Nguyên nhân khủng hoảng nợ công Hy Lạp

Đối với Athens khi đó, việc gia nhập khu vực sử dụng đồng EuroEurozone vừa là vấn đề danh dự, vừa là sự cần thiết, vì nếu Hy Lạp sử dụng đồngtiền chung, giới đầu cơ tiền tệ sẽ không thể

I Nguyên nhân khủng hoảng nợ công Hy Lạp

Tác nhân bên ngoài và rõ nét nhất thường được các nhà lãnh đạo EU đề cập

là tác động của cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 Để cứu vãn nền kinh tế khỏicơn suy thoái, chính phủ Hy Lạp đã tung ra những gói hỗ trợ khổng lồ nhằm kíchthích kinh tế phát triển Gói hỗ trợ này làm gia tăng chi ngân sách và nợ công mộtcách đáng kể Tuy nhiên, thực trạng này diễn ra ở hầu hết các nước trên thế giới,không chỉ có ở Hy Lạp và EU Do vậy, ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chínhtoàn cầu chỉ là tác nhân thêm vào những vấn đề sẵn có trong nội tại nền kinh tế HyLạp

Chính sách "vung tay quá trán" và "căn bệnh thành tích" đã khiến Hy Lạptrượt sâu trong vũng lầy nợ công Thực chất, nợ không phải là điều gì xấu, nhưngvấn đề đặt ra đối với mỗi quốc gia là mức nợ ấy phải rõ ràng và trong tầm kiểmsoát

So sánh với Nhật Bản với khoản nợ công lên tới 10.710 tỷ USD, tươngđương với số nợ bình quân đầu người là 84.435 USD, lên tới 200% GDP so vớimức 60% của 20 năm trước, có sự khác biệt khá lớn giữa nợ công của nước nàyvới nợ công của Hy Lạp, thể hiện ở chỗ, 95% trái phiếu chính phủ của Nhật Bản dongười dân nước này nắm giữ, trong khi 70% nợ chính phủ Hy Lạp do người nướcngoài nắm giữ Bên cạnh đó, Nhật còn tự chủ về tỷ giá hối đoái, dự trữ ngoại tệ củaNhật cũng ở mức rất cao (theo con số mà Bộ Tài chính Nhật Bản công bố ngày 12-

5, tính đến cuối tháng 4-2010, dự trữ quốc gia của Nhật là 1.046,873 tỉ USD) Dovậy, nền kinh tế Nhật Bản, mặc dù ngoài nợ công cao còn đứng trước nhiều khókhăn khác nữa, nhưng vẫn được dự báo là khó có thể trở thành mục tiêu tấn côngcủa giới đầu cơ quốc tế

Ở trường hợp Hy Lạp, có thể thấy rằng khủng hoảng nợ công bắt nguồn từ

sự "lạm chi" và sự lơi lỏng của EU khi Brussel sốt ruột muốn đẩy nhanh tiến trìnhhội nhập của Hy Lạp Nói cách khác, những "ảo tưởng" về một viễn cảnh mới, vềánh hào quang của EU đã khiến Athens phớt lờ mọi cảnh báo, tiếp tục mạnh taychi tiêu và hậu quả nhãn tiền đều như người ta đã thấy

Sau đây chúng ta sẽ đi sâu vào những nguyên nhân riêng có của Hy Lạp

I.1 Nạn nhân của bệnh thành tích

Có nhiều dẫn chứng thuyết phục cho thấy chính việc châu Âu nhiều lần làmngơ trước các hành xử vô nguyên tắc của thành viên khiến Hy Lạp ra nông nỗingày nay

Theo Hiệp ước Maastricht, để tham gia vào khu vực đồng tiền chung, cácquốc gia thành viên phải đáp ứng nhiều chuẩn mực, trong đó có quy định mức bộichi của ngân sách phải nhỏ hơn hoặc bằng 3% GDP, có xem xét trường hợp mứcthâm hụt đang trong xu hướng được cải thiện hoặc mức thâm hụt lớn hơn 3%nhưng mang tính tạm thời, không đáng kể, không là mức bội chi cơ cấu; nợ chínhphủ nhỏ hơn hoặc bằng 60% GDP, có xem xét các trường hợp đang điều chỉnh

Mười một sáng lập viên lúc bấy giờ vẫn ấn định giờ G là ngày 1/1/1999 ramắt đồng euro Nhưng không có quốc gia nào trong khối lúc bấy giờ đáp ứng đượctiêu chí trên Thậm chí, lúc đó Bỉ có tổng nợ quốc gia lên đến 131% GDP, gấp 2,2lần mức cho phép

Theo những quy định của Hiệp ước này, Hy Lạp chưa đủ điều kiện tham giakhu vực đồng tiền chung Châu Âu vào tháng 5/1998 Nhưng 2 năm sau, ngày1/1/2001, mặc dù chưa đủ chuẩn, Hy Lạp cũng được chấp thuận gia nhập vào khuvực đồng tiền chung với điều kiện phải nỗ lực cải thiện mức thâm hụt ngân sách và

nợ chính phủ Tuy nhiên, đến nay, các ràng buộc trên vẫn chỉ là lời hứa của HyLạp Bội chi ngân sách và nợ nước ngoài không những không được cải thiện mà có

xu hướng ngày càng tăng

I.1.1 Gia nhập vội vã

Tham vọng tạo ra một khối kinh tế chung có sức ảnh hưởng đã khiến chocác thành viên sáng lập lúc bấy giờ muốn có càng nhiều thành viên càng tốt Điều

đó khiến các tham vọng chính trị va vấp với những thực trạng về nền kinh tế cácquốc gia

Đối với Athens khi đó, việc gia nhập khu vực sử dụng đồng Euro(Eurozone) vừa là vấn đề danh dự, vừa là sự cần thiết, vì nếu Hy Lạp sử dụng đồngtiền chung, giới đầu cơ tiền tệ sẽ không thể tấn công và nền kinh tế của nước này

sẽ có được sự bình ổn Bên cạnh đó, việc tham gia “câu lạc bộ nhà giàu” Eurozonecũng đồng nghĩa với việc Hy Lạp có thể tiếp cận được với nguồn vốn tín dụng lãisuất thấp

Bất chấp tất cả, các quốc gia châu Âu “làm đẹp” sổ sách bằng mọi giá để kịptiến độ gia nhập Lúc đó, con số “sạch đẹp” thâm hụt 4% của Hy Lạp khiến một sốngười nghi ngờ

Thần kỳ hơn khi Hy Lạp giảm được mức thâm hụt xuống còn 2,5% vào năm

1998 và dự báo lúc bấy giờ nói thâm hụt chỉ còn 1,9% vào năm 1999 Cả châu Âu

đã hoan hô thành tích này, tung hô Hy Lạp như một câu chuyện thần kỳ khiến một

số nước phải ngưỡng mộ Tây Ban Nha, Pháp, Bồ Đào Nha cũng cố gắng “đạtthành tích” thâm hụt chỉ 3%

I.1.2 Những số liệu “ma”

Quả đúng như người ta nghi ngờ Tháng 3.2000, dưới một tiêu chuẩn kế toánmới, cho thấy thâm hụt thực sự của Hy Lạp vào năm 1998 là 3,2% Đến năm 2004một báo cáo khác lại chỉ ra con số thâm hụt của Hy Lạp vào năm 1998 là 4,3%, bởi

Hy Lạp đã nhập nhằng tiền chi tiêu mua sắm công với viện trợ chính phủ đến 2 tỉeuro

Không chỉ thế, Hy Lạp còn cố ý không tính đến một số chi tiêu quân sự cũngnhư y tế trong tổng chi chính phủ Ngược lại, quốc gia này còn xem một số viện trợ

từ châu Âu là khoản thu vào của chính phủ

Với cách này, Hy Lạp đã “bùa” thâm hụt ngân sách năm 2003 một cách khótin Vào tháng 3/2004, Hy Lạp công bố thâm hụt ngân sách 2,6 tỉ euro tươngđương 1,7%, tức thấp hơn nhiều so với mức trung bình của EU là 2,7% Điều đókhiến nhiều người nghi ngờ và EU gây áp lực khiến Hy Lạp công bố lại

Dưới áp lực từ châu Âu, Hy Lạp công bố là 3,2% bởi trước đó đã tính cáctrợ cấp thuế ước tính của châu Âu vào nguồn thu chính phủ Bốn tháng sau đó, HyLạp thừa nhận đã bỏ qua một số khoản chi tiêu quân sự, tính cao lên giá trị thặng

dư an sinh xã hội cùng lãi suất thấp đi, nên con số thực phải là 4,6% Đến tháng3.2005, Hy Lạp “thành thật” thông báo thâm hụt của năm 2003 là 5,2% Và tronglần “thành thật” cuối cùng vào cuối năm đó, con số tăng lên mức 5,7% Sau 18tháng, số liệu thâm hụt năm 2003 đã tăng từ 2,6 tỉ lên 8,8 tỉ euro

I.1.3 Có lợi cùng hưởng, có hoạ… tự chia

Vấn đề hiện tại của Hy Lạp cũng cho thấy thể chế tài chính của EU không

đủ năng lực và chuyên môn để kềm chế những thành viên không tuân thủ hiệp ướccủa khối Ngay từ khi thành lập, Liên minh tiền tệ đã được xem là công cụ cho liênminh chính trị, nên các “sáng lập viên” chẳng hề quan tâm nhiều đến chuyện trừngphạt thành viên vi phạm quy chế chung

Năm 1996, khi thảo luận xem liệu có cần thiết có những công cụ trừng phạtnhững thành viên vi phạm hay không, Tổng thống Pháp Jacques Chirac và Thủtướng Đức Helmut Kohl cho rằng nên dựa vào ý thức, và cuối cùng EU ủng hộ chủtrương này EU cho rằng các quốc gia sẽ phải tự điều tiết lấy

Chính thái độ thờ ơ,bàng quan của EU trước những sai phạm của các nướcthành viên như ngọn gió thổi vào khủng hoảng :

“Ở thời điểm đó, đã có những bằng chứng rõ ràng cho thấy, Hy Lạp đưa ranhững số liệu không trung thực, đặc biệt là về thâm hụt ngân sách, nhằm đưa rahình ảnh về tình hình tài chính công của họ ‘đẹp’ hơn thực tế Nhưng các nhà lãnhđạo châu Âu đã không phản đối Vì lý do chính trị, họ phải cho Hy Lạp tham giađồng Euro”, Giáo sư kinh tế học Jürgen von Hagen thuộc Đại học Bonn, Đức, chobiết.

Chính sự thờ ơ, thiếu kiểm soát chặt chẽ này đã tiếp tay gây ra cuộc khủnghoảng Ở thời điểm đó, EU có thể nhìn rõ mối nguy hiểm của buông lỏng quản lý

và ra tay ngăn chặn

Các năm 2002, 2003, và 2004, ngay cả Đức và Pháp đã không tuân thủđược các điều khoản về thâm hụt ngân sách, tạo ra một tiền lệ nguy hiểm Cácnước lớn có thể vi phạm, tại sao các nước nhỏ lại ko? Điều này càng giảm đi tính

kỷ luật của chính sách chung

Tới năm 2004, việc Hy Lạp công bố số liệu kinh tế giả mạo đã rõ như banngày EU đã mở cuộc điều tra đầu tiên nhằm vào tình trạng bội chi của Athens.Mặc dù Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat) thu thập đủ bằng chứng về sự giandối số liệu của Hy Lạp, nhưng các quan chức của châu Âu vẫn tuyên bố rằng, việctrục xuất Hy Lạp khỏi Khu vực đồng tiền chung euro không phải là lựa chọn củahọ

Trên thực tế, chỉ có 2 trong số 16 quốc gia thuộc Eurozone đáp ứng đầy đủnhững tiêu chí này là Phần Lan và Luxembourg Sự "vượt rào" tập thể này là một trong những nguyên nhân chính khiến châu Âu trở thành đệ tử của "chúa chổm".Hiện tại, tổng giá trị nợ của khu vực sử dụng đồng euro chiếm 84% GDP của khối

I.2. Tác động tiêu cực của tiến trình hội nhập kinh tế khu vực

Quá trình hình thành đồng tiền chung được chia thành ba giai đoạn nhằmgiúp các quốc gia điều chỉnh nền kinh tế theo hướng hội nhập toàn diện và sâurộng - hàng hóa, vốn và sức lao động được tự do hóa hoàn toàn Tuy nhiên, hộinhập cũng có mặt trái của nó Đối với các quốc gia nhỏ, năng lực cạnh tranh yếuthì đây thực sự là thách thức.

Việc gia nhập vội vã của Hy Lạp đã bộc lộ những mặt trái của nó Với mộtquốc gia có nguồn tài nguyên hạn hẹp, lợi thế thương mại thấp, năng lực cạnhtranh thấp thì họ không thể xây dựng rào cản để bảo hộ nền sản xuất trong nước.Hàng hóa thiếu cạnh tranh, sản xuất đình trệ, tỷ lệ thất nghiệp gia tăng, thu ngânsách giảm, chi an sinh xã hội cao

Theo quy định của EU, các quốc gia được phép giữ lại 25% thuế xuất nhậpkhẩu hàng hóa vào EU để trang trải chi phí hoạt động và 75% còn lại được chuyểnvào ngân sách chung của EU Điều này có nghĩa, các quốc gia có vị trí thuận lợi vềgiao thông quốc tế: sân bay, bến cảng sẽ nhận được một nguồn thu đặc biệt từthuế nhập khẩu vào EU mà các quốc gia nhỏ hơn, ở vị trí bất lợi hơn như Hy Lạpkhông nhận được; thậm chí đó là khoản thuế đánh trên hàng hóa nhập khẩu đangtiêu thụ tại nước mình Nguồn thu ngân sách của họ bị suy giảm

Ngoài ra, tại các nước kém phát triển hơn như Hy Lạp, để tránh làn sóng didân khi thực hiện tự do hóa lao động, chính phủ buộc phải gia tăng các khoản chiphúc lợi, chi an sinh xã hội cho công dân của mình Điều này góp phần làm giatăng thâm hụt ngân sách

I.3 Thiếu sót trong cơ cấu của Hiệp định Maastricht- Mối quan hệ

giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài chính

Trong điều kiện nền kinh tế không có khủng hoảng, việc duy trì cam kết giữmức thâm hụt ngân sách nhà nước ở mức 3% GDP và tổng nợ công không đượcvượt quá 60% GDP không gặp khó khăn gì đặc biệt Nhưng khi cuộc khủng hoảng

kinh tế thế giới từ cuối năm 2008, hầu hết các nước tham gia hệ thống đồng euro

đã buộc phải phá rào trước cả hai điều khoản nói trên để cứu nguy ngành ngânhàng, và qua đó, cứu nguy nền kinh tế Đặc biệt, đáng lo ngại là mức thâm hụtngân sách của 4 nước Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Ai Len, Hy Lạp đã lên tới 9-14%, vượt xa quy định của Hiệp ước Maastricht

Hy Lạp là mắt xích yếu nhất trong sợi dây chuyền Euro Trước khủnghoảng, nước này có tỷ lệ tăng trưởng cao nhất trong khối EU nhờ tập trung pháttriển các ngành dịch vụ, ngân hàng, du lịch và địa ốc Tuy nhiên, kinh tế ngầmchiếm tới hơn 30% GDP và sản xuất kém phát triển nên nước này luôn phải nhậpsiêu Khủng hoảng nổ ra, nợ công lên tới 115% GDP (gấp đôi quy định của hiệpước) và thâm hụt ngân sách quốc gia là 14% GDP (cao hơn quy định 3,5 lần) Khảnăng thanh toán nợ của Chính phủ Hy Lạp bị nghi ngờ và các nhà đầu tư vội vã rútvốn khỏi Hy Lạp và không cho Chính phủ nước này vay thêm tiền

Việc cam kết giảm thâm hụt ngân sách về mức 3% được xem như bất khả thido: thứ nhất, Hy lạp không thể hạ giá đồng euro để khuyến khích xuất khẩu, thứhai là Chính phủ không thể tự ý điều chỉnh lãi suất cơ bản để vực dậy nền kinh tế.Nếu đứng ngoài khối euro, làm hai việc trên không khó đối với Hy Lạp

Đồng tiền chung hệ thống ngân hàng trung ương châu Âu bao gồm Ngânhàng Trung ương châu Âu (ECB) và 16 ngân hàng trung ương của các quốc giathành viên ECB điều hành chính sách tiền tệ theo mục tiêu lạm phát

Quy định này tạo nền tảng cho việc hình thành và ổn định đồng euro Nhưng

nó cũng mang lại nhiều thách thức cho các chính phủ do họ không thể sử dụngchính sách tiền tệ làm công cụ hữu hiệu để hỗ trợ kinh tế phát triển

Tuy nhiên, yếu kém trong thanh khoản của Hy Lạp đã làm lộ ra thiếu sótmang tính cơ cấu trong chính sách tiền tệ chung: Các quốc gia thành viên khu vựcđồng euro chấp thuận một ngân hàng trung ương chung, một chính sách tiền tệchung nhưng không chấp thuận một chính sách thuế chung

Nguyên nhân sâu xa là mỗi quốc gia có một nhà nước riêng và nhà nướcriêng thì cần có ngân sách riêng với hàng loạt nguyên tắc chi tiêu đính kèm Điềunày hợp lý nhưng lại là rào cản đối với khu vực đồng tiền chung bởi vì chính sáchtiền tệ và chính sách tài khóa luôn có mối quan hệ khắng khít với nhau

Nếu các chính phủ cắt giảm chi tiêu để trở về mức quy định trong Hiệp ướcMaastricht thì điều đó đồng nghĩa với việc làm tiêu tan những nỗ lực vực dậy nềnkinh tế và làm tăng thất nghiệp, từ đó khởi động quá trình giảm phát trên phạm vitoàn Châu Âu Nếu để các chính phủ tự ý quyết định mức thâm hụt ngân sách vàcông nợ của họ, Hiệp ước Maastricht có nguy cơ tan vỡ

Cụ thể, lãi suất trên thị trường tiền tệ phụ thuộc vào chính sách lãi suất doECB định đoạt Lãi suất trái phiếu chính phủ lại do bộ tài chính của từng quốc giaquyết định

Quyết định của bộ tài chính phụ thuộc vào chính sách tài khóa của từng quốcgia Đối với một số nước có năng lực cạnh tranh kém hơn, thâm hụt ngân sách lớnhơn các quốc gia khác trong khối, để bình ổn nền kinh tế, phát hành trái phiếuchính phủ với lãi suất cao hơn là giải pháp được ưa chuộng Vì vậy, khủng hoảng

nợ do mất khả năng chi trả chỉ còn là vấn đề thời gian

Ngoài ra, so với các quốc gia khác, khoản chi phúc lợi - an sinh xã hội vàthu thuế của EU rất cao so với nhiều quốc gia khác trên thế giới Thật vậy, Mỹ cóthu nhập bình quân đầu người là 34.320 đô la nhưng chỉ dành 19,4% GDP chi phúclợi và an sinh xã hội Con số tương tự ở Nhật là 25.130 đô la Mỹ/người và 18,6%.Trong khi đó, tại EU, tỷ lệ này dao động từ trên 20-38,2%

Để có tiền chi phúc lợi và an sinh xã hội, các nước buộc phải gia tăng cáckhoản thuế Thực tế cho thấy, tỷ lệ thu thuế tính trên GDP của các nước trong khối

EU cũng tăng vượt trội so với các quốc gia khác trên toàn cầu Tỷ lệ này biến động

từ trên 30-50% GDP

Trong khi đó, tỷ lệ này tại Mỹ, Nhật, Canada lần lượt là 28,2%; 27,4%;33,4% Để có nguồn thu lớn, EU đã xây dựng một biểu thuế suất cao hơn Thuế giátrị gia tăng trung bình trên 20%, trong khi tỷ lệ này ở Mỹ và Hàn Quốc khoảng10%; tại Nhật và Canada là 5% Chính điều này đã làm cho EU trở thành thiênđường của hưởng thụ hơn là nơi hấp dẫn nhà đầu tư bỏ vốn kinh doanh Lợi thếtrong thu hút nguồn vốn nước ngoài của EU cũng bị tác động

Là một thành viên của EU, trong các hoạt động kinh tế đối ngoại với cácquốc gia ngoài EU, Hy Lạp cũng gặp những khó khăn tương tự Không chỉ bị tácđộng bởi các yếu tố bên ngoài, Hy Lạp còn bị thất thế trong các giao dịch nội khối

Là một quốc gia nhỏ, nghèo tài nguyên, năng lực cạnh tranh của Hy Lạp giảm.Mặc dù Hy Lạp thiết lập một tỷ lệ thu thuế và chi phúc lợi và an sinh xã hội ở mứctrung bình của khu vực đồng tiền chung, nhưng nó cũng làm tăng mức thâm hụtngân sách, tạo áp lực gia tăng nợ công

I.4 Sự yếu kém trong điều hành đất nước của chính phủ Hy Lạp

Gia nhập khu vực đồng tiền chung euro năm 2001 là cơ hội lớn để Hy Lạp

có thể tiếp cận với thị trường vốn quốc tế Đáng buồn thay, đây lại là nguyên nhânkhiến quốc gia này lâm vào cảnh “chúa chổm”

I.4.1 Tham nhũng, hối lộ, trốn thuế có hệ thống.

Hy Lạp hiện đang là một trong những nước có nạn tham nhũng nghiêmtrọng nhất EU Dựa theo CPI (chỉ số nhận thức tham nhũng) của Tổ chức Minhbạch Quốc tế (TI), Hy Lạp đứng cuối cùng, sau cả Rumani và Bungari

Thiệt hại mà tham nhũng gây ra cho Hy Lạp được ước tính vào khoảng 8%GDP Nói cách khác, khoảng hơn 50% số thâm hụt ngân sách năm 2009 của HyLạp là do tham nhũng mà ra

Và, điều thật nghịch lý, theo các nhà phân tích, chính sự trợ giúp của EUtrong những năm qua lại là “đòn bẩy” khiến tham nhũng ở Hy Lạp tăng lên nhanh

chóng Chỉ tính trong vòng 3 thập kỷ kể từ khi Hy Lạp gia nhập EU, nước này đãnhận được tổng cộng khoảng 300 tỷ euro tiền trợ cấp từ EU Vậy mà, họ vẫn lâmvào cuộc khủng hoảng nợ trầm trọng Còn EU, lại một lần nữa phải “bơm tiền”.

Nhiều năm qua, các quan chức, chính trị gia ở Hy Lạp liên tục phải từ chức

vì liên quan đến tham nhũng, nhận hối lộ Nhưng, cho đến nay, rất ít người bị xét

xử và kết án vì tội danh tham nhũng Chính điều này đã khiến người ta nghĩ đếnmột điều luật “bất thành văn”, đó là việc, các quan chức tham nhũng, nhận hối lộrất “mạnh tay”, nhưng đến khi bị cơ quan điều tra phát hiện thì lại rất nhanh và

“mạnh mồm” tuyên bố từ chức, và sẽ không bị đưa ra xét xử nữa

Trong các bảng xếp hạng của TI về tham nhũng, cả ở EU hay chỉ trongnhóm sử dụng đồng tiền chung châu Âu thì Hy Lạp luôn “đội sổ” Theo tính toán,hàng năm, nạn tham nhũng ở Hy Lạp đã lấy đi khoảng 10% GDP của nước này.Còn người dân Hy Lạp, vì tham nhũng lan tràn trong giới công chức, quan chứcnên đã được coi như là những người “hối lộ chuyên nghiệp” Người dân Hy Lạp đãphải hối lộ để thi lấy bằng lái xe, để được cấp giấy phép xây nhà, để khám chữabệnh, để giành được những hợp đồng trong kinh doanh, đặc biệt khi đối tác là các

cơ quan Nhà nước… Những điều này luôn là thực tế trong xã hội Hy Lạp Bảnthân Thủ tướng George Papandreou, khi nhậm chức hồi năm ngoái đã phải thừanhận: “Tham nhũng ở Hy Lạp là có hệ thống” và cam kết “sẽ kiên quyết loại trừ tệnạn này” Thế nhưng, sẽ rất khó để “tiêu diệt” tham nhũng, vì một khi đã trở thành

“hệ thống” cũng có nghĩa là nó đã được “bảo vệ”, kể cả trong những quy định củaluật pháp Đơn cử, người nhận hối lộ, khi bị tố cáo sẽ không phải ra trước tòa đốichứng, trong khi đó, người tố cáo sẽ phải đối chất trước tòa về các bằng chứng cáobuộc Điều này hiển nhiên sẽ khiến những người tố cáo tham nhũng, hối lộ nản chí

Do tham nhũng, nhận hối lộ diễn ra tràn lan ở mọi lĩnh vực trong đời sống

xã hội nên việc hối lộ cũng được coi là… bình thường khi người dân quan niệm, đihối lộ để “đôi bên cùng có lợi” Chỉ tính riêng trong năm 2009, tổng số tiền mà

người dân Hy Lạp dùng để hối lộ lên đến 800 triệu euro, trong đó phần lớn tậptrung ở lĩnh vực y tế và xây dựng cơ bản.

Tất nhiên, người dân thực hiện hành vi hối lộ để đạt được những mục đíchcủa riêng họ Còn giới kinh doanh, bên cạnh việc hối lộ để có được những hợpđồng “béo bở” cũng tiến hành đút lót để trốn thuế, gia tăng thu nhập cho cá nhân

và Cty Theo giới nghiên cứu, tỷ lệ thất thoát thuế ở Hy Lạp thuộc hàng lớn nhấtchâu Âu và cũng là con số khá cao trên thế giới khi hàng năm, số tiền thuế thấtthoát lên tới 25% Chính Bộ Tài chính Hy Lạp cũng khẳng định, ở một nước pháttriển như Hy Lạp, với dân số hơn 11 triệu người nhưng lại chỉ có khoảng 15 nghìnngười kê khai có mức thu nhập trên 100.000 euro/năm, quả là có… vấn đề

Hy Lạp có một hệ thống tài khóa khá ọp ẹp, trong đó nền kinh tế ngầm ướctính có quy mô tương đương 20-30% nền kinh tế chính thức, và giá trị trốn thuếhàng năm có thể lên tới 30 tỷ USD Chỉ cần thu đủ thuế là đủ sức đưa thu chi củaAthens trở lại với trạng thái cân bằng, nhưng biện pháp đơn giản này xem ra vôcùng khó thực hiện

Để vực dậy nền kinh tế đang bên bờ vực của cuộc khủng hoảng nợ, bên cạnhviệc nhận hỗ trợ 110 tỷ euro, Chính phủ Hy Lạp cũng đưa ra những cam kết nhằmcắt giảm chi tiêu công, tăng nguồn thu cho Nhà nước thông qua biện pháp tăngnhiều loại thuế Chưa hết, Chính phủ của Thủ tướng George Papandreou còn đềnghị người dân giúp đỡ đất nước, đơn giản bằng cách giữ lại mọi hóa đơn muahàng, để các cơ quan chức năng có thể đối chiếu, nếu cần thiết và truy thu thuế từcác cơ sở kinh doanh nhằm tăng nguồn thu cho ngân sách, từng bước đưa đất nướcthoát khỏi khó khăn

I.4.2 Chi tiêu công “siêu thoáng”

Tham nhũng, trốn thuế là những tệ nạn khiến Hy Lạp ngày càng nghèo hơn

so với các nước trong EU, khiến nước này lâm vào cảnh nợ nần quốc tế chồngchất Thế nhưng, việc Hy Lạp lâm vào khủng hoảng nợ còn có sự “góp phần”

không nhỏ của việc chi tiêu công quỹ “siêu thoáng” cũng như những bộ máy côngquyền không ngừng “lớn mạnh” về số lượng, nhưng chất lượng, hiệu quả công việclại giảm đi rất nhiều

 Chi quỹ lương :

Quỹ lương của khối dịch vụ công tại Hy Lạp đã tăng gấp đôi trong vòng 10năm qua Trong khi đó, nguồn thu không được cải thiện sau hàng loạt biện phápcắt giảm thuế để kích thích đầu tư

Thỏa thuận tài trợ 110 tỉ euro chung của IMF và khối Liên hiệp châu Âu cho

Hy Lạp có chỉ ra rằng trong năm trước ngoài số tiền dùng trả lãi vay, có đến 75%phần chi còn lại của ngân sách Chính phủ Hy Lạp là để duy trì một mức lương vàphúc lợi xã hội cao

Như nghiên cứu của Kaufmann dự đoán, tham nhũng không chỉ gây ra trốnthuế, nó còn làm tăng chi tiêu chính phủ, nhắm tới duy trì mức lương cao cho côngchức và thực hiện các dự án có vốn đầu tư lớn thay vì nhắm vào các dự án tạo ranhiều việc làm và nâng cao năng suất lao động Thế vận hội Athens 2004 là một cơhội không thể nào tốt hơn để Hy Lạp gia tăng các dự án đồ sộ của mình và tiếp tục

đi vay nợ thoải mái vì mục tiêu Thế vận hội

Theo một nguồn tin từ Bộ Tài chính Hy Lạp, trong năm 2009, Bộ này đãtuyển dụng tổng cộng khoảng 27.000 công chức mới, nhưng số công chức chỉ đếncông sở “ngồi chơi xơi nước” chiếm tới 1/3 Rõ ràng, ngân sách quốc gia Hy Lạpđang phải oằn mình gánh chịu một lượng công chức khổng lồ mà không có cáchnào giảm tải được bởi trong Hiến pháp nước này có điều khoản cấm việc sa thảicông chức Nhà nước

Tính đến năm 2009, lượng công chức ở Hy Lạp chiếm tới 1/4 số người làmcông ăn lương ở nước này Số lượng nhiều là thế, nhưng những người được gọi là

“công chức Nhà nước”, dù làm ít hay nhiều, vẫn được hưởng mức lương khá cao

so với mức lương bình quân ở những khu vực khác Chỉ tính tiền lương thu nhậpchính (chưa tính tiền thưởng, tiền hỗ trợ), sau khi trừ đi các khoản, bình quân 1công chức lĩnh được 1.350 euro/tháng Trong khi đó, bình quân mỗi tháng, ngườilàm công ăn lương ở các khu vực kinh doanh ngoài Nhà nước chỉ được lĩnhkhoảng 750 euro

Lương bình quân đã cao, việc thì không nhiều, thế nhưng, hầu hết công chức

ở Hy Lạp đều được thưởng thêm vào dịp cuối năm Ở các doanh nghiệp ngoài quốcdoanh, tùy thuộc vào tình hình sản xuất kinh doanh của từng năm, người làm công

ăn lương sẽ được thưởng thêm khoảng 1 tháng lương (còn gọi là “tháng lương thứ13”) Thế nhưng, với các công chức Nhà nước, con số 13 với họ chẳng có ý nghĩa

gì, có thể vì họ cho đó là “số xấu” (theo quan niệm của người châu Âu) hoặc cũng

có thể vì đó là con số “hơi nhỏ” Bởi ở Hy Lạp, đã thành lệ, hàng năm các côngchức thường được nhận tối thiểu là 14 tháng lương Cá biệt, có năm, công chứccòn được lĩnh tới 16 tháng lương Như vậy, lương bình quân đã cao, thưởng cũngnhiều, trong khi việc làm thì ít, lại không có nguy cơ bị sa thải nên 2 chữ “côngchức” luôn là mơ ước của rất nhiều người trong độ tuổi đi làm

Tất nhiên, hậu quả của “công chức” là ngân sách Hy Lạp năm nào cũng bịbội chi Thâm hụt ngân sách liên tục tăng cao Và, đến năm 2009, nó đạt đến mức12,7% (theo quy định của EU, mức thâm hụt ngân sách ở các nước thành viênkhông được quá 3%) Với mức thâm hụt lớn như vậy, chẳng có gì ngạc nhiên khitổng số nợ quốc gia của Hy Lạp lên tới con số 300 tỷ euro vào năm 2009 Số nợnày được coi là “khủng”, vì nó tương đương với 113,4% GDP một năm của HyLạp Con số này không chỉ làm Chính phủ Hy Lạp lo ngại mà ngay cả EU cũngphải vội vã tìm cách trợ giúp để cứu vãn nền kinh tế Hy Lạp, tránh một sự phá sảnNhà nước có thể ảnh hưởng dây chuyền tới tất cả các nước thành viên trong EU

Mức lương cao ở Hy Lạp không chỉ tạo ra gánh nặng ngân sách, nó còn làmcho tính cạnh tranh của nền kinh tế nước này yếu đi Lương cao, đồng euro tăng

giá từ mức 1 euro đổi hơn 0,8 đô la Mỹ lên đến 1 euro đổi 1,6 đô la trong suốt giaiđoạn từ 2000-2008 khiến sức cạnh tranh của hàng hóa Hy Lạp yếu đi, và hệ quả tấtyếu là một cán cân thương mại thâm hụt triền miên Chi phí nhân công cao và thamnhũng tràn lan cũng ảnh hưởng đến việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Theo báo cáo tư vấn của IMF, trong cán cân thanh toán của Hy Lạp thì phầnđóng góp của FDI trong năm 2008 chỉ là khoảng 1,7 tỉ euro trong số hơn 35 tỉ eurothặng dư của cán cân này Một phần đáng kể đóng góp vào cân đối tài khoản vốn

và tài chính năm 2008 của Hy Lạp đến từ đầu tư gián tiếp, mà có lẽ việc phát hànhtrái phiếu chính phủ bán cho nhà đầu tư nước ngoài chiếm phần không nhỏ

Như vậy, có thể thấy cấu trúc cán cân thanh toán của Hy Lạp không hề cânbằng, với phần lớn thâm hụt trên tài khoản vãng lai phải bù đắp bằng nguồn vốnđầu tư gián tiếp chứ không phải vốn đầu tư trực tiếp, nghĩa là Hy Lạp gần nhưhoàn toàn kỳ vọng vào bong bóng giá cổ phiếu và các khoản vay nước ngoài để thuhút ngoại tệ bù đắp cho tài khoản vãng lai Khi bong bóng cổ phiếu vỡ và khikhông thể vay thêm tiền, nước này đứng trước rủi ro vỡ nợ lớn (Hy Lạp không thểphá giá đồng tiền để đẩy xuất khẩu lên nhằm cải thiện tình hình vì họ đang dùngđồng tiền chung euro

 Chi xây dựng cơ sở hạ tầng: Sử dụng vốn bất hợp lý và lãng phí.

Dễ dàng hút vốn đầu tư nước ngoài, trong gần một thập kỷ qua, Chính phủ

Hy Lạp liên tục bán trái phiếu để thu về hàng trăm tỷ ơ-rô Số tiền này lẽ ra có thểgiúp kinh tế Hy Lạp tiến rất xa nếu chính phủ có kế hoạch chi tiêu hợp lý Nhưngđiều này không xảy ra, nhà chức trách dường như “ngủ quên” trên núi tiền có đượcnhờ vay nợ Nói đúng hơn, Chính phủ Hy Lạp chỉ biết chi tiêu (phần lớn cho cơ sở

hạ tầng) chứ hầu như không quan tâm đến các kế hoạch trả nợ Một ví dụ dễ thấynhất là công tác tổ chức Thế vận hội Olympic Athens 2004, một thế vận hội hoànhtráng nhất và cũng tốn kém nhất trong lịch sử Chi 12 tỷ euro (cao hơn tới 10 tỷ so

với dự kiến) nhưng không cho phép bất cứ một biển hiệu quảng cáo nào được xuấthiện trên đường phố, Chính phủ Hy Lạp đã khiến ngân sách quốc gia năm 2004thâm hụt tới 6,1% (so với GDP) trong khi giới hạn mà khối EU cho phép là 3%.

I.5 Cơ cấu vốn vay bất hợp lý: chủ yếu là các khoản vay ngắn hạn

Một điều đáng chú ý là sự chi tiêu lãng phí của Chính phủ Hy Lạp lại dựatrên cơ cấu nợ bất hợp lý, khi mà hầu hết các khoản nợ của Hy Lạp là ngắn hạn,trong đó, số nợ phải trả trong năm 2010 là 16% tổng nợ Tỷ lệ nợ công trên GDPcủa Hy Lạp là 108,1, khoản nợ đến hạn phải thanh toán 8,5 tỉ euro (tương đương11,3 tỉ đô la Mỹ) trái phiếu chính phủ vào ngày 19-5-2010 Khi các khoản vayngắn hạn chưa phát huy được hiệu quả thì chính phủ lại lo trả nợ Điều này cànglàm gia tăng áp lực nợ lên chính phủ

II Những tác động tiêu cực tới khối đồng tiều chung Châu Âu

Hy Lạp có nền kinh tế nhỏ so với đa số các nước khác trong khu vực đồngtiền chung châu Âu với GDP chỉ chừng 300 tỷ USD (so với 11.000 tỷ USD của cảkhối và 16.000 tỷ USD của tất cả 27 nước trong Liên minh châu Âu), tức là chỉ

chiếm khoảng 3% GDP của 16 nước thành viên khu vực đồng euro Nhưng chính

sự bất cẩn trong chi tiêu của nền kinh tế nhỏ ấy lại làm điêu đứng các nước "đạigia" trong khối, đe dọa nền kinh tế các nước thành viên và ảnh hưởng không nhỏtới tính ổn định và thậm chí số phận của đơn vị tiền tệ châu Âu, tác động mạnh mẽđến thị trường chứng khoán Châu Âu và thị trường tài chính toàn cầu

II.1 Tác động đến nền kinh tế

II.1.1 Ảnh hưởng xấu tới tình hình các nước trong khu vực

Trước tiên có thể thấy cuộc khủng hoảng Hy Lạp là một trong những nguyênnhân khiến cho sự phục hồi kinh tế của khu vực đồng tiền chung châu âu chậm hơn

Bảng Số liệu về thực trạng nợ và thâm hụt ngân sách năm 2009 của EU

Đơn vị tính: tỷ lệ % GDP

Sở dĩ có ý kiến cho rằng tình hình khủng hoảng tại Hy Lạp sẽ lây lan rấtnghiêm trọng vì nhiều người tin rằng khu vực đồng tiền chung châu Âu đang có