KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG TÁI ĐỊNH CƯ VÀ PHÁT TRIỂN DÂN TỘC THIỂU SỐ

ĐỊNH NGHĨA CÁC THUẬT NGỮNhững người bị ảnh hưởng DPs bao gồm người hoặc nhiều người, hộ gia đình, đơn vị hoặc tổ chức, cá nhân được xác định dựa vào các thông tin cơ sở thu thập được đối

TẬP ĐOÀN ĐIỆN LỰC VIỆT NAM

CÔNG TY TNHH MTV THỦY ĐIỆN TRUNG SƠN

KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG TÁI ĐỊNH CƯ VÀ

PHÁT TRIỂN DÂN TỘC THIỂU SỐ

ĐƯỜNG DÂY CẤP ĐIỆN THI CÔNG

DỰ ÁN THỦY ĐIỆN TRUNG SƠN

Hà Nội, tháng 1 năm 2013

CÁC CHỮ VIẾT TẮT

TTPTQĐ Trung tâm Phát triển Quỹ đất

UBND Ủy ban Nhân dân

NNPTNT Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn

GPMB Giải phóng mặt bằng

DMS Khảo sát đo dậc chi tiết

TNTNMT Tài nguyên thiên nhiên và Môi trường

DP/AP Người bị ảnh hưởng

HĐBTGPMB Hội đồng Bồi thường và Giải phóng mặt bằng

EMA Cơ quan giám sát độc lập

LĐTBXH Bộ Lao động Thương binh Xã hội

IOL Kiểm kê thiệt hại

ĐỊNH NGHĨA CÁC THUẬT NGỮ

Những người bị ảnh hưởng (DPs) bao gồm người hoặc nhiều người, hộ gia đình, đơn vị hoặc tổ chức,

cá nhân được xác định dựa vào các thông tin cơ sở thu thập được đối với mỗi đợt kiểm kê và các kếhoạch tái định cư (RPs), dựa vào các cuộc khảo sát và tài liệu, mà khi xét đến việc thực hiện dự án đãchịu hoặc có thể sẽ chịu những tác động trực tiếp về kinh tế và xã hội gây ra bởi:

(a) Thu hồi đất bắt buộc dẫn đến :

 di dời hoặc mất chỗ ở;

 mất tài sản hoặc mất khả năng tiếp cận tới tài sản; hoặc

 mất các nguồn thu nhập hoặc các phương tiện kiếm sống bất kể người bị ảnh hưởng

có phải chuyển đến nơi cư trú khác hay không; hoặc (b) bị hạn chế bắt buộc đối với việc tiếp cận các khu vực bảo tồn và các khu vực được chỉ định hợppháp, gây ra các tác động bất lợi tới sinh kế của những người đó

Nhìn chung “Những người bị ảnh hưởng” nghĩa là, tất cả những người bị ảnh hưởng nằm trong cáctrường hợp trên

Bồi thường là quá trình hoản trả bằng tiền hoặc hiện vật cho các DP bị mất một phần hoặc toàn bộ giá trịtài sản của họ do dự án gây nên Bồi thường cũng bao gồm việc định giá và hoàn trả bằng tiền hoặc hiệnvật cho những tổn thất về tài chính và vật chất do tác động của dự án gây nên

Ngày khoá sổ là ngày cuối cùng của cuộc điều tra khi tất cả các DP đã được thống kê.Sau ngày khóa sổkhông có DP nào khác được đưa vào danh sách thống kê các DP.Cuộc kiểm kê này liệt kê tất cả các DP

có thể có kể cả các thông tin cơ sở về họ Những người di chuyển nơi cư trú hoặc cơ sở kinh doanh vàotrong phạm vi hành lang tuyến điện đã cắm mốc sau ngày khoá sổ thì không được quyền bồi thườngtheo khung chính sách này

Khôi phục nghĩa là hỗ trợ DP bị ảnh hưởng nghiêm trọng do việc mất toàn bộ hoặc một lượng lớn tư liệusản xuất, thu nhập, việc làm hoặc các nguồn sống, để bổ sung vào việc thanh toán tiền bồi thường đốivới các tài sản bị thu hồi để cải thiện, hoặc ít nhất là khôi phục lại đủ thu nhập và mức sống như trước khi

có dự án

Phương pháp định giá tài sản nhằm xác định khoản tiền đền bù cho các tài sản bị thiệt hại và khoản tiềntính dựa trên giá thị trường và chi phí thực hiện, bao gồm thuế, phí, vận chuyển và nhân công v.v Giá thịtrường sẽ được xác định trong quá trình BQL DA tham vấn với các hộ bị ảnh hưởng với xác nhận từ phíachính quyền địa phương (chú thích 11, OP 4.12)

vi) Tái định cư

Tái định cư đề cập đến tất cả các biện pháp được thực hiện bởi dự án để giảm thiểu bất kỳ và tất cả cáctác động bất lợi về mặt xã hội của một dự án lên các DP kể cả công tác bồi thường tài sản và thu nhập bịmất và cung cấp các quyền lợi khác, hỗ trợ khôi phục thu nhập và tái định cư, khi cần thiết

Đối với khung chính sách này, hành lang tuyến điện (ROW) được xác định là hành lang an toàn dọcđường dây điện với chiều rộng, chiều dài và chiều cao được quy định đối với điện áp liên quan trongNghị định 106/2005/ND-CP ngày 17/08/2005 về Bảo vệ An toàn cho hệ thống đường điện cao áp đượcsửa đổi bởi Nghị định 81/2009/NĐ-CP ngày 12/10/2009

viii) Các nhóm dễ bị tổn thương

Những người chịu nhiều ảnh hưởng tiêu cực bởi dự án và/hoặc bị hạn chế trong tiếp cận với lợi ích của

dự án và bồi thường bao gồm cải thiện sinh kế và bồi thường tải sản, so với những người bị ảnh hưởngkhác Những người dễ bị tổn thương là những người do giới tính, dân tộc, tuổi tác, tàn tật về sức khỏe vàtinh thần có thể sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng hơn từ việc di dời so với các hộ khác, và họ cũng lànhững người thiệt thòi hơn số đông trong khả năng đòi hỏi và tận dụng các khoản hỗ trợ tái định cư vànhững quyền lợi liên quan khác Nhóm dễ bị tổn thương có thể gồm cả một nhóm người (nhóm dân tộcthiểu số) hoặc nhiều hộ gia đình nhỏ lẻ

ix) Người bị ảnh hưởng của dự án không có tư cách pháp lý

Người bị ảnh hưởng của dự án không có tư cách pháp lý là những người sử dụng đất và nhà ở màkhông có quyền sở hữu hợp pháp và các cá nhân hoặc các nhóm người có các cửa hiệu kinh doanh ởngay trong các khu vực dự án mà không có đăng ký chính thức và sẽ bị ảnh hưởng bất lợi bởi dự án doviệc di dời

Những DP không có tư cách pháp lý nhưng có quyền đòi hợp pháp dựa theo luật pháp Việt Nam vàđược UBND xã xác nhận thì sẽ được bồi thường, miễn là tài sản bị ảnh hưởng bởi dự án của họ đượckiểm đếm trong cuộc điều tra dân số của dự án được thực hiện trước khi ngày khóa sổ được công bố.Những DP không có tư cách pháp lý mà không có quyền đòi quyền hợp pháp dựa theo luật pháp ViệtNam nhưng được UBND xã xác nhận thì được hỗ trợ thay vì bồi thường để đạt được mục tiêu của chínhsách miễn là tài sản cuả họ bị ảnh hưởng bởi dự án được kiểm đếm trong cuộc điều tra dân số của dự

án được thực hiện trước khi ngày khóa sổ được công bố

Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất là giấy chứngnhận do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cấp cho người sử dụng đất để bảo hộ quyền và lợi ích hợppháp của người sử dụng đất

MỤC LỤC

CÁC CHỮ VIẾT TẮT 2

ĐỊNH NGHĨA CÁC THUẬT NGỮ 3

CHƯƠNG 1 BỐI CẢNH DỰ ÁN 6

1.1 Giới thiệu Dự án Thủy điện Trung Sơn 6

1.2 Tiểu Dự án Trạm biến áp 110kV Mai Châu và đường dây 35kV cấp điện thi công 6

1.2.1 Cơ sở pháp lý cho việc xây dựng tiểu dự án 6

1.2.2 Mục tiêu 7

1.2.3 Hạng mục thuộc TDA 7

CHƯƠNG 2 NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA DỰ ÁN 8 CHƯƠNG 3 ĐIỀU TRA KINH TẾ XÃ HỘI CỦA CÁC HỘ DÂN BỊ ẢNH HƯỞNG 12 3.1 Điều tra kinh tế xã hội 12

3.2 Bối cảnh kinh tế xã hội khu vực xây dựng dự án 14

3.3 Kết quả điều tra Kinh tế Xã hội của các hộ bị ảnh hưởng 19

3.3.1 Quy mô gia đình 19

3.3.2 Cơ cấu dân số theo độ tuổi 19

3.3.3 Cơ cấu nghề nghiệp hộ gia đình 20

3.3.4 Trình độ văn hóa 21

3.3.5 Nhóm dễ bị tổn thương 22

3.3.6 Thông tin về mức sống 23

3.3.7 Thu nhập 23

3.3.8 Các dịch vụ khác 24

3.4 Tác động của tiểu dự án 25

CHƯƠNG 4 KHUNG PHÁP LÝ (ĐẤT VÀ DÂN TỘC THIỂU SỐ) 34 4.1 Chính sách của Chính phủ Việt Nam 34

4.2 Chính sách của Ngân hàng Thế giới về Tái định cư bắt buộc và Dân tộc bản địa 36

4.3 So sánh phương pháp tiếp cận của Chính phủ Việt Nam và Ngân hàng Thế giới 37

CHƯƠNG 5 THAM VẤN VÀ CÔNG BỐ THÔNG TIN 40 5.1 Tính cần thiết và Mục đích 40

5.2 Tham vấn trong quá trình chuẩn bị Kế hoạch Hành động Tái định cư và Kế hoạch Phát triển Dân tộc Thiểu số 42

5.3 Kế hoạch tham vấn và các biện pháp công bố thông tin trong quá trình thực hiện dự án 45

CHƯƠNG 6 BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ PHỤC HỒI SINH KẾ 46 6.1 Bồi thường 46

6.1.1 Các mục tiêu bồi thường và tái định cư 46

6.1.2 Các nguyên tắc bồi thường và tái định cư 47

6.1.3 Người bị ảnh hưởng DPs 48

6.1.4 Quyền lợi 48

6.1.5 Ngày khóa sổ thống kê 48

6.1.6 Ma trận Quyền lợi Dự án 49

6.2 Hỗ trợ và phục hồi thu nhập ……… 68 CHƯƠNG 7 KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN DÂN TỘC THIỂU SỐ VÀ GIỚI 67

CHƯƠNG 8 BỐ TRÍ THỰC HIỆN 69

CHƯƠNG 9 DỰ TOÁN NGÂN SÁCH 75

CHƯƠNG 1.

BỐI CẢNH DỰ ÁN

1.1 Giới thiệu Dự án Thủy điện Trung Sơn

Dự án Thuỷ điện Trung Sơn sẽ được xây dựng trên sông Mã thuộc địa phận xã Trung Sơn, huyện QuanHoá, tỉnh Thanh Hoá Dự án đã đề xuất này nhằm cung cấp điện năng giá rẻ để hỗ trợ tiếp tục phát triểnkinh tế Việt Nam và cải thiện mức sống thông qua việc phát triển các nguồn tài nguyên thuỷ điện theocách bền vững về môi trường và có trách nhiệm về xã hội Dự án này sẽ hỗ trợ EVN phát triển một trongnhững dự án phát triển thuỷ điện quy mô vừa của đất nước Mục tiêu là đưa ra một trường hợp “thông lệtốt” về phát triển thuỷ điện bền vững ở phần cốt lõi này của ngành điện Việt Nam

Dự án Thuỷ điện Trung Sơn với công suất lắp máy 260MW và điện lượng bình quân năm là 1018 GWh

là một dự án đa mục đích, cung cấp cả lợi ích phát điện và lợi ích phòng lũ Đập được dự kiến cáchCHDCND Lào 40km về phía hạ lưu, đầu hồ chứa cách biên giới khoảng 10km Đập bê tông đầm lăn cao84,5 m và có chiều dài đỉnh là 513m Mực nước dâng bình thường là 160m Tổng dung tích hồ chứa sẽvào khoảng 348,50 triệu m3 bao gồm cả dung tích phòng lũ khoảng 112 triệu m3 Hồ chứa sẽ trải rộngtrên diện tích khoảng 13,13 km2 làm ngập rừng hỗn giao và đất nông nghiệp

Dự án bao gồm bốn hợp phần sau:

 Thi công đập: công việc này bao gồm thi công đập chính, đập tràn, cửa nhận nước, đường ống, gianmáy và kênh xả, cung cấp và lắp đặt thiết bị cơ điện và cơ khí thuỷ công Đầu tư xây dựng côngtrình phụ trợ bao gồm đường vào và cầu, đường trong công trường và lán trại thi công sẽ được đưavào trong hợp phần này, cũng như dịch vụ tư vấn giám sát thi công

 Thi công các đường dây điện, một đường dây từ trạm phân phối đến điểm đấu nối vào hệ thốngđường dây 220kV Hoà Bình - Nho Quan và một đường dây 110/35kV từ khu vực Mai Châu đếncông trường xây dựng

 Bồi thường và giảm thiểu tác động: sẽ bao gồm việc thực hiện tái định cư, khôi phục sinh kế, dân tộcthiểu số, quản lý môi trường và các kế hoạch quản lý sức khoẻ cộng đồng

 Hỗ trợ kỹ thuật nhằm hỗ trợ công tác chuẩn bị các dự án thuỷ điện khác và nâng cao năng lực đểđáp ứng những thực tiễn quốc tế tốt nhất phục vụ phát triển thủy điện

Tổng chi phí cho dự án được ước tính là 412 triệu đô la Mỹ, trong đó khoảng 2,9 triệu đô la Mỹ đượcdành cho quản lý môi trường và 35,1 triệu đô la Mỹ được dành cho tái định cư và khôi phục sinh kế củangười dân Tập đoàn Điện lực Việt Nam đã nhận được một khoản vay trị giá 330 triệu USD từ nguồn vốnIBRD

1.2 Tiểu Dự án Trạm biến áp 110kV Mai Châu và đường dây 35kV cấp điện thi công

1.2.1 Cơ sở pháp lý cho việc xây dựng tiểu dự án

 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án Quy hoạch Phát triển Điện lực Quốc Gia giaiđoạn 2006-2015 có xét triển vọng đến năm 2025 số 110/2007/QĐ-TTg ngày 18/7/2007 (TSĐVI)

 Quyết định số 5638/ QĐ-BCT ngày 22/10/2008 của Bộ Công thương về việc phê duyệt điều chỉnh

“Qui hoạch phát triển điện lực tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2006-2010 có xét đến 2015”

 Văn bản số 328/ĐTĐL-QHCP ngày 26/09/2008 của Cục điều tiết Điện lực, về việc “Điều chỉnh Quyhoạch phát triển điện lực tỉnh Hoà Bình”

 Quyết định số 880/QĐ-EVN ngày 24/8/2010 của Tập đoàn Điện lực Việt Nam về việc “Phê duyệthiệu chỉnh dự án đầu tư xây dựng công trình Trạm biến áp 110kV Mai Châu và Đường dây 35kVcấp điện thi công Nhà máy thuỷ điện Trung Sơn”.

 Văn bản số 552/TĐTS-P4 ngày 24/11/2010 của Ban quản lý dự án thuỷ điện Trung Sơn về việc “Hồ

sơ TKKT, TKBVTC hạng mục cấp điện thi công nhà máy thuỷ điện Trung Sơn”

 Văn bản số 1538/EVN-ĐT ngày 09/05/2011 của Tập đoàn Điện lực Việt Nam về việc “Hiệu chỉnh giảipháp thông tin cho TBA 110kV Mai Châu”

 Văn bản số 180/TĐTS-P4 ngày 18/05/2011 của Ban quản lý dự án thuỷ điện Trung Sơn về việc “Hồ

sơ TKKT trạm biến áp 110kV Mai Châu và nhánh rẽ - cấp điện thi công NMTĐ Trung Sơn”

 Văn bản số 1733/EVN NPC-KT ngày 27/05/2011 của Tổng Công ty Điện lực Miền Bắc về việc “Cấpđiện thi công dự án TĐ Trung Sơn tỉnh Hòa Bình”

 Văn bản số 392/TĐTS-P4 ngày 26/09/2011 của Công ty TNHH MTV Thủy điện Trung về việc “Hồ sơthiết kế hiệu chỉnh TBA 110kV Mai Châu và nhánh rẽ”

 Quyết định số 93/QĐ-TĐTS ngày 08/11/2011 của Công ty TNHH MTV Thủy điện Trung Sơn về việc

“Phê duyệt thiết kế kỹ thuật và dự toán hạng mục Trạm biến áp 110kV Mai Châu và nhánh rẽ thuộc

dự án TBA 110kV Mai Châu và đường dây 35kV cấp điện thi công Nhà máy thuỷ điện Trung Sơn”

 Các tài liệu khảo sát công trình do PECC 4 thực hiện

 Các tiêu chuẩn và quy phạm hiện hành

1.2.2 Mục tiêu

Việc đầu tư xây dựng công trình “Trạm biến áp 110kV Mai Châu và Đường dây 35kV cấp điện thi côngNMTĐ Trung Sơn” nhằm mục đích đáp ứng nhu cầu phụ tải trong khu vực, phục vụ cấp điện thi công chocác phụ tải tại công trường NMTĐ Trung Sơn trong suốt quá trình thi công và các khu TĐC-định canh

1.2.3 Hạng mục thuộc TDA

Công Trình “Trạm biến áp 110kV Mai Châu và Đường dây 35kV cấp điện thi công Nhà máy thuỷ điện Trung Sơn” được tách thành 02 hạng mục thành phần như sau:

 Hạng mục 1: Trạm biến áp 110kV Mai Châu và nhánh rẽ

 Hạng mục 2: Đường dây 35kV cấp điện thi công nhà máy thuỷ điện Trung Sơn

CHƯƠNG 2.

NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA DỰ ÁN

Phạm vi ảnh hưởng của Tiểu dự án và phạm vi điều tra

Địa bàn bị ảnh hưởng bởi tiểu dự án

Trạm biến áp 110kV Mai Châu

Trạm biến áp 110kV Mai Châu được dự kiến xây dựng trên khu ruộng trồng lúa 1 vụ và đất màu thuộc xãTòng Đậu, huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình

 Phía Bắc: Giáp ruộng lúa 1 vụ

 Phía Nam: Giáp ruộng lúa và cách trường tiểu học Tòng Đậu 100m

 Phía Đông: Giáp Quốc lộ 15

 Phía Tây: Giáp ruộng lúa và cách đường dây 110kV Hòa Bình – Mộc Châu và đường dây35kVMai Châu – Hòa Bình khoảng 100m

Diện tích chiếm đất của các công trình trong tổng mặt bằng trạm như sau:

Bảng 1 Tổng diện tích chiếm đất toàn trạm

Tổng diện tích chiểm đất toàn trạm (kể cả taluy) Trong đó: 8.336,0m 2

- Diện tích chiếm đất của khu nhà nghỉ trực ca và đường vào khu nhà

nghỉ trực ca (kể cả taluy)

Đường dây 35kV cấp điện thi công Trung Sơn

Đường dây 35 kV cấp điện thi công nhà máy thuỷ điện Trung Sơn đi qua địa phận các xã Tòng Đậu, TT.Mai Châu, xã Chiềng Châu, xã Mai Hạ, xã Vạn Mai và xã Mai Hịch thuộc huyện Mai Châu tỉnh Hòa Bình

và xã Phú Thanh huyện Quan Hóa tỉnh Thanh Hóa

Tuyến đường dây 35kV Mai Châu, Thủy điện Trung Sơn thuộc hạng mục: “Cấp điện thi công công

trình thủy điện Trung Sơn” được nghiên cứu theo 01 phương án tuyến1 và đã được thỏa thuận củaUBND huyện Mai Châu tỉnh Hoà Bình và UBND huyện Quan Hoá tỉnh Thanh Hóa Tuyến chủ yếu bámtheo đường quốc lộ 15 và đường thi công nhà máy thủy điện có những đặc điểm chính sau:

Bảng 2 Đặc điểm của công trình

110/35/22kV Mai Châu

ngày 09/03/2009 và UBND huyện Quan Hóa thống nhất tại mặt bằng tuyến.

2 Điểm cuối ( ĐC) Cột số 141

ĐZ 35kV (REII) cấp điện cho TBA Bản Uôn, Phú Thanh, Quan Hóa

Phương án tuyến được chia làm 2 đoạn để mô tả cụ thể như sau:

- Đoạn 1: Từ ĐĐ – G26 dài 15.396m

Xuất phát từ TBA 110/30kV Mai Châu dự kiến xây dựng được đặt tại xã Tòng Đậu, huyện Mai Châu, tỉnhHòa Bình.Tuyến giao chéo với đường dây 35kV Mai Châu – Hòa Bình và đường dây 110kV Hòa Bình –Mộc Châu Tuyến đi dọc theo bên phải Quốc lộ 15 với khoảng cách trung bình từ 250 - 500m và tạonhiều góc lái tránh các khu dân cư về đến G16 Địa hình tuyến đi qua tương đối bằng phẳng Đất canhtác chủ yếu là lúa, có xen kẽ cây ăn trái và các sườn đồi trồng cây luồng Địa phận tuyến đi qua thuộccác xã Tòng Đậu, TT Mai Châu, xã Chiềng Châu, xã Mai Hạ, xã Vạn Mai và xã Mai Hịch thuộc huyệnMai Châu, tỉnh Hòa Bình

- Đoạn 2: Từ G26 – ĐC Cột số 59 hiện có ĐZ 35kV (REII) cấp điện cho TBA Bản Uôn, xã Phú Thanh, huyện Quan Hóa dài 4.031m

Từ G26 tuyến rẽ trái đi bám theo bên phải đường liên xã đến nhà máy Thủy điện Trung Sơn với khoảngcách trung bình từ 100 – 300m Địa hình tuyến đi qua khá phức tạp.nhiều đồi núi cao, khe vực sâu, đấtcanh tác chủ yếu là cây luồng có xen kẽ bụi cây rậm Từ G37 tuyến bẻ góc lái nhập vào đường dây 35kVthuộc dự án lưới điện REII huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa Địa phận tuyến đi qua thuộc xã Vạn Mai vàMai Hịch, huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình và xã Phú Thanh, huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa

Phạm vi ảnh hưởng của Tiểu dự án

Ảnh hưởng đến việc thu hồi đất:

 Việc thu hồi đất vĩnh viễn liên quan đến diện tích đất cho các cột trụ điện của đường dây 35kVvà

 vị trí của trạm 110kV Mai Châu

o Tổng thu hồi đất vĩnh viễn của đường dây 35kV: 3.513,41m2

o Tổng thu hồi đất vĩnh viễn của trạm 110kV Mai Châu: 8.336,0m 2

 Thu hồi đất tạm thời sẽ được thực hiện cho việc dựng cột và kéo dây Diện tích đất bị ảnh hưởngtạm thời phụ thuộc nhiều vào phương án thi công và phương án bố trí lán trại của đơn vị thicông Với ROW của đường dây là 3m, ước tính diện tích đất bị chiếm dụng tạm thời là khoảngtrên dưới 58ha trong thời gian từ 1-2 tuần

Nhìn chung những việc này sẽ tác động tương đối nhỏ lên diện tích đất và sinh kế của các hộ gia đình

Ảnh hưởng đến cộng đồng dân tộc thiểu số: Ngoại trừ ảnh hưởng đã xác định, đường dây điện sẽ đi

ngang qua những khu vực nơi có cộng đồng người dân tộc thiểu số (EM) sinh sống, với đa số là ngườidân tộc Thái và một bộ phận nhỏ, người dân tộc Mường, Mông, Dao và dân tộc Kinh Các tác động củađường dây điện tới cộng đồng dân tộc thiểu số là tạm thời, do chỉ có tác động nhỏ đến một số các hộ giađình cá nhân, mà không phải là tác động bất lợi tới toàn bộ cộng đồng các nhóm dân tộc thiểu số, cũngnhư tới văn hoá của họ Mặt khác, các đường dây 35kV sẽ phân phối điện đến các hộ gia đình dọc tuyếnđường, bao gồm cả các hộ gia đình dân tộc thiểu số trong khu vực vì vậy còn có các tác động tích cựctrong việc phát triển kinh tế xã hội của các cộng đồng dân tộc thiểu số này

Ảnh hưởng đến các công trình khác: phương án tuyến không ảnh hưởng đến các công trình về quốc

phòng, kinh tế, các di tích lịch sử, văn hoá, đê điều

Ảnh hưởng đến môi trường: Tuyến đường dây được thiết kế theo qui phạm để giảm tối thiểu diện tích

chiếm đất vĩnh viễn, một số đoạn đi trên vùng đồi núi rừng trồng nên trong quá trình thi công sẽ có ảnhhưởng nhất định đến môi trường và kinh tế xã hội

CHƯƠNG 3.

ĐIỀU TRA KINH TẾ XÃ HỘI CỦA CÁC HỘ DÂN BỊ ẢNH HƯỞNG

3.1 Điều tra kinh tế xã hội

Một cuộc điều tra kinh tế xã hội được thực hiện nhằm thu thập thông tin KTXH liên quan tới những ngườiBAH của dự án Trung tâm Nghiên cứu và Tư vấn về Phát triển (DRCC) đã tiến hành cuộc điều tra khảosát KTXH, đồng thời những số liệu thu được qua cuộc điều tra này là cơ sở phục vụ cho:

 Thiết kế chương trình phục hồi thu nhập và cải thiện các điều kiện sống nói chung

 Làm số liệu cơ sở để so sánh về cuộc sống của những hộ bị thu hồi đất trước và sau khi nhậnbồi thường, tái định cư (sẽ được sử dụng cho giám sát và đánh giá sau này trong giai đoạn thựchiện Kế hoạch TĐC)

Phương pháp điều tra

 Sử dụng bản đồ địa hình, bản đồ hiện trạng sử dụng đất của các xã bị ảnh hưởng (tỷ lệ1/50.000) và bình đồ thiết kế mặt bằng trạm 110kV, đường dây 35kV kết hợp với điều tra thựcđịa xác định mức độ thiệt hại về đất đai, cây trồng và các hộ bị ảnh hưởng;

 Sử dụng phiếu thu thập các thông tin thống kê về kinh tế xã hội tại cấp xã nhằm đánh giá đúngđược bức tranh về hiện trạng kinh tế xã hội, dân số, dân tộc tại các xã;

 Sử dụng phiếu điều tra kinh tế xã hội cấp hộ gia đình, khảo sát 30% số hộ bị ảnh hưởng nhằmtìm hiểu hiện trạng kinh tế xã hội của nhóm bị ảnh hưởng bởi việc xây dựng tiểu dự án;

 Sử dụng phiếu điều tra chi tiết cấp hộ gia đình, điều tra thống kế đối với 100% số hộ bị ảnhhưởng bởi việc xây dựng dự án nhằm đánh giá thiệt hại của các hộ gia đình;

 Tiến hành tham vấn, kết hợp thực địa cùng với các bộ xã, thị trấn, bản nhằm khảo sát thực địa

để xác định mức độ thiệt hại hệ thống kết cấu hạ tầng, các công trình kiến trúc công cộng;

 Sử dụng phương pháp phỏng vấn sâu có mục tiêu đối với những già làng, trưởng bản, và nhữngngười cung cấp thông tin chính nhằm tìm hiểu phong tục, tập quán và các địa điểm linh thiêng,

và các nguồn sinh kế của nhóm cộng đồng dân tộc thiểu số;

 Tiến hành thảo luận nhóm đối với các hộ dân tộc thiểu số nhằm tìm hiểu các ý kiến ủng hộ củacộng đồng dân tộc thiểu số đối với tiểu dự án;

 Tiến hành họp cộng đồng đối với các hộ bị ảnh hưởng và không bị ảnh hưởng nhằm phổ biếnthông tin về tiểu dự án và tìm hiểu ý kiến phản hồi của cộng đồng đối với việc xây dựng tiểu dự

án

 Tiến hành tham vấn đối với các cán bộ xã, huyện nhằm tìm hiểu khả năng phục hồi sinh kế chocác hộ bị ảnh hưởng trong trường hợp có những tác động tiềm tàng đối với các hộ bị ảnh hưởngnặng;

 Tổng hợp và sử lý số liệu: Số liệu IOL được xử lý bằng chương trình Excel; Số liệu kinh tế xã hộiđược sử lý bằng chương trình SPSS và dữ liệu định tính được tóm tắt theo phương thức củachương trình Nvivo;

Nội dung điều tra

Điều tra kinh tế xã hội

Tư vấn đã thu thậpđược các thông tin số liệu tối thiểu sau đây:

 Các thông tin kinh tế xã hội ở địa phương;

 Các thông tin nhân khẩu về dân số, đặc biệt các hộ bị ảnh hưởng;

 Mô tả sơ lược dân tộc thiểu số: Dân số, và các thông tin văn hoá, xã hội, kinh tế và thể chế liênquan, và xác định các nhóm dân tộc thiểu số bị ảnh hưởng được xếp vào hạng IP theo quy địnhcủa WB hay không và có cần áp dụng chính sách IP của WB hay không;

 Hệ thống đất đai và tình trạng pháp lý;

 Các xu hướng phát triển xã hội chính và các mối quan tâm trong các hộ dân bị ảnh hưởng;

 Xác định các hộ dân bị ảnh hưởng cần đặc biệt quan tâm và hỗ trợ

Điều tra, khảo sát, đánh giá thiệt hại dọc theo tuyến đường dây

(i) Điều tra thiệt hại về đất ở và tài sản trên đất trong khuôn viên đất ở và các loại đất khác trong cùng thửa với đất ở của một chủ sử dụng

Căn cứ tuyến khảo sát xây dựng tuyến đường dây, xác định các hộ bị ảnh hưởng và tiến hànhđiều tra theo từng hộ Nội dung điều tra như sau:

 Số hộ, số khẩu có đất ở đất vườn bị ảnh hưởng do việc xây dựng đường dây điện;

 Diện tích đất bị ảnh hưởng;

 Loại và diện tích nhà bị ảnh hưởng;

 Các công trình kiến trúc trên đất (nhà bếp, nhà kho, các công trình phụ trợ…);

 Loại và số lượng cây trồng trong khuôn viên đất ở và đất vườn;

 Các loại tài sản trên đất khác;

Kết quả điều tra được điền vào phiếu điều tra của từng hộ Riêng đối với những hộ bị ảnh hưởngphải di chuyển tiến hành chụp ảnh chủ hộ cùng nhà của mình

(ii) Điều tra thiệt hại về tài sản trên đất dọc theo tuyến đường dây.

Điều tra dọc theo tuyến đường dây từ tim tuyến sang 2 bên, mỗi bên 3m

 Tại các vị trí dựng cột sẽ thu hồi vĩnh viễn, chiều cao an toàn cho phép đối với các loại cây trồngdọc theo hành lang tuyến là khoảng cách từ điểm cao nhất của cây theo chiều thẳng đứng đến

độ cao của dây dẫn thấp nhất khi đang ở trạng thái võng cực đại không nhỏ hơn khoảng cáchquy định là 2,0 m

Trường hợp cây ở ngoài hành lang bảo vệ an toàn đường dây dẫn điện trên không thì khoảngcách từ bộ phận bất kỳ của cây khi cây bị đổ đến bộ phận bất kỳ của đường dây không nhỏ hơn khoảngcách 0,7 m

Đối với cây có khả năng phát triển nhanh trong thời gian ngắn có nguy cơ gây mất an toàn vànhững cây nếu phải chặt ngọn, tỉa cành sẽ không còn hiệu quả kinh tế phải chặt bỏ và cấm trồng mới.Lúa, hoa màu và cây trồng chỉ được trồng cách mép móng cột điện, móng néo ít nhất là 0,5m

 Điều tra thiệt hại về cây trồng trên đất phải thu hồi Thiệt hại về cây trồng được điều tra theo loại,

số lượng, tuổi của từng loại cây đối với cây lâu năm, cây hàng năm điều tra theo loại và diện tíchcủa từng loại cây

 Điều tra thiệt hại về tài sản trên đất: Bao gồm các loại lán trại, các loại công trình khác phục vụsinh hoạt và sản xuất của người dân…

 Điều tra các loại thiệt hại khác

Tham vấn các bên liên quan và phỏng vấn sâu

 Tham vấn các phòng chức năng của huyện gồm:

o Phòng Dân tộc;

o Phòng Nông nghiệp;

o Phòng Lao động, Thương binh và Xã hội;

o Hội Phụ nữ, Mặt trận tổ quốc;

o Hội đồng bồi thường;

 Tham vấn và phỏng vấn sâu đại diện dân tộc thiểu số

o Tham vấn đối với nhóm hộ bị ảnh hưởng bao gồm cả những người dân tộc thiểu số (do

đa số những người bị ảnh hưởng là người dân tộc thiểu số);

o Tham vấn/họp cộng đồng đối với những hộ bị ảnh hưởng và cả những người không bịảnh hưởng;

3.2 Bối cảnh kinh tế xã hội khu vực xây dựng dự án

3.2.1 Địa bàn dự án

Trạm biến áp 110kV và đường dây truyền tải 35kV được xây dựng trên địa bàn của huyện Mai Châu tỉnhHòa Bình và một xã của huyện Quan Hóa tỉnh Thanh Hóa Khu vực xây dựng dự án bao gồm các địa bànsau:

Bảng 3 Danh sách các xã trong địa bàn dự án

Nguồn: Thiết kế chi tiết đường dây 35kV và trạm biến áp 110kV Mai Châu – PECC4.

Việc xây dựng tiểu dự án sẽ có tác động đến thu hồi đất vĩnh viễn và tạm thời Với diện tích thu hồi đấtvĩnh viễn là 11.849,41m2 cho cả trạm biến áp 110kV và đường dây 35kV, các tác động đến đất nhìnchung, được đánh giá là không đáng kể

Diện tích đất bị ảnh hưởng tạm thời với chiều rộng hành lang tuyến là 3m sẽ ảnh hưởng tới khoảng trên58ha đất trong thời gian kéo cột, rải dây Tuy nhiên thời gian bị ảnh hưởng ngắn nên các tác động nàyđến sinh kế là không lớn

Tuyến đường dây và trạm biến áp sẽ được xây dựng trên địa bàn của 7 xã thuộc hai huyện của hai tỉnhThanh Hóa và Hòa Bình.Khu vực này là nơi sinh sống của các cộng đồng dân tộc thiểu số với nhómngười bị ảnh hưởng chính là Dân tộc Thái Số hộ gia đình là người dân tộc thiểu số bị ảnh hưởng gồm

có 249 hộ gia đình Số lượng hộ này phân chia theo xã và theo dân tộc như sau:

Bảng 4 Hộ BAH phân theo nhóm dân tộc

Nguồn: Số liệu điều tra

Trong số 7 xã bị ảnh hưởng có 5 xã có 100% các hộ bị ảnh hưởng là hộ dân tộc thiểu số Bối cảnh vềkinh tế xã hội của các xã bị ảnh hưởng và nhóm dân tộc bị ảnh hưởng sẽ được trình bày trong phần chitiết dưới đây

3.2.2 Dân số - Dân tộc

Dân số thuộc 6 xã của huyện Mai Châu gồm 20.975 nhân khẩu của 5.210 hộ gia đình Tổng dân số nam

và nữ tương đối cân bằng Dân tộc của 6 xã thuộc dự án hầu hết là nhóm dân tộc Thái với số lượng lênđến 16.076 nhân khẩu, chiếm 76,64% tổng nhân khẩu của 6 xã Dân tộc Kinh là nhóm dân tộc có nhiềunhân khẩu thứ hai của khu vực với 3.776 người (chiếm 18% tổng nhân khẩu của địa bàn) Nhóm dân tộcMường đứng thứ 3 với 1.056 khẩu và cuối cùng có một số nhỏ 62 người thuộc các nhóm dân tộc khácnhư Tày, Hoa, Dao và Mông

Bảng 5.Dân số và dân tộc các xã địa bàn dự án.

Bảng 6 Mức sống của các xã

Xã

Thu nhập bình quân/người/

Tháng

Tỷ lệ hộ giàu Tỷ lệ hộ khá Tỷ lệ hộ trung

bình

Tỷ lệ hộ đói nghèo

Nguồn: Số liệu thống kê do UBND các xã cung cấp.

Trừ thị trấn Mai Châu có tỷ lệ hộ nghèo là 3,7%, các xã còn lại đều có tỷ lệ hộ nghèo ở mức trung bình(xã Tòng Đậu) và mức cao với xã thấp nhất là Chiềng Châu có tỷ lệ hộ nghèo 12,1% và cao nhất là xãMai Hạ với tỷ lệ 31,4% số hộ nghèo

Điều đáng lưu ý tại đây là các xã đều có một tỷ lệ các hộ có mức sống trung bình khá cao, xấp xỉ 50% số

hộ của xã Do việc chuẩn nghèo quốc gia được xây dựng với nguyên tắc đảm bảo năng lượng tối thiểu

do vậy, các hộ gia đình có mức sống trung bình, nghĩa là xấp xỉ xung quanh ngưỡng nghèo cũng chính lànhững hộ có nguy cơ tái nghèo cao nếu như họ phải chịu bất kỳ một tác động bất lợi nào trong cuộcsống

3.2.4 Hoạt động sản xuất

Các xã có tỷ trong cơ cấu kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp là chính (trừ thị trấn Mai Châu có tỷ trọngdịch vụ lên tới 60%)

Bảng 7 Cơ cấu kinh tế

Nguồn: Số liệu thống kê do UBND các xã cung cấp.

Bảng trên có thể cho thấy số lượng các hộ hoạt động trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp củacác xã chiếm một số lượng lớn, tuy nhiên không tương ứng với tỷ trọng kinh tế của các xã Điều này chothấy rằng, sản phẩm nông nghiệp có giá trị hàng hóa không thực sự lớn Các cây trồng chủ yếu đượcngười dân canh tác trong nông nghiệp là lúa nước, ngô Lĩnh vực lâm nghiệp có sự hiện diện của 2 loại câychủ yếu là luồng và xoan Các hoạt động công nghiệp nhỏ, lẻ phục vụ cho đời sống dân sinh Ngoài ra, còn

có các mặt hàng tiểu thủ công nghiệp như hàng thổ cẩm, mây tre đan phục vụ cho du lịch Các hoạt độngdịch vụ ít phát triển Trung tâm dịch vụ tập trung chính tại thị trấn Mai Châu, nơi có hoạt động du lịch nổitiếng Một số các cửa hàng buôn bán kinh doanh nhỏ tại các xã nhằm phục vụ người dân trong bản

3.2.5 Dịch vụ y tế, giáo dục và năng lượng

Các xã đều có trạm y tế xây dựng kiên cố hoặc bán kiên cố Nhân viên y tế của các xã khá đầy đủ với 4

xã Tòng Đậu, Mai Hịch, Mai Hà và Chiềng Châu có bác sỹ Trường học cấp I và II đều có tại tất cả các xã

và thị trấn và không có xã nào có trường cấp III Tất cả các xã đã được tiếp cận với điện lưới quốc gia.Tuy nhiên, vấn đề nước sạch thì vẫn còn là một trở ngại đối với người dân

Bảng 8 Tình trạng cơ sở hạ tầng y tế, giáo dục và nước sạch của người dân khu vực dự án

Giếng đào,giếng khoan,sông, suối, aohồ

Nguồn: Số liệu thống kê do UBND các xã cung cấp

Trừ xã Chiềng Châu có 672/861 hộ gia đình đã được tiếp cận với nguồn nước máy còn lại người dâncủa các xã khác vẫn sử dụng các loại nước từ nguồn giếng khoan, giếng đào hoặc từ nguồn nước mặtnhư sông, suối, ao hồ và nước mưa cho sinh hoạt và sản xuất.

3.2.6 Cộng đồng người Thái Mai Châu

Người Thái ở Mai Châu nói chung cũng như cộng đồng Thái cư trú tại 5 xã và thị trấn nêu trên thuộc

ngành Thái Trắng (Tày Khao) di cư từ Mường Hước Pước Khà (Bắc Hà - Lào Cai) về đây từ thế kỷ XIV.

Trong quá trình cư trú gần gũi với người Mường, nên chịu ảnh hưởng các yếu tố văn hóa của ngườiMường, thể hiện ở nhà cửa, y phục, tang ma Riêng văn hóa tâm linh và một số nghi lễ tín ngưỡng thìvẫn bảo lưu yếu tố truyền thống Thái

ao nuôi cá

Nghề thủ công phát triển nhất là dệt vải thổ cẩm.N hiều sản phẩm khá tinh xảo như mặt chăn, khăn độiđầu, được khách du lịch trong và ngoài nước ưa chuộng Từ năm 1992, các bản như Bản Lác, PomCoọng (sau này có thêm bản Văn) đã bắt đầu thành lập Làng Du lịch cộng đồng theo hình thức tự quản,hoạt động kinh doanh khá hiệu quả

Hiện nay, một số gia đình trong các bản Thái nêu trên cũng đã biết dịch vụ bán hàng tiêu dùng tại nhà.Một số người kinh doanh hàng thổ cẩm (chị Mai bản Văn) khá thành đạt

Các nghề mới xuất hiện như: làm thuê (bốc vác, thợ hồ), chạy xe ôm

(ii) Văn hóa vật chất

Người Thái ở nhà sàn (thường 5 gian, hai chái, có 2 cầu thang lên xuống, trổ nhiều cửa sổ) Ngôi nhàsàn của họ ảnh hưởng và tiếp thu kiểu kiến trúc ngôi nhà sàn của người Mường Phụ nữ Thái Mai Châumặc y phục có lai nhiều yếu tố Mường

Trước kia, người Thái chỉ ăn nếp đồ, nay nhiều nơi ăn cơm tẻ Các món ăn ngon như cá nướng, cáchua, thịt chua, thịt lợn luộc trải lá chuối Ngay trong ẩm thực của người Thái Mai Châu cũng có yếu tố

ẩm thực Mường, kể cả kiểu mâm dọn cơm hình vuông, đóng bằng gỗ

(iii) Văn hóa xã hội

Người Thái Mai Châu cư trú thành các bản theo hình thức mật tập Đứng đầu bản là Trưởng bản (tạo

bản), phó bản và một người phụ trách lễ lạt gọi là Chắm bản Mỗi bản thường có nhiều dòng họ cư trú,

nhưng có bản họ Hà chiếm đa số Các họ Thái Mai Châu gồm: Hà/Khà, Vi, Lương, Ngân, Quàng Họ quýtộc là họ Hà Công

(iv) Văn hóa tinh thần

Trước kia, người Thái Mai Châu thờ ma bản, ma mường Mỗi bản, mỗi mường đều có đền mường, đượccúng vào tháng 8 Âm lịch hằng năm.Sau lễ cúng mường, mới làm lễ cúng bản.Sau năm 1954, lễ cúng

bản, cúng mường không còn được duy trì Hiện họ chỉ thờ ma nhà (phi hườn) và chỉ thờ bố, nghĩa là khi

bố mất, các con trai mới được lập bàn thờ trong nhà

Người Thái Mai Châu có chữ viết riêng, theo hệ Pili-Sanskrit Nội dung của các cuốn sách cổ thường liênquan đến lịch sử di cư, gia phả dòng họ hay phong tục tập quán Tuy nhiên, hiện nay, số người biết đọcbiết viết chữ Thái còn rất ít.

3.3 Kết quả điều tra Kinh tế Xã hội của các hộ bị ảnh hưởng

Kết quả điều tra kinh tế xã hội cho thấy có 288 hộ bị ảnh hưởng trực tiếp bởi việc thu hồi đất và thi côngcho tiểu dự án đường dây 35kV và trạm biến áp 110kV Mai Châu Các ảnh hưởng này bao gồm ảnhhưởng của việc thu hồi đất vĩnh viễn cho việc xây dựng móng trụ của đường dây 35kV và một diện tíchxây dựng trạm 110kV Mai Châu

Ngoài các ảnh hưởng do thu hồi đất vĩnh viễn còn có các ảnh hưởng liên quan đến quá trình thi côngcông trình và các ảnh hưởng tạm thời về đất, hoa màu trong thời gian thi công Những ảnh hưởng nàyđược đánh giá là không lớn và có tác động ngắn hạn lên thu nhập và đời sống của những hộ bị ảnhhưởng Do số lượng hộ bị ảnh hưởng là người dân tộc thiểu số chiếm phần lớn (249 hộ/288 hộ) nênphần này cũng mô tả tình trạng kinh tế xã hội của các hộ bị ảnh hưởng là người dân tộc thiểu số

3.3.1 Quy mô gia đình

Có 288 hộ bị ảnh hưởng bởi việc xây dựng tiểu dự án trong đó có 249 hộ là các hộ gia đình DTTS.Bảng 9 Số hộ BAH và số hộ dân tộc thiểu số bị ảnh hưởng

Nguồn: Số liệu điều tra.

Có 1.656 người bị ảnh hưởng thuộc 288 hộ bị ảnh hưởng trong đó số người là dân tộc thiểu số là 1.433người của 249 hộ gia đình Tại xã Mai Hịch, chỉ có 1/21 hộ gia đình là người dân tộc thiểu số Theo sốliệu điều tra, quy mô hộ gia đình của các xã hầu như không có chênh lệch, vào khoảng 5 người/hộ

3.3.2 Cơ cấu dân số theo độ tuổi

Điều tra kinh tế xã hội được tiến hành với 30% số mẫu của những người bị ảnh hưởng với 108 hộ thamgia vào cuộc khảo sát, với tổng số người bị ảnh hưởng của các hộ này là 621 người Những người bịảnh hưởng đa số có độ tuổi từ 18 trở lên đến 60 tuổi chiếm đa số với 470 người, (75,6% tổng số người bị

ảnh hưởng) Ở độ tuổi này số người là người dân tộc thiểu số là 419 người chiếm 77% số người bị ảnhhưởng là người dân tộc thiểu số.

Bảng 10 Cơ cấu dân số theo độ tuổi

Nguồn: Số liệu điều tra.

Số lượng trẻ em trong độ tuổi mẫu giáo có 25 em chiếm 4% Nhóm dân tộc thiểu số có số trẻ em trong

độ tuổi mẫu giáo chỉ chiếm 3,3% so với tổng dân số là người dân tộc thiểu số Số lượng trẻ em trong độtuổi đi học phổ thong các cấp là 59 em (9,5%) và tỷ lệ này của nhóm dân tộc thiểu số là 8,8% Có tỷ lệtương tự như nhau, số người ngoài độ tuổi lao động nói chung, ở mức tuổi 60 trở lên có 67 người, chiếm10,7% và tỷ lệ này ở nhóm dân tộc thiểu số là 10,8%

3.3.3 Cơ cấu nghề nghiệp hộ gia đình

Nghề nghiệp hộ gia đình của những người bị ảnh hưởng đa số là làm nông nghiệp với 74,5% số người bịảnh hưởng Nếu tính trên số người trong độ tuổi lao động thì có tới gần 100% số thành viên của hộ giađình bị ảnh hưởng tham gia hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp

Bảng 11 Nghề nghiệp của người bị ảnh hưởng phân theo xã

Nguồn: Số liệu điều tra.

Các hoạt động phi nông nghiệp khác như bán hàng, công nhân làm thuê, lái xe ôm có số lượng ngườitham gia ít Phân theo độ tuổi, những người làm công nhân, bán hàng, lái xe… tập trung phần lớn ở độtuổi từ 18-30 Đại đa số những người làm nông nghiệp (75,5% số người làm nông nghiệp) có độ tuổi từ

Có 0,2% số người vẫn còn ở trong tình trạng mù chữ, và tập trung tại xã Tòng Đậu 17% số thành viên

hộ gia đình có trình độ học vấn cấp I 41,3% số người có trình độ học vấn ở cấp hai và đang học cấp II

Số người không còn đi học nhưng chưa hết cấp ba là 8,3% còn số người tốt nghiệp được cấp III chiếm33,3% Chỉ có 3,2% và 2,4% số thành viên hộ có trình độ chuyên môn ở mức trung cấp nghề và đại học.Đây là mức trình độ học vấn không cao so với mặt bằng chung của cả nước

3.3.5 Nhóm dễ bị tổn thương

Có tổng số 19 hộ được xác định thuộc nhóm dễ bị tổn thương, trong đó có 5 hộ gia đình có phụ nữ làmchủ hộ, 3 hộ gia đình có người khuyết tật và 11 hộ gia đình được xác định là hộ gia đình nghèo có mứcsống dưới mức 400.000đồng/người/tháng (theo ngưỡng nghèo được MOLISA ban hành) Không có hộgia đình nào hoàn toàn là hộ chỉ có người già, neo đơn được xác định trong nhóm hộ bị ảnh hưởng bởiviệc xây dựng tiểu dự án

-Nguồn: Số liệu điều tra

Hộ gia đình có chủ hộ là phụ nữ đang nuôi con nhỏ có 5 hộ, trong đó có 2 hộ ở xã Tòng Đậu, 2 hộ tại xãVạn Mai và 1 hộ bị ảnh hưởng của xã Mai Hạ

Hộ gia đình có người khuyết tật: Có 3 hộ gia đình có người khuyết tật được xác định trong tổng số 288

hộ bị ảnh hưởng 2 hộ thuộc xã Vạn Mai và 1 hộ thuộc xã Mai Hạ

11 hộ gia đình nghèo phân bổ ở hai xã.Xã Mai Hạ (2 hộ) và 9 hộ gia đình ở xã Vạn Mai.Toàn bộ các hộnày là hộ gia đình dân tộc thiểu số thuộc nhóm Thái Trong số này có một hộ vừa là hộ nghèo vừa thuộcdiện phụ nữ là chủ hộ Các hộ nghèo có mức thu nhập dưới 2 triệu đồng/tháng chiếm 30%, tỷ lệ hộ cóthu nhập từ 2-3 triệu đồng/tháng là 50% và nữ chủ hộ của hộ gia đình nghèo có mức thu nhập hàngtháng là từ 2-3 triệu đồng Họ đều là những hộ gia đình làm nông nghiệp và được xác định nguyên nhânnghèo do gặp phải các khó khăn như thiếu lao động, ốm đau và các rủi ro khác

Cả 11 hộ gia đình nghèo đều bị ảnh hưởng dưới 10% diện dích đất nông nghiệp hiện có

Bảng14 Thay đổi mức sống của hộ (3 năm vừa qua)

Nguồn: Số liệu điều tra

Trong 3 năm vừa qua, mức sống của người dân có những thay đổi theo chiều hướng tốt hơn, trong đómạnh mẽ nhất là ở thị trấn Mai Châu với 66,7% số người được hỏi cho rằng cuộc sống của họ đã tốt hơnrất nhiều Có hai xã Chiềng Châu và Mai Hạ cho rằng cuộc sống của họ đang ngày càng xấu hơn, tuynhiên ở Chiềng Châu chỉ có 6,7% số người trong khi đó có tới 22,2% số người của xã Mai Hạ cho rằngcuộc sống của họ đã xấu hơn

2 – 3triệu

Nguồn: Số liệu điều tra.

Xem xét thu nhập của hộ gia đình cho thấy trong số 108 hộ gia đình bị ảnh hưởng trong mẫu điều trakinh tế xã hộicó 16 hộ gia đình có thu nhập dưới mức 2 triệu đồng/hộ/tháng Đây là mức thu nhập củacác hộ gia đình thuộc diện nghèo, như vậy,so với số liệu mà các hộ có sổ hộ nghèo thì số lượng hộ cóthu nhập dưới ngưỡng nghèo là cao hơnso với thực tế số hộ được cấp sổ Cần lưu ý là trong số 16 hộnghèo này có 1 hộ gia đình do phụ nữ làm chủ hộ

Với mức thu nhập từ 2-3 triệu đồng/hộ/tháng, nếu tính bình quân theo quy mô hộ gia đình thì loại hộ này

có thu nhập ở mức từ 500 -750 nghìn đồng/người/tháng Nếu coi các hộ cận nghèo có mức thu cao hơn

so với mức chuẩn nghèo 125% thì 36 hộ này là những hộ nằm trên ngưỡng nghèo Đây là loại hộ mà khigặp bất kỳ các tác động bất lợi nào (như thiên tai, lũ lụt, mất đất, mất mùa…) đều có khả năng rơi xuốngngưỡng nghèo

Các hộ gia đình còn lại có mức thu nhập từ 3 – trên 6 triệu đồng/hộ/tháng Nhìn chung, đây là những hộgia đình được coi là có mức sống từ trung bình đến khá giả hoặc giàu có của các xã miền núi Đối vớinhững hộ này khả năng sinh kế của họ có tính chất bền vững hơn

3.3.8 Các dịch vụ khác

(i) Năng lượng

100% số hộ bị ảnh hưởng đã tiếp cận được với điện lưới quốc gia Họ sử dụng điện cho các mục đíchnhư thắp sáng, thụ hưởng các loại hình giải trí nghe, nhìn trên các kênh truyền thông như nghe radio,xem tivi, hoặc nghe nhạc và làm việc Tuynhiên, trong việc đun nấu họ vẫn sử dụng gỗ/củi là chính với90,74% số hộ Tỷ lệ này không có khác biệt đối với nhóm dân tộc thiểu số 90,72%

(ii) Nước sạch

Bảng 16 Nguồn nước của hộ BAH

TT Tỉnh/Huyện/Xã Giếng đào Giếng làng, giếng

công cộng

Nước Sông,

Nguồn: Số liệu điều tra.

Mặc dù có một số hộ gia đình đã được tiếp cận với nước sạch tại xã Chiềng Châu, nhưng trong số các

hộ bị ảnh hưởng thì không có bất kỳ hộ gia đình nào được dùng nước sạch Nước để sử dụng cho sinhhoạt và sản xuất là nước giếng đào và nước ao hồ

II Thanh Hóa 4 20 42.6 0 4 20 42.6 0

Nguồn: Số liệu điều tra

Trong các diện tích đất bị ảnh hưởng không có bất kỳ ảnh hưởng nào đến đất ở Và tương ứng, không

có bất kỳ tác động nào liên quan đến các di dời vật chất do ảnh hưởng của việc xây dựng tiểu dựán.Tổng diện tích đất trồng lúa, hoa màu bị ảnh hưởng là 10,734.2m2 trong đó diện tích của 6 xã thuộcMai Châu là 10,691.6m2 và của Quan Hóa là 42.6m2 Toàn bộ diện tích đất trồng cây hàng năm bị ảnhhưởng thuộc về các hộ bị ảnh hưởng là người dân tộc thiểu số

Bảng 18 Chi tiết đất ảnh hưởng

TT Tỉnh/Huyện/Xã Đất ở

Đất trồng cây hàng năm

Đất vườn Đất rừng

Đất nuôi trồng thủy sản

Đất công cộng

Tổng diện tích ảnh hưởng (m²)

Nguồn: Số liệu điều tra

Trong tổng số 69,286.8 m2 đất bị ảnh hưởng vĩnh viễn và tạm thời của 288 hộ gia đình bị ảnh hưởng,diện tích đất vườn bị ảnh hưởng tập trung tại các gia đình của xã Tòng Đậu và xã Vạn Mai với diện tích563.7m2, và những diện tích đất vườn này thuộc về những hộ gia đình người dân tộc thiểu số

Đất rừng là loại đất bịảnh hưởng nhiều nhất với 57,988.9m2 và phân bố tại 3 xã Tòng Đậu 8,3m2, VạnMai 42,732m2 và Mai Hịch 15,247.8m2 Diện tích đất rừng do người dân tộc thiểu số có quyền sử dụngđất bị ảnh hưởng là 33,913.4m2, trong đó diện tích 8,3m2 rừng của xã Tòng Đậu, 33,412 m2 thuộc xãVạn Mai và xã Mai Hịch, người dân tộc thiểu số bị ảnh hưởng 493.1m2 đất rừng Chi tiết đất bị thu hồivĩnh viễn của các hộ gia đình dân tộc thiểu số được trình bày trong bảng 19

Bảng 19 Chi tiết đất ảnh hưởng vĩnh viễn của các hộ gia đình dân tộc thiểu số bị ảnh hưởngdo xây dựng trạmbiến áp 110KV và các vị trí móng cột, theo m2

TT Tỉnh/Huyện/Xã Đất

ở

Đất cây hàng năm

Đất vườn

Đất rừng

Đất thủy sản

Đất công cộng

Tổng các loại đất ảnh hưởng

Nguồn: Số liệu điều tra

Bảng 19 trên thể hiện chi tiết các loại đất thu hồi theo hạng mục công trình trên từng xã (Trạm biến áp110KV, đường vào, nhà nghỉ của cán bộ công nhân viên và các vị trí xây dựng móng cột điện).Tổng diện

tích các loại đất cần thu hồi của 249 hộ gia đình dân tộc thiểu số bị ảnh hưởng là 10,786.5m2 (đất trồngcây hàng năm là 10.734,2m2; đất vườn 44m2; đất rừng 8.3m2) Ảnh hưởng chủ yếu là đất trồng cây hàngnăm và tập trung nhiều nhất là ở xã Tòng Đậu do việc thu hồi đất để xây dựng trạm biến áp 110KV, ítnhất là xã Phú Thanh của Thanh Hóa ảnh hưởng 42,6m2

Bảng 20.Chi tiết đất ảnh hưởng tạm thời hành lang an toàn

Đất cây hàng năm

Đất vườn Đất rừng

Đất thủy sản

Đất công cộng

Tổng các loại đất ảnh hưởng (m²)

Nguồn: Số liệu điều tra.

Bảng 20 thể hiện thu hồi đất trong hành lang tuyến điện với tổng diện tích là 58.500,3m2 (Đất rừng57.980,6m2; đất vườn 519,7m2) Diện tích đất thu hồi cho hành lang tuyến chủ yếu là đất rừng, tập trung ở xãVạn Mai và Mai Hịch (Vạn Mai 42.732,8m2 và xã Mai Hịch 15.247,8m2) Diện tích này được tính toán trênchiều rộng của ROW là 3m với chiều dài của tuyến đường dây là 19,456km Diện tích BAH lớn nhưng mức độảnh hưởng không nhiều, do thời gian chiếm dụng đất tạm thời chỉ kéo dài tối đa 2 tuần cho công việc rải dây.Bảng 21 Mức độ đất sản xuất BAH

Nguồn: Số liệu điều tra

Các tác động đến việc thu hồi đất được đánh giá là không lớn Số liệu cho thấy với tổng số các hộ bị ảnhhưởng bởi việc thu hồi đất chỉ có 24 hộ bị ảnh hưởng trên 10% đất, trong đó có 20 hộ là người dân tộcthiểu số, Các hộ này là những hộ thuộc xã Tòng Đậu (13 hộ), xã Mai Hạ (1 hộ), xã Vạn Mai (6 hộ) Các hộ bị mất trên 10% diện tích đất có 20 hộ bị mất từ 10-30% diện tích và có 4 hộ mất trên 30% diệntích đất mà gia đình đang có quyền sử dụng

(ii) Quyền sử dụng đất

Các loại đất bị ảnh hưởng của các hộ bị ảnh hưởng bởi tiểu dự án là đất nông nghiệp trồng cây hàngnăm, đất vườn và đất rừng Theo thông báo của UBND các xã bị ảnh hưởng bởi dự án thì việc cấp giấychứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ gia đình đã được tiến hành vào những năm cuối của thập kỷ

90 Và mặc dù có những hộ hiện nay vì một số lý do chưa có giấy chứng nhận quyền sử đụng dất nhưng

họ có đẩy đủ các cơ sở để xin cấp giấy chứng nhận này, theo luật định

Hai bảng dưới đây chỉ ra tình trạng có giấy chứng nhận quyền sử dụng các loại đất của các hộ bị ảnhhưởng được phân chia theo từng xã.

-Nguồn: Số liệu điều tra

Bảng 22 cho thấy 100% số hộ dân tộc thiểu số bị ảnh hưởng đều đã có giấy chứng nhận quyền sử dụngđất (249 hộ, trong đó 189 hộ gia đình có LURC đối với đất trồng lúa và 58 hộ gia đình có LURC đối vớiđất rừng) hoặc chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng có thể yêu cầu (đủ điều kiện) để cấpgiấy chứng nhận quyền sử dụng đất (41 hộ gia đình, trong đó có 10 hộ chưa có LURC đối với đất trồnglúa, 25 hộ chưa có LURC đối với đất rừng và 6 hộ gia đình chưa có LURC đối với đất vườn) Theo kếtquả điều tra, các hộ đều khẳng định rằng họ tuy chưa có LURC đối với các loại đất này nhưng họ có đủđiều kiện để yêu cầu cấp LURC

Bảng 23.Tình trạng pháp lý về đất của hộ dân tộc thiểu số

-Nguồn: Số liệu điều tra.

Bảng 23 cho thấy tình trạng có LURC của các hộ dân tộc thiểu số bị ảnh hưởng là tương tự so với tìnhtrạng chung của tiểu dự án Có 10 hộ gia đình người dân tộc thiểu số chưa có LURC cho đất trồng lúa,

10 hộ chưa có LURC cho đất rừng và 6 hộ gia đình chưa có LURC cho đất vườn Tuy nhiên, các hộ đều

đã định cư tại đây trước năm 1993 và họ thông báo rằng họ có đủ điều kiện để yêu cầu cấp LURC chocác loại đất này

(iii) Tác động đến cây cối hoa màu trên đất

Việc thu hồi đất và thi công ảnh hưởng tới 10,740 m2 đất trồng hoa màu hàng năm, trong đó có10,734m2 đất trồng lúa và có 6m2 đất trồng ngô của 1 hộ gia đình tại xã Vạn Mai.

Bảng 24.Mức độ ảnh hưởng đến đất trồng hoa màu

-Nguồn: Số liệu điều tra

Xã Mai Hịch không ảnh hưởng diện tích đất lúa nào.6 xã còn lại có 199 hộ gia đình bị ảnh hưởng đấttrồng lúa với 10,734m2.Hầu hết diện tích đất trồng lúa này là lúa hai vụ của người dân địa phương.Các loại cây cối bị ảnh hưởng bao gồm Xoan, luồng, lát, nhãn và xoài.Trong 7 xã chỉ có xã Tòng Đậu, xãVạn Mai và xã Mai Hịch bị ảnh hưởng các loại cây cối này

Bảng 25 Ảnh hưởng cây trồng

Nguồn: Số liệu điều tra.

90 hộ gia đình có cây cối bị ảnh hưởng bởi việc xây dựng tiểu dự án.Có 52.400 cây luồng, 7.830 câyxoan và 880 cây gỗ lát cần phải chặt hạ Đây là những loại cây có giá trị kinh tế với người dân trong khuvực

Luồng, Lát và Xoan bị ảnh hưởng tập trung nhiều nhất tại xã Vạn Mai với 100% số lượng cây xoan thuộc

về 10 hộ gia đình của xã này 33.650 cây luồng thuộc sở hữu của 41 hộ gia đình trong xã và có tới 50%

số cây lát phải chặt hạ thuộc về 6 hộ gia đình của xã Vạn Mai

Các loại cây ăn quả là nhãn và xoài bị ảnh hưởng với số lượng lớn nếu tính theo bình quân của hộ giađình 1.070 cây xoài bị ảnh hưởng tập trung vào 3 hộ của xã Vạn Mai và trong tổng số 639 cây xoan bịchặt hạ thì có tới 615 cây xoan thuộc sở hữu của 5 hộ tại xã Vạn Mai

Tổng hợp các thiệt hại của việc xây dựng tiểu dự án trạm 110kV Mai Châu và đường dây 35kV như sau:Bảng 26 Tổng hợp ảnh hưởng

VI Số hộ phải tái định cư - - -

Nguồn: Số liệu điều tra

CHƯƠNG 4.

KHUNG PHÁP LÝ (ĐẤT VÀ DÂN TỘC THIỂU SỐ)

4.1 Chính sách của Chính phủ Việt Nam

4.1.1 Các chính sách của Chính phủ Việt Nam trong thu hồi đất

Phần này trình bày khung pháp lý và các chính sách của Chính phủ Việt Nam và các chính sách củaNgân hàng Thế giới liên quan đến việc thu hồi đất, bồi thường và tái định cư và so sánh giữa hai phươngpháp tiếp cận Do có sự khác nhau giữa chính sách của Ngân hàng Thế giới và khung pháp lý của Việtnam, dự án cần được miễn trừ một số điều khoản nhất định của các nghị định và quy định của Chính phủViệt Nam liên quan đến bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Theo đó, kế hoạch bồi thường, hỗ trợ và táiđịnh cư sẽ được thực hiện theo các chính sách của dự án

 Luật đất đai năm 2003 do Quốc hội Việt Nam ban hành ngày 26/11/2003, nêu rõ "những người cóđất bị thu hồi sẽ được bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng; nếu không có đất để bồithường, sẽ được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm ban hành các quyết địnhthu hồi đất Uỷ ban Nhân dân các tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương sẽ soạn thảo và thihành các dự án tái định cư trước khi thu hồi đất và bồi thường nhà ở, đất ở cho những người cóđất ở bị thu hồi và phải di chuyển nơi cư trú Các điểm tái định cư phải có điều kiện phát triểntương đương hoặc tốt hơn điều kiện ở nơi cũ Trong các trường hợp không có các khu tái định cư,những người có đất bị thu hồi sẽ được bồi thường bằng tiền và được ưu tiên để mua hay thuê nhà

ở thuộc quyền sở hữu của Nhà nước, đối với các khu vực đô thị; được bồi thường bằng đất ở, đốivới các khu vực nông thôn Trong trường hợp thu hồi đất của các hộ gia đình và/hoặc của cánhân, mà đang trong quá trình trực tiếp sản xuất, nhưng không có đất bồi thường để tiếp tục sảnxuất thì ngoài việc bồi thường bằng tiền, những người có đất bị thu hồi sẽ được Nhà nước hỗ trợ

để ổn định cuộc sống bằng cách đào tạo để chuyển đổi cách thức sản xuất và/hoặc kinh doanh,bằng cách bố trí các công việc mới" (Điều 42)

 Luật về Đơn thư khiếu nại và tố cáo được Quốc hội thông qua ngày 02/12/1998

 Luật sửa đổi bổ sung về khiếu nại và tố cáo được Quốc Hội thông qua ngày 15/06/2004

 Nghị định 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thi hành Luật đất đai

 Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp giấychứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồithường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

 Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ ban hành, quy định việc bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Nghị định này hướng dẫn việc thực hiện công tácbồi thường đất, bồi thường tài sản, chính sách hỗ trợ và tái định cư liên quan đến việc thu hồi đất

 Nghị định số 60/CP ngày 05/07/1994 của Chính phủ quy định quyền sở hữu và quyền sử dụng đất

 Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13/08/2009 của Chính phủ, đưa ra các yêu cầu bổ sung về quyhoạch sử dụng đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trong trường hợp thu hồi đất, quyđịnh giá đất, cấp đất và cho thuê đất và các yêu cầu bổ sung liên quan đến quyền sử dụng đất

 Nghị định 106/2005/NĐ-CP ngày 17/08/2005 quy định việc bảo vệ và an toàn các hệ thống đườngđiện cao áp và xác định hành lang cần thiết để bảo đảm an toàn Các điều khoản nhất định về nghịđịnh này, chủ yếu là để tăng khoảng cách an toàn từ các đường điện cao áp, đã được sửa đổi bởiNghị định 81/2009/NĐ-CP ngày 12/10/2009

 Nghị định số 53/2005/NĐ-CP ngày 19/04/2005 của Chính phủ Việt Nam ban hành quy định chi tiết

và hướng dẫn thi hành Luật khiếu nại và tố cáo và Luật sửa đổi bổ sung về khiếu nại và tối cáo

 Quyết định số 52/2012/QĐ-TTg ngày16/11/2012 về chính sách hỗ trợ giải quyết việc làm và đàotạo nghề cho người lao động bị thu hồi đất nông nghiệp.

 Thông tư số 114/2004/TT-BTC ngày 26/11/2004 của Bộ Tài Chính ban hành hướng dẫn thực hiệnNghị định 188 Thông tư này soạn thảo chi tiết các phương án (tức là phương pháp so sánh trựctiếp và phương pháp thu nhập) đối việc thẩm định giá đất các loại và kiểu khác nhau ở trong cácvùng/khu vực khác nhau để đảm bảo giá thay thế

 Thông tư số 14/2009/TT-BTNMT ngày 01/10/2009 của Bộ Tài Nguyên và Môi trường quy định chitiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trình tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất

Quyết định, khung chính sách khác vận dụng cho việc lập khung chính sách này:

 Quyết định 2192/QĐ-NLDK ngày 30/6/2005 của Bộ Công Nghiệp về việc phê duyệt khung chínhsách đền bù tái định cư, khung chính sách kế hoạch phát triển dân tộc thiểu số và khung hướngdân về đánh giá môi trường của dự án truyền tải và phân phối 2

 Khung chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư và phục hồi cuộc sống cho người bị ảnh hưởng,

dư án thủy điện Trung Sơn

4.1.2 Chính sách của Chính phủ Việt Nam đối với người Dân tộc thiểu số

Đối với người Dân tộc thiểu số, chính sách của Chính phủ Việt Nam được xây dựng theo định hướng tôntrọng, bình đẳng giữa các dân tộc, đoàn kết giữa các dân tộc và tương trợ giúp đỡ lẫn nhau giữa các dântộc Việc áp dụng các chính sách kinh tế xã hội cho từng vùng miền, từng dân tộc có tính tới các nhu cầucủa đồng bào dân tộc thiểu số là một yêu cầu Kế hoạch Phát triển kinh tế xã hội và Chiến lược Phát triểnKinh tế xã hội ở Việt Nam đặc biệt quan tâm tới các dân tộc thiểu số.Các chương trình lớn cho người dântộc như Chương trình 135 (Cơ sở hạ tầng ở những vùng nghèo, vùng sâu, vùng xa), Chương trình 134(Xóa nhà tạm).Ngoài ra còn có các chính sách về giáo dục và chăm sóc sức khỏe cho đồng bào dân tộc

 Nghị quyết số 30a/2008/NQ-CP ngày 27/12/2008 của Chính phủ về việc Chương trình hỗ trợ giảmnghèo nhanh và bền vững đối với 61 huyện nghèo;

 Nghị định số 70/2001/NĐ-CP của Chính phủ về việc tất cả hồ sơ đăng ký tài sản của gia đình vàquyền sử dụng đất phải được ghi tên của cả vợ và chồng;

 Nghị định số 82/2010/NĐ-CP của Chính phủ ngày 20/7/2010 về việc quy định việc dạy và họctiếng nói, chữ viết của dân tộc thiểu số trong các cơ sở giáo dục phổ thông và trung tâm giáo dụcthường xuyên;

 Quyết định số 42/2012/QĐ-TTg ngày 08/10/2012 của Thủ tướng Chính phủ về việc hỗ trợ tổchức, đơn vị sử dụng lao động là người dân tộc thiểu số tại khu vực miền núi, vùng đặc biệt khókhăn;

 Quyết định số 52/2010/QĐ-TTg ngày 18 tháng 08 năm 2010 của thủ tướng Chính phủ về việcchính sách hỗ trợ pháp lý nhằm nâng cao nhận thức, hiểu biết pháp luật cho người nghèo, đồngbào dân tộc thiểu số tại các huyện nghèo giai đoạn 2011 – 2020;

 Quyết định số 112/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 20/7/2007 về việc chính sách hỗtrợ các dịch vụ, cải thiện và nâng cao đời sống nhân dân, trợ giúp pháp lý để nâng cao nhận thứcpháp luật thuộc chương trình 135 giai đoạn II;

 Quyết định số 33/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 05/3/2007 về việc thực hiện chínhsách hỗ trợ di dân thực hiện định canh, định cư cho đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2007 –2010;

 Quyết định số 01/2007/QĐ-UBDT của Ủy ban Dân tộc ngày 31/5/2007 về việc công nhận các xã,huyện là miền núi, vùng cao do điều chỉnh địa giới hành chính;

 Quyết định số 05/2007/QĐ-UBDT của Ủy ban Dân tộc ngày 6/9/2007 về việc công nhận 3 khu vựcvùng dân tộc thiểu số và miền núi theo trình độ phát triển;

 Quyết định sô 18/2011/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 18 tháng 03 năm 2011 về việcchính sách đối với người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số do Thủ tướng Chính phủ banhành;

 Quyết định số 06/2007/QĐ-UBDT của Uỷ ban Dân tộc ngày 12/10/2007 về việc ban hành Chiếnlược truyền thông Chương trình 135 giai đoạn II;

 Thông tư liên tịch số 05/2011/TTLT-UBDT-BTC của Ủy ban Dân tộc ngày 16 tháng 12 năm 2011

về việc hướng dẫn thực hiện Quyết định 18/2011/QĐ-TTg về chính sách đối với người có uy tíntrong đồng bào dân tộc thiểu số;

 Thông tư số 06/2007/TT-UBDT của Ủy ban Dân tộc ngày 20/9/2007 về việc hướng dẫn thực hiệnmức Hỗ trợ các dịch vụ, cải thiện và nâng cao đời sống nhân dân, trợ giúp pháp lý, để nâng caonhận thức pháp luật theo Quyết định 112/2007/QĐ-TTg

4.2 Chính sách của Ngân hàng Thế giới về Tái định cư bắt buộc và Dân tộc bản địa (OP 4.10)

4.2.1 Tái định cư bắt buộc (OP 4.12)

Mục tiêu cơ bản của chính sách của Ngân hàng Thế giới là để khai thác tất cả các phương án thay thế

để tránh hoặc ít nhất là giảm đến mức tối thiểu tái định cư bắt buộc Khi không thể tránh được tái định

cư, mức sống của những người tái định cư phải được khôi phục hoặc cải thiện cân xứng với các điềukiện trước khi có dự án Chính sách áp dụng đối với việc thu hồi đất và các tài sản khác khi thu hồi đấtgây ra mất chỗ ở, việc mất tất cả hoặc một phần tư liệu sản xuất, hoặc tiếp cận đến chúng, và mất cácnguồn thu nhập hoặc các phương tiện kiếm sống khác

Chính sách Dân tộc Bản địa (OP 4.10).

Mục tiêu của chính sách Dân tộc bản địa của Ngân hàng thế giới hướng tới:

 Để đảm bảo rằng các nhóm dân tộc đó thích ứng với các cơ hội có nghĩa để tham gia các thiết kếcác hoạt động dự án có tác động tới họ;

 Để đảm bảo rằng các cơ hội cho những nhóm dân tộc đó đã tính tới các lợi ích phù hợp về vănhoá; và

 Để đảm bảo rằng bất kỳ tác động dự án nào có ảnh hưởng tiêu cực tới họ đều được tránh hoặcnếu không đều được giảm thiểu và giảm nhẹ

Chính sách này đã xác định Người dân tộc thiểu số có thể được xác định theo khu vực địa lý cụthể vàcác những đặc điểm như sau ở các mức độ khác nhau:

(a) tự xác định hoặc do người khác xác định họ là những thành viên của một nhóm cư dân

có văn hoá khác biệt;

(b) luôn gắn bó với những vùng địa lý nhất định hay đất đai của tổ tiên và các tài nguyên

thiên nhiên trên lãnh thổ thuộc khu vực dự án;

(c) có thể chế chính trị, kinh tế, xã hội và văn hoá truyền thống khác biệt với đặc tính văn

hoá xã hội của nhóm đa số; và(d) có ngôn ngữ bản địa, thường là khác với ngôn ngữ phổ thông của quốc gia hay khu vực

OP 4.10 yêu cầu phải tổ chức tham vấn tự do, tham vấn trước và tham vấn có thông tin với những ngườidân tộc thiểu số có thể bị ảnh hưởng và thiết lập hình thức hỗ trợ đối với cộng đồng bị ảnh hưởng dự án

4.3 So sánh các phương pháp tiếp cận của Chính phủ Việt Nam và Ngân hàng Thế giới

Có một số cách mà theo đó phương pháp tiếp cận của Chính phủ Việt Nam - cả về chính sách hoặc thựctiễn - đều thích hợp với các hướng dẫn của Ngân hàng Thế giới Những điểm thích hợp quan trọng nhấtlà:

 Việt Nam có một quy trình, nhờ đó, nhiều người không có quyền sử dụng đất hợp pháp cũng cóthể đáp ứng được các điều kiện về sự hợp pháp hoá và nhận được các bồi thường cho thiệt hại

 Những người định cư cố định được cung cấp các phương án lựa chọn, bao gồm di dời đến khutái định cư được cải thiện, hoặc bồi thường bằng tiền mặt, hoặc kết hợp cả hai

 Các khu tái định cư cung cấp không chỉ có cơ sở hạ tầng và dịch vụ tốt hơn mà còn chứng tỏ mộtmức sống cao hơn

 Các khoản hỗ trợ giúp cho DPs trong thời kỳ chuyển đổi và có một cơ cấu thể chế để thông qua

đó, người dân được thông tin, thương thảo về bồi thường và có thể khiếu kiện

 Trong khuôn khổ chương trình này, cũng tồn tại những khác biệt giữa cách tiếp cận và các biệnpháp cần được giải quyết Tuy nhiên, trong bối cảnh này, các thủ tục ở chính quyền cấp quốc gia

và thành phố cho phép được miễn trừ luật trong nước đối với các dự án cụ thể mà có thể xung độtvới bên tài trợ

 Về vấn đề chiếm dụng sử dụng đất và quyền hợp pháp để được bồi thường, các phương pháptiếp cận của Chính phủ và Ngân hàng Thế giới tương thích với nhau Chính phủ có thủ tục riêngcủa mình đang được thực hiện mà nhờ đó, việc chiếm dụng đất không có giấy tờ hợp pháp có thểđược hợp pháp hoá Tuy nhiên, đất này vẫn được bồi thường ở mức tương đương 100% giá đấttrừ đi các loại thuế và chi phí cho việc đăng ký quyền sử dụng đất từ ngày 15/10/1993 (Điều 42, 49

và 50 của Luật Đất đai 2003)

Những miễn trừ cần thiết

Để đáp ứng các yêu cầu của OP 4.12 của Ngân hàng Thế giới về Tái định cư bắt buộc, một số điều trongcác luật và quy định khác nhau của Việt Nam sẽ được miễn trừ do không đảm bảo việc bồi thường theogiá thay thế hoặc có những điều khoản về tính hợp lệ không dành quyền được khôi phục cho những hộgia đình không có giấy tờ hợp lệ đối với đất

Các điều của luật và quy định sẽ được miễn trừ được trình bày dưới đây:

Tính hợp lệ để được bồi thường và hoặc hỗ trợ - Nghị định số 197

Điều 7 của Nghị định 197 năm 2004 (những trường hợp đất bị thu hồi mà không được bồi thường) quyđịnh rằng: “bất kỳ người nào có đất bị thu hồi và những người không đáp ứng một trong các điều kiệnđược quy định trong Điều 8 của Nghị định này hoặc những người vi phạm quy hoạch hoặc những người

vi phạm công trình hành lang bảo vệ, hoặc những người chiếm dụng bất hợp pháp đất đai sẽ không nhận

được bồi thường khi nhà nước thu hồi đất Trong trường hợp cần thiết, Uỷ ban Nhân dân Tỉnh sẽ xemxét và ra quyết định đối với từng trường hợp cụ thể”

Điều 18, 20 của Nghị định 197:

 Các công trình kiến trúc và nhà ở nằm trên đất không hợp lệ để được bồi thường, mà không viphạm các quy hoạch sử dụng đất như đã thông báo hoặc hành lang an toàn sẽ được hỗ trợ 80%giá thay thế

 Các công trình kiến trúc và nhà ở nằm trên đất không hợp lệ để được bồi thường, mà vi phạm cácquy hoạch sử dụng đất như đã thông báo hoặc hành lang an toàn sẽ không được hỗ trợ Ủy banNhân dân Tỉnh sẽ xem xét dựa theo từng trường hợp khi cần thiết

Điều 29 của Nghị định 197: Những DP mất trên 30% đất sản xuất sẽ được hỗ trợ ổn định cuộc sống vàđào tạo/tạo việc làm

Để đảm bảo đáp ứng được các mục tiêu của chính sách tái định cư này, một quyết định đặt biệt củaChính phủ về việc miễn trừ các điều 7, 18, 20, 29 của Nghị định 197 và điều 24 Nghị định 69 là cần thiếtnhằm cho phép cung cấp hỗ trợ và các biện pháp khôi phục cho người sử dụng đất không hợp pháp như

đã đề xuất trong chính sách này Thể hiện qua Quyết định phê duyệt Khung Chính sách cho dự án tạiQuyết định số 1856/TTg-KTN ngày 15 tháng 10 năm 2010

Giá đất phục vụ cho việc Tính toán Bồi thường

Điều 9, Nghị định 197: Các mức giá bồi thường đất sẽ được quy định bởi Uỷ Ban Nhân dân Tỉnh đối vớikiểu đất được sử dụng tại thời điểm thu hồi đất

Để đảm bảo đáp ứng được các mục tiêu của chính sách tái định cư, đơn giá cho việc bồi thường đất docác Uỷ ban Nhân dân Tỉnh/Thành phố thiết lập sẽ được điều chỉnh để đáp ứng giá thay thế vào mùng 1tháng 1 hàng năm theo luật định

Chính sách hỗ trợ cho các DP thuê nhà ở thuộc sở hữu của nhà nước - Nghị định 197

Điều 21 của Nghị định số 197/2004/NĐ-CP về việc nêu rõ những DP thuê nhà ở thuộc sở hữu của Nhànước sẽ được hỗ trợ bằng tiền trị giá tương đương với 60% giá trị đất và 60% giá trị của các nhà thuê ởhiện tại, trong trường hợp không có nhà tái định cư bố trí cho họ

Để đảm bảo đáp ứng các mục tiêu của chính sách tái định cư, một quyết định đặc biệt của Chính phủViệt Nam về việc miễn trừ điều 21 của Nghị định 197/2004/NĐ-CP là cần thiết để cho phép cung cấp hỗtrợ và các biện pháp khôi phục cho những người bị ảnh hưởng dùng chung nhà ở thuộc sở hữu của Nhànước như đã đề xuất trong chính sách này

Điều 2 của Nghị định số 188/2004/NĐ-CP về việc quy định giá đất sẽ do Uỷ ban Nhân dân Tỉnh và/hoặccác thành phố trực thuộc trung ương xác định Để đảm bảo đáp ứng các mục tiêu của chính sách tái định

cư của dự án, các đơn giá bồi thường đất được thiết lập bởi Uỷ ban Nhân dân Tỉnh/thành phố liên quanđến dự án sẽ được điều chỉnh để đáp ứng giá thay thế

Khoản 5, Điều 2 của Nghị định số 131/2006/NĐ-CP ngày 09/11/2006 của Chính phủ về việc ban hànhquy chế quản lý và sử dụng nguồn hỗ trợ phát triển chính thức quy định “Tuân thủ các quy định của phápluật Việt Nam và điều ước quốc tế về ODA mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên Trongtrường hợp điều ước quốc tế về ODA mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy địnhkhác với các quy định của pháp luật Việt Nam thì thực hiện theo quy định của điều ước quốc tế đó