thần kinh đang hoàn thiện về mặt chức năng, do vậy tư duy của các em chuyển dần từ trực quan hành động sang tư duy hình tượng,

tư duy trừu tượng Vậy nên, các em rất hứng thú với các trò chơi trí tuệ như đố vui trí tuệ, các cuộc thi trí tuệ, ” Giáo viên có thể cuốn hút các em với các câu hỏi hoặc câu đố nhằm phát triển tư duy của các em

- Chiều cao “mỗi năm tăng thêm 4 cm; trọng lượng cơ thể mỗi năm tăng 2kg Học sinh lớp 3 thì có chiều cao khoảng 114 cm (nam) và 102 cm (nữ) cân nặng đạt 19,7 kg (nam) và 19,1 kg (nữ) Tuy nhiên, con số này chỉ là trung bình, chiều cao của trẻ có thể xê dịch khoảng 4-5 cm, cân nặng có thể xê dịch từ 1-2 kg.”

- Tim của trẻ đập nhanh khoảng 85 - 90 lần/phút, mạch máu tương đối mở rộng, áp huyết động mạch thấp, hệ tuần hoàn chưa hoàn chỉnh

- Sự thay đổi về sinh lí cũng dẫn đến sự thay đổi trong các hoạt động học tập cũng như vui chơi của HS lớp 3 như: Hoạt động vui chơi; Hoạt động lao động;

Hoạt động xã hội,

1.2.2 Việc dạy học Toán cho học sinh lớp 3

1.2.2.1 Cấu trúc chương trình, nội dung môn Toán lớp 3

Ở lớp 3, cấu trúc chương trình môn Toán xoay quanh 5 mạch nội dung kiến thức: số học, đại lượng và đo lường, yếu tố hình học, yếu tố thống kê và giải bài toán Các mạch kiến thức được sắp xếp xen kẽ, bổ sung cho nhau, bên cạnh đó còn tích hợp với một số nội dung giáo dục khác tạo thành một tổng thể thống nhất và tương đối hoàn chỉnh “Số học là nội dung trọng tâm và là hạt nhân của môn Toán lớp 3” Học sinh tiếp thu nội dung kiến thức môn Toán trong 175 tiết/năm học (5 tiết 35 tuần) Nội dung SGK Toán 3 gồm 169 tiết học (trừ 6 tiết kiểm tra) Trong đó: + 74 tiết dạy bài mới: Gồm phần bài mới đặt trong khung có nền xanh, phần các bài tập thực hành từ 3 đến 4 bài tập

+ 94 tiết luyện tập, thực hành, luyện tập chung, ôn tập: Gồm từ 3 đến 5 bài tập (bao gồm cả các bài tập trắc nghiệm)

* Số học

- Phép nhân và phép chia trong phạm vi 1000 (tiếp)

+ Hoàn thiện các bảng nhân và bảng chia

+ “Nhân, chia ngoài bảng trong phạm vi 1000; nhân số có 2, 3 chữ số với số

có một chữ số có nhớ không quá một lần, chia số có 2, 3 chữ số cho số có 1 chữ số Chia hết và chia có dư.”

+ Thực hành tính: “tính nhẩm trong phạm vi các bảng tính; nhân nhẩm số có hai chữ số với số có một chữ số không nhớ; chia nhẩm số có hai chữ số với số có một chữ số không có số dư ở từng bước chia Củng cố về cộng, trừ, nhân, chia trong phạm vi 1000 theo các mức độ đã xác định.”

+ Làm quen với biểu thức số và giá trị biểu thức

+ Giới thiệu thứ tự thực hiện các phép tính trong biểu thức số có đến hai dấu phép tính, có hoặc không có dấu ngoặc

+ Giải các bài tập dạng: “Tìm x biết: a x b (với a, b là số trong phạm vi

+ Tính giá trị các biểu thức số có đến ba dấu phép tính, có ngoặc hoặc không

có ngoặc

+ “Giới thiệu các phần bằng nhau của đơn vị (dạng , với n là số tự nhiên từ

2 đến 10 và n = 100, n = 1000) Thực hành so sánh các phần bằng nhau của đơn vị trên hình vẽ và trong trường hợp đơn giản.”

+ Giới thiệu bước đầu về chữ số La Mã

* Đại lượng và đo đại lượng

- “Bổ sung và lập bảng các đơn vị đo độ dài từ milimét đến kilômét Nêu mối quan hệ giữa hai đơn vị liền nhau, giữa mét và kilômét, giữa mét và xăngtimét, milimét Thực hành đo và ước lượng độ dài.”

- Giới thiệu đơn vị đo diện tích: xăngtimét vuông

- Giới thiệu gam Đọc, viết, làm tính với các số đo theo đơn vị gam Giới thiệu 1 kg = 1000g

- Ngày, tháng, năm Thực hành xem lịch

- Phút, giờ Thực hành xem đồng hồ, chính xác đến phút Tập ước lượng khoảng thời gian trong phạm vi một phút

- Giới thiệu về tiền Việt Nam Tập đổi tiền với các trường hợp đơn giản

* Yếu tố hình học: “Giới thiệu góc vuông và góc không vuông Giới thiệu eke Vẽ góc bằng thước thẳng và eke; Giới thiệu đỉnh, góc, cạnh của các hình đã học; Tính chu vi hình chữ nhật, hình vuông; Giới thiệu compa Giới thiệu về tâm và bán kính, đường kính của hình tròn Vẽ đường tròn bằng compa; Thực hành vẽ trang trí hình tròn; Giới thiệu diện tích của một hình Tính diện tích hình chữ nhật và diện tích hình vuông.”

* Yếu tố thống kê

- Giới thiệu bảng số liệu đơn giản

- Tập sắp xếp lại các số liệu của bảng theo mục đích, yêu cầu cho trước

* Giải bài toán

- Giải bài toán có đến hai bước tính với các mối quan hệ trực tiếp và đơn giản

- Giải bài toán quy về đơn vị và các bài toán có nội dung hình học

1.2.2.2 So sánh chương trình hiện hành và chương trình mới của môn Toán lớp 3

Chương trình hiện hành Chương trình mới

- Có những kiến thức, kĩ năng toán học phổ thông, cơ bản, thiết yếu

Yếu tố thống kê và Giải

bài toán có lời văn.”

Thực hiện tích hợp nội môn xoay quanh ba mạch kiến thức: Số, Đại số và Một số yếu tố giải tích; Hình học và Đo lường; Thống kê

và Xác suất; thực hiện tích hợp liên môn thông qua các nội dung, chủ đề liên quan

Bảng 1.1 So sánh chương trình hiện hành và chương trình mới của môn Toán lớp 3

1.2.2.3 Mục tiêu dạy học môn Toán lớp 3

* Kiến thức:

- Biết đọc, viết so sánh các số từ 0 đến 1000

- Học thuộc bảng nhân, bảng chia biết thực hiện phép cộng, phép trừ trong phạm vi 1000

- Biết gọi tên thành phần và kết quả của phép tính

- Biết gọi tên, ký hiệu và mối quan hệ của một đơn vị đo thông dụng và cùng loại:

km và m, m và mm; kg và g; ngày và giờ; giờ và phút; phút và giây; năm và tháng

- Biết và gọi đúng tên: góc (góc vuông hoặc không vuông, đỉnh, cạnh, góc của hình tam giác, hình tứ giác, hình chữ nhật, hình vuông)

- Biết các mệnh giá tiền Việt Nam

- Biết các chữ số La Mã

* Kỹ năng:

- Tính nhẩm trong những phép tính đơn giản

- Tính được giá trị các biểu thức có đến hai dấu phép tính theo quy tắc thứ

tự thực hiện các phép tính trong biểu thức

- Tìm được một thành phần chưa biết của phép tính trong các bài toán dạng: x + a = b; x - a = b; a - x = b; a x x = b; x : a = b; a : x = b (Với a, b là các

* Thái độ:

- Yêu thích môn học

- Vận dụng được kiến thức vào trong thực tiễn, giải quyết các vấn đề

1.2.2.4 Đặc điểm dạy học môn Toán lớp 3

Trong 5 mạch kiến thức, số học là hạt nhân Việc dạy học các mạch nội dung khác (đại lượng và đo đại lượng, yếu tố hình học, giải bài toán có lời văn) về cơ bản phải dựa vào kết quả của số học

Trong mạch số học, Toán 3 đã tích hợp các nội dung về “yếu tố đại số” và

“yếu tố thống kê” để giảm nhẹ khối lượng nội dung đồng thời tăng tính ứng dụng của hạt nhân số học Khi dạy học, việc hình thành mỗi kiến thức và kỹ năng cơ bản đều phải trải qua một quá trình, từ mức độ từ đơn giản, cụ thể đến mức độ phức tạp

và khái quát hơn

Với nội dung kiến thức và các phương pháp học tập đã được trau dồi từ lớp 1 đến lớp 3 đã có sẽ là cơ sở để giúp học sinh tự hệ thống hoá và hoàn thiện các kiến thức và kỹ năng cơ bản dưới sự hướng dẫn của giáo viên

Nội dung dạy học môn toán 3 rất cơ bản và thiết thực, giáo viên sẽ chọn các phương pháp dạy học thích hợp để ngay trong các nội dung cơ bản và tối thiểu của SGK cũng có thể khai thác, phục vụ cho dạy học phân hoá theo đối tượng học sinh

Ví dụ, đối với số đông học sinh, chỉ yêu cầu thực hiện đúng các yêu cầu của các bài thực hành cơ bản Nhưng đối với một số bộ phận học sinh có nhu cầu và khả năng học tập, tư duy toán phát triển hơn thì có thể hướng dẫn để học sinh tự tập giải thích cách làm bài, tập khai thác các nội dung ẩn chứa trong một số bài thực hành

và giải quyết hết các nhiệm vụ học tập ngay trong từng tiết học

1.2.3 Tình hình vận dụng chủ đề tích hợp trong dạy học môn Toán lớp 3

1.2.3.1 Thực trạng việc học môn Toán theo hướng tích hợp của học sinh lớp 3

Chúng tôi đã tiến hành thực hiện điều tra 128 học sinh lớp 3 trường Tiểu học Tích Sơn - Vĩnh Yên - Vĩnh Phúc dựa vào phiếu điều tra Kết quả thu được thể hiện qua biểu đồ dưới đây:

Biểu đồ 1.1 Biểu đồ đánh giá sự cần thiết của môn Toán đối với học sinh trong cuộc sống

Bảng 1.2 Bảng thống kê một số khó khăn của học sinh khi học Toán lớp 3

Dự vào biểu đồ và bảng thống kê đưa ra, học sinh đã nhận thức được vai trò quan trọng của môn Toán trong cuộc sống (82%) Bên cạnh đó, có đến 48% học sinh gặp khó khăn khi học toán gắn với thực tiễn cuộc sống

Học sinh thích học các môn học, đặc biệt là các môn liên quan tới khoa học,

tự nhiên Do đã quen với cách học truyền thống nên việc học theo hướng tích hợp

vẫn còn khiến học sinh bối rối, chưa thể bắt nhịp ngay

1.2.3.2 Thực trạng việc dạy môn Toán lớp 3 theo hướng tích hợp của giáo viên

Chúng tôi đã tiến hành khảo sát việc dạy môn Toán lớp 3 theo hướng tích

hợp của giáo viên trong quá trình thực tập đợt 2 tại trường Tiểu học Tích Sơn - Vĩnh Yên - Vĩnh Phúc

- Đối tượng khảo sát: 12 giáo viên

- Phương pháp khảo sát:

18%

35%

47%

+ Phương pháp quan sát

+ Phương pháp điều tra bằng phiếu

+ Phương pháp phỏng vấn + Phương pháp thống kê Cuối cùng, tôi đã thu được kết quả theo bảng thống kê sau:

%

Số giáo viên

%

Số giáo viên

%

Bảng 1.3 Quan điểm của giáo viên về việc dạy học Toán lớp 3 theo hướng tích hợp

Qua kết quả khảo sát, ta thấy rằng đa số giáo viên cho rằng việc dạy Toán lớp 3 theo hướng tích hợp là quan trọng và rất quan trọng (75%) và không có giáo viên nào cho rằng nó không quan trọng Từ đây, ta thấy giáo viên rất quan trọng việc dạy Toán lớp 3 theo hướng tích hợp

Bảng 1.4 Mức độ thiết kế và dạy học Toán lớp 3 của giáo viên theo hướng tích hợp

Từ các số liệu của hai bảng thống kê cho thấy: Giáo viên nhận thấy rõ được tầm quan trọng của việc dạy học Toán theo hướng tích hợp nhưng vẫn chưa thể hiện bằng việc làm Có một nửa giáo viên hiếm khi thiết kế giáo án và dạy theo hướng tích hợp, 41,7% giáo viên thỉnh thoảng thiết kế và dạy, không giáo viên nào thường xuyên dạy và 8,3% giáo viên chưa bao giờ thiết kế và dạy tích hợp

Là giáo viên chủ nhiệm nên giáo viên sẽ dạy hầu hết các môn học Kiến thức của các môn học giáo viên đều bao quát được Bên cạnh đó, giáo viên vẫn thường xuyên được bồi dưỡng, tập huấn về các phương pháp, kỹ thuật dạy học mới, tiếp cận với công nghệ thông tin Tất cả những điều trên đều là cơ sở quan trọng giúp giáo viên xây dựng kế hoạch và dạy học môn Toán 3 theo hướng tích hợp

Tuy nhiên, đa số giáo viên vẫn quen lối dạy truyền thống, dạy từng môn riêng rẽ Muốn dạy học theo hướng tích hợp, giáo viên phải bao quát cũng như nắm chắc kiến thức thuộc nhiều môn, nhiều lĩnh vực, phải tìm hiểu, mày mò thông tin

Giáo viên sẽ tốn rất nhiều thời gian để làm việc này Bên cạnh đó, cơ sở vật chát của nhà trường còn hạn chế, chưa thể thực hiện dạy học tích hợp như ý muốn của giáo viên

1.2.3.3 Nguyên nhân của thực trạng

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn tới việc dạy học Toán 3 theo hướng tích cực chưa phổ biến trong nhà trường Sau đây là một số nguyên nhân chính dẫn tới thực trạng này:

- Khối lượng kiến thức lớn, thời gian giảng dạy còn hạn chế

- Áp lực thi cử, bênh thành tích trong nhà trường vẫn diễn ra

- Các môn chính được ưu tiên dạy, thường bỏ qua các môn phụ

- Giáo viên coi trọng lối dạy học truyền thống, ngại thay đổi

- Giáo viên không có thời gian nghiên cứu tài liệu, tìm tòi những kiến thức mới

- Học sinh lười học, ham chơi

Tiểu kết Chương 1

Ở Chương 1, chúng tôi đã trình bày về cơ sở lí luận của việc xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học môn Toán lớp 3, bao gồm: Các khái niệm liên quan tới việc xây dựng chủ đề tích hợp; mục tiêu, đặc điểm của dạy học tích hợp; quy trình xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học và đặc điểm của học sinh lớp 3

Chúng tôi đã tìm hiểu được thực tiễn của việc dạy học Toán cho học sinh lớp

3 theo hướng tích hợp thông qua việc khảo sát, điều tra giáo viên, học sinh tại trường Tiểu học Thực tế cho thấy, việc dạy và học Toán 3 theo hướng tích hợp còn nhiều hạn chế cần phải khắc phục

Những vấn đề lí luận và thực tiễn trình bày trong chương này là cơ sở của việc xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học môn Toán lớp 3

Chương 2 XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 3

2.1 Nguyên tắc đề xuất chủ đề tích hợp

2.1.1 Nguyên tắc 1: Phù hợp với đặc điểm, nguyên tắc dạy học môn Toán

Có 6 nguyên tắc dạy học vận dụng vào môn toán:

- Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa lí luận và thực tiễn

Trong dạy học môn Toán, sử dụng linh hoạt hai con đường từ cụ thể tới trừu tượng và ngược lại tùy thuộc vào mục tiêu, nội dung dạy học vào đặc điểm của người học

Tri thức Toán nói là một sự thống nhất giữa cái cụ thể và trừu tượng Do đó

ta phải dạy cho người học mối liên hệ giữa cụ thể và trừu tượng, giữa cái mới và cái

cũ trên cơ sở loogic và trừu tượng Giáo viên khi xây dựng chủ đề tích hợp cần kích thích cho người học tính tò mò, tìm hiểu, khả năng vận dụng kiến thức và kĩ năng

để người học kiến tạo được tri thức một cách tự nhiên nhất

- Đảm bảo sự thống nhất giữa tính khoa học và tính giáo dục

Toán học nói chung và môn toán trong nhà trường phổ thông nói riêng bản thân đã mang tính khoa học, đã có sự thống nhất, tính chặt chẽ logic giữa khoa học,

tư tưởng và thực tiễn Vì vậy trong quá trình xây dựng chủ đề tích hợp, giáo viên phải xây dựng nội dung đảm bảo cho học sinh những tri thức toán học chính xác cả

về mặt toán học, triết học thông qua đó bồi dưỡng cho họ đức tính chính xác, logic Phẩm chất của người học được giáo dục qua quá trình học tập, chủ đề tích hợp phải hình thành ở người học phương pháp suy nghĩ, cách thức làm việc khoa học, tích cực và sáng tạo

Chủ đề tích hợp không được áp đặt nội dung cứng nhắc, phải có sự uyển chuyển và logic để đảm bảo tính khoa học, tính tư tưởng, tính thực tiễn Đảm bảo sự thống nhất giữa cụ thể và trừu tượng

- Đảm bảo sự thống nhất giữa đồng loạt và phân hóa

“Phân hóa tạo điều kiện thuận lợi cho dạy học đồng loạt Dạy học phân hóa tính tới trình độ phát triển, đặc điểm khác nhau của học sinh Điều đó làm cho mọi học sinh đều đạt được những yêu cầu cơ bản làm tiền đề cho những pha dạy học đồng loạt Bên cạnh đó, trong dạy học đồng loạt có yếu tố phân hóa.”

Chủ đề tích hợp phải đảm bảo sự thống nhất giữa đồng loạt, phân hóa Học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên phải đạt được mục tiêu bài học, mục đích bài dạy tức là tiến tới trình độ chung, mặt bằng chung về tri thức, kĩ năng trên cơ sở trình độ nhận thức, lứa tuổi người học

- Đảm bảo sự thống nhất giữa tính vừa sức và yêu cầu phát triển

Việc dạy học phải đảm bảo tính vừa sức để người học có thể chiếm lĩnh được tri thức, rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo nhưng mặt khác lại phải đòi hỏi sự không ngừng nâng cao yêu cầu để thúc đẩy sự phát triển của người học Như vậy khi xây dựng chủ đề tích hợp, giáo viên luôn luôn có ý thức cho việc đảm bảo thống nhất giữa tính vừa sức và phát triển trong một lân cận vừa đủ

- Đảm bảo sự thống nhất giữa hoạt động điều khiển của thầy và hoạt động học tập của trò

Trong dạy học cần đảm bảo sự thống nhất hài hòa giữa hoạt động điều khiển của thầy và hoạt động học tập của trò, vì thầy và trò cũng hoạt động nhưng những hoạt động có chức năng khác nhau Chủ đề tích hợp cần làm rõ vai trò của từng đối tượng trong quá trình dạy và học Đối với thầy là thiết kế, hướng dẫn Còn đối với trò là học tập tự giác tích cực và sáng tạo Như vậy bài học mới có hiệu quả thực sự

2.1.2 Nguyên tắc 2: Phù hợp với định hướng đổi mới trong dạy học môn Toán

Theo Bộ GD&TĐ, “chương trình mới môn Toán sẽ được xây dựng theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực của người học; dành thời gian thích đáng cho hoạt động trải nghiệm toán học; không đưa vào các dạng bài tập mẹo, lắt léo; mạch kiến thức gắn liền với cuộc sống.”

Chương trình dành thời gian hợp lí để tổ chức các hoạt động trải nghiệm toán học (trong môn Toán) cho học sinh ở từng lớp Từ đó, “học sinh vận dụng được kiến thức, kỹ năng, thái độ đã tích lũy từ trước đó và trau dồi kinh nghiệm của bản thân vào giải quyết một số vấn đề thực tiễn Học sinh được phát triển một số năng lực như: năng lực tổ chức và quản lý hoạt động, năng lực tự nhận thức giúp các

em bước đầu hình thành và phát triển được năng lực, sở trường của mình Đây cũng là cách tạo dựng một số năng lực cơ bản cho người lao động tương lai và người công dân có trách nhiệm” Trọng tâm của chủ đề tích hợp là phải hình thành

và phát huy dược năng lực cần có cửa học sinh thông qua quá trình học tập của các

em, dưới sự hướng dẫn của giáo viên

Chương trình môn Toán mới giảm nhẹ yêu cầu về giải bài tập, không đưa vào các dạng bài tập mẹo, lắt léo Những mạch kiến thức gắn liền với cuộc sống được chú trọng.Vì vậy, khi xây dựng chủ đề tích hợp, tính ứng dụng cần được chú trọng trong yêu cầu cần đạt của nội dung bài học

Ví dụ: Khi học sinh học về diện tích hình vuông, giáo viên phải giúp các em biết vận dụng kiến thức đó sẽ giải quyết những vấn đề của thực tế cuộc sống xung

quanh mình

2.1.3 Nguyên tắc 3: Phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi Tiểu học

Chủ đề tích hợp xây dựng dựa trên đặc điểm tâm sinh lí của học sinh tiểu học Nội dung dạy học vừa sức, phù hợp với khả năng nhận thức cũng như hoạt động của học sinh Lứa tuổi học sinh tiểu học có tâm sinh lí thay đổi khá rõ rệt so với lứa tuổi mầm non Với mỗi lớp học, khả năng tư duy, nhận thức và hoạt động khác nhau và hoàn thiện dần theo thời gian Giáo viên cần nắm vững đặc điểm của từng giai đoạn lứa tuổi học sinh để lựa chọn nội dung, xây dựng đề tài phù hợp với từng đối tượng Thông qua chủ đề tích hợp, học sinh sẽ chủ động và linh hoạt hơn trong học tập cũng như trong cuộc sống

2.1.4 Nguyên tắc 4: Đảm bảo tính khả thi

Dựa trên nội dung và yêu cầu cần đạt của chương trình môn Toán, giáo viên xây dựng chủ đề tích hợp một cách linh hoạt, mềm dẻo, phù hợp với học sinh, bảo đảm mục tiêu và chất lượng giáo dục Giáo viên lựa chọn không gian, thời gian tổ chức hoạt động dạy học phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của lớp, trường học

Để tổ chức dạy học tích hợp thành công, giáo viên phải tính tới nguồn lực, khả năng, điều kiện cơ sở vật chất trong lớp, trong nhà trường Dù nội dung tích hợp có hay, sáng tạo nhưng nếu thiếu tính thực tế, tính khả thi thì cũng không thực hiện được

2.2 Một số chủ đề tích hợp trong dạy học môn Toán lớp 3

2.2.1 Chủ đề 1: Cuộc sống với đo độ dài

KẾ HOẠCH DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ

Tên chủ đề: Cuộc sống với đo độ dài

Thời lượng: 2 tiết

I Mục tiêu:

- Kiến thức:

+ Biết dùng thước và bút để vẽ các đoạn thẳng có độ dài cho trước trong bài học

+ Biết hình ảnh biển báo giao thông cấm đi ngược chiều và ý nghĩa của nó

+ Biết nhân vật lịch sử Trạng Lường Lương Thế Vinh

- Kỹ năng:

+ Học sinh đo được một độ dài, đọc được kết quả đo

+ Học sinh dùng mắt ước lượng độ dài

+ Học sinh vẽ biển báo cấm đi ngược chiều

+ Học sinh làm đàn xylophone bằng nước (tạo các nốt nhạc)

+ Học sinh lập được bảng thống kê độ dài

+ Học sinh xây dựng chế độ dinh dưỡng hàng ngày cho bản thân

- Thái độ:

+ Tích cực tham gia các hoạt động

+ Yêu thích môn toán

- Năng lực hướng tới:

+ Năng lực giao tiếp và hợp tác

+ Năng lực sử dụng công cụ tính toán

của chủ đề

theo cấu trúc mới

Cấu trúc nội dung bài học mới theo chủ đề

Định hướng các năng lực cần phát triển cho học sinh

Tiết thứ

Ghi chú

Toán - Cách vẽ đoạn

thẳng

- Năng lực tính toán

- Năng lực sử dụng công cụ toán học

47,

48

Mỹ thuật

- Vẽ biển báo giáo thông

- Năng lực thẩm mĩ

Kỹ năng sống

- Tìm hiểu luật giao thông

II Thực hành đo

độ dài

Toán - Đo độ dài đồ vật

- Giới thiệu một số cách đo gián tiếp

- Năng lực tính toán

- Năng lực sử dụng công cụ toán học

Tiếng Việt

- Đọc tập đọc (bài đọc về nhân vật lịch sử)

- Năng lực đọc, hiểu

Âm nhạc

- Tạo nốt nhạc - Năng lực sáng

tạo âm nhạc III Ước

lượng độ dài

Toán - Ước lượng độ

dài của các đồ vật

- Năng lực toán học

IV Thiết

kế chế

độ dinh dưỡng

Kỹ năng sống

- Tìm hiểu chế độ dinh dưỡng phù hợp với lứa tuổi

- Lập chế độ dinh dưỡng cho bản thân

- Năng lực giải quyết vấn đề

Toán - Đo chiều cao của

người

Năng lực sử dụng công cụ toán học

- Tiêu chí đánh giá: Học sinh đạt được mục tiêu đề ra HS hình thành và phát triển năng lực cần thiết

- Kỹ năng:

+ Học sinh đo được một độ dài, đọc được kết quả đo

+ Học sinh dùng mắt ước lượng độ dài

+ Học sinh vẽ biển báo cấm đi ngược chiều

+ Học sinh tạo các nốt nhạc bằng cốc chứa nước

+ Học sinh lập được bảng thống kê độ dài

+ Học sinh xây dựng chế độ dinh dưỡng hàng ngày cho bản thân

- Thái độ:

+ Tích cực tham gia các hoạt động

+ Yêu thích môn toán

- Năng lực hướng tới:

+ Năng lực giao tiếp và hợp tác

+ Năng lực sử dụng công cụ tính toán

+ Năng lực thẩm mĩ

+ Năng lực tính toán

- Giáo viên:

+ Hình ảnh biển báo cấm đi ngược chiều

+ Câu chuyện về Trạng lường Lương Thế Vinh

+ Ê ke cỡ to

+ Những chiếc ly thủy tinh cùng kích thước

+ Thước + Nước + Màu nước + Thìa gỗ

2.1 Hoạt động 1: Giới thiệu bài

Công việc đo độ dài có ý nghĩa rất

quan trọng trong cuộc sống của chúng

ta Để biết cách đo độ dài như thế nào

và những điều lí thú có liên quan đến

đo độ dài trong cuộc sống, cô và cả lớp

sẽ cùng đi tìm hiểu chủ đề: “ Cuộc

sống với đo độ dài”

2.2 Hoạt động 2: Thực hành vẽ đoạn

thẳng

* Mục tiêu: HS vẽ được đoạn thẳng

cho trước HS vẽ được biển báo giao

thông HS biết luật giao thông

- GV đưa ra bảng và yêu cầu HS vẽ các

đoạn thẳng được nêu trong bảng:

- Yêu cầu HS nhắc lại cách vẽ đoạn

thẳng có độ dài cho trước

đó tìm vạch chỉ số đo của đoạn thẳng trên thước, chấm điểm thứ hai, nối hai điểm ta được đoạn thẳng có độ dài cần vẽ.”

- HS vẽ hình, hai HS ngồi cạnh nhau đổi chéo vở để kiểm tra bài lẫn nhau

20 phút

+ Đây là biển báo giao thông Các em

có biết biển báo giao thông này có tên

gọi là gì không?

+ Đây là biển cấm đi ngược chiều

+ GV: “Biển cấm đi ngược chiều là

biển báo giao thông báo hiệu đường

cấm tất cả các loại xe (cơ giới và thô

sơ) đi vào theo chiều đặt biển, trừ các

xe được ưu tiên theo luật lệ nhà nước

quy định.”

- Yêu cầu HS mô tả biển báo ?

- GV yêu cầu HS vẽ lại biển báo giao

thông theo mẫu

2.3 Hoạt động 3: Thực hành đo độ

dài

* Mục tiêu: HS đo được độ dài vật

Biết về nhân vật lịch sử và cách đo của

ông HS sáng tạo nốt nhạc

- GV yêu cầu HS nêu cách đo một

chiếc bút chì

- GV hướng dẫn lại cách đo: “Đặt một

đầu bút chì trùng với số 0 của thước

Cạnh bút chì thẳng với cạnh của thước

Tìm điểm cuối của bút chì ứng với

điểm nào trên thước Đọc số đo ứng

với điểm cuối của bút chì.”

- GV yêu cầu HS thực hiện đo với mép

bàn, chân bàn học

* Tìm hiểu cách đo độ dài của Trạng

lường Lương Thế Vinh

- GV giới thiệu câu chuyện

- HS trả lời

- HS lắng nghe

- HS: “Biển hình tròn, nền màu

đỏ, ở giữa có gạch ngang to màu trắng.”