LỜI MỞ ĐẦUNgân sách nhà nước bao gồm các khoản thu và chi của nhà nước, khi tổng chi tiêu của ngân sách nhà nước vượt quá các khoản thu không mang tính hoàn trả của ngân sách nhà nước thì nước đó rơi vào tình trạng thâm hụt ngân sách. Trong lịch sử phát triển tài chính, thâm hụt ngân sách nhà nước đã trở thành một hiện tượng khá phổ biến trong các nước phát triển và các nước kinh tế chậm phát triển. Kể từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008-2009, nợ công ở các nề kinh tế phát triển đã tăng lên đáng kể. Nổi bật nhất trong khoảng thời gian vừa qqua là cuộc khủng hoảng nợ công ở khu vực Châu Âu. Nguy cơ Hy Lạp vỡ nợ là rất cao. Khủng hoảng nợ ở Hy Lạp có thể lây lan đến một loạt các nước khác trong EU có mức nợ quốc gia cao tương đương với Hy Lạp như Ý, bồ Đào Nha, Areland, và Tây Ban Nha. Cuộc khủng hoảng này không chỉ có những ảnh hưởng to lớn đến khu vực Châu Âu mà còn ảnh hưởng đến nền kinh tế thế giới và đe dọa đến tiến trình phục hồi kinh tế toàn cầu.Sau khi gia nhập WTO(2007), kinh tế Việt Nam đã hội nhập khá sâu vào kinh tế thế giới, thể hiện qua tỷ lệ xuất nhập khẩu và dòng vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam chiếm tỷ lệ khá cao. Nếu cuộc khủng hoảng nợ của Hy Lạp xảy ra thì kinh tế của Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng nặng nề. Khủng hoảng nợ công của Hy Lạp cũng là một bài học cho Việt Nam khi nhìn lại vấn đề nợ công và mô hình tăng trưởng của nền kinh tế.Tuy đã có nhiều cố gắng nhưng trong quá trình thực hiện vẫn có nhiều sai sót. Chúng em mong nhận được các ý kiến đóng góp quý báu của quý thầy cô để chúng em rút kinh nghiệm thực hiện tốt hơn ở các báo cáo sau.
Trang 1HỌC VIỆN NGÂN HÀNG
Bộ môn :NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG
Tên đ tài: Nguyên nhân kh ng ho ng n công và ph n ng c a ề tài: Nguyên nhân khủng hoảng nợ công và phản ứng của ủng hoảng nợ công và phản ứng của ảng nợ công và phản ứng của ợ công và phản ứng của ảng nợ công và phản ứng của ứng của ủng hoảng nợ công và phản ứng của chính ph các n ủng hoảng nợ công và phản ứng của ước Hy Lạp và Tây Ban Nha trước tình trạng đó c Hy L p và Tây Ban Nha tr ạp và Tây Ban Nha trước tình trạng đó ước Hy Lạp và Tây Ban Nha trước tình trạng đó c tình tr ng đó ạp và Tây Ban Nha trước tình trạng đó.
Trang 2
LỜI MỞ ĐẦU
Ngân sách nhà nước bao gồm các khoản thu và chi của nhà nước, khi tổng chi tiêu của ngân sách nhà nước vượt quá các khoản thu không mang tính hoàn trả của ngân sách nhà nước thì nước đó rơi vào tình trạng thâm hụt ngân sách Trong lịch sử phát triển tài chính, thâm hụt ngân sách nhà nước đã trở thành một hiện tượng khá phổ biến trong các nước phát triển và các nước kinh tế chậm phát triển Kể từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008-2009, nợ công ở các nề kinh tế phát triển đã tăng lên đáng kể Nổi bật nhất trong khoảng thời gian vừa qqua là cuộc khủng hoảng nợ công
ở khu vực Châu Âu Nguy cơ Hy Lạp vỡ nợ là rất cao Khủng hoảng nợ ở Hy Lạp có thể lây lan đến một loạt các nước khác trong EU có mức nợ quốc gia cao tương đương với
Hy Lạp như Ý, bồ Đào Nha, Areland, và Tây Ban Nha Cuộc khủng hoảng này không chỉ
có những ảnh hưởng to lớn đến khu vực Châu Âu mà còn ảnh hưởng đến nền kinh tế thế giới và đe dọa đến tiến trình phục hồi kinh tế toàn cầu Sau khi gia nhập WTO(2007), kinh tế Việt Nam đã hội nhập khá sâu vào kinh tế thế giới, thể hiện qua tỷ lệ xuất nhập khẩu và dòng vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam chiếm tỷ
lệ khá cao Nếu cuộc khủng hoảng nợ của Hy Lạp xảy ra thì kinh tế của Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng nặng nề Khủng hoảng nợ công của Hy Lạp cũng là một bài học cho Việt Nam khi nhìn lại vấn đề nợ công và mô hình tăng trưởng của nền kinh tế
Tuy đã có nhiều cố gắng nhưng trong quá trình thực hiện vẫn có nhiều sai sót Chúng em mong nhận được các ý kiến đóng góp quý báu của quý thầy cô để chúng em rút kinh nghiệm thực hiện tốt hơn ở các báo cáo sau
Trang 3Nguyên nhân khủng hoảng nợ công và phản ứng của chính phủ các nước Hy Lạp và
Tây Ban Nha trước tình trạng đó.
LỜI MỞ ĐẦU
MỤC LỤC
Phần I Nguyên nhân khủng hoảng nợ công
1 Khái niệm khủng hoảng nợ công
2 Quốc gia Tây Ban Nha
3 Quốc gia Hy Lạp
4 So sánh nguyên nhân hai quốc gia này.
Phần II Phản ứng của các quốc gia với cuộc khủng hoảng
1 Chính sách của chính phủ TBN
2 Chính sách của chính phủ Hy Lạp
Phần III Hậu quả để lại cho các nước.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
THAY LỜI KẾT
BẢNG PHÂN CÔNG CÔNG VIỆC
Trang 4Ph n I Nguyên nhân kh ng ho ng n công ần I Nguyên nhân khủng hoảng nợ công ủng hoảng nợ công và phản ứng của ảng nợ công và phản ứng của ợ công và phản ứng của
1 Khái ni m kh ng ho ng n côngệm khủng hoảng nợ công ủng hoảng nợ công ảng nợ công ợ công
Một cách khái quát nhất, có thể hiểu “nợ chính phủ, nợ công hoặc nợ quốc gia là tổng giá trị các khoản tiền mà chính phủ thuộc mọi cấp từ trung ương đến địa phương đi vay nhằm tài trợ cho các khoản thâm hụt ngân sách, vì thế, nợ chính phủ, nói cách khác, là thâm hụt ngân sách luỹ kế tính đến một thời điểm nào đó Để dễ hình dung quy mô của nợ chính phủ, người ta thường đo xem khoản nợ này bằng bao nhiêu phần trăm so với tổng sản phẩm quốc nội (GDP)” Nợ chính phủ thường được phân thành: Nợ trong nước (các khoản vay từ người cho vay trong nước) và nợ nước ngoài (các khoản vay từ người cho vay ngoài nước) Việc đi vay của chính phủ có thể được thực hiện thông qua phát hành trái phiếu chính phủ để vay từ các tổ chức, cá nhân Ngoài việc vay bằng cách phát hành trái phiếu nói trên, chính phủ cũng có thể vay tiền trực tiếp từ các ngân hàng thương mại, các thể chế tài chính quốc tế, chẳng hạn Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), WB…
Nguyên nhân đẩy Châu Âu vào “biển nợ”:
- Do “vượt rào” nợ công và thâm hụt ngân sách NN cao
Theo tiêu chuẩn được thông qua như một phần của liên hiệp kinh tế và tiền tệ này thì
nợ chính phủ không được vượt quá 60% GDP vào cuối mỗi năm tài chính và thâm hụt ngân sách của chính phủ hàng năm không vượt quá 3%
Trang 5Tỷ lệ nợ công so với GDP tại Châu Âu
Thâm hụt ngân sách so với GDP tại các quốc gia ở Châu Âu
Nhưng các quốc gia đã có sự vượt rào khá ngoạn mục về tỷ lệ nợ công, cũng như mức thâm hụt ngân sách hàng năm, một sự vượt rào tập thể là nguyên nhân quan trọng khiến Châu Âu rơi vào tình trạng khủng hoảng nợ công.( ngoại trừ Phần Lan và Luxembourg)
- Hy lạp lại là cái nôi của khủng hoảng
2. Nguyên nhân kh ng ho ng n công Hy L pủng hoảng nợ công ảng nợ công ợ công ở Hy Lạp ạp
Khủng hoảng nợ công của Hy Lạp xuất phát từ nguyên nhân chính là khả năng quản trị tài chính công yếu kém cùng với những khoản chi tiêu của chính phủ quá lớn, vượt khả năng kiểm soát Nhưng có thể phân định rõ 5 nhóm nguyên nhân chủ yếu.
Trang 6Thứ nhất, tiết kiệm trong nước thấp dẫn tới phải vay nợ nước ngoài cho chi tiêu công.
Đầu tư trong nước phụ thuộc khá nhiều vào các dòng vốn đến từ bên ngoài Lợi tức trái phiếu liên tục giảm nhờ vào việc gia nhập liên minh châu Âu EU (năm 1981) và làn sóng bán tháo trái phiếu từ dân chúng cho thấy Hy Lạp đã để vuột khỏi tay một kênh huy động vốn sẵn có buộc chính phủ Hy Lạp tăng cường vay nợ tài trợ cho chi tiêu công
Thứ hai, chi tiêu công tăng cao dẫn đến thâm hụt ngân sách Tăng trưởng GDP của Hy
Lạp vẫn được ca ngợi với tốc độ tăng trung bình hàng năm là 4,3% (2001 – 2007) so với mức trung bình của khu vực Eurozone là 3,1% Tuy nhiên, trong giai đoạn này, mức chi tiêu chính phủ tăng 87% trong khi mức thu của chính phủ chỉ tăng 31%, khiến cho ngân sách thâm hụt vượt quá mức cho phép 3% GDP của EU
Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), chi tiêu cho quản lý công trong tổng
số chi tiêu công của Hy Lạp năm 2004 đã cao hơn nhiều so với các nước thành viên OECD khác trong khi chất lượng và số lượng dịch vụ không được cải thiện nhiều Năm
2009 kinh tế Hy Lạp cũng lâm vào tình trạng khó khăn, nguồn thu để tài trợ cho ngân sách nhà nước bị co hẹp mạnh Trong khi đó Hy Lạp lại phải tăng cường chi tiêu công để kích thích kinh tế Tính đến tháng 01/2010, nợ công của Hy Lạp ước tính lên tới 216 tỷ Euro và mức nợ lũy kế đạt mức 130% GDP Sự già hóa dân số và hệ thống lương hưu vào loại hào phóng bậc nhất khu vực châu Âu của Hy Lạp cũng được coi là một trong những gánh nặng cho chi tiêu công
Thứ ba, nguồn thu giảm sút cũng là một nhân tố dẫn tới tình trạng thâm hụt ngân sách và
gia tăng nợ công Trốn thuế và hoạt động kinh tế ngầm ở Hy Lạp là nhân tố làm giảm nguồn thu ngân sách Theo đánh giá của WB, kinh tế không chính thức ở Hy Lạp chiếm tới 25 - 30% GDP(so với mức 15,6% GDP của Việt Nam; 13,1% GDP của Trung Quốc
và Singapore; 11,3% GDP của Nhật Bản) Hệ thống thuế với nhiều mức thuế cao và bộ
Trang 7luật phức tạp cùng với sự điều tiết dư thừa và thiếu hiệu quả của cơ quan quản lý là nguyên nhân dẫn đến tình trạng trốn thuế và kinh tế ngầm phát triển ở Hy Lạp
Theo Tổ chức Minh bạch quốc tế, Hy Lạp là một trong những nước có tỷ lệ tham nhũng cao nhất trong EU Thủ tướng Hy Lạp George Papandreou thừa nhận “tham nhũng mang tính hệ thống” là vấn đề cơ bản nhất dẫn đến tình trạng nợ công Hy Lạp Thiệt hại mà tham nhũng gây ra cho Hy Lạp ước tính vào khoảng 8% GDP Tham nhũng không chỉ gây ra trốn thuế, nó còn làm tăng chi tiêu chính phủ, nhắm tới duy trì mức lương cao cho công chức và thực hiện các dự án có vốn đầu tư lớn thay vì nhắm vào các dự án tạo ra nhiều việc làm và nâng cao năng suất lao động
Thứ tư, sự tiếp cận dễ dãi với nguồn vốn đầu tư nước ngoài và việc sử dụng nguồn vốn
không hiệu quả Nhờ việc gia nhập Eurozone Hy Lạp nghiễm nhiên có được hình ảnh ổn định cao và chắc chắn trong mắt các nhà đầu tư, dễ dàng thu hút vốn đầu tư nước ngoài với mức lãi suất thấp Gần một thập kỷ qua, Chính phủ Hy Lạp liên tục bán trái phiếu để thu về hàng trăm tỷ USD Số tiền này lẽ ra có thể giúp kinh tế Hy Lạp tiến rất xa nếu chính phủ có kế hoạch chi tiêu hợp lý Tuy nhiên, chính phủ Hy Lạp đã chi tiêu quá tay (phần lớn cho cơ sở hạ tầng) mà hầu như không quan tâm đến các kế hoạch trả nợ
Thứ năm, thiếu tính minh bạch và niềm tin của các nhà đầu tư Sự thiếu minh bạch trong
số liệu thống kê của Hy Lạp đã làm mất niềm tin của các nhà đầu tư mà quốc gia này đã tạo dựng được với tư cách là một thành viên của Eurozone và nhanh chóng xuất hiện các làn sóng rút vốn ồ ạt khỏi các ngân hàng của Hy Lạp, đẩy quốc gia này vào tình trạng khó khăn trong việc huy động vốn trên thị trường vốn quốc tế Sự phụ thuộc vào nguồn tài chính nước ngoài đã khiến cho Hy Lạp trở nên rất dễ bị tổn thương trước những thay đổi trong niềm tin của giới đầu tư Trong thời đại hội nhập, thì minh bạch luôn là một đòi hỏi lớn của các nhà đầu tư Khủng hoảng nợ công của Hy Lạp do chính phủ không minh bạch các số liệu, cố gắng vẽ nên bức tranh sáng, màu hồng về tình trạng ngân sách về những
Trang 8chính sách sắp ban hành để khắc phục những khó khăn về ngân sách hay vấn đề kinh tế
vĩ mô do vậy, hiệu lực của những chính sách đó sẽ bị hạn chế nhiều
3. Nguyên nhân kh ng ho ng n công Tây Ban Nhaủng hoảng nợ công ảng nợ công ợ công ở Hy Lạp
Thứ nhất, sự bùng nổ ngày càng lớn của bong bong bất động sản Đầu những năm
2000, Tây Ban Nha là một trong những quốc gia Eurozone có tỷ lệ tăng trưởng kinh tế vững chắc nhất với mức độ trung bình 3- 4%/năm Thành tích đó có được chủ yếu nhờ vào khu vực địa ốc Trong đoạn cực thịnh, khối lượng nhà xây của Tây Ban Nha bằng cả
2 nước Pháp và Đức cộng lại, cho dù dân số nước này chỉ bằng 1/3 so với hai quốc gia đứng đầu châu Âu Cùng với đó là giá nhà đất tăng đến 200% từ năm 1990 đến 2007 Tuy nhiên, đến năm 2008, giá nhà đất đột ngột giảm mạnh, “bong bóng” bất động sản nổ tung dẫn tới hậu quả là có tới hơn 1 triệu căn hộ xây dựng chưa bán được Điều đáng lo ngại hơn là có hơn 60% nợ khó đòi đang "chôn" trong khu vực địa ốc Khủng hoảng địa
ốc kéo hệ thống ngân hàng Tây Ban Nha rơi vào vòng luẩn quẩn Hiện các ngân hàng nước này đang "ngồi" trên một núi gần 230 tỷ Euro tiền tài trợ cho ngành xây dựng và đất nước này bắt đầu đi vào suy thoái kéo theo nạn thất nghiệp gia tăng, sức mua giảm và thiếu hụt ngân sách trầm trọng, nợ chồng lên nợ
Hình 1: Giá nhà ở của Tây Ban Nha từ năm 2000 đến năm 2012
Trang 9Hình 2: Tốc độ tăng giá nhà ở của Tây Ban Nha từ năm 2005 đến năm 2011
Thứ 2, Kinh tế Tây Ban Nha không thể tìm ra động lực tăng trưởng và nạn thất nghiệp ngày càng trầm trọng Tốc độ tăng trưởng liên tục giảm trong những năm gần
đây, doanh nghiệp tư nhân không có vốn đầu tư, chính phủ liên tục phải cắt giảm chi tiêu nhưng hiệu quả đem lại chỉ là con số không Dẫn tới chỉ riêng trong quý I năm 2012 đã
có thêm 366 ngàn người mất việc, đưa tỷ lệ thất nghiệp lên tới 26,02% vào cuối năm
2012 tương đương với gần 5 triệu người, mức cao nhất trong EU, so với 22,9% vào cuối năm 2011 và 7,9% năm 2007 Đáng chú ý là, có tới hơn nửa số thanh niên nước này (độ tuổi từ 16 dến 25) không có việc làm Con số này thật sự là cơn ác mộng đối với người dân và Chính phủ Tây ban Nha làm Bộ trưởng ngoại giao Manuel Garcia- Magallo phải thốt lên rằng "Tây Ban Nha đang trong cuộc khủng hoảng với quy mô khổng lồ"
Trang 10Hình 3: Tốc độ tăng trưởng GDP của Tây Ban Nha từ năm 2010 đến năm 2012
Hình 4: Tỷ lệ thất nghiệp của Tây Ban Nha năm 2011-2012
Trang 11Hình 5: Số người thất nghiệp của Tây Ban Nha từ năm 2002 đến năm 2012
Thứ 3, Khủng hoảng nợ công không bắt nguồn từ nợ công mà từ nợ tư nhân Tây Ban
Nha có mức nợ tư nhân khổng lồ, nhưng lại có tình hình tài chính công tương đối lành mạnh so với các hàng xóm châu Âu của mình Nợ công trên GDP Tây Ban Nha chỉ khoảng hơn 70%, nhưng nợ tư nhân ở Tây Ban Nha lên tới trên 250% GDP Và vấn đề quan trọng ở đây là các khoản nợ tư nhân gây sức ép lên nợ chính phủ làm cho cuộc khủng hoảng nợ công ngày càng nghiêm trọng hơn
Trang 12Hình 6: Tốc độ tăng nợ tư nhân và nợ công của Tây Ban Nha
Thứ 4, Sự quản lý yếu kém của hệ thống ngân hàng Nợ xấu của hệ thống ngân hàng
Tây Ban Nha theo đó đến tháng 9/2012 đã lên 182,3 tỷ Euro hay 10,7% dư nợ Các ngân hàng Tây Ban Nha trước kia được coi là những ngân hàng chắc chắn nhất thế giới giờ đây lại đang lâm vào cảnh “yếu ớt nhất thế giới” Với tỷ lệ nợ xấu của hệ thống ngân hàng lên mức quá cao như trên thì việc cứu toàn bộ hệ thống ngân hàng rõ ràng không phải là nhiệm vụ dễ dàng đối với Tây Ban Nha Các ngân hàng Tây Ban Nha gặp nhiều khó khăn trong việc đi vay trên các thị trường tài chính quốc tế, nhất là khi các cơ quan tín dụng liên tiếp hạ bậc tín nhiệm các ngân hàng và nợ công của nước này
Hình 7: Tỷ lệ nợ xấu ngân hàng ở Tây Ban Nha
Trang 134 So sánh nguyên nhân kh ng ho ng c a hai qu c gia Hy L p và Tây Ban Nhaủng hoảng nợ công ảng nợ công ủng hoảng nợ công ốc gia Hy Lạp và Tây Ban Nha ạp Bảng so sánh:
Tiết kiệm trong nước thấp dẫn tới phải
vay nợ nước ngoài cho chi tiêu công
Sự bùng nổ của bong bóng bất động sản
Thâm hụt ngân sách và gia tăng chi tiêu
công
chi tiêu công tăng cao
nguồn thu giảm sút
“tham nhũng mang tính hệ thống”
Kinh tế Tây Ban Nha không thể tìm ra động lực tăng trưởng và nạn thất nghiệp ngày càng trầm trọng
Sự tiếp cận dễ dãi với nguồn vốn đầu tư
nước ngoài và việc sử dụng nguồn vốn
không hiệu quả
Khủng hoảng nợ công bắt nguồn từ nợ
tư nhân Tây Ban Nha có mức nợ tư nhân khổng lồ, nhưng lại có tình hình tài chính công tương đối lành mạnh
Thiếu tính minh bạch và mất niềm tin
của các nhà đầu tư, đẩy quốc gia này
vào tình trạng khó khăn trong việc huy
động vốn trên thị trường vốn quốc tế
Sự quản lý yếu kém của hệ thống ngân hàng , dù trước kia được coi là những ngân hàng chắc chắn nhất thế giới giờ đây lại đang lâm vào cảnh “yếu ớt nhất thế giới”
Trang 14Ph n II Ph n ng c a chính ph các qu c gia Hy L p và Tây Ban Nha tr ần I Nguyên nhân khủng hoảng nợ công ảng nợ công và phản ứng của ứng của ủng hoảng nợ công và phản ứng của ủng hoảng nợ công và phản ứng của ốc gia Hy Lạp và Tây Ban Nha trước ạp và Tây Ban Nha trước tình trạng đó ước Hy Lạp và Tây Ban Nha trước tình trạng đó c
kh ng ho ng ủng hoảng nợ công và phản ứng của ảng nợ công và phản ứng của
1 Phản ứng của chính phủ Hy Lạp trước khủng hoảng nợ công
Thời gian đầu khủng hoảng nợ công, Chính phủ Hi Lạp đã cố tình che giấu tình trạng mức độ nợ Việc ngụy tạo các số liệu kinh tế nhằm che dấu thực trạng đất nước đã khiến
uy tín của Chính phủ Hy Lạp bị suy giảm nặng nề
Tháng 5/2010, các nhà lãnh đạo Eurozone và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) công bố gói cứu trợ kỳ hạn 3 năm trị giá 110 tỷ EUR dành cho Hy Lạp Sau đó, vào tháng 10/2010 IMF cho Hy Lạp vay thêm 2,5 tỷ EUR (3,3 tỷ USD), nâng tổng giá trị các khoản vay khẩn cấp
mà IMF dành để ngăn chặn khả năng vỡ nợ của nước này lên 10,58 tỷ EUR (tương đương 13,98 tỷ USD)
Trong khoảng thời gian từ tháng 5/2010 và 6/2011, Ngân hàng Trung ương Châu Âu đã mua khoảng 45 tỷ EUR trái phiếu chính phủ Hy Lạp Ngoài ra, các khoản hỗ trợ thanh khoản mà ECB dành cho các ngân hàng Hy Lạp đã tăng từ mức 47 tỷ EUR vào tháng 1/2010 lên mức 98 tỷ EUR vào tháng 5/2011
Để có được những khoản hỗ trợ này, chính phủ Hy Lạp đã phải cam kết thực hiện lộ trình cắt giảm thâm hụt ngân sách được các nhà tài trợ đưa ra Ngày 21/10 Hy Lạp thông qua chính sách tiết kiệm ngân sách mới bao gồm tăng thuế, cắt giảm trợ cấp, sa thải 30.000 công chức trước áp lực nợ công lên tới 162%GDP Cuối tháng 12/2010 Quốc hội nước này điều chỉnh mức thâm hụt ngân sách về 8,7% và cắt giảm quỹ lương khoảng 4% Hy Lạp đợi chờ gói các gói cứu trợ mới nhưng đi kèm với nó là Chính phủ phải đưa ra nhiều chính sách cắt giảm chi tiêu hơn nữa Sau nhiều lần trì hoãn, gói cứ trợ thứ hai trị giá 130
tỷ euro đã được thành viên cuối cùng của châu Âu là Đức thông qua nhằm giúp đưa nợ công quốc gia này giảm về gần 121%GDP vào năm 2020 Tuy nhiên, việc Hy Lạp tiếp tục cắt giảm chi tiêu lại khiến nền kinh tế nước này giảm tốc mạnh hơn nữa Như vậy, Hy Lạp đối mặt với một vòng luẩn quẩn: càng thắt chặt ngân sách, kinh tế sẽ càng xấu đi Nền kinh tế xấu đi, doanh thu từ thuế sẽ giảm sút trầm trọng Khi doanh thu từ thuế giảm
