CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.2 Hoạt động kinh doanh của ngân hàng : Ngân hàng Thương mại được xem như một doanh nghiệp họat động trên lĩnh vực kinh doanh tiền tệ, với chức năng là trung gian tín dụng, các Ngân hàn

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TẠI

NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.

1.1 Khái niệm – ý nghĩa – nhiệm vụ - nội dung của phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh.

1.1.1 Khái niệm hiệu quả hoạt động kinh doanh:

Hiệu quả hoạt động kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng tất cả các yếu tố trong quá trình kinh doanh như nguồn lực, tư liệu kinh doanh, đối tượng lao động nên có thể đạt được hiệu quả cao nhất trong quá trình kinh doanh với tổng chi phí thấp nhất

Phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh là quá trình nghiên cứu để đánh giá toàn

bộ quá trình và hiệu quả hoạt động kinh doanh tại doanh nghiệp nhằm làm rõ chất lượng hoạt động kinh doanh và các nguồn tiềm năng cần khai thác, từ đó đề ra các phương án

và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh

1.1.2 Ý nghĩa hiệu quả hoạt động kinh doanh:

Phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh:

Là cơ sở để ra các quyết định kinh doanh

Là công cụ quan trọng trong những chức năng quản trị có hiệu quả ở doanh nghiệp

Là điều hết sức cần thiết đối với mọi doanh nghiệp Nó gắn liền với hiệu quả hoạt động kinh doanh chỉ ra hướng phát triển của các doanh nghiệp

Là biện pháp quan trọng để phòng ngừa rủi ro

1.1.3 Nhiệm vụ - Nội dung hiệu quả hoạt động kinh doanh:

1.13.1 Nhiệm vụ:

Đánh giá kết quả thực hiện được so với kế hoạch hoặc so với tình hình thực hiện

kỳ trước, các doanh nghiệp tiêu biểu cùng ngành hoặc chỉ tiêu bình quân nội ngành và các thông số thị trường

Phân tích những nhân tố nội tại và khách quan đã ảnh hưởng tình hình thực hiện

kế hoạch

Phân tích hiệu quả các phương án kinh doanh hiện tại và các dự án đầu tư dài hạn

Xây dựng kế hoạch dựa trên kết quả phân tích

1.1.3.2 Nội dung:

Nội dung của phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh là đánh giá quá trình hướng đến kết quả hoạt động kinh doanh với sự tác động của các yếu tố ảnh hưởng, được biểu hiện qua các chỉ tiêu kinh tế Nó không chỉ đánh giá biến động mà còn phân tích các nhân tố phụ thuộc vào mối quan hệ cụ thể của nhân tố với chỉ tiêu phân tích

Vậy trước hết phải xây dựng hệ thống các chỉ tiêu kinh tế cùng với việc xác định mối quan hệ phụ thuộc của các nhân tố tác động đến chỉ tiêu Xây dựng mối liên hệ giữa các chỉ tiêu khác nhau để phản ánh được tính phức tạp đa dạng của nội dung phân tích

Phân tích dự báo, phân tích chính sách và phân tích rủi ro trên các mặt hoạt động của doanh nghiệp

Lập báo cáo kết quả phân tích, thuyết minh và đề xuất kế toán quản trị

1.2 Hoạt động kinh doanh của ngân hàng :

Ngân hàng Thương mại được xem như một doanh nghiệp họat động trên lĩnh vực kinh doanh tiền tệ, với chức năng là trung gian tín dụng, các Ngân hàng Thương mại vừa

là người đi vay vừa là người cho vay, từ đó nghiệp vụ hoạt động chủ yếu của Ngân hàng bao gổm 3 lĩnh vực: Huy động vốn, cho vay, môi giới trung gian

1.2.1 Hoạt động huy động vốn:

Hoạt động huy động vốn là một trong những nghiệp vụ chủ yếu của Ngân hàng Thương mại Vốn huy động là nguồn vốn chiếm tỷ lệ lớn trong tổng nguồn vốn của Ngân hàng Thương mại Vì vậy, nếu huy động được nhiều vốn thì có thể mang lại lợi nhuận cao cho Ngân hàng cũng như có thể mở rộng hoạt động và cung cấp vốn cho hoạt động kinh tế

Trên thị trường có rất nhiều loại khách hàng khác nhau, trong đó gồm có hai loại chính: Khách hàng là cá nhân và khách hàng là đơn vị kinh tế, doanh nghiệp Nhà nước,

công ty TNHH, công ty cổ phần, doanh nghiệp tư nhân Vì thế các hình thức hoạt động vốn cũng rất đa dạng để thích hợp với từng loại khách hàng Hiện nay tại các Ngân hàng

Thương mại các nước có những hình thức huy động vốn như sau:

1.2.1.1 Tiền gửi thanh toán:

Ngân hàng thương mại từ khi mở cửa hoạt động thì không ngừng động viên khuyến khích khách hàng mở tài khoản tại ngân hàng Tiền gửi thanh toán là loại tiền gửi

mà người gửi tiền có thể rút ra bất cứ lúc nào mà cũng không cần báo trước cho Ngân hàng và Ngân hàng phải đáp ứng được yêu cầu đó của khách hàng

Tài khoản được sử dụng cho tiền gửi thanh toán được coi là tài khoản giao dịch hay gọi là tài khoản Sec Tài khoản Sec ngày nay chia ra hai loại: Tài khoản thanh toán dùng cho các tổ chức kinh tế và tài khoản thanh toán dùng cho cá nhân

Đặc điểm nổi bật của loại tiền gửi này là khách hàng gửi tiền vào ngân hàng đã hình thành một khế ước mặc nhiên, trong đó ngân hàng phải thỏa mãn nhu cầu chi trả của khách hàng bất cứ lúc nào Nếu vi phạm Ngân hàng sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật

Mục đích của loại tiền gửi này nhằm đảm bảo an toàn về tài sản, thực hiện các khoản chi trả trong hoạt động sản xuất kinh doanh, trong tiêu dùng, tiện lợi trong việc thanh toán bằng tiền mặt Đối với ngân hàng loại tiền gửi thanh toán thường có sự dao động lớn, do đó Ngân hàng chỉ áp dụng một tỉ lệ nhất định để cho vay nên Ngân hàng thường áp dụng với lãi suất thấp

Trong việc sử dụng tiền gửi thanh toán, khách hàng thường dùng các công cụ thanh toán để chi trả như: séc, lệnh chuyển tiền… trong đó séc được coi là công cụ thanh toán chủ yếu vì sử dụng séc một mặt bảo đảm an toàn về ngân quỹ mặt khác séc là hình thức chi trả đơn giản và tiện lợi

1.2.1.2 Tiền gửi có kỳ hạn:

Hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp và cá nhân sau khi thu được lợi nhuận mà tạm thời chưa sử dụng đến trong một thời gian nhất định nào đó có thể ký thác vào Ngân hàng một cách có kỳ hạn Đối với loại tiền gửi này, người gửi tiền chỉ được rút

ra khi đáo hạn Tuy nhiên, trên thực tế do áp lực cạnh tranh, các Ngân hàng cho phép

khách hàng rút tiền trước hạn với điều kiện là người gửi tiền không được trả lãi hoặc chịu một mức lãi suất thấp hơn lãi suất trả cho tiển gửi có kỳ hạn, điều kiện tuỳ thuộc vào chính sách huy động của Ngân hàng và loại tiền gửi định kỳ

Tiền gửi định kỳ có nhiều loại khác nhau, thông thường có kỳ hạn 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng Khác với tiền gửi thanh toán tiền gửi định kỳ là tiền gửi tạm thời chưa sử dụng hoặc tiền gửi để dành của các nhân Vì vậy, mục đích gửi tiền vào Ngân hàng là nhằm kiếm lợi tức Do đó thường dùng biện pháp lãi suất để huy động nguồn vốn này chủ

là yếu

Hiện nay, các Ngân hàng Thương mại đang áp dụng hai loại tiền gửi định kỳ: tiền gửi định kỳ theo tài khoản và tiền gửi định kỳ với hình thức phát hành kỳ phiếu Nguồn tiền gửi định kỳ là nguồn tiền gửi có tính chất ổn định ở Ngân hàng Thương mại Do vậy,

nó có thể dùng để cho vay trung và dài hạn với lãi suất cao hơn lãi suất tiền gửi thanh toán không kỳ hạn Ngân hàng áp dụng nguyên tắc kỳ hạn càng dài lãi suất càng cao

1.2.1.3 Tiền gửi tiết kiệm:

Ở Việt Nam, tiền gửi tiết kiệm hết sức đa dạng và phong phú được chia ra làm nhiều loại:

1.2.1.3.1 Tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn: Là loại tiền gửi không có thời gian đáo

hạn, khi nào người gửi muốn rút tiền thì phải thông báo cho Ngân hàng một thời gian, tuy nhiên ngày nay Ngân hàng cho phép khách hàng rút tiền ra không cần thông báo trước Đây là hình thức hoạt kỳ mà đối tượng gửi chủ yếu là người tiết kiệm, dành dụm hầu trang trãi những chi tiêu cần thiết đồng thời có một khoản lãi góp phần vào việc chi tiêu hàng tháng Ngoài ra, đối tượng gửi tiền có thể là những người thừa tiền nhàn rỗi muốn gởi vào Ngân hàng để thu hoạch lợi tức đồng thời đảm bảo an toàn hơn tiển gửi ở nhà

Loại tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn lãi suất thấp do Ngân hàng không chủ động được nguồn vốn và lãi luôn được nhập vốn và thường tính lãi theo nhóm ngày gửi tiền Còn đối với tiền gửi thanh toán thì lãi nhập vốn vào cuối tháng

1.2.1.3.2 Tiền gửi tiết kiệm có mục đích: người ký thác tiền ở ngân hàng nhằm

mục đích nhất định như để mua sắm nhà cửa, trang trải chi phí học tập cho con cái… đối

với những người gửi tiền loại này ngân hàng thường cấp thêm tín dụng để bù đắp phần thiếu hụt khi sử dụng theo mục đích của người gửi tiền

Tiền gửi tiết kiệm định kỳ hiện nay được phân thành 2 loại: tiền gửi tiết kiệm có

kỳ hạn dưới 12 tháng và tiền gửi tiết kiệm từ 12 tháng trở lên

Khách hàng gửi tiết kiệm định kỳ thì được ngân hàng cấp cho một bản kê lúc gửi tiền đầu tiên và theo định kỳ hàng tháng để phản ánh tất cả số phát sinh, khách hàng quản

lý và mang theo bên người khi đến ngân hàng giao dịch

Về nguyên tắc khách hàng chỉ được rút vốn khi đến hạn Nếu rút trước hạn phải được sự đồng ý của Ngân hàng và chỉ được hưởng lãi suất của tiền gửi tiết kiệm không

kỳ hạn hoặc không được hưởng lãi nếu gửi có kỳ hạn mà rút ra chưa được 1 tháng

1.2.1.4 Kỳ phiếu ngân hàng có mục đích:là công cụ để huy động vốn tiết kiệm do

ngân hàng phát hành nhằm mục đích kinh doanh trong từng thời kỳ nhất định

1.2.1.5 Trái phiếu ngân hàng:là công cụ huy động vốn trung gian và dài hạn vào

ngân hàng và đây là một loại chứng khoán có thể mua bán trên thị trường chứng khoán Thời hạn trái phiếu thường một năm

1.2.2 Hoạt động tín dụng:

Khái niệm tín dụng:

- Tín dụng là quan hệ kinh tế được biểu hiện dưới dạng tiền tệ hay vật chất mà trong đó người đi vay phải trả cho người cho vay cả gốc lẫn lãi trong thời gian nhất định

- Đối với ngân hàng thương mại, thì tín dụng có nghĩa là sự cho vay hay ứng trước tiền do ngân hàng thực hiện, giá cả do ngân hàng ấn định đối với khách hàng đi vay mà chúng ta thường gọi là lãi suất hay những khoản tiền hoa hồng mà người vay phải trả trong suốt thời gian sử dụng các khoản ứng trước của ngân hàng

* Phân loại tín dụng:

Trong nền kinh tế thị trường, thì hiện nay có rất nhiều hình thức tín dụng trong hoạt động của ngân hàng như cho vay đối với doanh nghiệp, cá nhân, tổ chức kinh tế, cho vay tiêu dùng, cho vay sản xuất….Tín dụng được phân ra làm hai loại: Tín dụng ngắn hạn và tín dụng dài hạn

+ Tín dụng ngắn hạn: là loại tín dụng có thời gian cho vay dưới 12 tháng Thông

thường là 6 tháng chiếm chủ yếu Mục đích của loại tiền gửi này là cho vay bổ sung thiếu hụt tạm thời vốn lưu động, đồng thời cho vay phục vụ nhu cầu cá nhân

+ Tín dụng trung và dài hạn:

Tín dụng trung hạn: là loại tín dụng có thời gian cho vay từ 1 năm đến 5

năm.Loại tín dụng này cấp cho khách hàng cần vốn để đầu tư mua sắm tài sản cố định, cải tiến và đổi mới kỹ thuật, mở rộng xây dựng các công trình có quy mô nhỏ Thường loại tín dụng này không nằm trong kế hoạch của nhà nước

Tín dụng dài hạn: là loại tín dụng có thời gian cho vay trên 3 năm nằm trong kế

hoạch của nhà nước Loại tín dụng này cho vay để đầu tư cơ bản, cải tiến và mở rộng sản xuất đối với công trình có quy mô lớn Loại này có nhiều rủi ro nên chiếm 1 tỷ lệ rất ít

Nguyên tắc tín dụng:

Sử dụng vốn vay phải đúng theo mục đích ghi trên hợp đồng

Nguyên tắc này nhằm đảm bảo tính hiệu quả của vốn vay tạo điều kiện thực hiện việc hoàn trả nợ của đơn vị vay Để thực hiện nguyên tắc này, mỗi lần đi vay khách hàng phải làm đơn xin vay, trong đơn phải thể hiện rõ mục đích vay và kèm theo phương án sản xuất kinh doanh có hiệu quả Đơn vị vay có trách nhiệm sử dụng vốn vay có mục đích nếu ngân hàng phát hiện khách hàng vi phạm thì ngân hàng có quyền thu hồi nợ trước hạn

Tiền vay phải được hoàn trả đúng hạn cả vốn lẫn lãi:

Phần lớn nguồn vốn của ngân hàng là nguồn vốn đi vay Do đó ngân hàng yêu cầu khách hàng vay vốn phải trả cho khách hàng cả vốn lẫn lãi sau một thời gian nhất định

Để thực hiện được nguyên tắc này tất cả các khoản vay của ngân hàng đều có định kỳ hạn

nợ Khi đáo hạn thì khách hàng chủ động lập giấy trả nợ cho ngân hàng, nếu không ngân hàng tự động trích tài khoản tiền gửi của khách hàng để thu hồi nợ, nếu tài khoản tiền gửi của khách hàng không đủ số dư thì ngân hàng sẽ chuyển sang nợ đáo hạn và tính lãi suất

nợ quá hạn

Tiền vay phải có vật tư, tài sản tương đương làm đảm bảo

Nguyên tắc này xuất phát từ nhu cầu của quy luật lưu thông tiền tệ nhằm làm cho

sự vận động của tiền tệ gắn với sự vận động của vật tư hàng hoá để đảm bảo sức mua của đồng tiền Để thực hiện được nguyên tắc này đòi hỏi ngay từ khi đi vay và trong suốt quá trình sử dụng vốn vay khách hàng phải có một lượng giá trị vật tư hàng hoá tương đương làm đảm bảo có thể hiểu theo nhiều cách khác nhau

+ Tài sản thế chấp và cầm cố là những tài sản trước khi đi vay

+ Tài sản thế chấp và cầm cố là những tài sản hình thành từ vốn vay

-Bảo đảm tín dụng:

Bảo đảm tín dụng là phương tiện tạo cho chủ Ngân hàng có một sự bảo đảm rằng sẽ

có một nguồn vốn khác để hoàn trả nếu công việc cho vay bị phá sản

-Các loại bảo đảm tín dụng:

+ Bảo đảm đối nhân: là hợp đồng qua đó người bảo lãnh cam kết với Ngân hàng sẽ

thực hiện nghiệp vụ trả nợ cho Ngân hàng trong trường hợp khách hàng vay vốn bị mất khả năng thanh toán Những người đứng ra bảo lãnh phải thoả mãn một số điều kiện: có

đủ năng lực pháp lý và năng lực tài chính, phải giao cho Ngân hàng đầy đủ các giấy tờ cần thiết và đưa tài sản ra đảm bảo, việc bảo lãnh được thực hiện bằng văn bản có chứng nhận của cơ quan công chứng

+ Bảo đảm đối vật: là hình thức đảm bảo tín dụng trong đó người cho vay đóng vai

trò chủ nợ được thừa hưởng một số quyền lợi nhất định đối với tài sản của khách hàng-con nợ nhằm làm căn cứ để thu hồi nợ trong trường hợp hàng-con nợ không trả nợ hoặc không

có khả năng trả nợ

1.2.3 Hoạt động kinh doanh ngoại tệ:

Đây là hoạt động kinh doanh sôi nổi của Ngân hàng, đồng tiền kinh doanh trên thị trường là các ngoại tệ mạnh, ngoại tệ tự do chuyển đổi Thời hạn giao dịch thường một năm nhưng đối với một số ngoại tệ như USD, GBP, JPY, DEM thì thời hạn có thể lên

đến 5 năm

1.3 Lãi suất tín dụng:

1.3.1 Khái niệm:

Lãi suất tín dụng

Lợi tức tín dụng

Vốn tín dụng

Lãi suất tín dụng là giá cả quyền sử dụng vốn của người khác vào mục đích sản xuất kinh doanh, và được đo lường bằng tỷ lệ phần trăm trên tiền gửi hoặc tiền vay trong một thời gian nhất định

1.3.2 Vai trò lãi suất:

Sự vận động của lãi suất tiền gửi và lãi suất cho vay luôn theo xu hướng trái ngược nhau theo quy luật cung cầu cụ thể là lãi suất tiền gửi càng cao thì Ngân hàng huy động vốn càng nhiều, ngược lại lãi suất cho vay càng cao thì Ngân hàng cho vay được càng ít

Vì vậy khi giải quyết bài toán lãi suất Ngân hàng phải giải quyết ba mục tiêu sau đây: + Lãi suất phải giúp Ngân hàng huy động được nhiều tiền nhàn rỗi trong dân cư kể

cả tiền nhàn rỗi trong các doanh nghiệp

+ Lãi suất phải được thị trường chấp nhận

+ Lãi suất phải bù đắp chi phí hoạt động của Ngân hàng và bảo đảm lợi nhuận cho Ngân hàng Các yếu tố cần xem xét: Quan hệ cung cầu vốn, lạm phát, lãi suất danh nghĩa

Thực vậy, lãi suất có tính hai mặt, khi chế độ lãi suất thích hợp sẽ thúc đẩy nền kinh tế phát triển và ngược lại sẽ làm ngưng trệ và đình đốn sản xuất, kìm hãm sự phát triển của nền kinh tế Do đó trong từng giai đoạn cụ thể mà áp dụng khung lãi suất thích hợp Lãi suất tín dụng thích hợp có tác dụng vừa mở rộng sản xuất kinh doanh, tăng lượng hàng hoá cho xã hội, vừa thu được vốn kinh doanh trong dân cư

1.3.3 Nguyên tắc xác định lãi suất:

Gọi R là lãi suất danh nghĩa do Ngân hàng Nhà nước công bố

I Tỷ lệ lạm phát

r Lãi suất thực trong trường hợp không có lạm phát

p Tỷ lệ lợi nhuận chung nếu loại trừ yếu tố giảm sức mua của đồng tiền

P Lợi nhuận chung của nền kinh tế

Ta có: R = r + I

P = p + I

Vòng quay vốn

Doanh số thu nợ

Dư nợ bình quân

=

Theo Mark lợi tức Ngân hàng là một bộ phận thặng dư được tạo ra trong quá trình sản xuất kinh doanh do đó:

r < p

Hay r + I < p + I

Do đó R < P (*)

(*) là giới hạn trên của lãi suất, nếu vượt quá giới hạn này thì lãi suất được xem là quá cao, mặt khác Ngân hàng phải tự trang trải chi phí nên:

r > 0

hay r + I > I

Vậy R > I (**)

(**) là giới hạn dưới của lãi suất, nếu vượt quá giới hạn này lãi suất xem là quá thấp

Từ (*) và (**) suy ra chế độ lãi suất thích hợp:

I < R < P

Hay: Tỷ lệ lạm phát < lãi suất tiền gửi < lợi nhuận bình quân

Trong đó: Lợi nhuận bình quân: lợi nhuận của các ngành sản xuất kinh doanh.

Lãi suất tiền gửi = lãi suất thực + tỷ lệ lạm phát

Lãi suất cho vay = lãi suất tiền gửi + chi phí + Thuế + lợi nhuận + chi phí rủi ro

Thực tế ở nước ta, đôi lúc lợi nhuận bình quân < lợi nhuận cho vay Điều này gây

ra nhiều khó khăn trong hoạt động tín dụng của Ngân hàng Cho nên thường Ngân hàng Trung Ương ấn định lãi suất cho vay, huy động các Ngân hàng Thương mại tự xác định lãi suất riêng cho mình theo quan hệ cung cầu tiền tệ trên thị trường

1.4 Các chỉ tiêu đo lường hiệu quả hoạt động kinh doanh.

1.4.1 Các chỉ tiêu hiệu quả chung.

a Vòng quay vốn:

Hệ số thu nợ

Doanh số thu nợ

Doanh số cho vay

=

Dư nợ/tổng Nguồn vốn

Dư nợ

Tổng Nguồn vốn

=

Dư nợ/Vốn huy động

Dư nợ

Vốn huy động

=

Nợ quá hạn/tổng Dư nợ

Nợ quá hạn

Tổng Dư nợ

=

Chỉ tiêu này cho biết số vốn đầu tư được quay vòng nhanh hay chậm trong thời kỳ nhất định Vòng quay vốn càng nhanh càng tốt

b Hệ số thu nợ:

Chỉ tiêu này phản ánh trong một thời kỳ kinh doanh nào đó từ một đồng doanh

số cho vay Ngân hàng sẽ thu hồi được bao nhiêu đồng vốn Hệ số thu nợ càng lớn được đánh giá càng tốt

c Dư nợ trên tổng Nguồn vốn: Chỉ tiêu này phản ánh mức độ tập trung của Ngân

hàng đối với từng loại cho vay

d Dư nợ trên Vốn huy động: Đánh giá tính ổn định vững chắc của nguồn vốn.

e Nợ quá hạn trên tổng Dư nợ: Phản ánh tình hình kinh doanh của Ngân hàng.

1.4.2 Các chỉ tiêu hiệu quả sử dụng Vốn.