Vận dụng lý thuyết kiến tạo trong dạy học bài các quốc gia ấn và văn hóa truyền thống ấn độ chương trình lịch sử 10

Tên sáng kiến:“Vận dụng lý thuyết kiến tạo trong dạy học bài “Các quốc gia Ấn và văn hóa truyền thống Ấn Độ.”- chương trình Lịch sử 10...4 3.. Một trong những lí thuyết học tập có thể gi

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 2

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN 3

1 Lời giới thiệu: 3

2 Tên sáng kiến:“Vận dụng lý thuyết kiến tạo trong dạy học bài “Các quốc gia Ấn và văn hóa truyền thống Ấn Độ.”- chương trình Lịch sử 10 4

3 Tác giả sáng kiến: 4

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: 4

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: 4

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: 4

7 Mô tả bản chất của sáng kiến: 4

7.1 Về nội dung của sáng kiến: 4

7.2 Về khả năng áp dụng của sáng kiến: 18

8 Những thông tin cần được bảo mật: Không 18

9 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: 18

10 Đánh giá lợi ích thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả .19 10.1 Đánh giá lợi ích thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả: 20

10.2 Đánh giá lợi ích thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tổ chức, cá nhân tham gia áp dụng sáng kiến 20

11 Danh sách những tổ chức/cá nhân đã tham gia áp dụng thử hoặc áp dụng sáng kiến lần đầu: 21

TÀI LIỆU THAM KHẢO 22

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu:

Trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay, Đảng và nhà nước ta rất quan tâmđến vấn đề con người Một trong những yếu tố quan trọng để tiến hành công cuộc côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước thành công là phải chú trọng đầu tư cho nguồn nhânlực Giáo dục phổ thông phải đào tạo những con người phát triển toàn diện.Luật giáodục năm 2001 đã nêu rõ: “ Mục tiêu của giáo dục là đào tạo con người Việt Nam pháttriển toàn diện, có đạo đức, trí thức, sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp, trung thànhvới lí tưởng dân tộc và CNXH, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và nănglực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” Vì thếchương trình giáo dục phổ thông mới đang hướng tới hình thành 5 phẩm chất ( yêunước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm) và 10 năng lực cốt lõi (gồm 3 nănglực chung và 7 năng lực chuyên môn) cho người học

Vì vậy để nâng cao hiệu quả dạy và học lịch sử, giáo viên cần phải sử dụng linhhoạt nhiều kĩ thuật dạy học khác nhau, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh Do

đó những phương pháp dạy học hiện đại như sử dụng giáo án điện tử, bảng thôngminh, vận dụng kiến thức liên môn có ý nghĩa rất lớn trong việc gây hứng thú học tậpcho các em

Một trong những lí thuyết học tập có thể giải quyết những tồn tại của phươngpháp dạy học truyền thống, đáp ứng được yêu cầu của quá trình đổi mới dạy học mônLịch sử, đồng thời phát huy được vai trò của dạy học phát triển năng lực cho HS đó là

lý thuyết kiến tạo Đây là một lý thuyết dạy học hiện đại, nhấn mạnh vai trò, tích cực,chủ động của người học trong việc tiếp thu tri thức mới cho bản thân Lý thuyết này đã

và đang được áp dụng ở nhiều nước và đem lại hiệu quả cao cho quá trình dạy học,phát huy được sự tích cực của người học

Trong chương trình lịch sử lớp 10 THPT- bài Ấn Độ thời phong kiến có vị trí

và vai trò rất quan trọng để HS có cái nhìn khách quan nhất, biết đánh giá chính xácđối với vấn đề lịch sử này là hết sức cần thiết trong DHLS ở trường THPT

Xuất phát từ những đòi hỏi của cuộc sống và xã hội về chất lượng nguồn nhân lực,mục tiêu, vị trí, vai trò bộ môn; thực tiễn dạy học lịch sử ở trường THPT, tôi lựa chọn vấn

đề: “Vận dụng lý thuyết kiến tạo trong dạy học bài “Các quốc gia Ấn và văn hóa truyền thống Ấn Độ.”- chương trình Lịch sử 10

2 Tên sáng kiến:“Vận dụng lý thuyết kiến tạo trong dạy học bài “Các quốc gia

Ấn và văn hóa truyền thống Ấn Độ.”- chương trình Lịch sử 10

3 Tác giả sáng kiến:

- Họ và tên: Nguyễn Thị Thu Hà

- Địa chỉ : Trường THPT Yên Lạc

- Số điện thoại: 0983 291 317

- Email: nguyenthuha6807@gmail.com

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến:

Không có chủ đầu tư Người làm sáng kiến tự đầu tư các chi phí liên quan đến

đề tài

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:

- Dạy học:

Sáng kiến giúp giáo viên nâng cao chất lượng trong dạy học bài Các quốc gia

Ấn và Văn hóa truyền thống Ấn Độ

Sáng kiến có thể áp dụng vào các cấp học THCS, THPT để dạy học đại trà và

ôn thi học sinh giỏi

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử:

Tháng 11/ 2019

7 Mô tả bản chất của sáng kiến:

7.1 Về nội dung của sáng kiến:

“Vận dụng lý thuyết kiến tạo trong dạy học bài “Các quốc gia Ấn và văn hóa truyền thống Ấn Độ.”- chương trình Lịch sử 10

Nội dung của sáng kiến chia làm 3 phần:

- Phần 1: Xác định đối tượng, phương pháp, phạm vi và kế hoạch nghiên cứu.

- Phần 2:Tìm hiểu LTKT về học tập và dạy học theoLTKT, nghiên cứu chương

trình, SGK và bài Các quốc gia Ấn và văn hóa truyền thống Ấn Độ.để vận dụng, qua

đó xác định các biện pháp sư phạm phù hợp có thể khai thác và dạy học theo LTKT

- Phần 3: Vận dụng phương pháp mới vào giảng dạy và đánh giá kết quả của

những biện pháp sư phạm đề ra, từ đó rút ra kết luận khoa học liên quan đến đề tài

7.1.1 Phần 1: Xác định đối tượng, phương pháp, phạm vi và kế hoạch nghiên cứu.

- Đối tượng nghiên cứu: là quy trình vận dụng LTKT vào dạy học cho HStrong DHLS ở trường THPT

- Phương pháp nghiên cứu: Tìm đọc các nguồn tài liệu của các tác giả nghiêncứu về giáo dục học, lý luận dạy học; phân tích, so sánh, tổng hợp các tài liệu liênquan

Điều tra, khảo sát thực tiễn việc vận dụng LTKT trong DHLS nói chung cho

HS ở trường THPT hiện nay thông qua phiếu điều tra, phỏng vấn, quan sát, dự giờ,thăm lớp

Thực nghiệm sư phạm: Soạn bài và tiến hành thực nghiệm sư phạm những biệnpháp đã đề xuất để chứng minh tính khả thi của đề tài

- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung đi sâu vào một số biện pháp vận dụng

LTKT vào dạy học bài Các quốc gia Ấn và văn hóa truyền thống Ấn Độ Việc thực

nghiệm sư phạm chỉ tiến hành ở hai lớp là 10N và 10G ở trường

- Kế hoạch nghiên cứu: Đề tài này đã được tiến hành từ tháng 12 năm 2018đến tháng 1 năm 2020, được tiến hành qua 3 giai đoạn:

* Giai đoạn 1: Từ tháng 12/ 2018 đến tháng 9/ 2019

Khoanh vùng kiến thức, tìm kiếm tài liệu chuyên sâu, phác thảo kế hoạch dạyhọc

* Giai đoạn 2: Từ tháng 9 đến tháng 11 năm 2019

Tiến hành bài giảng trên lớp, có vận dụng lý thuyết kiến tạo

* Giai đoạn 3: Từ tháng 11/ 2019 đến tháng 1/ 2020

Tổng hợp tài liệu, viết báo cáo

7.1.2 Phần 2: “Vận dụng lý thuyết kiến tạo trong dạy học bài “Các quốc gia Ấn và văn hóa truyền thống Ấn Độ.”- chương trình Lịch sử 10

Theo “Từ điển Tiếng Việt”, “kiến tạo” là “xây dựng nên”, là một động từ chỉhành động, cách thức con người tác động lên đối tượng nhằm tạo nên đối tượng mớitheo nhu cầu của bản thân

Lý thuyết kiến tạo không phải là một phương pháp học mà trên thực tế Lýthuyết kiến tạo được dùng để gán cho rất nhiều thứ khác nhau trong giáo dục và thậmchí là rộng hơn trong các ngành khoa học xã hội Đây là cách tiếp cận giảng dạy vàhọc tập cho rằng con người chủ động tự xây dựng hiểu biết về thông tin cho bản thân –người học kết nối thông tin mới với thông tin hiện tại để kiến thức mới có ý nghĩa với

cá nhân đó Theo Lý thuyết kiến tạo, con người xây dựng kiến thức của riêng họ và thểhiện kiến thức từ trải nghiệm của mình Việc học tập không phải diễn ra nhờ quá trìnhchuyển thông tin từ GV hay sách giáo khoa đến bộ não của HS; thay vào đó, mỗingười học tự xây dựng hiểu biết hợp lý mang tính cá nhân của riêng họ.Có thể nói,LTKT là một lí thuyết về học tập, chính xác hơn, là một chuỗi các lí thuyết và mô hình

về học tập

LTKT ứng dụng trong dạy học dựa trên việc nghiên cứu quá trình học tập củacon người, từ đó hình thành phương pháp dạy học phù hợp với cơ chế đó Ở nhiềuquốc gia, LTKT đã trở thành xu hướng tất yếu của đổi mới giáo dục

Vận dụng LTKT trong DHLS để phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh tức

là giúp cho người học có khả năng chủ động trong việc lĩnh hội tri thức mới của mình,

từ những vốn kiến thức, kinh nghiệm đã có thông qua quá trình đồng hóa và điều ứngtheo LTKT để HS có thể tìm ra những giải pháp thích hợp đối với những vấn đề họctập bộ môn Đặc biệt phát triển ở người học năng lực sáng tạo, tỉnh táo để phát hiện vàgiải quyết các vấn đề phức tạp… Do đó, có thể nói việc phát triển năng lực GQVĐ cho

HS ở trường THPT nói chung trong dạy học bộ môn nói riêng là trách nhiệm của mỗi

GV trong quá trình dạy học

Vận dụng lý thuyết kiến tạo vào dạy học bài “Các quốc gia Ấn và văn hóa truyền thống Ấn Độ”có thể tiến hành bằng các biện pháp như sau:

Thứ nhất: xây dựng bài tập nhận thức nhằm hướng dẫn HS phát hiện vấn đề và xác định nhiệm vụ học tập

Bài tập nhận thức là một vấn đề mà “có sự mâu thuẫn giữa những điểu đã biết

và điều chưa biết, và vấn đề này được giải quyết bằng toàn bộ những thao tác và phán đoán về trí tuệ và thực tiễn có tính chất trung gian giữa câu hỏi và câu trả lời của bài tập” “Bài tập nào cũng đòi hỏi HS phải tự mình tìm ra bước đường giải quyết hoặc tìm ra câu trả lời một cách độc lập và được chứng minh rõ ràng”

Đặc biệt dựa trên LTKT, không chỉ lựa chọn biện pháp để HS có thể giải quyếtbài tập nhận thức được đặt ra ở đây mà các biện pháp này còn huy động được vốn kiếnthức, kĩ năng đã có của HS theo tinh thần của LTKT để HS phát hiện vấn đề cần giảiquyết Những phương pháp có thể sử dụng theo LTKT để giúp HS phát hiện vấn đề có

thể kể đến như cho HS chơi trò chơi “mảnh ghép quá khứ”, phương pháp dự đoán hay

Bức tranh 2:một ngôi đền Hin-đu

Bức tranh 3: trang phục của một thiếu nữ trong lễ hội

Bức tranh 4: một đoạn văn bản được viết bằng tiếng Phạn;

đây là những hình ảnh phản ảnh những thành tựu, biểu tượng của chế độphong kiến Ấn Độ GV chọn tư liệu 1 làm mảnh ghép trung tâm bị che khuất GV tổ

chức cho HS chơi trò chơi và đặt yêu cầu nhận thức: “Em hãy đặt tên cho bức ảnh trên? Nó tiêu biểu cho đất nước nào và ở thời kì nào?Vì sao em có dự đoán đó?”

GV kết hợp lật mở từng dữ liệu cho HS quan sát và kết hợp với các câu hỏi gợi

mở từng dữ kiện “Đây là ai? Nội dung của bức ảnh (tranh) phản ánh điều gì?”

HS theo dõi và có những phản hồi lại GV, GV sẽ đưa ra những nhận xét vềphản hồi đó, GV điều chỉnh nhận thức HS và đặt ra những câu hỏi có tính vấn đề thuhút sự tò mò của học sinh:

“Những hình ảnh mà các em vừa theo dõi là những biểu tượng của Ấn Độ thời phong kiến Do sự phát triển của sản xuất, xã hội phân hóa giai cấp nên chế độ phong kiến ở Ấn Độ sớm hình thành Vậy, một đất nước rộng lớn, bí ẩn, cường quốc thứ 10

về công nghiệp thế giới, là một trong những cường quốc dẫn đầu về sản xuất phần mềm đã có quá trình phát triển như thế nào trong lịch sử? Ấn Độ thời phong kiến như thế nào và đã đạt được những thành tựu nào trong lịch sử? Văn hóa truyền thống Ấn

Độ bao gồm những yếu tố nào? Có ảnh hưởng ra bên ngoài ra sao?” Chúng ta sẽ cùng đi tìm hiểu bài học ngày hôm nay Bài 6: Các quốc gia Ấn và văn hóa truyền thống Ấn Độ.

Với việc xây dựng bài như vậy, HS sẽ có sự chú ý ngay từ đầu bài học.Nhữnghình ảnh trên sẽ tạo hứng thú cho HS, kích thích sự tò mò, thắc mắc trong đầu các emrằng hình ảnh ấy là gì?Ở đâu? Ra đời trong thời gian nào…HS nếu như đã từng nhìnthấy, được đọc hay thậm chí đọc trước sách giáo khoa ở nhà sẽ lập tức nảy sinh nhữngphỏng đoán, suy luận, những mâu thuẫn trong nhận thức về những hình ảnh sự kiệnmới mà các em chưa biết, HS có mong muốn được giải đáp thắc mắc và giải quyết vấn

đề giáo viên đặt ra, muốn biết tư liệu đó là gì? Đồng thời đây là những hình ảnh ít nhất

HS đã từng biết qua các phương tiện như sách, báo, mạng bởi đó là những hình ảnh

HS đã được tích lũy, điều này thể hiện được HS vốn có một ít kinh nghiệm nhất định,với việc khơi gợi này giúp HS dễ dàng phát hiện vấn đề cần giải quyết từ kinh nghiệmcủa bản thân HS đã có sẵn

Khi GV dẫn dắt vào vấn đề bằng những câu hỏi gợi mở kết hợp với tranh ảnhmột mặt thu hút được sự chú ý từ HS, mặt khác giúp HS biết được những nội dung sẽtìm hiểu của bài học Đây chính là bước GV xác định nhiệm vụ học tập, nhận thức cho

HS, hướng dẫn các em suy nghĩ và tiếp nhận bài học.Qua đó HS đưa ra những phỏngđoán về vấn đề GV đặt ra, GV đồng thời giao bài tập nhận thức, xác định kiến thứctrọng tâm, nhiệm vụ cần tìm hiểu đối với bài học

Bên cạnh tổ chức cho HS chơi trò chơi “mảnh ghép quá khứ” để giúp huy động

vốn kiến thức cho HS, khơi gợi vấn đề và giúp các em phát hiện vấn đề thì một biệnpháp khác cũng hữu hiệu trong việc huy động vốn kiến thức và trí tò mò của HS là cho

HS dự đoán kiến trước những vấn đề cần giải quyết trong bài.

Để tạo tâm thế cho HS từ ngay phần mở đầu bài học, tức là GV hướng HS tới

sự chú ý Nhờ sự tập trung chú ý đó mà đối tượng được chủ thể hướng vào, đồng thờitiến hành hoạt động chiếm lĩnh đối tượng

Ví dụ, khi dạy bài Các quốc gia Ấn và văn hóa truyền thống Ấn Độ., GV có thể

tạo tâm thế cho HS bằng những gợi ý sau để có thể tiến hành dự đoán: Nhan đề bài họcgợi cho em suy nghĩ gì? Để tìm hiểu về chế độ phong kiến Ấn Độ cần khai thác nhữngnội dung nào? Văn hóa truyền thống Ấn Độ đã để lại những thành tựu nào và ảnhhưởng như thế nào đến tiến trình lịch sử Việt Nam?

Hoạt động dự đoán được GV tiến hành thông qua trao đổi trực tiếp toàn lớp họcgiữa GV và HS.HS thoải mái trình bày ý hiểu của bản thân mình Nếu hoạt động dựđoán được tiến hành hiệu quả, nó sẽ thu hút hầu hết HS trong lớp tham gia đóng giađóng ý kiến; tạo môi trường học tập sôi nổi, tích cực, dân chủ; HS mạnh dạn bày tỏkiến thức, không rụt rè, sợ sai, thụ động

Hoạt động dự đoán được GV tiến hành thông qua trao đổi trực tiếp toàn lớp họcgiữa GV và HS.HS thoải mái trình bày ý hiểu của bản thân mình Nếu hoạt động dựđoán được tiến hành hiệu quả, nó sẽ thu hút hầu hết HS trong lớp tham gia đóng giađóng ý kiến; tạo môi trường học tập sôi nổi, tích cực, dân chủ; HS mạnh dạn bày tỏkiến thức, không rụt rè, sợ sai, thụ động

Trong quá trình thực hiện dự đoán, GV cần định hướng cho HS điểm tựa để dựđoán Từ tri thức nền về Ấn Độ, HS sẽ tưởng tượng, suy luận để trả lời cho câu hỏi:

Văn hóa Ấn Độ có ảnh hưởng như thế nào đến văn hóa Việt Nam?

GV tiếp tục huy động vốn tri thức của HS để dự đoán, đánh giá về kết quả, ýnghĩa mà sự kiện để lại Nó giúp HS có cái nhìn sâu sắc, toàn diện, khái quát, tổng thể

về một sự kiện, hiện tượng lịch sử nào đó

Trên cơ sở đó, GV dẫn dắt HS tiếp cận, lĩnh hội tri thức bài học: khẳng định,

mở rộng, nâng cao tri thức đã có; hình thành, củng cố những tri thức mới

Thứ hai: Vận dụng lý thuyết kiến tạo để hướng dẫn HS giải quyết vấn đề

GV có thể sử dụng một số biện pháp theo Lý thuyết kiến tạo để hướng dẫn HSGQVĐ đặt ra như:

*Sử dụng tài liệu tham khảo kết hợp với các câu hỏi gợi mở để tìm hiểu các thông tin liên quan đến vấn đề

Trước hết, theo Lý thuyết kiến tạo đề cao kinh nghiệm và vốn kiến thức đã cócủa người học, để bổ sung và giúp người học tìm hiểu các thông tin liên quan đến vấn

đề cần giải quyết thì GV cần kiểm tra kiến thức và kinh nghiệm sẵn có của HS đó ởmức độ nào, từ đó đưa ra tài liệu tham khảo và thông tin mới để các em tìm hiểu chophù hợp, đảm bảo nguyên tắc đưa ra kiến thức vừa sức với HS

Tri thức nền của HS về Ấn Độ đã được hình thành ở chương trình lịch sử lớp 7cấp THCS Tuy nhiên kiến thức về Ấn Độ ở chương trình lịch sử cấp trung học phổthông mới chỉ dừng lại ở mức độ cơ bản, tức là cung cấp các sự kiện lịch sử cho HS vàdưới sự phân tích, giải thích, giảng giải của GV Với trình độ của HS và mục tiêu giáodục ở cấp THPT, khối lượng kiến thức đó còn sơ giản Ở cấp học này, HS phải tìmhiểu kiến thức ở mức độ sâu sắc hơn, khó hơn; ngoài kiến thức về mặt năng lực HSphải hình thành các kĩ năng, kĩ xảo như đọc – hiểu tài liệu, đánh giá, phê phán, phảnbiện và đặc biệt HS cần hình thành được năng lực cốt lõi đó là năng lực GQVĐ

Để cung cấp, bổ sung tri thức cho HS làm nền tảng kiến tạo tri thức, GV cầntiến hành các hoạt động tìm hiểu, dự đoán tri thức nền đã có của HS và định hướngnhững điều cần bổ sung Hoạt động này được thực hiện thông qua: hoặc GV tận dụngkết quả của các hoạt động huy động kiến thức, kích thích trí tò mò và phát hiện vấn đềcần giải quyết bằng cách cho HS dự đoán như mục trên đã nêu từ đó phân tích mức độ